Adhyaya 1

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः । तं मन्महे महेशानं महेशानप्रियार्भकम् । गणेशानं करिगणेशानाननमनामयम्

ਸ਼੍ਰੀ ਗਣੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅਸੀਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ—ਉਸ ਗਣੇਸ਼ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਰਗਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਦੁੱਖ-ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

भूमिष्ठापि न यात्रभूस्त्रिदिवतोप्युच्चैरधःस्थापि या या बद्धा भुवि मुक्तिदास्युरमृतं यस्यां मृता जंतवः । या नित्यं त्रिजगत्पवित्रतटिनी तीरे सुरैः सेव्यते सा काशी त्रिपुरारिराजनगरी पायादपायाज्जगत्

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਹੋਈ ਵੀ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਧਰਤੀ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ; ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਇੱਥੇ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖੀ ਗਈ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਪਹੁੰਚਯੋਗ ਹੋਵੇ। ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਜੀਵ ਉੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਉੱਥੇ ਮਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਤ ਸੇਵੀ ਜਾਂਦੀ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਰਾਜਨਗਰੀ ਕਾਸ਼ੀ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਆਪਦਾ ਤੋਂ ਬਚਾਵੇ।

Verse 3

नमस्तस्मै महेशाय यस्य संध्यात्त्रयच्छलात् । यातायातं प्रकुर्वंति त्रिजगत्पतयोऽनिशम्

ਉਸ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਿੰਨ ਸੰਧਿਆ-ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨਿਰੰਤਰ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ।

Verse 4

अष्टादशपुराणानां कर्त्ता सत्यवतीसुतः । सूताग्रे कथयामास कथां पापापनोदिनीम्

ਅਠਾਰਾਂ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਤ੍ਯਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ (ਵਿਆਸ) ਨੇ ਸੂਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਹ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਕਥਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ।

Verse 5

श्रीव्यास उवाच । कदाचिन्नारदः श्रीमान्स्नात्वा श्रीनर्मदांभसि । श्रीमदोंकारमभ्यर्च्य सर्वदं सर्वदेहिनाम्

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਕ ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੂਜਨੀਯ ਓੰਕਾਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 6

व्रजन्विलोकयांचक्रे पुरोविंध्यं धराधरम् । संसारतापसंहारि रेवावारिपरिष्कृतम्

ਅੱਗੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਿਂਧਿਆ ਪਹਾੜ—ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਥਾਂਮਣ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ—ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਨਿਖਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਤਾਪ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 7

द्वैरूप्येणापि कुर्वंतं स्थावरेण चरेण च । साभिख्येन यथार्थाख्यामुच्चैर्वसु मतीमिमाम्

ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਧਨਵਾਨ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੋਈ ਵੇਖਿਆ—ਅਚਲ ਅਤੇ ਚਲ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ‘ਵਸੁਮਤੀ’ ਧਨਵਤੀ ਧਰਤੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 8

रसालयं रसालैस्तैरशोकैः शोकहारिणाम् । तालैस्तमालेर्हिंतालैः सालैः सर्वत्रशालितम्

ਉਹ ਅੰਬਾਂ ਦਾ ਬਾਗ ਸੀ, ਅੰਬਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਅਤੇ ਅਸ਼ੋਕ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਜੋ ਸ਼ੋਕ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹਰ ਥਾਂ ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਹਿੰਤਾਲ ਅਤੇ ਸਾਲ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 9

खपुरैः खपुराकारं श्रीफलं श्रीफलैः किल । गुरुश्रियंत्वगुरुभिः कपिपिंगं कपित्थकैः

ਖਪੁਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਥਾਂ ਖਪੁਰ-ਆਕਾਰ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਸ਼੍ਰੀਫਲ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਫਲ ਬਹੁਤ ਸੀ; ਅਗੁਰੂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨੇ ਭਾਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਬਖ਼ਸ਼ੀ, ਅਤੇ ਕਪਿਤ্থ ਫਲਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਾਂਦਰ ਵਰਗੇ ਸੁਨਹਿਰੀ-ਭੂਰੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

वनश्रियः कुचाकारैर्लकुचैश्च मनोहरम् । सुधाफलसमारंभि रंभाभिः परिभासितम्

ਜੰਗਲ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ—ਲਕੁਚ ਫਲਾਂ ਦੇ ਗੋਲ ਕੁਚ-ਸਮ ਆਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਮਿੱਠੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 11

सुरंगैश्चापि नारंगैरंगमंडपवच्छियः । वानीरैश्चापि जंबीरैर्बीजपूरैः प्रपूरितम्

ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਰੰਗੀ ਤੇ ਨਾਰੰਗ ਆਦਿ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ—ਮਾਨੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦਾ ਰੰਗਮੰਚ-ਮੰਡਪ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਵਾਨੀਰ, ਜੰਬੀਰ (ਨਿੰਬੂ-ਵਰਗ) ਤੇ ਬੀਜਪੂਰ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਤਿਅਧਿਕ ਪਰਿਪੂਰਣ।

Verse 12

अनिलालोल कंकोल वल्लीहल्ली सकायितम् । लवलीलवलीलाभिर्लास्यलीलालयं किल

ਹਵਾ ਨਾਲ ਝੂਲਦੀਆਂ ਕਂਕੋਲ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਵੱਲੀਆਂ ਮਾਨੋ ਲਹਿਰਾ ਕੇ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਲਿੰਗਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋਣ; ਲਵਲੀ ਅਤੇ ਖੇਡਦੀਆਂ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਲੀਲਾ ਦਾ ਆਲਯ ਜਾਪਦਾ ਸੀ।

Verse 13

मंदांदोलितकर्पूर कदलीदल संज्ञया । विश्रमाय श्रमापन्नानाहूयंतमिवाध्वगान्

ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੋਂ ਕਪੂਰ-ਸਮ ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਝੂਲਦੀ ਸੀ; ਮਾਨੋ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਰਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੋਵੇ—ਆਓ, ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਲਵੋ।

Verse 14

पुन्नागमिव पुन्नागपल्लवैःकरपल्लवैः । कलयंतमिवाऽलोलैर्मल्लिकास्तबकस्तनम्

ਮਾਨੋ ਪੁੰਨਾਗ ਦਾ ਦਰੱਖ਼ਤ ਆਪਣੇ ਕੋਮਲ ਅੰਕੁਰ-ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ—ਬਿਨਾ ਡੋਲ੍ਹੇ—ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ-ਰੂਪੀ ਸਤਨਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੇ ਨਾਲ ਛੂਹ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 15

विदीर्णदाडिमैः स्वांतं दर्शयंतं तु रागवत् । माधवीं धवरूपेण श्लिष्यंतमिव कानने

ਫਾਟੇ ਹੋਏ ਅਨਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਆਪਣਾ ਅੰਦਰਲਾ ਹਿਰਦਾ ਹੀ ਵਿਖਾਂਦਾ ਦਿੱਸਿਆ, ਲਾਲੀ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਧਵ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਮਾਧਵੀ ਲਤਾ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅਲਿੰਗਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 16

उदुंबरैरंबरगैरनंतफलमालितैः । ब्रह्मांडकोटीर्बिभ्रंतमनंतमिव सर्वतः

ਉਦੁੰਬਰ ਅਤੇ ਅੰਬਰਗਾ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ, ਅਨੰਤ ਫਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਨੰਤ ਹੀ ਜਿਹਾ ਦਿੱਸਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਅਣਗਿਣਤ ਕਰੋੜਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 17

पनसैर्वनासाभैः शुकनासैः पलाशकैः । पलाशनाद्विरहिणां पत्रत्यक्तैरिवावृतम्

ਕਠਲ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ, ਵਨਾਸਾ ਵਰਗੀਆਂ ਘਣੀਆਂ ਵਾਢਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ—ਇਉਂ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ-ਤਿਆਗੇ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 18

कदंबवादिनो नीपान्दृष्ट्वा कंटकितैरिव । समंततो भ्राजमानं कदंबककदंबकैः

ਨੀਪ (ਕਦੰਬ) ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਰੋਮਾਂਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—ਕਦੰਬ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਉੱਤੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 19

नमेरुभिश्च मेरूच्चशिखरैरिव राजितम् । राजादनैश्च मदनैः सदनैरिव कामिनाम्

ਮੇਰੂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਰਾਜਾਦਨ ਤੇ ਮਦਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ—ਉਹ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਸੁਖ-ਸਦਨਾਂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਸੀ।

Verse 20

तटेतटेपटुवटैरुच्चैःपटकुटी वृतम् । कुटजस्तबकैर्भांतमधिष्ठितबकैरिव

ਹਰ ਤਟ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਉੱਚੇ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਵਟ-ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਦੀ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਕੰਢਾ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੇ ਹੋਵੇ। ਕੁਟਜ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਐਸਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਬਗਲਿਆਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਨਾਲ ਨਿਵਾਸ-ਥਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 21

करमर्दैः करीरैश्च करजैश्चकरंबकैः । सहस्रकरवद्भांतमर्थिप्रत्युद्गतैः करैः

ਕਰਮਰਦ, ਕਰੀਰ, ਕਰਜ ਅਤੇ ਕਰੰਬਕ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਹਜ਼ਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ—ਹੱਥ ਜੋ ਆਸਰਾ ਤੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਈ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਅਰਥੀਆਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ ਹੋਣ।

Verse 22

नीराजितमिवोद्दीपैराजचंपककोरकैः । सपुष्पशाल्मलीभिश्च जितपद्माकरश्रियम्

ਉਹ ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਜਲੇ ਦੀਪਾਂ ਨਾਲ ਨੀਰਾਜਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ—ਰਾਜਚੰਪਕ ਦੇ ਦਹਕਦੇ ਕੋਰਕ ਉਸ ਦੇ ਦੀਪ ਸਨ। ਫੁੱਲੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਐਸਾ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਕਮਲ-ਸਰੋਵਰਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਵੀ ਹਾਰ ਗਈ।

Verse 23

क्वचिच्चलदलैरुच्चैः क्वचित्कांचनकेतकैः । कृतमालैर्न क्तमालैः शोभमानं क्वचित्क्वचित्

ਕਿਤੇ ਉੱਚੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਕੰਬਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ; ਕਿਤੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗੇ ਕੇਤਕ। ਕਿਤੇ ਕ੍ਰਿਤਮਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਨਕਤਮਾਲਾ ਨਾਲ ਉਹ ਚਮਕਦਾ ਸੀ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੀ ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਲਹਿਰ ਸੀ।

Verse 24

कर्कंधु बंधुजीवैश्च पुत्रजीवैर्विराजितम् । सतिंदुकेंगुदीभिश्च करुणैःकरुणालयम्

ਉਹ ਕਰਕੰਧੂ, ਬੰਧੁਜੀਵ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰਜੀਵ ਦੇ ਪੌਦਿਆਂ ਨਾਲ ਰੌਣਕਮਾਨ ਸੀ; ਤਿੰਦੂਕ ਅਤੇ ਇੰਗੁਦੀ ਨਾਲ ਵੀ। ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਹ ‘ਕਰੁਣਾ-ਆਲਯ’ ਸੀ—ਇਸ ਕੋਮਲ ਪ੍ਰਚੁਰਤਾ ਨਾਲ ਨਰਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 25

गलन्मधू ककुसुमैर्धरारूपधरंहरम् । स्वहस्तमुक्तमुक्ताभिरर्चयंतमिवानिशम्

ਸ਼ਹਿਦ ਟਪਕਦੇ ਕਕੁ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਜਿਵੇਂ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਹੱਥੋਂ ਛੁੱਟੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਭੇਟ ਚੜ੍ਹਾਂਦੀ ਹੋਈ।

Verse 26

सर्जार्जुनांजनैर्बीजैर्व्यजनैर्वीज्यमानवत् । नारिकेलैः सखर्जूरैर्धृतच्छत्रमिवांबरे

ਸਾਰਜ, ਅਰਜੁਨ ਤੇ ਅੰਜਨ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਚੌਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੋਵੇ; ਨਾਰੀਅਲਾਂ ਤੇ ਖਜੂਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਛਤਰ ਤਾਣੇ ਹੋਏ ਹੋਣ।

Verse 27

अमंदैः पिचुमंदैश्च मंदारैः कोविदारकैः । पाटलातिंतिणीघोंटाशाखोटैः करहाटकैः

ਉਹ ਅਮੰਦ ਤੇ ਪਿਚੁਮੰਦ, ਮੰਦਰ ਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਪਾਟਲਾ, ਤਿੰਤਿਣੀ, ਘੋਂਟਾ, ਸ਼ਾਖੋਟਾ ਅਤੇ ਕਰਹਾਟਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਬਹੁਲਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਰਤੀ ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।

Verse 28

उद्दंडैश्चापि शेहुंडैरेरंडैर्गुडपुष्पकैः । बकुलैस्तिलकैश्चैव तिलकांकितमस्तकम्

ਉੱਢੰਡ ਪੌਦਿਆਂ, ਸ਼ੇਹੁੰਡ, ਏਰੰਡ (ਅਰੰਡੀ) ਅਤੇ ਗੁੜਪੁਸ਼ਪਕ ਨਾਲ; ਬਕੁਲ ਤੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮੰਗਲ ਤਿਲਕ ਲੱਗਾ ਹੋਵੇ, ਧਰਤੀ ਆਪ ਹੀ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਦਿਸਦੀ ਸੀ।

Verse 29

अक्षैः प्लक्षैः शल्लकीभिर्देवदारुहरिद्रुमैः । सदाफलसदापुष्प वृक्षवल्लीविराजितम्

ਅਕ੍ਸ਼, ਪਲਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੱਲਕੀ, ਦੇਵਦਾਰੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉੱਤਮ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਸਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸਦਾ ਖਿੜਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ-ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਸਦੀਵੀ ਮੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਹਰਦਾ ਸੀ।

Verse 30

एलालवंग मरिचकुलुं जनवनावृतम् । जंब्वाम्रातकभल्लातशेलुश्रीपर्णिवर्णितम्

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਨ ਇਲਾਇਚੀ, ਲੌਂਗ, ਮਿਰਚ ਅਤੇ ਬੇਰ ਦੇ ਕੁੰਜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਜੰਬੂ, ਆਮ੍ਰਾਤਕ (ਜੰਗਲੀ ਆਮ), ਭੱਲਾਤਕ, ਸ਼ੇਲੁ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਪਰਨੀ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦਾ ਘੋਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 31

शाकशंखवनैरम्यं चदनैरक्तचंदनैः । हरीतकीकर्णिकार धात्रीवनविभूषणम्

ਸ਼ਾਕ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਕੁੰਜਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਸੀ; ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਰਕਤ-ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਹਰੀਤਕੀ, ਕਰ্ণਿਕਾਰ ਤੇ ਧਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ—ਜਿਵੇਂ ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਕੋਈ ਧਾਮ।

Verse 32

द्राक्षावल्लीनागवल्लीकणावल्लीशतावृतम् । मल्लिकायूथिकाकुंदम दयंती सुगंधिनम्

ਇਹ ਦ੍ਰਾਖ, ਨਾਗਵੱਲੀ (ਪਾਨ) ਅਤੇ ਸੁਗੰਧੀ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੱਲਿਕਾ, ਯੂਥਿਕਾ, ਕੁੰਦ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਦਯੰਤੀ ਦੀ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਮਧੁਰ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਮੋਹਕ ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 33

भ्रमद्भ्रमरमालाभिर्मालतीभिरलंकृतम् । अलिच्छलागतंकृष्णं गोपीरंतुमनेकशः

ਘੁੰਮਦੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ ਮਾਲਤੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਮਾਨੋ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਗੋਪੀਆਂ ਦੇ ਰਮਣ ਲਈ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਥੇ ਖਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ ਸੀ।

Verse 34

नानामृगगणाकीर्णं नानापक्षिविनादितम् । नानासरित्सरः स्रोतः पल्वलैः परितो वृतम्

ਇਹ ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ; ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਵੱਖ ਵੱਖ ਨਦੀਆਂ, ਸਰੋਵਰਾਂ, ਧਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪਲਵਲ (ਕਮਲ-ਕੁੰਡਾਂ) ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 35

तुच्छश्रियः स्वर्गभूमीः परिहायागतैरिव । नानासुरनिकायैश्च विष्वग्भोगेच्छयोषितम्

ਜਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਦੀਆਂ ਹੀ ਛਬੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁੱਛ ਸਮਝ ਕੇ ਉਥੋਂ ਆ ਨਿਕਲੇ ਹੋਣ, ਤਿਵੇਂ ਨਾਨਾ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪੁੰਨਮਈ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦੇ ਦਿਸੇ।

Verse 36

उत्सृजंतमिवार्घ्यं वै पत्रपुष्पैरितस्ततः । केकिकेकारवैर्दूरात्कुर्वंतं स्वागतं किल

ਇਧਰ-ਉਧਰੋਂ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਅਰਘ੍ਯ ਦਾ ਸਵਾਗਤੀ ਅਰਪਣ ਉਡੇਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਦੂਰੋਂ ਮੋਰਾਂ ਦੀ ‘ਕੇਕੀ-ਕੇਕਾ’ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਵਾਗਤ ਦਾ ਘੋਸ਼ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 37

अथ सूर्यशताभासं नभसि द्योतितांबरम् । नारदं दृष्टवाञ्छैलो दूरात्प्रत्युज्जगाम तम्

ਫਿਰ ਪਹਾੜ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਤਾਂ ਉਹ ਦੂਰੋਂ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਗਤ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧ ਆਇਆ।

Verse 38

ब्रह्मसूनुवपुस्तेजो दूरीकृतदरीतमाः । तमागच्छंतमालोक्य मानसं तम उज्जहौ

ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਉਸ ਤੇਜ ਨੇ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪਹਾੜ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦਾ ਅੰਧਕਾਰ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

ब्रह्मतेजःसमुद्भूत साध्वसः साधुस त्क्रियः । कठिनोपि परित्यज्य धत्ते मृदुलतां किल

ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਭਯ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਸੰਤ ਦੀ ਸਤਕਾਰ-ਧਰਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਕਠੋਰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਠੋਰਤਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮ੍ਰਿਦੁਤਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

दृष्ट्वा मृदुलतां तस्य द्वैरूप्येपि स नारदः । मुमुदे सुतरां संतः प्रश्रयग्राह्यमानसाः

ਉਸ ਦੀ ਕੋਮਲਤਾ ਵੇਖ ਕੇ—ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸੀ—ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚੇ ਸੱਜਣਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਆਦਰ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 41

गृहानायांतमालोक्य गुरुंवाऽगुरुमेव वा । योऽगुरुर्नम्रतां धत्ते स गुरुर्न गुरुर्गुरुः

ਘਰ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ ਜਾਂ ਅਗੁਰੂ ਨੂੰ ਹੀ—ਜੋ ‘ਅਗੁਰੂ’ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਧਾਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚਾ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ‘ਗੁਰੂ’ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਹੀ ਨਹੀਂ।

Verse 42

तं प्रत्युच्चैः शिराःसोपि विनम्रतरकंधरः । शैलस्त्विलामिलन्मौलिः प्रणनाम महामुनिम्

ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਵੱਲ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਗਰਦਨ ਹੋਰ ਵੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਝੁਕਾਈ; ਅਤੇ ਪਹਾੜ—ਜਿਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਜਾਪਦੀ ਸੀ—ਮਹਾਮੁਨੀ ਅੱਗੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 43

तमुत्थाप्य कराग्राभ्यामाशीर्भिरभिनंद्य च । तदुद्दिष्टासनं भेजे मनसोपि समुच्छ्रितम्

ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਠਾਇਆ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਜੋ ਆਸਨ ਉਸ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸੀ, ਉਸ ‘ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਹੋਇਆ।

Verse 44

स दध्नामधुनाज्येन नीरार्द्राक्षतदूर्व या । तिलैः कुशैः प्रसूनैस्तमष्टांगार्घ्यैरपूजयत्

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਅੱਠਾਂਗ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ: ਦਹੀਂ, ਸ਼ਹਿਦ, ਘੀ, ਜਲ, ਨਮੀ ਵਾਲੇ ਅੱਖਤ ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ; ਨਾਲ ਹੀ ਤਿਲ, ਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੇ।

Verse 45

गृहीतार्घ्यंकिल श्रांतं पादसंवाहनादिभिः । गतश्रममथालोक्य बभाषे ऽवनतो गिरिः

ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਚੁੱਕਣ ਉਪਰੰਤ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤਿਥੀ ਪੈਰ-ਸੰਵਾਹਨ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਮ੍ਰ ਹੋਇਆ ਪਹਾੜ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 46

अद्य सद्यः परिहृतं त्वदंघ्रिरजसारजः । त्वदंगसंगिमहसा सहसाऽप्यांतरंतमः

ਅੱਜ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਲ-ਰਜ ਨੂੰ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਿਮਾ ਨੇ ਮੇਰੇ ਅੰਤਰ ਦਾ ਹਨੇਰਾ ਅਚਾਨਕ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 47

सफलर्धिरहं चाद्य सुदिवाद्यच मे मुने । प्राक्कृतैः सुकृतैरद्य फलितं मे चिरार्जितैः

ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਸਫਲ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਦਿਨ ਮੇਰੇ ਲਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁਭ ਹੈ, ਹੇ ਮੁਨੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਦੇ, ਚਿਰਾਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪੁੰਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅੱਜ ਪੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 48

धराधरत्वं कुलिषुमान्यं मेऽद्य भविष्यति । इति श्रुत्वा तदा किंचिदुच्छुस्य स्थितवान्मुनिः

‘ਮੇਰਾ ਪਹਾੜ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਤਿਤ੍ਵ—ਵਜ੍ਰ ਵਰਗਾ ਕਠੋਰ—ਅੱਜ ਹੀ ਯੋਗ੍ਯ ਤੇ ਸਾਰਥਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।’ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਠਹਿਰ ਕੇ ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 49

पुनरूचे कुलिवरः संभ्रमाप न्नमानसः । उच्छ्वासकारणं ब्रह्मन्ब्रूहि सर्वार्थकोविद

ਫਿਰ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ, ਅਦਭੁਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਨ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਮੁੜ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਮੁਨੀ, ਸਭ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਜਾਨਕਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਇਸ ਸਾਹ ਛੱਡਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।’

Verse 50

अदृष्टं तव नोदृष्टं यदिष्टंविष्टपत्रये । अनुक्रोशोत्र मयिचेदुच्यतां प्रणतोस्म्यहम्

ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਜੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਇੱਛਾ ਕਹਿਣੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਕਹੋ; ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 51

त्वदागमनजानन्दसंदोहैर्मे दुरारवः । अलं न वक्तुमसकृत्तथाप्येकं वदाम्यहम्

ਤੇਰੇ ਆਗਮਨ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਆਨੰਦ-ਲਹਿਰਾਂ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੰਭਲਦੀ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਅੰਤਹੀਣ ਬੋਲ ਸਕਦਾ ਹਾਂ—ਤਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਇਕ ਗੱਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 52

धराधरणसामर्थ्यं मेर्वादौ पूर्वपूरुषैः । वर्ण्यते समुदायात्तदहमेको दधे धराम्

ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਮੂਹ ਮਹਿਮਾ ਵਜੋਂ ਵਰਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਪਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਧਾਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 53

गौरीगुरुत्वाद्धिमवानादिपत्याच्च भूभृताम् । संबंधित्वात्पशुपतेः स एको मान्यभृत्सताम्

ਗੌਰੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਧਰਾਧਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ—ਹਿਮਵਾਨ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਇਕੱਲਾ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਨਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

नमेरुः स्वर्णपूर्णत्वाद्रत्नसानुतयाथवा । सुरसद्मतयावापि क्वापि मान्यो मतो मम

ਮੇਰੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰੂ ਕੇਵਲ ਇਸ ਲਈ ਮਾਨਯੋਗ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੀਆਂ ਹਨ, ਜਾਂ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 55

परं शतं न किंशैला इलाकलनकेलयः । इह संति सतां मान्या मान्यास्ते तु स्वभूमिषु

ਕੇਵਲ ਸੌ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਭੇਦਾਂ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਸਤਪੁਰਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਇਕ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 56

मन्देहदेहसंदेहादुदयैकदयाश्रितः । निषधो नौषधिधरोऽप्यस्तोप्यस्तमितप्रभः

ਮੰਦੇਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹ-ਸੰਦੇਹ ਦੀ ਛਾਂਹ ਕਾਰਨ ਨਿਸ਼ਧ, ਭਾਵੇਂ ਮਹਾਨ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਮੰਦ ਪੈਂਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਇਕੋ ਦਇਆ ਉੱਤੇ ਹੀ ਆਸਰਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 57

नीलश्च नीलीनिलयो मन्दरो मन्दलोचनः । सर्पालयः समलयो रायं नावैति रैवतः

ਨੀਲ ਤਾਂ ਨੀਲੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੀ ਹੈ; ਮੰਦਰ ਆਪਣੀ ਮ੍ਰਿਦੁ ਸੁੰਦਰਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਰੈਵਤ ਸੱਪਾਂ ਦਾ ਆਲਯ ਅਤੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ—ਤੱਥਾਪਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚੀ ਸਰਵਭੌਮ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ।

Verse 58

हेमकूटत्रिकूटाद्याः कूटोत्तरपदास्तुते । किष्किंधक्रौंचसह्याद्या भारसह्या न ते भुवः

ਹੇ ਸਤੁਤਯੋਗ੍ਯ! ਹੇਮਕੂਟ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਆਦਿ ਉੱਚੇ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਰਬਤ—ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ, ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸਹ੍ਯ ਆਦਿ—ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਭਾਰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ।

Verse 59

इति विंध्यवचः श्रुत्वा नारदोऽचिन्तयद्धृदि । अखर्वगर्वसंसर्गो न महत्त्वाय कल्पते

ਵਿੰਧ੍ਯ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ: “ਅਡੋਲ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਸੱਚੀ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ।”

Verse 60

श्रीशैलमुख्याः किंशैलानेह संत्यमलश्रियः । येषां शिखरमात्रादि दर्शनं मुक्तये सताम्

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੈਲ ਆਦਿ—ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਪਰਬਤ ਹਨ ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਹਨ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਖਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

अद्यास्य बलमालोक्यमिति ध्यात्वाब्रवीन्मुनिः । सत्यमुक्तं हि भवता गि रिसारंविवृण्वता

“ਅੱਜ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖਾਂਗਾ,” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਖੋਲ੍ਹ ਰਹੇ ਹੋ।”

Verse 62

परं शैलेषु शैलेंद्रो मेरुस्त्वामवमन्यते । मया निःश्वसितं चैतत्त्वयि चापि निवेदितम्

ਪਰ ਪਰਬਤਾਂ ਵਿਚ ਪਰਬਤ-ਰਾਜ ਮੇਰੂ ਤੈਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਹੀ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਸਮਝ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਹ ਗੱਲ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 63

अथवा मद्विधानां हि केयं चिंता महात्मनाम् । स्वस्त्यस्तु तुभ्यमित्युक्त्वा ययौ स व्योमवर्त्मनि

ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਕਿਹੜੀ? “ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ,” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 64

गते मुनौ निनिंदस्वमतीवोद्विग्नमानसः । चिन्तामवाप महतीं विंध्यो र्वंध्यमनोरथः

ਮੁਨੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵਿਂਧਿਆ ਦਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਿਸਫਲ ਰਹਿ ਗਈਆਂ।

Verse 65

विंध्य उवाच । धिग्जीवितंशास्त्रकलोज्झितस्य धिग्जीवितं चोद्यमवर्जितस्य । धिग्जीवितं ज्ञातिपराजितस्य धिग्जीवितं व्यथर्मनोरथस्य

ਵਿੰਧ੍ਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਿਕ ਹੈ ਉਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜ ਗਿਆ; ਧਿਕ ਹੈ ਉਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋ ਉੱਚੇ ਉੱਦਮ ਤੋਂ ਵੰਜਿਆ ਰਹੇ; ਧਿਕ ਹੈ ਉਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਗਿਆਂ ਤੋਂ ਹਾਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਧਿਕ ਹੈ ਉਸ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਜਿਸ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਘਾਇਲ ਤੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 66

कथं भुनक्ति स दिवा कथं रात्रौ स्वपित्यहो । रहः शर्म कथं तस्य यस्याभिभवनं रिपोः

ਉਹ ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਦਿਨੇ ਕਿਵੇਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਰੀ ਨੇ ਦਬਾ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇ?

Verse 67

अहोदवाग्निदवथुस्तथामां न स बाधते । बाधते तु यथा चित्ते चिन्तासंतापसंततिः

ਹਾਏ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਤਪਤ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਇੰਨੀ ਨਹੀਂ ਸਾੜਦੀ; ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸੰਤਾਪ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ ਹੀ ਪੀੜ੍ਹਦੀ ਹੈ।

Verse 68

युक्तमुक्तं पुराविद्भिश्चिन्तामूर्तिः सुदारुणा । न भेषजैर्लंघनैर्वा न चान्यैरुपशाम्यति

ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ, ਉਹ ਸਹੀ ਹੈ: ਚਿੰਤਾ ਇਕ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਮੂਰਤੀਧਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਾ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਉਪਾਏ ਨਾਲ।

Verse 69

चिन्ताज्वरो मनुष्याणां क्षुधांनिद्रांबलं हरेत् । रूपमुत्साहबुद्धिं श्री जीवितं च न संशयः

ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਜ੍ਵਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਭੁੱਖ, ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬਲ ਖੋਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਰੂਪ, ਉਤਸ਼ਾਹ, ਬੁੱਧੀ, ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ—ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਤੱਕ ਵੀ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 70

ज्वरो व्यतीते षडहे जीर्णज्वर इहोच्यते । असौ चिन्ताज्वरस्तीव्रः प्रत्यहं नवतां व्रजेत्

ਜੇ ਛੇ ਦਿਨ ਲੰਘ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਜ੍ਵਰ ਨਾ ਉਤਰੇ, ਉਹ ‘ਜੀਰਨ ਜ੍ਵਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤੀਖਾ ‘ਚਿੰਤਾ-ਜ੍ਵਰ’ ਤਾਂ ਹਰ ਦਿਨ ਨਵਾਂ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਭੜਕਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 71

धन्यो धन्वतरिर्नात्र चरकश्चरतीह न । नासत्यावपिनाऽ सत्यावत्र चिन्ताज्वरे किल

ਧੰਨ ਹੈ ਧਨਵੰਤਰੀ—ਪਰ ਇੱਥੇ ਉਹ ਵੀ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ; ਨਾਹ ਹੀ ਚਰਕ ਇੱਥੇ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਸੱਚਮੁੱਚ, ਇਸ ਚਿੰਤਾ-ਜ੍ਵਰ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।

Verse 72

किं करोमि क्व गच्छामि कथं मेरुं जयाम्यहम् । उत्प्लुत्य तस्य शिरसि पतामि न पताम्यतः

“ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤਾਂ? ਜੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵਾਂ—ਤਾਂ ਕੀ ਮੈਂ ਡਿੱਗਾਂਗਾ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?”

Verse 73

शक्रं कोपयता पूर्वमस्मद्गोत्रेण केनचित् । पक्षहीनः कृतो यत्र धिगपक्षस्यचेष्टितम्

“ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਹੀ ਗੋਤ੍ਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਖ-ਹੀਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਧਿਕ ਹੈ ਪੰਖ-ਵਿਹੂਣੇ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਉੱਤੇ!”

Verse 74

अथवा स कथं मेरुस्तथोच्चैः स्पर्द्धते मया । भूमेर्भारभृतःप्रायो भवंति भ्रांति भूमयः

“ਜਾਂ ਫਿਰ, ਉਹ ਮੇਰੂ ਇੰਨਾ ਉੱਚਾ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰੇ? ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਕਸਰ ਭ੍ਰਮ ਤੇ ਮੋਹ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।”

Verse 75

अलीकवाक्त्वमथवा संभाव्यं नारदे कथम् । ब्रह्मचारिणि वेदज्ञे सत्यलोकनिवासिनि

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਝੂਠੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਦੇਹ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੈਂ।

Verse 76

युक्तायुक्तविचारोथ मादृशेनोपयुज्यते । पराक्रमेष्वशक्तानां विचारं गाहते मनः

ਇਸ ਲਈ ਯੋਗ ਤੇ ਅਯੋਗ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਮੇਰੇ ਵਰਗਾ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

अथवा चिन्तनैरेतैः किंव्यर्थैर्विश्वकारकम् । विश्वेशं शरणं यायां समे बुद्धिं प्रदास्यति

ਜਾਂ ਫਿਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਰਥ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਵਕਾਰਕ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂ; ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਮ੍ਯਕ ਬੁੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇਗਾ।

Verse 78

अनाथनाथः सर्वेषां विश्वनाथो हि गीयते । क्षणं मनसि संचित्य भवेदित्थमसंशयम्

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ—ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਅਨਾਥਾਂ ਦਾ ਨਾਥ—ਵਜੋਂ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਇਹ ਸੱਚ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਧਾਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 79

एतदेव करिष्यामि नेष्टं कालविलंबनम् । विचक्षणैरुपेक्ष्यौ न वर्द्धमानौ परामयौ

ਇਹੀ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਰੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ। ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਧਦੀਆਂ ਪੀੜਾਂ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਵੱਡੀਆਂ ਵਿਪਤਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 80

मेरुं प्रदक्षिणीकुर्यान्नित्यमेव दिवाकरः । सग्रहर्क्षगणो नूनं मन्यमानो बलाधिकम्

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਸਮੇਤ, ਨਿੱਤ ਮੇਰੁ ਪਰਬਤ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੁ ਨੂੰ ਬਲ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕ ਮੰਨ ਕੇ।

Verse 81

इति निश्चित्य विन्ध्याद्रिर्ववृधे स मृधेक्षणः । अनंतगगनस्यांतं कुर्वद्भिः शिखरैरिव

ਇਉਂ ਨਿਸਚਾ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਨਧ੍ਯ ਪਰਬਤ—ਕਠੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲਾ—ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਅਨੰਤ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।

Verse 82

कैश्चित्सार्द्धं विरोधो न कर्तव्यः केनचित्क्वचित् । कर्तव्यश्चेत्प्रयत्नेन यथा नोपहसेज्जनः

ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ, ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਤੇ ਜੇ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਐਸੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕਿ ਲੋਕ ਹਾਸਾ ਨਾ ਕਰਨ।

Verse 83

निरुध्य ब्राध्नमध्वानं कृतकृत्य इवाद्रिराट् । स्वस्थोऽभवद्भवाधीना प्राणिनां हि भविष्यता

ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਪਰਬਤਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਿਰਤਾਰਥ ਸਮਝ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਸੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਭਵਿੱਖਤਿ ਤਾਂ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

Verse 84

यमद्ययमकर्तासौ दक्षिणं प्रक्रमिष्यति । सकुलीनः स च श्रीमान्समहान्महितः स च

ਅੱਜ ਜੋ ਯਮ ਦਾ ਵੀ ਨਿਯੰਤਾ ਬਣੇਗਾ, ਉਹ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇਗਾ; ਉਹ ਕੁਲੀਨ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਹੈ, ਮਹਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਯੋਗ ਵੀ ਹੈ।

Verse 85

यावत्स्वश क्तिं शक्तोपि न दर्शयति कर्हिचित् । तावत्स लंघ्यः सर्वेषां ज्वलनो दारुगो यथा

ਜਦ ਤੱਕ ਸਮਰਥ ਮਨੁੱਖ ਯੋਗ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਦ ਤੱਕ ਸਭ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰਦੇ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਲੱਕੜ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਅੱਗ।

Verse 86

इति चिंतामहाभारं त्यक्त्वा तस्थौ स्थिरोद्यमः । आकांक्षमाणस्तरणे रुदयं ब्राह्मणो यथा

ਇਉਂ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਮਹਾਂ-ਭਾਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਉਦਮ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖ ਕੇ ਰਾਹ ਚਲਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ।