Adhyaya 2

Verse 1

व्यास उवाच । सूर्य आत्मास्य जगतस्तस्थुषस्तमसोरिपुः । उदियायोदयगिरौ शुचिप्रसृमरैः करैः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੂਰਜ—ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ, ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਵੈਰੀ—ਉਦਯ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਾਲ।

Verse 2

संवर्धयन्सतां धर्मान्त्यक्कुर्वंस्तामसीं स्थितिम् । पद्मिनीं बोधयंस्त्विष्टां रात्रौ मुकुलिताननाम्

ਉਹ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਤਾਮਸੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਮੁਕੁਲਿਤ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨ ਪਦਮਿਨੀ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

हव्यं कव्यं भूतबलिं देवादीनां प्रवर्तयन् । प्राह्णापराह्णमध्याह्न क्रियाकालं विजृंभयन्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਹਵਿ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਕਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਭੂਤਾਂ ਲਈ ਬਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਾਹਣ, ਮੱਧਿਆਹਨ, ਅਤੇ ਅਪਰਾਹਣ ਆਦਿ ਕਰਮ-ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

असतां हृदि वक्त्रेषु निर्दिशंस्तमसः स्थितिम् । यामिनीकालकलितं जगदुज्जीवयन्पुनः

ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਤੇ ਮੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਆਸਨ ਦਿਖਾ ਕੇ, ਰਾਤ ਦੀ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਤਮਸਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਉਹ ਉਗ ਕੇ ਫਿਰ ਜਗਤ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

यस्मिन्नभ्युदिते जातः सम्यक्पुण्यजनोदयः । अहो परोपकरणं सद्यः फलति नेति चेत्

ਜਿਸ ਦੇ ਉਗਣ ਨਾਲ ਪੁੰਨਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਜਾਗਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਏ! ਜੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਕਰੇ ਕਿ ਪਰਉਪਕਾਰ ਦਾ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ—ਤਾਂ ਇਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵੇਖ ਲਵੇ।

Verse 6

सायमस्तमितः प्रातः कथं जीवेद्रविः पुनः । सानुरागकरस्पर्शैः प्राचीमाश्वास्य खंडिताम्

ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਅਸਤ ਹੋ ਕੇ ਰਵਿ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ? ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰੇਮਭਰੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਉਹ ਜਖ਼ਮੀ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਨੂੰ ਢਾਢਸ ਦੇ ਕੇ ਮੁੜ ਸੰਵਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

यामं भुक्त्वा तथाग्नेयीं ज्वलंतीं विरहादिव । लवंगैलामृगमदचंद्रचंदनचर्चिताम

ਇੱਕ ਪਹਰ ਸਹਿ ਕੇ, ਅਗਨੇਯੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਧਧਕਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਲੌਂਗ, ਇਲਾਇਚੀ, ਕਸਤੂਰੀ, ਕਪੂਰ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਠੰਢੀ ਤੇ ਸਜੀ ਹੋ ਜਾਏ।

Verse 8

तांबूलीरागरक्तौष्ठीं द्राक्षास्तबकसुस्तनीम् । लवलीवल्लिदोर्वल्ली कंको ली पल्लवांगुलिम्

ਪਾਨ ਦੀ ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਹੋਠਾਂ ਵਾਲੀ, ਅੰਗੂਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਛਾਤੀਆਂ ਵਾਲੀ; ਲਵਲੀ ਬੇਲਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਕਂਕੋਲੀ ਪੱਲਵਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਵਾਲੀ—ਉਹ ਦਿਸ਼ਾ ਇਉਂ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਜਾਵਟ ਨਾਲ ਕਲਪਿਤ ਹੈ।

Verse 9

मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम् । त्रिकूटस्वर्णरत्नांगीं सुवेलाद्रि नितंबिनीम

ਮਲਯ ਪਹਾੜ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀਲੀ ਪਵਨ ਦਾ ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ ਲੈਂਦੀ, ਦੁੱਧ-ਸਮ ਜਲ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ; ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਦੇ ਸੋਨੇ ਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਸਜਾਏ, ਸੁਵੇਲਾ ਪਹਾੜ ਵਰਗੇ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ—ਇਉਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਕਾਵਿ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 10

कावेरीगौतमीजंघां चोलचोलां शुकावृताम् । सह्यदर्दुरवक्षोजां कांतीकांचीविभूषणाम

ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਕਾਵੇਰੀ ਤੇ ਗੌਤਮੀ ਹਨ; ਉਹ ਚੋਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੋਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂ; ਉਸ ਦਾ ਵਕਸ਼ ਸਹ੍ਯ ਅਤੇ ਦਰਦੁਰ ਪਹਾੜ-ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਕਾਂਤੀਮਈ ਕਾਂਚੀ (ਕਮਰਬੰਦ) ਹੈ—ਇਉਂ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ/ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 11

सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम् । अद्यापि न महालक्ष्मीर्या विमुंचति सद्गुणाम्

ਕੋਮਲ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਲਲਿਤ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ, ਖੇਡ-ਭਰੀ ਵਕਤ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਰਮਣੀਕ; ਅੱਜ ਵੀ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ।

Verse 12

सुदक्षदक्षिणामाशामाशानाथः प्रतस्थिवान् । क्रमतः सर्वमर्वन्तो हेलया हेलिकस्य खम्

ਤਦ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਸੁਚੱਜੀ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ; ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹੀ ਕਿਸੇ ਖੇਡ-ਮਸਤ ਯਾਤਰੀ ਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 13

न शेकुरग्रतो गंतुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत्

ਉਹ ਅੱਗੇ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾ ਰਹੇ; ਇਸ ਲਈ ਅਨੂਰੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ (ਜਿਗਿਆਸਾ ਕੀਤੀ)।

Verse 14

अनूरुरुवाच । भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निद्ध्यय गगनं स्थितः । स्पर्धते मेरुणाप्रेप्सु स्त्वद्दत्तां तु प्रदक्षिणाम्

ਅਨੂਰੂ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਸੂਰਜਦੇਵ! ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਵਿਂਧ੍ਯ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਹ ਰੋਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੂ ਨਾਲ ਸਪਰਧਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੀ ਮਾਰਗ-ਰੇਖਾ ਵੀ ਅਟਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।”

Verse 15

अन्रूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता हृद्यचिन्तयत् । अहो गगनमार्गोपि रुध्यते चातिविस्मयः

ਅਨੂਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਵਿਤਾ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਿਚਾਰਿਆ: “ਹਾਏ! ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਮਾਰਗ ਵੀ ਰੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਤਾਂ ਅਤਿ ਅਚੰਭਾ ਹੈ!”

Verse 16

व्यास उवाच । सूरः शूरोपि किं कुर्यात्प्रांतरे वर्त्मनिस्थितः । त्वरावानपि को रुद्धं मागर्मेको विलंघयेत्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸੂਰਜ ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅੰਤ-ਕਿਨਾਰੇ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਰਾਹ ਇਕੱਲਾ ਕੌਣ ਲੰਘ ਸਕਦਾ ਹੈ?”

Verse 17

गृह्यत्राप्रत्यूष्टेः क्षणं नावतिष्ठति । शून्यमार्गे निरुद्धः स किंकरोतु विधिर्बली

ਇੱਥੇ ਉਹ ਉਸ਼ਾ-ਕਾਲ ਵੇਲੇ ਇਕ ਛਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਸੁੰਨੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰੋਕਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਲੀ ਵਿਧਾਤਾ—ਕਾਲ ਦਾ ਨਿਯੰਤਾ—ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 18

योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने । योजनस्य निमेषार्धाद्याति सोपि चिरं स्थितः

ਉਹ ਅੱਧੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਦੋ ਸੌ ਦੋ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਤੈਅ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਉੱਥੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰੁਕਿਆ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 19

गते बहुतिथेकाले प्राच्यौदीच्यां भृशार्दिताः । चण्डरश्मेः करव्रातपातसन्तापतापिताः

ਬਹੁਤ ਦਿਨ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਪੂਰਬ ਤੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ; ਚੰਡ-ਰਸ਼ਮੀ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਰਗੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੜਦੇ ਰਹੇ।

Verse 20

पाश्चात्या दक्षिणात्याश्च निद्रामुद्रितलोचनाः । शयिता एव वीक्षन्ते सतारग्रहमंबरम्

ਪਰ ਪੱਛਮ ਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਲੋਕ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਮੁੰਦੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਲਗਾਤਾਰ ਲੇਟੇ ਰਹਿੰਦੇ; ਲੇਟਿਆਂ ਹੀ ਤਾਰਿਆਂ ਤੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅੰਬਰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ।

Verse 21

अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात् । अस्तंगतर्क्षान्नभसः कः कालस्त्वेप नेक्ष्यते

“ਹਾਇ! ਸੂਰਜ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦਿਨ ਹੀ ਨਹੀਂ; ਚੰਦਰਮਾ ਬਿਨਾ ਰਾਤ ਵੀ ਰਾਤ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵੀ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਅਸਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਦਿਸੇ?”

Verse 22

ब्रह्मांडं किमकांडे वै लयमेष्यति तत्कथम् । परापतंति नाद्यापि पारावारा इतस्ततः

“ਕੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡ-ਅੰਡ ਅਚਾਨਕ ਲਯ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਵੇਗਾ—ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ? ਹੁਣ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਉੱਛਲਦੇ ਤੇ ਟਕਰਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 23

स्वाहास्वधावषट्कारवर्जिते जगतीतले । पंचयज्ञक्रियालोपाच्चकंपे भुवनत्रयम्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ “ਸ੍ਵਾਹਾ”, “ਸ੍ਵਧਾ” ਅਤੇ “ਵਸ਼ਟ” ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਮੌਨ ਹੋ ਗਏ; ਪੰਜ ਮਹਾਯਜਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਛੁੱਟ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 24

सूर्योदयात्प्रवर्तंते यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाः । ताभिर्यज्ञभुजांतृप्तिः सविता तत्र कारणम्

ਸੂਰਜੋਦਯ ਤੋਂ ਯਜ्ञ ਆਦਿ ਸਭ ਕਰਮ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਯਜ್ಞ-ਭੋਗੀ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਵਿਤਾ (ਸੂਰਜ) ਹੀ ਨਿਰਣਾਇਕ ਕਾਰਣ ਹੈ।

Verse 25

चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानंति सूर्यतः । स्थितिसर्गविसर्गाणां कारणं केवलं रविः

ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਆਦਿ ਸਭ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਹੀ ਕਾਲ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਸਥਿਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵਿਸਰਜਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੇਵਲ ਰਵਿ (ਸੂਰਜ) ਹੀ ਹੈ।

Verse 26

तत्सूर्यस्य गतिस्तंभात्स्तंभितं भुवनत्रयम् । यद्यत्रतत्स्थितं तत्र चित्रन्यस्तमिवा खिलम्

ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਗਤੀ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਅਚਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਜਿੱਥੇ ਜਿਵੇਂ ਹੈ, ਸਭ ਕੁਝ ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 27

एकतस्तिमिरान्नैशादेकतस्तु दिवातपात् । बहूनां प्रलयो जातः कांदिशीकमभूज्जगत्

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਤੋਂ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦਿਨ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਤੋਂ—ਬਹੁਤਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਲਯ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਗਤ ਦਿਸ਼ਾਹੀਨ ਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 28

इति व्याकुलिते लोके सुरासुरनरोरगे । आःकिमेतदकांडेभूद्रुरुदुर्दुद्रुवुः प्रजाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦ ਲੋਕ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿਚ—ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾ ਚੀਖੀ: ‘ਹਾਏ! ਇਹ ਅਚਾਨਕ ਕਿਹੜੀ ਆਫ਼ਤ ਆ ਪਈ?’ ਰੋਣ-ਧੋਣ ਕਰਦੇ ਜੀਵ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 29

ततः सर्वे समालोक्य ब्रह्माणं शरणं ययुः । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रै रक्षरक्षेति चाब्रुवन्

ਤਦੋਂ ਸਭ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ; ਨਾਨਾ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ!”

Verse 30

देवा ऊचुः । नमो हिरण्यरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਵਰਨ-ਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ਅਗੋਚਰ ਹੈ—ਉਸ ਕੈਵਲ੍ਯ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਅਮਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 31

यन्न देवा विजानंति मनो यत्रापि कुंठितम् । न यत्र वाक्प्रसरति नमस्तस्मै चिदात्मने

ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜਿੱਥੇ ਮਨ ਵੀ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਣੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ—ਉਸ ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 32

योगिनो यं हृदाकाशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यंति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 33

कालात्पराय कालाय स्वेच्छयापुरुषाय च । गुणत्रय स्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

ਕਾਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕਾਲ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਾਲ ਹੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਆਪਣੀ ਸਰਬਸੱਤਾ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਤਾਰ ਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜੋ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 34

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमसे रुद्ररूपाय स्थितिसर्गांतकारिणे

ਸੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਰਜੋ-ਸਰੂਪ ਵੇਧਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਤਮੋ-ਸਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਜੋ ਸਥਿਤੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 35

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकृतये नमः । पंचतन्मात्र रूपाय पंचकर्मेद्रियात्मने

ਬੁੱਧੀ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਤ੍ਰਿਧਾ ਅਹੰਕਾਰ-ਰੂਪ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਪੰਜ ਤਨਮਾਤ੍ਰਾ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਕਰਮੇਂਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਆਤਮਾ-ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 36

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । समस्तभक्तकृपया स्वेच्छाविष्कृतविग्रह

ਅਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਨਿਤ੍ਯ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਮਸਤ ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦੇਹ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 37

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराची न विश्वरूपाय ते नमः

ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨੇੜੇ ਵੀ ਤੇ ਦੂਰ ਵੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 39

तव निःश्वसितं वेदास्तव स्वे दोखिलं जगत् । विश्वा भूतानि ते पादः शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत

ਵੇਦ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ ਹਨ; ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨ ਹਨ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਵਾਂਗ ਉੱਪਰ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 40

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

ਤੇਰੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਤੇਰੇ ਰੋਮਾਂ ਤੋਂ ਵਨਸਪਤੀ। ਤੇਰੇ ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਸੂਰਜ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ।

Verse 41

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं स्तोता स्तुतिः स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वयाऽवास्यमिदं हि सर्वं नमोस्तु भूयोपि नमो नमस्ते

ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ; ਹੇ ਦੇਵ, ਸਭ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਸਤੋਤਾ, ਸਤੁਤੀ ਅਤੇ ਸਤੁਤਯੋਗ ਭੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਈਸ਼, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਪਤ ਤੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਫਿਰ ਫਿਰ ਨਮਸਕਾਰ, ਨਮੋ ਨਮਸਤੇ।

Verse 42

इति स्तुत्वा विधिं देवा निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । परितुष्टस्तदा ब्रह्मा प्रत्युवाच दिवौकसः

ਇਉਂ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੰਡਵਤ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਵਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

ब्रह्मोवाच । यथार्थयाऽनया स्तुत्या तुष्टोस्मि प्रणताः सुराः । उत्तिष्ठत प्रसन्नोस्मि वृणुध्वं वरमुत्तमम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਤਮਸਤਕ ਸੁਰੋ, ਇਸ ਸੱਚੀ ਤੇ ਯਥਾਰਥ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਉੱਠੋ; ਮੈਂ ਕਿਰਪਾਲੁ ਹਾਂ—ਸਰਵੋਤਮ ਵਰ ਮੰਗੋ।

Verse 44

यः स्तोष्यत्यनया स्तुत्या श्रद्धावान्प्रत्यहं शुचिः । मां वा हरं वा विष्णुं वा तस्य तुष्टाः सदा वयम्

ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਸ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ—ਚਾਹੇ ਮੈਨੂੰ, ਜਾਂ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ—ਸਤੁਤ ਕਰੇ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 45

दास्यामः सकलान्कामान्पुत्रान्पौत्रान्पशून्वसु । सौभाग्यमायुरारोग्यं निर्भयत्वं रणे जयम्

ਅਸੀਂ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗੇ—ਪੁੱਤਰ, ਪੌਤਰੇ, ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਧਨ; ਸੁਭਾਗ, ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਆਰੋਗਤਾ; ਨਿਰਭਯਤਾ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜੈ।

Verse 46

ऐहिकामुष्मिकान्भोगानपवर्गं तथाऽक्षयम् । यद्यदिष्टतमं तस्य तत्तत्सर्वं भविष्यति

ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 47

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठितव्यः स्तवोत्तमः । अभीष्टद इति ख्यातः स्तवोयं सर्वसिद्धिदः

ਇਸ ਲਈ ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਇਹ ਉੱਤਮ ਸਤੁਤੀ ਪਾਠ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਹ ‘ਅਭੀਸ਼ਟਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਹ ਸਤਵ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 48

पुनः प्रोवाच तान्वेधाः प्रणिपत्योत्थितान्सुरान् । स्वस्थास्तिष्ठत भो यूयं किमत्रापि समाकुलाः

ਫਿਰ ਵੇਧਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵੋ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਖੜੇ ਰਹੋ—ਇੱਥੇ ਵੀ ਕਿਉਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹੋ?’

Verse 49

एते वेदा मूर्तिधरा इमा विद्यास्तथाखिलाः । सदक्षिणा अमी यज्ञाः सत्यं धर्मस्तपो दमः

ਇਹ ਵੇਦ ਮੂਰਤੀਧਾਰੀ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਇਹ ਦੱਖਿਣਾ ਸਮੇਤ ਯਜ੍ਞ ਹਨ; ਇਹ ਸਤ੍ਯ, ਧਰਮ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਮ (ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮ) ਹੈ।

Verse 50

ब्रह्मचर्यमिदं चैषा करुणा भारतीत्वियम् । श्रुतिस्मृतीतिहासार्थ चरितार्था अमीजनाः

ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਹੈ, ਇਹੀ ਕਰੁਣਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਭਾਰਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਸਫਲ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 51

नेह क्रोधो न मात्सर्यं लोभः कामोऽधृतिर्भयम् । हिंसा कुटिलता गर्वो निंदासूयाऽशुचिः क्वचित्

ਇੱਥੇ ਨਾ ਕ੍ਰੋਧ ਹੈ, ਨਾ ਈਰਖਾ; ਨਾ ਲੋਭ, ਨਾ ਕਾਮ; ਨਾ ਧੀਰਜ-ਹੀਨਤਾ, ਨਾ ਭਯ। ਨਾ ਹਿੰਸਾ, ਨਾ ਕਪਟਤਾ, ਨਾ ਅਹੰਕਾਰ, ਨਾ ਨਿੰਦਾ-ਸੂਯਾ, ਨਾ ਅਸ਼ੁਚਿਤਾ ਕਦੇ ਵੀ।

Verse 52

ये ब्राह्मणा ब्रह्मरतास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । मासोपवासषण्मासचातुर्मास्यादि सद्व्रताः

ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹਨ—ਮਾਸ-ਉਪਵਾਸ, ਛੇ-ਮਾਸ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ੍ਯ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 53

पातिव्रत्यरता नार्यो ये चान्ये ब्रह्मचारिणः । ते चामीपश्यत सुरा ये षंढाः परयोषिति

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਨਾਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਦੇਵੋ। ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ ਜੋ ਨਪੁੰਸਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਹਨ।

Verse 54

मातापित्रोरमी भक्ता अमी गोग्रहणे हताः । व्रते दाने जपे यज्ञे स्वाध्याये द्विजतर्पणे

ਇਹ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ; ਇਹ ਗਊਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਿਆਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਵਰਤ, ਦਾਨ, ਜਪ, ਯਜ੍ਞ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਲਈ ਅਰਪਣ ਵਿੱਚ—

Verse 55

तीर्थे तपस्युपकृतौ सदाचारादिकर्मणि । फलाभिलाषिणीबुद्धिर्न येषां ते जना अमी

ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਸਦਾਚਾਰ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਫਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ—ਉਹੀ ਲੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਦਰਸ਼ ਹਨ।

Verse 56

गायत्री जाप्यनिरता अग्निहोत्र परायणाः । द्विमुखी गो प्रदातारः कपिलादान तत्पराः

ਉਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਜਪ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਰਹਿੰਦੇ, ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ; ਗੋਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ (ਤਾਂਬੇ ਰੰਗ ਦੀ) ਗਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹਨ।

Verse 57

निस्पृहाः सोमपा ये वै द्विजपादोदपाश्च ये । मृताः सारस्वते तीर्थे द्विजशुश्रूषकाश्च ये

ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹਨ; ਜੋ ਯਜ್ಞ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਪਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋਵਣ ਦਾ ਜਲ ਪੀਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਸਰਸਵਤੀ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਨਯੋਗ ਹਨ।

Verse 58

प्रतिग्रहे समर्था हि ये प्रतिग्रहवर्जिताः । त एते मत्प्रिया विप्रास्त्यक्ततीर्थ प्रतिग्रहाः

ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਵਿਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ-ਜੀਵਿਕਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ—ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।

Verse 59

प्रयागे माघ मासो यैरुषः स्नातोऽमलात्मभिः । मकरस्थे रवौ शुद्धास्त इमे सूर्यवर्चसः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਸ਼ਾ ਵੇਲੇ—ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਮਕਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਦੇ ਹਨ।

Verse 60

वाराणस्यां पांचनदे त्र्यहं स्नातास्तु कार्तिके । अमी ते शुद्धवपुषः पुण्यभाजोतिनिर्मलाः

ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਪਾਂਚਨਦ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਦੇ ਭਾਗੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 61

स्नात्वा तु मणिकर्णिक्यां प्रीणिता ब्राह्मणा धनैः । त एते सर्वभोगाढ्याः कल्पं स्थास्यंति मत्पुरे

ਮਣਿਕਰਣਿਕਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧਨ-ਦਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 62

ततः काशीं समासाद्य तेन पुण्येन नोदिताः । विश्वेश्वरप्रसादेन मोक्षमेष्यंत्यसंशयम्

ਫਿਰ ਉਸੇ ਪੁਣ੍ਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 63

अविमुक्ते कृतं कर्म यदल्पमपि मानवैः । श्रेयोरूपं तद्विपाको मोक्षो जन्मांतरेष्वपि

ਅਵਿਮੁਕਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ, ਭਾਵੇਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਸ਼੍ਰੇਯਸ-ਰੂਪ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਅਗਲੇ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੋਖਸ਼।

Verse 64

अहो वैश्वेश्वरे क्षेत्रे मरणादपिनोभयम् । यत्र सर्वे प्रतीक्षंते मृत्युं प्रियमिवाति थिम्

ਅਹੋ! ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਡਰ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਸਭ ਮੌਤ ਦੀ ਉਡੀਕ ਇਉਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤਿਥੀ ਹੋਵੇ।

Verse 65

ब्राह्मणेभ्यः कुरुक्षेत्रे यैर्दत्तं वसु निर्मलम् । निर्मलांगास्त एते वै तिष्ठंति मम संनिधा

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਹੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 66

पितामहं समासाद्य गयायां यैः पितामहाः । तर्पिता ब्राह्मणमुखे तेषामेते पितामहाः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗਯਾ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਰਾਹੀਂ ਤਰਪਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹੀ ਪਿਤਾਮਹ ਉੱਧਾਰ ਪਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 67

न स्नानेन न दानेन न जपेन न पूजया । मल्लोकः प्राप्यते देवाः प्राप्यते द्विज तर्पणात्

ਨਾ ਸਨਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਦਾਨ ਨਾਲ, ਨਾ ਜਪ ਨਾਲ, ਨਾ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਤਰਪਣ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਦੇਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 68

सोपस्कराणिवेश्मानिमु सलोलूखलादिभिः । यैर्दत्तानि सशय्यानि तेषां हर्म्याण्यमूनि वै

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ—ਜਲ-ਘੜੇ, ਓਖਲੀ ਆਦਿ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸੈਯਾ ਸਮੇਤ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਘਰ ਦਾਨ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਇਹ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 69

ब्रह्मशालां कारयंति वेदमध्यापयंति च । विद्यादानं च ये कुर्युः पुराणं श्रावयंति च

ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦ ਦਾ ਅਧਿਆਪਨ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣਵਾਉਂਦੇ ਹਨ—

Verse 70

पुराणानि च ये दद्युः पुस्तकानि ददत्यपि । धर्मशास्त्राणि ये दद्युस्तेषां वासोत्र मे पुरे

ਜੋ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੇਰੀ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

Verse 71

यज्ञार्थं च विवाहार्थं व्रतार्थं ब्राह्मणाय वै । अखंडं वसु ये दद्युस्तेत्र स्युर्वसुवर्चसः

ਜੋ ਯਜ੍ਞ ਲਈ, ਵਿਆਹ-ਸੰਸਕਾਰ ਲਈ ਜਾਂ ਵਰਤ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਧਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਧਨ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 72

आरोग्यशालां यः कुर्याद्वैद्यपोषणतत्परः । आकल्पमत्र वसति सर्वभोग समन्वितः

ਜੋ ਆਰੋਗ੍ਯਸ਼ਾਲਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਵੈਦਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ-ਪੋਸ਼ਣਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ—ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਕ ਕਲਪ ਤੱਕ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਸਭ ਭੋਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 73

मुक्ती कुर्वंति तीर्थानि ये च दुष्टावरोधतः । ममावरोधे ते मान्या औरसास्तनया इव

ਜੋ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਮੇਰੇ ਆਵਰੋਧ (ਸੇਵਕ-ਵਰਗ) ਵਜੋਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਣਯ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ।

Verse 74

विष्णोर्वाममवाशंभोर्ब्राह्मणा एव सुप्रियाः । तेषां मूर्त्या वयं साक्षाद्विचरामो महीतले

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਮੂਰਤੀ ਧਾਰ ਕੇ ਅਸੀਂ ਆਪ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵਿਚਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 75

ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधाकृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र तिष्ठति

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਗਾਂ ਇਕ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁਲ ਹਨ, ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ: ਇਕ ਵਿੱਚ ਮੰਤ੍ਰ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਹਵਿ—ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਆਹੁਤੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 76

ब्राह्मणा जंगमं तीर्थं निर्मितं सार्वभौमिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुद्ध्यंति मलिना जनाः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਮਲੀਨ ਲੋਕ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 77

गावः पवित्रमतुलं गावो मंगलमुत्तमम् । यासां खुरोत्थितो रेणुर्गंगावारिसमो भवेत्

ਗਾਂ ਅਤੁੱਲ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਗਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਗਲ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਧੂੜ ਗੰਗਾ ਦੇ ਜਲ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 78

शृंगाग्रे सर्वतीर्थानि खुराग्रे सर्व पर्वताः । शृंगयोरंतरे यस्याः साक्षाद्गौरीमहेश्वरी

ਗਾਂ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਉਸ ਦੇ ਖੁਰਾਂ ਦੇ ਅਗੇ ਸਾਰੇ ਪਰਬਤ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਸਿੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਗੌਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।

Verse 79

दीयमानां च गां दृष्ट्वा नृत्यंति प्रपितामहाः । प्रीयंते ऋषयः सर्वे तुष्यामो दैवतैः सह

ਦਾਨ ਲਈ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨੱਚ ਉਠਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 80

रोरूयंते च पापानि दारिद्र्यं व्याधिभिः सह । धात्र्यः सर्वस्य लोकस्य गावो मातेव सर्वथा

ਪਾਪ ਰੋ ਰੋ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰੋਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਗਾਂਵਾਂ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੀ ਧਾਰਣਹਾਰ ਹਨ—ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਂ ਵਾਂਗ।

Verse 81

गवां स्तुत्वा नमस्कृत्य कृत्वा चैव प्र दक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृतातेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ—ਇਸੇ ਨਾਲ ਸੱਤ ਦੀਪਾਂ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 82

या लक्ष्मीः सवर्भूतानां या देवेषु व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु

ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ—ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਧੇਨੂ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮੇਰਾ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰੇ।

Verse 83

विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा चैव विभावसोः । स्वधा या पितृमुख्यानां सा धेनुर्वरदा सदा

ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਵਕਸ਼ਸਥਲ ਉੱਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ, ਜੋ ਅਗਨੀਦੇਵ ਲਈ ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਲਈ ‘ਸ੍ਵਧਾ’ ਹੈ—ਉਹੀ ਧੇਨੂ ਸਦਾ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 84

गोमयं यमुना साक्षाद्गोमूत्रं नर्मदा शुभा । गंगा क्षीरं तु यासां वै किं पवित्रमतः परम्

ਗੋਬਰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯਮੁਨਾ ਹੈ, ਗੋਮੂਤਰ ਸ਼ੁਭ ਨਰਮਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਹੀ ਗੰਗਾ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 85

गवामंगेषु तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश । यस्मात्तस्माच्छिवं मे स्यादिहलोके परत्र च

ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਭੁਵਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਤ੍ਯ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ਿਵ-ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ।

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य धेनूर्वाधेनु मेव वा । यो दद्याद्द्विजवर्याय स सर्वेभ्यो विशिष्यते

ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਜੋ ਕੋਈ ਦੁੱਧਾਰੂ ਗਾਂ—ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਵੀ—ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 87

मया च विष्णुना सार्धं शिवेन च महर्षिभिः । विचार्य गोगुणान्नित्यं प्रार्थनेति विधीयते

ਮੈਂ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਗਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਿਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਵਜੋਂ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 88

गावो मे पुरतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे हृदये संतु गवां मध्ये वसाम्यहम्

ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਹੋਣ, ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋਣ। ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ; ਮੈਂ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵੱਸਾਂ।

Verse 89

नीराजयति योंगानि गवां पुच्छेन भाग्यवान् । अलक्ष्मीः कलहो रोगास्तस्यांगाद्यांति दूरतः

ਜੋ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਗਾਂ ਦੀ ਪੁੱਛ ਨਾਲ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਨੀਰਾਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਅਲੱਖਮੀ, ਕਲਹ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 90

गोभिर्विप्रश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दा नशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

ਧਰਤੀ ਸੱਤ ਆਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਟਿਕੀ ਹੈ—ਗਾਂਵਾਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸਤੀਆਂ, ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਲੋਭ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਲੋਕ।

Verse 91

मम लोकात्परोलोको वैकुंठ इति गीयते । तस्योपरिष्टात्कौमार उमालोकस्ततः परम्

ਮੇਰੇ ਲੋਕ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਲੋਕ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਕੌਮਾਰ ਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਉਮਾ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ।

Verse 92

शिवलोकस्तदुपरि गोलो कस्तत्समीपतः । गोमातरः सुशीलाद्यास्तत्र संति शिवप्रियाः

ਉਸ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਗੋਲੋਕ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਗੋਮਾਤਾਵਾਂ—ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਆਦਿ—ਵੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ।

Verse 93

गवां शुश्रूरूषकाये च गोप्रदाये च मानवाः । एषामन्यतमे लोके ते स्युः सर्वसमृद्धयः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 94

यत्र क्षीरवहा नद्यो यत्र पायस कर्दमाः । न जरा बाधते यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਧ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਪਾਯਸ ਦਾ ਕੀਚੜ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬੁਢਾਪਾ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—ਉੱਥੇ ਗੋਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 95

श्रुतिस्मृतिपुराणज्ञा ब्राह्मणाः परिकीर्तिताः । तदुक्ताचारचरणा इतरे नामधारकाः

ਜੋ ਸ਼੍ਰੁਤੀ, ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਗਿਆਨ ਰੱਖਣ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਆਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ, ਉਹ ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ—ਹੋਰ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਨਾਮ ਦੇ ਧਾਰਕ ਹਨ।

Verse 97

श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यां हीनोंधः काणः स्यादेकया विना । पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ । श्रुतिस्मृत्युदितोधर्मः पुराणे परिगीयते

ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੋ ਨੇਤਰ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਹਿਰਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੈ; ਇਕ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਾਣਾ। ਪਰ ਪੁਰਾਣ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹਿਰਦਾ ਸੁੰਨ ਹੈ—ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਕਾਣਾ ਤੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵੀ ਚੰਗੇ ਹਨ। ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਦੁਆਰਾ ਉਚਾਰਿਆ ਧਰਮ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 98

तद्बाह्मणाय गोर्देया सर्वत्र सुखमिच्छता । न देया द्विजमात्राय दातारं सोप्यधो नयेत्

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਖ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸੱਚੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰੇ। ਕੇਵਲ ‘ਦੁਇਜ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਐਸਾ ਗ੍ਰਹੀਤਾ ਦਾਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧੋਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 99

यस्य धर्मेऽस्ति जिज्ञासा यस्य पापाद्भयं महत् । श्रोतव्यानि पुराणानि धमर्मूलानि तेन वै

ਜਿਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾਪ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭੈ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਸਮਾਨ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 100

चतुर्दशसु विद्यासु पुराणं दीप उत्तमः । अंधोपि न तदा लोकात्संसाराब्धौ क्वचित्पतेत्

ਚੌਦਾਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣ ਸਰਵੋਤਮ ਦੀਪਕ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ, ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵੀ ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਡਿੱਗਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 110

उत्फुल्लपद्मनयना निर्मिताः सुकृतार्थिनः । तावेव चरणौ धन्यौ काशीमभिप्रयायिनौ

ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅਰਥੀ ਬਣਾਏ ਗਏ; ਧੰਨ ਹਨ ਉਹੀ ਚਰਨ ਜੋ ਕਾਸ਼ੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 114

इह वंशं परिस्थाप्य भुक्त्वा सर्व सुखानि च । सत्यलोके चिरं स्थित्वा ततो यास्यंति शाश्वतम्

ਇਥੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸਭ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਿਰ ਤੱਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਸਨਾਤਨ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।