Adhyaya 23

Verse 1

शिवशर्मोवाच । सत्यलोकेश्वर विधे सर्वेषां प्रपितामह । किंचिद्विज्ञप्तुकामोस्मि न भयाद्वक्तुमुत्सहे

ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਰਪਿਤਾਮਹ! ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਹੈ, ਪਰ ਡਰ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਕਹਿਣ ਦਾ ਸਾਹਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । यत्त्वं प्रष्टुमना विप्र ज्ञातं ते तन्मनोगतम् । पिपृच्छिषुस्त्वं निर्वाणं गणौ तत्कथयिष्यतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਨਿਰਵਾਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ; ਇਹ ਦੋ ਗਣ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ।

Verse 3

नेतयोर्विष्णुगणयोरगोचरमिहास्ति हि । सर्वमेतौ विजानीतो यत्किंचिद्ब्रह्मगो लके

ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਗਣਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਨਹੀਂ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਲੋਕ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਤੇ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।

Verse 4

इत्युक्त्वा सत्कृतास्ते वै ब्रह्मणा भगवद्गणाः । प्रणम्य लोककर्तारं तेऽपि हृष्टाः प्रतस्थिरे

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਉਹ ਗਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਯਥੋਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰੇ ਗਏ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰ ਪਏ।

Verse 5

पुनः स्वयानमारुह्य वैकुंठमभितो ययुः । गच्छतापि पुनस्तत्र द्विजेनापृच्छितौ गणौ

ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵੱਲ ਚਲੇ। ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਮੁੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 6

शिवशर्मोवाच । कियद्दूरे वयं प्राप्ता गंतव्यं च कियत्पुनः । पृच्छाम्यन्यच्च वां भद्रौ ब्रूतं प्रीत्या तदप्यहो

ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਬੋਲੇ: ਅਸੀਂ ਕਿੰਨੀ ਦੂਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿੰਨਾ ਰਾਹ ਬਾਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਭਲੇ ਜਨੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਵੀ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।

Verse 7

कांच्यवंती द्वारवती काश्ययोध्या च पंचमी । मायापुरी च मथुरा पुर्यः सप्त विमुक्तिदाः

ਕਾਂਚੀ, ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ, ਕਾਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਪੰਜਵੀਂ ਅਯੋਧਿਆ; ਮਾਯਾਪੁਰੀ (ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ) ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ—ਇਹ ਸੱਤ ਪੁਰੀਆਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 8

विहाय षट्पुरीश्चान्याः काश्यामेवप्रतिष्ठिता । मुक्तिर्विश्वसृजा तत्किं मम मुक्तिर्न संप्रति

ਹੋਰ ਛੇ ਪੁਰੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਡੋਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ—ਇਹ ਵਿਸ਼ਵ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਨੇ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਮੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਹੋਈ?

Verse 9

इति सर्वं मम पुरः प्रसादाद्वक्तुमर्हतम् । इति तद्वाक्यमाकर्ण्य गणावूचतुरादरात्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੋ। ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਗਣ ਆਦਰ ਨਾਲ ਬੋਲੇ।

Verse 10

गणावूचतुः । यथार्थं कथयावस्ते यत्पृष्टं भवतानघ । विष्णुप्रसादाज्जानीवो भूतंभाविभवत्तथा

ਗਣ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ ਉਹ ਅਸੀਂ ਯਥਾਰਥ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਦੱਸਾਂਗੇ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਜੋ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਜੋ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈ—ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।

Verse 11

विप्रावभासते यावत्किरणैः पुष्पवंतयोः । तावतीभूः समुद्दिष्टा ससमुद्राद्रि कानना

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਜਿੱਥੇ ਤੱਕ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਥੇ ਤੱਕ ਹੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦੀਪਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵਨਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 12

वियच्च तावदुपरि विस्तारपरिमंडलम् । योजनानां च नियुते भूमेर्भानुर्व्यवस्थितः

ਅਤੇ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਉਪਰ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੋਲ ਗੁੰਬਦ ਵਾਂਗ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 13

भानोः सकाशादुपरि लक्षे लक्ष्यः क्षपाकरः । नक्षत्रधं डलं सोमाल्लक्षयोजनमुच्छ्रितम्

ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਪਰ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਰਾਤ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੰਦਰਮਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੋਂ ਉਪਰ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦਾ ਮੰਡਲ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਉੱਠਦਾ ਹੈ।

Verse 14

उडुमंडलतः सौम्य उपरिष्टाद्द्विलक्षतः । द्विलक्षे तु बुधाच्छुक्रः शुक्राद्भौमो द्विलक्षके

ਨਕਸ਼ਤਰ-ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਉਪਰ, ਹੇ ਸੁਮਧੁਰ! ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਬੁੱਧ (ਸੌਮ੍ਯ) ਹੈ। ਬੁੱਧ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਤੇ ਭੌਮ (ਮੰਗਲ) ਹੈ।

Verse 15

माहेयादुपरिष्टाच्च सुरेज्यो नियुतद्वये । द्विलक्षयोजनोत्सेधः सौरिर्देवपुरोहितात्

ਮਾਹੇਯ (ਮੰਗਲ) ਤੋਂ ਉਪਰ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਸੁਰੇਜ੍ਯ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਤੋਂ ਉਪਰ ਸ਼ਨੀ (ਸੌਰੀ) ਦੋ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 16

दशायुतसमुच्छ्रायं सौरेः सप्तर्षिमंडलम् । सप्तर्षिभ्यः सहस्राणां शतादूर्ध्वं ध्रुवस्थितः

ਸੌਰੀ (ਸ਼ਨੀ) ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਉਚਾਈ ‘ਸਪਤ਋ਸ਼ੀ ਮੰਡਲ’ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਪਤ਋ਸ਼ੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕ ਲੱਖ ਯੋਜਨ ਹੋਰ ਉੱਪਰ ਧ੍ਰੁਵ ਤਾਰਾ ਅਚਲ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 17

पादगम्यं हि यत्किंचिद्वस्त्वस्ति धरणीतले । तद्भूर्लोक इति ख्यातः साब्धिद्वीपाद्रिकाननम्

ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਾ ਸਕੇ, ਉਹ ਸਭ ‘ਭੂਰਲੋਕ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਦੀਪਾਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਅਤੇ ਵਨਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 18

भूर्लोकाच्च भुवर्लोको ब्रध्नावधिरुदाहृतः । आदित्यादाध्रुवं विप्र स्वर्लोक इति गीयते

ਭੂਰਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਭੁਵਰਲੋਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਬ੍ਰਧਨਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਧ੍ਰੁਵ ਤੱਕ ਨੂੰ ‘ਸਵਰਲੋਕ’ ਕਹਿ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 19

महर्लोकः क्षितेरूर्ध्वमेककोटिप्रमाणतः । कोटिद्वये तु संख्यातो जनो भूर्लोकतो जनैः

ਮਹਰਲੋਕ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਇਕ ਕੋਟਿ ਯੋਜਨ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਇਹ ਮਾਪ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਨਲੋਕ ਨੂੰ ਭੂਰਲੋਕ ਤੋਂ ਦੋ ਕੋਟਿ ਉੱਪਰ ਗਿਣਦੇ ਹਨ।

Verse 20

चतुष्कोटिप्रमाणस्तु तपोलोकोऽस्ति भूतलात् । उपरिष्टात्क्षितेरष्टौ कोटयः सत्यमीरितम्

ਤਪੋਲੋਕ ਭੂਤਲ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਚਾਰ ਕੋਟਿ ਮਾਪ ਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਠ ਕੋਟਿ ਹੋਰ ਉੱਪਰ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਹੈ—ਇਉਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 21

सत्यादुपरि वैकुंठो योजनानां प्रमाणतः । भूर्लोकात्परिसंख्यातः कोटिषोडशसंमितः

ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ, ਜੋ ਯੋਜਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ; ਭੂਲੋਕ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਦੂਰੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਕਰੋੜ ਯੋਜਨ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 22

यत्रास्ते श्रीपतिः साक्षात्सर्वेषामभयप्रदः । ततस्तु षोडशगुणः कैलासोऽस्ति शिवालयः

ਉੱਥੇ ਸ੍ਰੀਪਤੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਨਿਰਭਯਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾ ਉੱਚਾ ਕੈਲਾਸ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਾਮ।

Verse 23

पार्वत्या सहितः शंभुर्गजास्य स्कंद नंदिभिः । यत्र तिष्ठति विश्वेशः सकलः स परः स्मूतः

ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਭੂ ਪਾਰਵਤੀ ਸਮੇਤ, ਗਜਾਸ੍ਯ (ਗਣੇਸ਼), ਸਕੰਦ ਅਤੇ ਨੰਦੀ ਨਾਲ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼ ਪੂਰਨਤਾ ਨਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਵਸਥਾ ਪਰਮ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 24

तस्य देवस्य खेलोऽयं स्वलीला मूर्तिधारिणः । स विश्वेश इति ख्यात स्तस्याज्ञाकृदिदं जगत्

ਉਸ ਦੇਵ ਦੀ ਇਹ ਸਾਰੀ ਖੇਡ ਹੈ—ਆਪਣੀ ਹੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ। ਉਹ ‘ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਹ ਜਗਤ ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦਾ ਹੈ।

Verse 25

सर्वेषां शासकश्चासौ तस्य शास्ता न चापरः । स्वयं सृजति भूतानि स्वयं पाति तथात्ति च

ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਾਸਤਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਪ ਹੀ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 26

सर्वज्ञ एकः स प्रोक्तः स्वेच्छाधीन विचेष्टितः । तस्य प्रवतर्कः कोपि नहि नैव निवर्तकः

ਉਹ ਇਕੋ ਸਰਵਜ੍ਞ ਪ੍ਰਭੂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਰਿਆ ਆਪਣੀ ਹੀ ਇੱਛਾ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ, ਨਾਹ ਕੋਈ ਰੋਕ ਸਕਦਾ, ਨਾਹ ਮੋੜ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 27

अमूर्तं यत्परं ब्रह्म समूर्तं श्रुतिचोदितम् । सर्वव्यापि सदा नित्यं सत्यं द्वैतविवर्जितम्

ਜੋ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਅਮੂਰਤ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਮੂਰਤ ਧਾਰਣ ਕਰਦਾ ਵੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਦਾ ਨਿੱਤ, ਸਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 28

सर्वेभ्यः कारणेभ्यश्च परात्परतरं परम् । आनंदं ब्रह्मणो रूपं श्रुतयो यत्प्रचक्षते

ਸਭ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਅਤੇ ‘ਪਰੇ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਆਨੰਦ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ।

Verse 29

संविदं तेन यं वेदा विष्णुर्वेद न वै विधिः । यतो वाचो निवर्तंते ह्यप्राप्य मनसा सह

ਉਹ ਚੇਤਨਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਵੇਦ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਤੱਕ ਬਾਣੀ ਮਨ ਸਮੇਤ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ; ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 30

स्वयंवेद्यः परं ज्योतिः सर्वस्य हृदि संस्थितः । योगिगम्यस्त्वनाख्येयो यः प्रमाणैकगोचरः

ਉਹ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਗਮ੍ਯ ਹੈ, ਪਰ ਅਨਾਖ੍ਯੇਯ—ਅਕਥ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 31

नानारूपोप्यरूपो यः सर्वगोपि न गोचरः । अनंतोप्यंतक वपुः सर्ववित्कर्मवर्जितः

ਜੋ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਰੂਪ ਹੈ; ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ; ਜੋ ਅਨੰਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅੰਤਕ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈ ਪਰ ਕਰਮ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼—ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।

Verse 32

तस्येदमैश्वरं रूपं खंडचंद्रावतंसकम् । तमालश्यामलगलं स्फुरद्भालविलोचनम्

ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰੀ, ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ਰੂਪ ਹੈ—ਖੰਡ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਮੱਥੇ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ; ਤਮਾਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਕੰਠ; ਅਤੇ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦਾ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ।

Verse 33

लसद्वामार्धनारीकं कृतशेषशुभांगदम् । गंगातरंगसत्संग सदाधौतजटातटम्

ਜਿਸ ਦਾ ਖੱਬਾ ਅੱਧਾ ਅਰਧਨਾਰੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਪਦਿਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਬਾਕੀ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਲੰਕਾਰ ਸਜੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਤਟ ਗੰਗਾ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਗ ਨਾਲ ਸਦਾ ਧੋਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 34

स्मरांगरजःपुंज पूजितावयवोज्ज्वलम् । विचित्रगात्रविधृतमहाव्यालविभूषणम्

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਐਸੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਦੇਵ (ਸਮਰ) ਦੇ ਦਹੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰਾਖ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਹੋਏ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਗਾਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਸੱਪਾਂ ਨੂੰ ਅਭੂਸ਼ਣ ਵਾਂਗ ਧਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

महोक्षस्यंदनगमं विरुताजगवायुधम् । गजाजिनोत्तरासंगं दशार्धवदनं शुभम्

ਉਹ ਮਹਾਨ ਬਲਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵਾਹਨ ਬਣਾ ਕੇ ਗਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰ ਵਜੋਂ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਹਾਥੀ ਦੀ ਖਾਲ ਦਾ ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਦਸ ਅਤੇ ਅੱਠ ਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੈ।

Verse 36

उत्त्रासित महामृत्यु महाबलगणावृतम् । शरणार्थिकृतत्राणं नत निर्वाणकारणम् । मनोरथपथातीतं वरदानपरायणम्

ਉਹ ਮਹਾਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੰਬਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਲਈ ਉਹੀ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਇਣ ਹੈ।

Verse 37

तस्य तत्त्वस्वरूपस्य रूपातीतस्य भो द्विज । परावरे रुद्ररूपे सर्वेव्याप्यावतिष्ठत

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਤੱਤ੍ਵ-ਸ੍ਵਰੂਪ, ਰੂਪ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜਾਣੋ। ਉੱਚੇ ਤੇ ਨੀਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਕੇ ਹਰ ਥਾਂ ਅਡੋਲ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 38

निराकारोपि साकारः शिव एव हि कारणम । मुक्तये भुक्तये वापि न शिवान्मोक्षदो परः

ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਸਾਕਾਰ ਹੈ; ਕਾਰਣ ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ। ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭੋਗ—ਮੋਖ ਦਾਤਾ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 39

यथा तेनाखिलं ह्येतत्पार्वतीपतिसात्कृतम । इदं चराचरं सर्वं दृश्यादृश्यमरूपिणा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅਰੂਪ ਨੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰਾ, ਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ ਤੇ ਅਦਿੱਖਣ ਵਾਲਾ—ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲਿਆ ਹੈ।

Verse 40

तथा मृडानीकांतेन विष्णुसादखिलंजगत । विधाय क्रीड्यते विप्र नित्यं स्वच्छंद लीलया

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮ੍ਰੁਡਾਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਅਧੀਨ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਉਂ ਵਿਧਾਨ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸੁਤੰਤਰ, ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਨਿਤ੍ਯ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

यथाशिवस्तथा विष्णुर्यथाविष्णुस्तथा शिवः । अंतरं शिवविष्ण्वोश्च मनागपि न विद्यते

ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਵਿਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ।

Verse 42

आहूय पूर्वं ब्रह्मादीन्समस्तान्देवतागणान् । विद्याधरोरगादींश्च सिद्धगंधर्वचारणान्

ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾਗਣਾਂ ਨੂੰ—ਬੁਲਾਇਆ; ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਿਆ।

Verse 43

निजसिंहासनसमं कृत्वा सिंहासनं शुभम् । उपवेश्य हरिं तत्र च्छत्रं कृत्वा मनोहरम्

ਆਪਣੇ ਸਿੰਹਾਸਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਇੱਕ ਸ਼ੁਭ ਸਿੰਹਾਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਨੋਹਰ ਛਤਰ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 44

श्लक्ष्णं कोटिशलाकं च विश्वकर्मविनिर्मितम् । पांडुरं रत्नदंडं च स्थूलमुक्तावलंबितम्

ਉਹ ਛਤਰ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਚਿਕਣਾ ਸੀ, ਅਣਗਿਣਤ ਸਲਾਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦਾ ਬਣਾਇਆ। ਚਿੱਟਾ ਚਮਕਦਾ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਡੰਡੇ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਲਟਕਦਾ ਸੀ।

Verse 45

कलशेन विचित्रेण ह्युपरिष्टाद्विराजितम् । सहस्रयोजनायामं सर्वरत्नमयं शुभम्

ਉਪਰੋਂ ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਕਲਸ਼ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਸੀ—ਮਾਨੋ ਹਜ਼ਾਰ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ—ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 46

पट्टसूत्रमयैरम्यैश्चामरैश्च परिष्कृतम् । राजाभिषेकयोग्यैश्च द्रव्यैः सर्वौषधादिभिः

ਇਹ ਸੁੰਦਰ ਪੱਟ-ਸੂਤਰ ਦੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਗਿਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਚਾਮਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾਭਿਸ਼ੇਕ ਯੋਗ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ—ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ—ਸੰਪੂਰਨ ਤੌਰ ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 47

प्रत्यक्षतीर्थपाथोभिः पंचकुंभैर्मनोहरैः । सिद्धार्थाक्षतदूर्वाभिर्मंत्रैः स्वयमुपस्थितैः

ਪ੍ਰਤੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪੰਜ ਮਨੋਹਰ ਕੁੰਭ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਰਥ (ਰਾਈ), ਅਖਤ (ਅਟੁੱਟ ਚੌਲ), ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਜੋ ਮਾਨੋ ਆਪ ਹੀ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ—ਵਿਧੀ ਸਜਾਈ ਗਈ।

Verse 48

देवानां च तथर्षीणां सिद्धानां फणिनामपि । आनीय मंगलकराः कन्याः षोडशषोडश

ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਫਣੀਨਾਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਕੁਆਰੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ—ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ।

Verse 49

वीणामृदंगाब्जभेरी मरु डिंडिमझर्झरैः । आनकैः कांस्यतालाद्यै र्वाद्यैर्ललितगायनैः

ਵੀਣਾ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਕਮਲ-ਸਮ ਡੰਕ, ਭੇਰੀ, ਮਰੁ, ਡਿੰਡਿਮ ਅਤੇ ਝਰਝਰ; ਆਨਕ, ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਤਾਲ ਆਦਿ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ—ਲਲਿਤ ਗਾਇਨ ਦੇ ਸੰਗ—ਸਭ ਕੁਝ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ।

Verse 50

ब्रह्मघोषमहारावैरापूरितनभोंगणे । शुभे तिथौ शुभे लग्ने ताराचंद्रबलान्विते

ਬ੍ਰਹਮ-ਘੋਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਨਾਦ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਗੂੰਜ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਇਹ ਕਰਮ ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀ, ਸ਼ੁਭ ਲਗਨ ਵਿੱਚ—ਤਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਬਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ—ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 51

आबद्धमुकुटं रम्यं कृतकौतुकमंगलम् । मृडानीकृतशृंगारं सुश्रिया सुश्रियायुतम्

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਸ਼ੁਭ ਉਤਸਵੀ ਮੰਗਲ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ; ਮ੍ਰਿਡਾਣੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਤੇ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਚਮਕਿਆ।

Verse 52

अभिषिच्य महेशेन स्वयं ब्रह्मांडमंडपे । दत्तं समस्तमैश्वर्यं यन्निजं नान्यगामि च

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਮੰਡਪ ਦੇ ਸਭਾ-ਪਵਿਲਿਅਨ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ ਆਪ ਉਸ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਐਸ਼ਵਰਯ—ਆਪਣਾ ਨਿਜ ਪ੍ਰਭੁਤਵ—ਉਸ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਜੋ ਕਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾਂ ਜਾਵੇ।

Verse 53

ततस्तुष्टाव देवेशः प्रमथैः सह शार्ङ्गिणम् । ब्रह्माणं लोककर्तारमुवाच च वचस्त्विदम्

ਤਦੋਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਰੰਗੀਣ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 54

मम वंद्यस्त्वयं विष्णुः प्रणमत्वममुं हरिम् । इत्युक्त्वाथ स्वयं रुद्रो ननाम गरुडध्वजम्

“ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੀ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈ—ਤੂੰ ਉਸ ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪ ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਨਤ ਹੋਇਆ।

Verse 55

ततो गणेश्वरैः सर्वैंर्ब्रह्मणा च मरुद्गणैः । योगिभिः सनकाद्यैश्च सिद्धैर्देवर्षिभिस्तथा

ਤਦੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਭ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਮਰੁਦ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ, ਯੋਗੀਆਂ, ਸਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ—

Verse 56

विद्याधरैः सगंधर्वैर्यक्षरक्षोप्सरोगणैः । गुह्यकैश्चारणैर्भूतैः शेष वासुकि तक्षकैः

ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਸਮੇਤ ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੁਆਰਾ; ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ, ਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੁਆਰਾ; ਅਤੇ ਸ਼ੇਸ਼, ਵਾਸੁਕੀ ਤੇ ਤਕਸ਼ਕ ਆਦਿ ਨਾਗਾਂ ਦੁਆਰਾ—

Verse 57

पतत्रिभिः किंनरैश्च सर्वैः स्थावरजंगमैः । ततो जयजयेत्युक्त्वा नमोस्त्विति नमोस्त्विति

ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਜੀਵਾਂ ਦੁਆਰਾ। ਤਦ ‘ਜੈ ਜੈ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਚਾਰਦੇ ਰਹੇ—‘ਨਮੋਸਤੁ ਤੇ! ਨਮੋਸਤੁ ਤੇ!’

Verse 58

ततोहरिर्महेशेन संसदि द्युसदां तदा । एतैर्महारवै रम्यैश्चानर्चि परमार्चिषा

ਤਦ ਦੇਵਲੋਕ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ ਨੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਮਣੀਯ ਅਤੇ ਗੂੰਜਦਾਰ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੇਜ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 59

त्वं कर्ता सर्वभूतानां पाता हर्ता त्वमेव च । त्वमेव जगतां पूज्यस्त्वमेव जगदीश्वरः

ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਜਗਤ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 60

दाता धर्मार्थकामानां शास्ता दुर्नयकारिणाम् । अजेयस्त्वं च संग्रामे ममापि हि भविष्यसि

ਤੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਦੰਡਕ ਹੈਂ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਅਜੇਯ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਭੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਆਸਰਾ ਤੇ ਰੱਖਿਆ ਬਣੇਂਗਾ।

Verse 61

इच्छाशक्तिः क्रियाशक्तिर्ज्ञानशक्तिस्तथोत्तमा । शक्तित्रयमिदं विष्णो गृहाण प्रापितं मया

ਇੱਛਾ-ਸ਼ਕਤੀ, ਕ੍ਰਿਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗਿਆਨ-ਸ਼ਕਤੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਹਨ; ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ।

Verse 62

त्वद्द्वेष्टारो हरे नूनं मया शास्याः प्रयत्नतः । त्वद्भक्तानां मया विष्णो देयं निर्वाणमुत्तमम्

ਹੇ ਹਰੀ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿਆਂਗਾ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਨਿਰਵਾਣ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ।

Verse 63

मायां चापि गृहाणेमां दुष्प्रणोद्यां सुरासुरैः । यया संमोहितं विश्वमकिंचिज्ज्ञं भविष्यति

ਇਹ ਮਾਇਆ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ, ਜੋ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਲਈ ਭੀ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੈ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਜਿਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 64

वामबाहुर्मदीयस्त्वं दक्षिणोसौ पितामहः । अस्यापि हि विधेः पाता जनितापि भविष्यसि

ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਬਾਂਹ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸੱਜਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਤੂੰ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਵੀ ਬਣੇਂਗਾ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਜਨਕ ਭੀ ਹੋਵੇਂਗਾ।

Verse 65

वैकुंठैश्वर्यमासाद्य हरेरित्थं हरः स्वयम् । कैलासे प्रमथैः सार्धं स्वैरं क्रीडत्युमापतिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਰੀ ਦੇ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਐਸ਼ਵਰੀ ਮਹਿਮਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਹਰਾ ਆਪ—ਉਮਾਪਤੀ—ਕੈਲਾਸ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ ਖੇਡਦਾ-ਵਿਹਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 66

तदा प्रभृति देवोसौ शार्ङ्गधन्वा गदाधरः । त्रैलोक्यमखिलं शास्ति दानवांतकरो हरिः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਦੇਵ—ਹਰੀ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮੂਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਸਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ।

Verse 67

इति ते कथिता विप्र लोकानां च परिस्थितिः । इदानीं कथयिष्यावस्तवनिर्वाण कारणम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 68

इदं तु परमाख्यानं शृणुयाद्यः समाहितः । स्वर्लोकमभिगम्याथ काश्यां निर्वाणमाप्नुयात्

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਇਸ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਨੂੰ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਵਾਣ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

यज्ञोत्सवे विवाहे च मंगलेष्वखिलेष्वपि । राज्याभिषेक समये देवस्थापनकर्मणि

ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ, ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ; ਰਾਜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਵੀ…

Verse 70

सर्वाधिकारदानेषु नववेश्मप्रवेशने । पठितव्यं प्रयत्नेन तत्कार्य परिसिद्धये

ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇ ਦਾਨ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਪਾਠ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 71

अपुत्रो लभते पुत्रमधनो धनवान्भवेत् । व्याधितो मुच्यते रोगाद्बद्धो मुच्येत बंधनात्

ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਧਨ ਧਨਵਾਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਰੋਗੀ ਰੋਗ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

जप्यमेतत्प्रयत्नेन सततं मंगलार्थिना । अमंगलानां शमनं हरनारायणप्रियम

ਜੋ ਮੰਗਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦਾ ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਜਪ ਕਰੇ। ਇਹ ਅਮੰਗਲਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਤੇ ਨਾਰਾਇਣ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।