Adhyaya 10

Verse 1

शिवशर्मोवाच । रमयंती मनोतीव केयं कस्येयमीशितुः । नयनानंदसंदोहदायिनीपूरनुत्तमा

ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਅਤਿ ਰਮਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਹੈ? ਇਹ ਅਨੁੱਤਮ ਪੁਰਿ ਨੇਤਰਾਂ ਲਈ ਆਨੰਦਾਂ ਦਾ ਅੰਬਾਰ ਵਹਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।”

Verse 2

गणावूचतुः । शिवशर्मन्महाभागसुतीर्थफलितद्रुम । लोकोऽत्र रमते विप्र सहसाक्षपुरी त्वियम्

ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਨ ਮਹਾਭਾਗ, ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਵ੍ਰਿੱਖ ਵਰਗੇ! ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਰਮਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਸਹਸਰਾਕ੍ਸ਼-ਪੁਰੀ ਹੈ।”

Verse 3

तपोबलेन महता विहिता विश्वकमर्णा । दिवापि कौमुदी यस्याः सौधश्रेणीश्रियं श्रयेत्

ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਕਤਾਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਐਸੀ ਹੈ ਕਿ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਂਦਨੀ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 4

यदाकलानिधिः क्वापि दर्शे ऽदृश्यत्वमावहेत् । तदा स्वप्रेयसीं ज्योत्स्नां सौधेष्वेषु निगूहयेत्

ਜਦੋਂ ਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਧਾਨ ਚੰਦਰਮਾ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਕਿਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯ ਜੋਤਸਨਾ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

यदच्छभित्तौ वीक्ष्य स्वमन्ययोपिद्विशंकिता । मुग्धानाशुविशेच्चित्रमपिस्वांचित्रशालिकाम्

ਨਿਰਮਲ ਭਿੱਤ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੋਹਿਤ ਨਾਰੀ—ਇਹ ਮੈਂ ਹਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ—ਇਸ ਸੰਦੇਹ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੀ ਹੀ ਚਿੱਤਰਸ਼ਾਲਾ ਦੇ ਚਿੱਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 6

हर्म्येषु नीलमणिभिर्निर्मितेष्वत्रनिर्भयम् । स्वनीलिमानमाधाय तमोहःस्वपि तिष्ठति

ਇੱਥੇ ਨੀਲਮਣੀਆਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਮਹਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਦੇ ਵੇਲੇ ਵੀ ਅੰਧਕਾਰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਨੀਲਿਮਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

चंद्रकांतशिलाजालस्रुतमात्रामलंजलम् । तत्र चादाय कलशैर्नेच्छंत्यन्यज्जलं जनाः

ਉੱਥੇ ਚੰਦਰਕਾਂਤ ਸ਼ਿਲਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚੋਂ ਰਿਸਦਾ ਜਲ ਹੀ ਨਿਰਮਲ ਹੈ। ਲੋਕ ਉਸ ਨਾਲ ਘੜੇ ਭਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਜਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

Verse 8

कुविंदा न च संत्यत्र न च ते पश्यतो हराः । चैलान्यलंकृतीरत्र यतः कल्पद्रुमोर्पयेत्

ਇੱਥੇ ਨਾ ਬੁਣਕਰ ਹਨ, ਨਾ ਵਪਾਰੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਹੀ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

गणका नात्र विद्यंते चिंताविद्याविशारदाः । यतश्चिकेति सर्वेषां चिंता चिंतामणिर्द्रुतम्

ਇੱਥੇ ਚਿੰਤਾ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਨਿਪੁਣ ਗਣਕਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਜਿਉਂ ਹੀ ਮਨ ਵਿਚ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਉੱਠਦੀ ਹੈ, ਚਿੰਤਾਮਣਿ ਰਤਨ ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

सूपकारा न संत्यत्र रसकर्म विचक्षणाः । दुग्धे सर्वरसानेका कामधेनुरतोयतः

ਇੱਥੇ ਰਸ-ਕਰਮ ਦੇ ਚਤੁਰ ਰਸੋਈਏ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਤੋਂ ਹੀ ਅਨੇਕਾਂ ਰਸ ਉਪਜਦੇ ਹਨ; ਕਾਮਧੇਨੁ ਬਿਨਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 11

कीर्तिरुच्चैःश्रवा यस्य सर्वतो वाजिराजिषु । रत्नमुच्चैःश्रवाः सोत्र हयानां पौरुषाधिकः

ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਘੋੜਾ-ਰਾਜਿਆਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉੱਚੈਸ਼੍ਰਵਾ ਆਪ—ਘੋੜਿਆਂ ਦਾ ਰਤਨ—ਸੂਰਵੀਰਤਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 12

ऐरावतो दंतिवरश्चतुर्दंतोत्र राजते । द्वितीय इव कैलासो जंगमस्फटिकोज्ज्वलः

ਇੱਥੇ ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਚਾਰ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਕੈਲਾਸ, ਚਲਦਾ-ਫਿਰਦਾ ਸਫ਼ਟਿਕ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 13

तरुरत्नंपारिजातः स्त्रीरत्नं सोर्वशी त्विह । नंदनं वनरत्नं च रत्नं मंदाकिनी ह्यपाम्

ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਪਾਰਿਜਾਤ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਉਰਵਸ਼ੀ ਹੈ; ਨੰਦਨ ਵਨ-ਰਤਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਲਾਂ ਵਿਚ ਰਤਨ ਮੰਦਾਕਿਨੀ ਹੈ।

Verse 14

त्रयस्त्रिंशत्सुराणां या कोटिः श्रुति समीरिता । प्रतीक्षते साऽवसरं सेवायै प्रत्यहंत्विह

ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਤੇਤੀਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ‘ਕੋਟੀ’ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਉਡੀਕਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 15

स्वर्गेष्विंद्रपदादन्यन्न विशिष्येत किंचन । यद्यत्त्रिलोक्यामैश्वर्यं न तत्तुल्यमनेन हि

ਸੁਰਗ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਦ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਐਸ਼ਵਰਯ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ।

Verse 16

अश्वमेधसहस्रस्य लभ्यं विनिमयेन यत् । किं तेन तुल्यमन्यत्स्यात्पवित्रमथवा महत

ਜੇ ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਜਾਂ ਮਹਾਨਤਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 17

अर्चिष्मती संयमिनी पुण्यवत्यमलावती । गंधवत्यलकेशी च नैतत्तुल्या महर्धिभिः

ਅਰਚਿਸ਼ਮਤੀ, ਸੰਯਮਿਨੀ, ਪੁਣ੍ਯਵਤੀ, ਅਮਲਾਵਤੀ, ਗੰਧਵਤੀ ਅਤੇ ਅਲਕੇਸ਼ੀ—ਵੱਡੀਆਂ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਇਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ।

Verse 18

अयमेव सहस्राक्षस्त्वयमेव दिवस्पतिः । शतमन्युरयं देवो नामान्येतानि नामतः

ਇਹੀ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਹੈ, ਇਹੀ ਦਿਵਸਪਤੀ ਹੈ; ਇਹ ਦੇਵ ਹੀ ਸ਼ਤਮਨ੍ਯੁ ਹੈ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਹੀ ਨਾਮ ਹਨ।

Verse 19

सप्तापि लोकपाला ये त एनं समुपासते । नारदाद्यैर्मुनिवरैरयमाशीर्भिरीड्यते

ਸੱਤੋਂ ਹੀ ਲੋਕਪਾਲ ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਭਜਨ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਇਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

एतत्स्थैर्येण सर्वेषां लोकानां स्थैर्यमिष्यते । पराजयान्महेंद्रस्य त्रैलोक्यं स्यात्पराजितम्

ਇਸ ਆਸਨ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਡੋਲਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਜੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਪਰਾਜਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਹੀ ਪਰਾਜਿਤ ਸਮਝੇ ਜਾਣ।

Verse 21

दनुजा मनुजा दैत्यास्तपस्यंत्युग्रसंयमाः । गंधर्व यक्षरक्षांसि महेंद्रपदलिप्सवः

ਦਾਨਵ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਦੈਤ ਕਠੋਰ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ—ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੇ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ।

Verse 22

सगराद्या महीपाला वाजिमेधविधायकाः । कृतवंतो महायत्नं शक्रैश्वर्यजिघृक्षवः

ਸਗਰ ਆਦਿ ਰਾਜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕਰਵਾਏ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਐਸ਼ਵਰਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਹਥਿਆਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 23

निष्प्रत्यूहं क्रतुशतं यः कश्चित्कुरुतेऽवनौ । जितेंद्रियोमरावत्यां स प्राप्नोति पुलोमजाम्

ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ ਸੌ ਯਜ੍ਞ ਪੂਰੇ ਕਰ ਲਏ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਏ, ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁਲੋਮਜਾ (ਸ਼ਚੀ)—ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

असमाप्तक्रतुशता वसंत्यत्र महीभुजः । ज्योतिष्टोमादिभिर्यागैर्ये यजंत्यपि ते द्विजाः

ਇੱਥੇ ਉਹ ਮਹੀਭੁਜ ਰਾਜੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੌ ਯਜ્ઞ ਅਜੇ ਅਧੂਰੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਉਹ ਦਵਿਜ ਵੀ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਜੋ ਜੋਤਿਸ਼ਟੋਮ ਆਦਿ ਯਾਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

तुलापुरुषदानादि महादानानि षोडश । ये यच्छंत्यमलात्मानस्ते लभंतेऽमरावतीम्

ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼-ਦਾਨ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦਾਨ ਹਨ; ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰਾਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 26

अक्लीबवादिनो धीराः संग्रामेष्वपराङ्मुखाः । विक्रांता वीरशयने तेऽत्र तिष्ठंति भूभुजः

ਇੱਥੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਟਿਕੇ ਹਨ ਜੋ ਕਾਇਰਤਾ ਦੇ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ—ਧੀਰ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ ਫੇਰਦੇ; ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਉਹ ਵੀਰ-ਸ਼ਯਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੇ ਹਨ (ਵੀਰ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ)।

Verse 27

इत्युद्देशात्समाख्याता महेंद्रनगरी स्थितिः । यायजूका वसंत्यत्र यज्ञविद्याविशारदाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਸੰਕੇਤ ਨਾਲ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਰਣਿਤ ਹੋਈ। ਇੱਥੇ ਯਾਯਜੂਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਯਜ੍ਞ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗ੍ਯ।

Verse 28

इमामर्चिष्मतीं पश्य वीतिहोत्रपुरीं शुभाम् । जातवेदसि ये भक्तास्ते वसंत्यत्र सुव्रताः

ਇਸ ਅਰਚਿਸ਼ਮਤੀ, ਸ਼ੁਭ ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰਪੁਰੀ ਨੂੰ ਵੇਖ—ਦੀਪਤ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ। ਜੋ ਜਾਤਵੇਦਸਿ (ਅਗਨੀ) ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 29

अग्निप्रवेशं ये कुर्युर्दृढसत्त्वा जितेंद्रियाः । स्त्रियो वा सत्त्वसंपन्नास्ते सर्वे अग्नितेजसः

ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ-ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ-ਸੰਪੰਨ ਨਾਰੀਆਂ—ਉਹ ਸਭ ਅਗਨਿ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

अग्निहोत्ररता विप्रास्तथाग्निब्रह्मचारिणः । पंचाग्निव्रतिनो ये वै तेऽग्निलोकेग्नितेजसः

ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਪੰਜ-ਅਗਨਿ ਵਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਕ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਗਨਿ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਗਨਿ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ।

Verse 31

शीते शीतापनुत्यै यस्त्विध्मभारान्प्रयच्छति । कुर्यादग्निष्टिकां वाऽथ स वसेदग्निसन्निधौ

ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਠੰਢ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਲੱਕੜਾਂ ਦੇ ਗੱਠੇ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਅਗਨਿ-ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕਰੇ—ਉਹ ਅਗਨਿ ਦੀ ਮੰਗਲਮਈ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 32

अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्याच्छ्रद्धयान्वितः । अशक्तः प्रेरयेदन्यं सोग्निलोके महीयते

ਜੋ ਅਨਾਥ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਅਗਨਿ-ਸੰਸਕਾਰ (ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ) ਕਰੇ, ਜਾਂ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ—ਉਹ ਅਗਨਿ-ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

जठराग्निविवृद्ध्यै यो दद्यादाग्नेयमौषधम् । मंदाग्नये स पुण्यात्मा वह्निलोके वसेच्चिरम्

ਜਠਰਾਗਨਿ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਮੰਦ-ਅਗਨਿ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਗਨੇਯ ਔਸ਼ਧ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਉਹ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਵਹਿਨੀ (ਅਗਨਿ) ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਚਿਰਕਾਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 34

यज्ञोपस्कर वस्तूनि यज्ञार्थं द्रविणं तु वा । यथाशक्ति प्रदद्याद्यो ह्यर्चिष्मत्यांवसेत्स वै

ਜੋ ਯਜ્ઞ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਉਪਕਰਣ ਜਾਂ ਯਜ્ઞ-ਹਿਤ ਧਨ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਰਚਿਸ਼ਮਤੀ—ਉਜਲੀ ਧਾਮ—ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ।

Verse 35

अग्निरेको द्विजातीनां निःश्रेयसकरः परः । गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं सर्वमग्निर्विनिश्चितम्

ਦੁਇਜਾਤੀਆਂ ਲਈ ਅਗਨੀ ਹੀ ਪਰਮ ਨਿਃਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਅਗਨੀ ਹੀ ਗੁਰੂ, ਦੇਵਤਾ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात् । पावनानि भवंत्येव तस्माद्यः पावकः स्मृतः

ਅਗਨੀ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨਾਲ ਸਭ ਅਪਾਵਨ ਵਸਤੂਆਂ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਾਵਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਪਾਵਕ’—ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

अपि वेदं विदित्वा यस्त्यक्त्वा वै जातवेदसम् । अन्यत्र बध्नाति रतिं ब्राह्मणो न स वेदवित्

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਦ ਜਾਣਦਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਜਾਤਵੇਦਸ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਰਤੀ ਬੰਨ੍ਹ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਚਾ ਵੇਦਵਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 38

अंतरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चितो ह्याशुशुक्षणिः । मांसग्रासान्पचेत्कुक्षौ स्त्रीणां नो मांसपेशिकाम्

ਇਹ ਅਗਨੀ ਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਰੰਤ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਸ ਦੇ ਗ੍ਰਾਸ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਪਕਾਏ, ਪਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ‘ਮਾਸ-ਪਿੰਡ’ (ਗਰਭ) ਨੂੰ ਨਾ ਪਕਾਏ।

Verse 39

तैजसी शांभवी मूर्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका । कर्त्री हंत्री पालयित्री विनैनां किं विलोक्यते

ਇਹ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਾਂਭਵੀ ਮੂਰਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹਾਜ਼ਰੀ—ਅੱਗ ਦੀ ਦਹਕਦੀ ਸਾਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ। ਉਹੀ ਕਰਣਹਾਰੀ, ਉਹੀ ਸੰਹਾਰਕ, ਉਹੀ ਪਾਲਣਹਾਰੀ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਫਿਰ ਕੀ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 40

चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रं त्रिभुवनेशितुः । अंधं तमोमये लोके विनैनं कः प्रकाशकः

ਇਹ ਚਮਕਦਾ ਸੂਰਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਦਾ ਨੇਤਰ ਹੀ ਹੈ। ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕੌਣ ਰੌਸ਼ਨੀ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 41

धूपप्रदीपनैवेद्य पयो दधि घृतैक्षवम् । एतद्भुक्तं निषेवंते सर्वे दिवि दिवौकसः

ਧੂਪ, ਦੀਪ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ—ਨਾਲ ਹੀ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ ਅਤੇ ਗੰਨੇ ਦਾ ਰਸ—ਜਦ ਇਹ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੋਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਸੁਖਮ ਅੰਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 42

शिवशर्मोवाच । कोयं कृशानुः कस्यायं सूनुः कथमिदं पदम् । आग्नेयं लब्धमेतेन ब्रूतमेतन्ममाग्रतः

ਸ਼ਿਵਸ਼ਰਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਅੱਗ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੁ) ਕੌਣ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਇਹ ਆਗਨੇਯ ਪਦਵੀ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਦੱਸੋ।”

Verse 43

गणावूचतुः । आकर्णय महाप्राज्ञ वर्णयावो यथातथम् । योयं यस्य यथाऽनेन प्रापि ज्योतिष्मतीपुरी

ਗਣਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਅਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਵਾਪਰਿਆ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗੇ—ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ਕਿਹੜੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਜੋਤਿਸ਼ਮਤੀਪੁਰੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਨਗਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।”

Verse 44

नर्मदायास्तटे रम्ये पुरे नर्मपुरे पुरा । पुरारिभक्तः पुण्यात्माऽभवद्विश्वानरो मुनिः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਨਰਮਪੁਰ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਭਗਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 45

ब्रह्मचर्याश्रमे निष्ठो ब्रह्मयज्ञरतःसदा । शांडिल्यगोत्रः शुचिमान्ब्रह्मतेजो निधिर्वशी

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸੀ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਯਜ੍ਞ (ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਤੇ ਜਪ) ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ; ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ, ਪਵਿੱਤਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਜਿਤ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਸੀ।

Verse 46

विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो लौकिकाचारचंचुरः । कदाचिच्चिंतयामास हृदि ध्यात्वा महेश्वरम्

ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਜਾਣਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਲੋਕਿਕ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਇਕ ਵਾਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 47

चतुर्णामप्याश्रमाणां कोतीव श्रेयसे सताम् । यस्मिन्प्राप्नोति संक्षुण्णे परत्रेह च वा सुखम्

“ਚਾਰਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਿਹੜਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ—ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਜੀਵਨ ਦੇ ਦਬਾਅ ਵਿਚ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਮਿਲੇ?”

Verse 48

इदं श्रेयस्त्विदं श्रेयस्त्विदं तु सुकरं भवेत् । इत्थं सर्वं समालोड्य गार्हस्थ्यं प्रशशंस ह

“ਇਹ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਯ ਹੈ; ਪਰ ਇਹ ਮਾਰਗ ਤਾਂ ਸੁਗਮ ਵੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਕੁਝ ਤੋਲ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਗਾਰ੍ਹਸਥ੍ਯ—ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਧਰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 49

ब्रह्मचारी गृहस्थो वा वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः । एषामाधारभूतोसौ गृहस्थो नान्यथेति च

ਚਾਹੇ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੋਵੇ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਭਿਖਸ਼ੁਕ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਤੋਂ ਹੋਰਥਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ।

Verse 50

देवैर्मनुष्यैः पितृभिस्तिर्यग्भिश्चोपजीव्यते । गृहस्थः प्रत्यहं यस्मात्तस्माच्छ्रेष्ठो गृहाश्रमी

ਦੇਵਤੇ, ਮਨੁੱਖ, ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਤਿਰਯਕ ਜੀਵ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਤੋਂ ਹੀ ਜੀਵਿਕਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 51

अस्नात्वा चाप्यहुत्वा वाऽदत्त्वा वाश्नाति यो गृही । देवादीनामृणी भूत्वा नरकं प्रतिपद्यते

ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨ੍ਹਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਹਵਨ-ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਜਾਂ ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਵ ਆਦਿਕਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਦਾਰ ਬਣ ਕੇ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 52

अस्नाताशी मलं भुंक्ते त्वजपी पूयशोणितम् । अहुताशी कृमीन्भुंक्तेप्यदत्त्वाविड्विभोजनः

ਜੋ ਨ੍ਹਾਏ ਬਿਨਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੈਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਜਪ ਬਿਨਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਪੀਪ ਤੇ ਲਹੂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਅਹੂਤੀ ਬਿਨਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੀੜੇ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਦਾਨ ਬਿਨਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਿਸ਼ਠਾ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

ब्रह्मचर्यं हि गार्हस्थ्ये यादृक्कल्पनयोज्झितम् । स्वभावचपले चित्ते क्व तादृग्ब्रह्मचारिणि

ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਹੈ—ਕਲਪਿਤ ਚਤੁਰਾਈਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ; ਜਦ ਚਿੱਤ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਚੰਚਲ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਸਮੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸੀ ਥਿਰਤਾ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲੇ?

Verse 54

हठाद्वा लोकभीत्या वा स्वार्थाद्वा ब्रह्मचर्यभाक् । संकल्पयति चित्ते चेत्कृतमप्यकृतं तदा

ਜੇ ਕੋਈ ਹਠ ਨਾਲ, ਲੋਕ-ਭੈ ਨਾਲ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਧਾਰੇ, ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਰੱਖੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਹਰੋਂ ‘ਕੀਤਾ’ ਦਿੱਸੇ, ਉਹ ਵੀ ਅਕੀਤਾ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

परदारपरित्यागात्स्वदारपरितुष्टितः । ऋतुकालाभिगामित्वाद्ब्रह्मचारी गृहीरितः

ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਰਿਤੁ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣ ਕਰਕੇ, ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨੂੰ ‘ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

विमुक्तरागद्वेषो यः कामक्रोधविवर्जितः । साग्निः सदारः स गृही वानप्रस्थाद्विशिष्यते

ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਰਾਗ-ਦ੍ਵੈਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੈ, ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ।

Verse 57

वैराग्याद्गृहमुत्सृज्य गृहधर्मान्हृदि स्मरेत् । स भवेदुभयभ्रष्टो वानप्रस्थो न वा गृही

ਜੇ ਕੋਈ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਪਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਹ-ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਨਾ ਸੱਚਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਨਾ ਸੱਚਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ।

Verse 58

अयाचितोपस्थितया यो वृत्त्या वर्तते गृही । येन केनापि संतुष्टो भिक्षुकात्स विशिष्यते

ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਬਿਨਾ ਮੰਗੇ ਆਪ ਆਈ ਜੀਵਿਕਾ ਨਾਲ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਮਿਲੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਭਿਖਾਰੀ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 59

प्राथयेद्यत्क्वचित्किंचिद्दुष्प्रापं वा भविष्यति । अशनेषु न संतुष्टः स यतिः पतितो भवेत्

ਜੇ ਕੋਈ ਯਤੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਕੁਝ ਮੰਗੇ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੋ ਦੁਸ਼ਪ੍ਰਾਪ ਹੋਵੇ—ਅਤੇ ਮਿਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੰਨਿਆਸੀ ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਪਤਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

गुणागुणविचार्येत्थं स वै विश्वानरो द्विजः । उद्ववाह विधानेन स्वोचितां कुलकन्यकाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਣ ਤੇ ਅਵਗੁਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਕੁਲ ਨੂੰ ਉਚਿਤ ਇਕ ਕੁਲਕਨਿਆ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ।

Verse 61

अग्निशुश्रूषणरतः पंचयज्ञपरायणः । षट्कर्मनिरतो नित्यं देवपित्रतिथिप्रियः

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਪੰਜ ਯਜਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ, ਸਦਾ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ।

Verse 62

धर्मार्थकामान्युक्तात्मा सोर्जयन्स्वस्वकालतः । परस्परमसंकोचं दंपत्योरानुकूल्यतः

ਸੰਯਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਕਾਮ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਦੰਪਤੀ ਪਰਸਪਰ ਬਿਨਾ ਸੰਕੋਚ, ਸਹਿਮਤੀ ਤੇ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 63

पूर्वाह्णे दैविकं कर्म सोकरोत्कर्मकांडवित् । मध्यंदिने मनुष्याणां पितॄणामपराह्नके

ਕਰਮਕਾਂਡ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਉਹ ਪੂਰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਦੈਵਿਕ ਕਰਮ ਕਰਦਾ; ਮੱਧਿਆਹਨ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਰਤਵ੍ਯ; ਅਤੇ ਅਪਰਾਹਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 64

एवं बहुतिथे काले गते तस्याग्रजन्मनः । भार्या शुचिष्मती नाम कामपत्नी वसुव्रता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਉਸ ਪਹਿਲੇ ਜਣੇ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਮਤੀ ਨਾਮ ਵਾਲੀ—ਪਤੀ-ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਭੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵਸੁਵ੍ਰਤਾ, ਧਰਮ-ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ।

Verse 65

अपश्यंत्यंकुरमपि संततेः स्वर्गसाधनम् । विज्ञाय शंकंरं कांतं प्रणिपत्य व्यजिज्ञपत्

ਸੰਤਾਨ ਦਾ—ਜੋ ਸਵਰਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇੱਕ ਅੰਕੁਰ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸ਼ੰਕਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਬੇਨਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ।

Verse 66

शुचिष्मत्युवाच । आर्यपुत्रार्यधिषण प्राणनाथ प्रियव्रत । न दुर्लभं ममास्तीह किंचित्त्वच्चरणार्चनात्

ਸ਼ੁਚਿਸ਼ਮਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਆਰਯਪੁਤ੍ਰ, ਹੇ ਉੱਚੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਵ੍ਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ! ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ।

Verse 67

ये वै भोगाः समुचिताः स्त्रीणां ते त्वत्प्रसादतः । अलंकृत्य मया भुक्ताः प्रसंगाद्वच्मि तान्यपि

ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ਭੋਗ ਯੋਗ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਮੈਂ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਭੋਗ ਭੋਗੇ ਹਨ; ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 68

सुवासांसि सुवासाश्च सुशय्या सुनितंबिनी । स्रक्तांबूलान्नपानाश्च अष्टौ भोगाः स्वधर्मिणाम्

ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਇਤਰ, ਚੰਗੀ ਸੇਜ, ਸੁਡੌਲ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਮਾਲਾਵਾਂ, ਪਾਨ, ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਪਾਨੀਯ—ਇਹ ਅੱਠ ਭੋਗ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਹਨ।

Verse 69

एकं मे प्रार्थितं नाथ चिराय हृदिसंस्थितम् । गृहस्थानां समुचितं तत्त्वं दातुमिहार्हसि

ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੀ ਇਕ ਬੇਨਤੀ ਹੈ ਜੋ ਚਿਰੋਂ ਤੋਂ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਗ੍ਰਿਹਸਥਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਸੱਚਾ ਤੱਤ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 70

विश्वानर उवाच । किमदेयं हि सुश्रोणि तव प्रियहितैषिणि । तत्प्रार्थय महाभागे प्रयच्छाम्यविलंबितम्

ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿਭਾਗ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਜੋ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਹਿਤ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੀ ਹੈਂ—ਤੇਰੇ ਲਈ ਅਦਾਤਾ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਜੋ ਮੰਗੇਂ, ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।

Verse 71

महेशितुः प्रसादेन मम किंचिन्न दुर्ल्भम् । इहामुत्र च कल्याणि सर्वकल्याणकारिणः

ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਇੱਥੇ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ।

Verse 72

इति श्रुत्वा वचः पत्युस्तस्य सा पतिदेवता । उवाच हृष्टवदना यदि देयो वरो मम

ਪਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਨਾਲ ਬੋਲੀ: “ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵਰ ਦੇਣਯੋਗ ਹੈ…”

Verse 73

वरयोग्यास्मि चेन्नाथ नान्यं वरमहं वृणे । महेशसदृशं पुत्रं देहि माहेश्वरानव

ਹੇ ਨਾਥ, ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਦੀ ਯੋਗ ਹਾਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਦੀ। ਮੈਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਮਾਹੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ੈਵ) ਵੰਸ਼ ਦਾ ਨਵਾਂ ਅੰਕੁਰ।

Verse 74

इति तस्या वचः श्रुत्वा शुचिष्मत्याः शुचिव्रतः । क्षणं समाधिमाधाय हृ द्येतत्समचिंतयत्

ਇਉਂ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ੁਚਿ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰੀ ਨੇ ਇਕ ਛਣ ਲਈ ਸਮਾਧੀ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰੀ।

Verse 75

अहो किमेतया तन्व्या प्रार्थितं ह्यतिदुर्लभम् । मनोरथपथाद्दूरमस्तुवा स हि सर्वकृत्

ਹਾਏ! ਇਸ ਸੁਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਜੋ ਮੰਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਆਮ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ; ਕਿਉਂਕਿ ਮਹੇਸ਼ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 76

तेनैवास्या मुखे स्थित्वा वाक्स्वरूपेण शंभुना । व्याहृतं कोऽन्यथाकर्तुमुत्सहेत भवेदिदम्

ਕਿਉਂਕਿ ਸ਼ੰਭੂ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਵਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਕੌਣ ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਰੱਖੇਗਾ?

Verse 77

ततः प्रोवाच तां पत्नीमेकपत्निव्रते स्थितः । विश्वानरमुनिः श्रीमानिति कांते भविष्यति

ਤਦ ਇਕ-ਪਤਨੀ ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 78

इत्थमाश्वास्य तां पत्नीं जगाम तपसे मुनिः । यत्र विश्वेश्वरः साक्षात्काशीनाथोधितिष्ठति

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਮੁਨੀ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲ ਪਿਆ—ਉਸ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਕਾਸ਼ੀਨਾਥ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 79

प्राप्य वाराणसीं तूर्णं दृष्ट्वाथ मणिकर्णिकाम् । तत्याज तापत्रितयमपिजन्मशतार्जितम्

ਵਾਰਾਣਸੀ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਮਣਿਕਰਨਿਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਨਮਾਂ-ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਤਾਪਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 80

दृष्ट्वा सर्वाणि लिंगानि विश्वेश प्रमुखानि च । स्नात्वा सर्वेषु कुंडेषु वापीकूटसरःसु च

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ—ਅਤੇ ਸਭ ਕੁੰਡਾਂ, ਬਾਵੜੀਆਂ, ਘਾਟਾਂ ਤੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 81

नत्वा विनायकान्सर्वान्गौरीः सर्वाः प्रणम्य च । संपूज्य कालराजं च भैरवं पापभक्षणम्

ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਵਿਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਸਭ ਗੌਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਾਲਰਾਜ ਤੇ ਪਾਪਭੱਖਣ ਭੈਰਵ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 82

दण्डनायकमुख्यांश्च गणान्स्तुत्वा प्रयत्नतः । आदिकेशवमुख्यांश्च केशवान्परितोष्य च

ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੰਡਨਾਇਕ ਆਦਿ ਗਣਾਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਦਿਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਕੇਸ਼ਵਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 83

लोलार्कमुख्य सूर्यांश्च प्रणम्य च पुनः पुनः । कृत्वा पिण्डप्रदानानि सर्वतीर्थेष्वतंद्रितः

ਉਸ ਨੇ ਲੋਲਾਰਕ ਆਦਿ ਸੂਰਯ-ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਆਲਸ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 84

सहस्रभोजनाद्यैश्च यतीन्विप्रान्प्रतर्प्य च । महापूजोपचारैश्च लिंगान्यभ्यर्च्य भक्तितः

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਭੋਜਨਾਂ ਆਦਿ ਦਾਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਯਤੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਪੂਜਾ-ਉਪਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਕਤੀਪੂਰਵਕ ਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 85

असकृच्चिन्तयामास किं लिंगं क्षिप्रसिद्धिदम् । यत्र निश्चलतामेति तपस्तनयकाम्यया

ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰਦਾ ਰਿਹਾ: “ਕਿਹੜਾ ਲਿੰਗ ਤੁਰੰਤ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਪੁੱਤਰ-ਕਾਮਨਾ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਮਨ ਅਡੋਲਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ?”

Verse 86

श्रीमदोंकारनाथं वा कृत्तिवासेश्वरं किमु । कालेशं वृद्धकालेशं कलशेश्वरमेव च

“ਕੀ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਓੰਕਾਰਨਾਥ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸੇਸ਼ਵਰ? ਕਾਲੇਸ਼, ਵ੍ਰਿੱਧਕਾਲੇਸ਼, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕਲਸ਼ੇਸ਼ਵਰ?”

Verse 87

केदारेशं तु कामेशं चन्द्रेशं वा त्रिलोचनम् । ज्येष्ठेशं जंबुकेशं वा जैगीषव्येश्वरं तु वा

“ਜਾਂ ਕੇਦਾਰੇਸ਼, ਕਾਮੇਸ਼, ਚੰਦਰੇਸ਼, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ; ਜਾਂ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠੇਸ਼, ਜੰਬੁਕੇਸ਼, ਜਾਂ ਜੈਗੀਸ਼ਵ੍ਯੇਸ਼ਵਰ?”

Verse 88

दशाश्वमेधमीशानं द्रुमि चंडेशमेव च । दृक्केशं गरुडेशं च गोकर्णेशं गणेश्वरम्

“ਜਾਂ ਦਸ਼ਾਸ਼ਵਮੇਧ-ਈਸ਼ਾਨ; ਦ੍ਰੁਮੀ-ਚੰਡੇਸ਼; ਦ੍ਰੱਕੇਸ਼; ਗਰੁਡੇਸ਼; ਗੋਕਰਨੇਸ਼; ਜਾਂ ਗਣੇਸ਼ਵਰ?”

Verse 89

ढुंढ्याशागजसिद्धाख्यं धर्मेशं तारकेश्वरम् । नन्दिकेशं निवासेशं पत्रीशं प्रीतिकेश्वरम्

(ਭਗਤ) Ḍhuṃḍhyāśਾਗਜਸਿੱਧ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ, ਧਰਮੇਸ਼, ਤਾਰਕੇਸ਼ਵਰ, ਨੰਦਿਕੇਸ਼, ਨਿਵਾਸੇਸ਼, ਪਤ੍ਰੀਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤਿਕੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 90

पर्वतेशं पशुपतिं ब्रह्मेशं मध्यमेश्वरम् । बृहस्पतीश्वरं वाथ विभांडेश्वरमेव च

(ਭਗਤ) ਪਰਵਤੇਸ਼, ਪਸ਼ੁਪਤਿ, ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼, ਮੱਧਯਮੇਸ਼ਵਰ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਵਿਭਾਂਡੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 91

भारभूतेश्वरं किं वा महालक्ष्मीश्वरं तु वा । मरुत्तेशं तु मोक्षेशं गंगेशं नर्मदेश्वरम्

ਜਾਂ (ਭਗਤ) ਭਾਰਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਜਾਂ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀਸ਼ਵਰ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਰੁੱਤੇਸ਼, ਮੋਖਸ਼ੇਸ਼, ਗੰਗੇਸ਼ ਅਤੇ ਨਰਮਦੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 92

मार्कंडं मणिकर्णीश रत्नेश्वरमथापि वा । अथवा योगिनीपीठं साधकस्यैव सिद्धिदम्

(ਭਗਤ) ਮਾਰਕੰਡ, ਮਣਿਕਰਣੀਸ਼ ਅਤੇ ਰਤਨੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਯੋਗਿਨੀ-ਪੀਠ—ਜੋ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 93

यामुनेशं लांगलीशं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम् । अविमुक्तेश्वरं वाथ विशालाक्षीशमेव च

(ਭਗਤ) ਯਾਮੁਨੇਸ਼, ਲਾਂਗਲੀਸ਼, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਅਵਿਮੁਕਤੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲਾਕਸ਼ੀਸ਼ ਦੀ ਵੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 94

व्याघ्रेश्वरं वराहेशं व्यासेशं वृषभध्वजम् । वरुणेशं विधीशं वा वसिष्ठेशं शनीश्वरम्

(ਭਗਤ) ਵਿਆਘ੍ਰੇਸ਼ਵਰ, ਵਰਾਹੇਸ਼, ਵਿਆਸੇਸ਼, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਵਰੁਣੇਸ਼ ਜਾਂ ਵਿਧੀਸ਼; ਅਤੇ ਵਸਿਸ਼ਠੇਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਨੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 95

सोमेश्वरं किमिन्द्रेशं स्वर्लीनं संगमेश्वरम् । हरिश्चंद्रेश्वरं किं वा हरिकेशेश्वरं तु वा

(ਭਗਤ) ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰੇਸ਼; ਸਵਰਲੀਨ ਅਤੇ ਸੰਗਮੇਸ਼ਵਰ; ਜਾਂ ਹਰਿਸ਼ਚੰਦਰੈਸ਼ਵਰ; ਜਾਂ ਫਿਰ ਹਰਿਕੇਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 96

त्रिसंध्येशं महादेवमुपशांति शिवं तथा । भवानीशं कपर्दीशं कंदुकेशं मखेश्वरम्

(ਭਗਤ) ਤ੍ਰਿਸੰਧ੍ਯੇਸ਼, ਮਹਾਦੇਵ, ਉਪਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ; ਭਵਾਨੀਸ਼, ਕਪਰਡੀਸ਼, ਕੰਦੁਕੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਖੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 97

मित्रावरुणसंज्ञं वा किमेषामाशुपुत्रदम् । क्षणं विचार्य स मुनिरिति विश्वानरः सुधीः

ਜਾਂ ਕੀ ਇਹ ‘ਮਿਤ੍ਰਾਵਰੁਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਤੁਰੰਤ ਪੁੱਤਰ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਨਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲੇ।

Verse 98

आज्ञातं विस्मृतं तावत्फलितो मे मनोरथः । सिद्धैः संसेवितं लिंगं सर्वसिद्धिकरं परम्

ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣਿਆ ਸੀ ਤੇ ਫਿਰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਨੋਰਥਨਾ ਹੁਣ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਿੱਧਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਇਹ ਪਰਮ ਲਿੰਗ ਸਰਵ-ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 99

दर्शनात्स्पर्शनाद्यस्य मनो निर्वृतिभाग्भवेत् । उद्घाटितं सदैवास्ते स्वर्गद्वारं हि यत्र वै

ਉਹ ਧਾਮ—ਜਿਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਮਨ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਸਵਰਗ ਦਾ ਦੁਆਰ ਸਦਾ ਹੀ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 100

दिवानिशं पूजनार्थं विज्ञाप्य त्रिदशेश्वरम् । पञ्चमुद्रे महापीठे सिद्धिदे सर्वजंतुषु

ਦਿਨ ਰਾਤ ਪੂਜਾ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਮੰਗ ਕੇ, ਪੰਚਮੁਦ੍ਰਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਪੀਠ ਉੱਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 110

षण्मासात्सिद्धिमगमद्बहुनीराजनैरिह । किन्नरी हंसपद्यत्र भर्त्रा वेणुप्रियेण वै

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਵਾਰ ਆਰਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ—ਕਿੰਨਰੀ ਹੰਸਪਦਾ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਵੇਣੁਪ੍ਰਿਯਾ ਸਮੇਤ।

Verse 120

पंचगव्याशनो मासं मासं चांद्रायणव्रती । मासं कुशाग्रजलभुङ्मासं श्वसनभक्षणः

ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਉਹ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਦਾ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਤ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀਆਂ ਨੋਕਾਂ ਤੋਂ ਲਿਆ ਜਲ ਪੀਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ‘ਤੇ ਹੀ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ।

Verse 130

शब्दं गृह्णास्यश्रवास्त्वं हि जिघ्रेरघ्राणस्त्वं व्यंघ्रिरायासि दूरात् । व्यक्षः पश्येस्त्वं रसज्ञोप्यजिह्वः कस्त्वां सम्यग्वेत्त्यतस्त्वां प्रपद्ये

ਕੰਨ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸ਼ਬਦ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈਂ; ਨੱਕ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਸੁਗੰਧ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਪੈਰ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਖਾਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈਂ; ਜੀਭ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਰਸ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਤੈਨੂੰ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 140

अभिलाषाष्टकं पुण्यं स्तोत्रमेतत्त्वयेरितम् । अब्दं त्रिकालपठनात्कामदं शिवसंनिधौ

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੋਤਰ ‘ਅਭਿਲਾਸ਼ਾਸ਼ਟਕ’ ਤੁਸੀਂ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਰ੍ਹਾ ਤੱਕ ਤਿੰਨ ਵੇਲੇ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਨੋਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 147

अब्दं जप्तमिदं स्तोत्रं पुत्रदं नात्र संशयः । इत्युक्त्वांतर्दधे बालः सोपि विप्रो गृहं गतः

‘ਜੇ ਇਹ ਸਤੋਤਰ ਇਕ ਵਰ੍ਹਾ ਜਪਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬਾਲਕ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਘਰ ਨੂੰ ਲੌਟ ਗਿਆ।