Adhyaya 4

Verse 1

व्यास उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि धर्मराजस्य चेष्टितम् । यच्छ्रुत्वा यमदूतानां न भयं विद्यते क्वचित्

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਯਮਦੂਤਾਂ ਦਾ ਭੈ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਉੱਠਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 2

धर्मराजेन सा दृष्टा वर्द्धनी च वराप्सरा । महत्यरण्ये का ह्येषा सुन्दरांग्यतिसुन्दरी

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵਰੱਧਨੀ ਨਾਮ ਦੀ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾ। ਉਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ (ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ): ‘ਇਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰੀ ਨਾਰੀ?’

Verse 3

निर्मानुषवनं चेदं सिंहव्याघ्रभयानकम् । आश्चर्यं परमं ज्ञात्वा धर्मराजोऽब्रवीदिदम्

‘ਇਹ ਅਰਣ੍ਯ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਞਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਹੈ।’ ਇਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਅਚੰਭਾ ਜਾਣ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ।

Verse 4

धर्मराज उवाच । कस्मात्त्वं मानिनि ह्येका वने चरसि निर्जने । कस्मात्स्थानात्समायाता कस्य पत्नी सुशोभने

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਅਭਿਮਾਨਿਨੀ, ਤੂੰ ਇਸ ਸੁੰਨੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੀ ਕਿਉਂ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਸੁਸ਼ੋਭਨੇ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈਂ?’

Verse 5

सुता त्वं कस्य वामोरु अतिरूपवती शुभा । मानुषी वाथ गंधर्वी अमरी वाथ किंनरी

‘ਹੇ ਵਾਮੋਰੁ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਹੈਂ—ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਤਿ ਰੂਪਵਤੀ? ਕੀ ਤੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਗੰਧਰਵੀ, ਜਾਂ ਦੇਵੀ, ਜਾਂ ਕਿੰਨਰੀ?’

Verse 6

अप्सरा पक्षिणी वाथ अथवा वनदेवता । राक्षसी वा खेचरी वा कस्य भार्या च तद्वद

‘ਕੀ ਤੂੰ ਅਪਸਰਾ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਪੰਛੀ-ਕੰਨਿਆ, ਜਾਂ ਵਨਦੇਵਤਾ? ਜਾਂ ਰਾਖਸ਼ਸੀ, ਜਾਂ ਖੇਚਰੀ? ਇਹ ਵੀ ਦੱਸ—ਤੂੰ ਕਿਸ ਦੀ ਭਾਰਿਆ ਹੈਂ?’

Verse 7

सत्यं च वद मे सुभ्रूरित्याहार्कसुतस्तदा । किमिच्छसि त्वया भद्रे किं कार्यं वा वदात्र वै

ਤਦ ਅਰਕਸੁਤ (ਧਰਮਰਾਜ) ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਸੁਭ੍ਰੂ, ਮੈਨੂੰ ਸੱਚ ਬੋਲ। ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਕੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ? ਤੇਰਾ ਕੰਮ ਕੀ ਹੈ—ਸਾਫ਼ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ।’

Verse 8

यदिच्छसि त्वं वामोरु ददामि तव वांछितम्

‘ਹੇ ਵਾਮੋਰੁ, ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਇੱਛਾ ਕਰੇਂਗੀ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਵਾਂਛਿਤ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ।’

Verse 9

वर्द्धन्युवाच । धर्मे तिष्ठति सर्वं वै स्थावरं जंगमं विभो । स धर्मो दुष्करं कर्म कस्मात्त्वं कुरुषेऽनघ

ਵਰੱਧਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਿਭੋ! ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਾਰਾ—ਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ—ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਧਰਮ ਆਪ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਦਾ ਮਾਰਗ ਹੈ; ਫਿਰ ਹੇ ਨਿਰਅਪਰਾਧ, ਤੂੰ ਇਹਨਾ ਕਠਿਨ ਉੱਦਮ ਕਿਉਂ ਕਰਦਾ ਹੈਂ?

Verse 10

यम उवाच । ईशानस्य च यद्रूपं द्रष्टुमिच्छामि भामिनि । तेनाहं तपसा युक्तः शिवया सह शंकरम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ! ਮੈਂ ਈਸ਼ਾਨ ਦੇ ਉਸੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇ ਨਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 11

यशः प्राप्स्ये सुखं प्राप्स्ये करोमि च सुदुष्करम् । युगेयुगे मम ख्यातिर्भवेदिति मतिर्मम

ਮੈਂ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਮੈਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿੱਧ ਕਰਾਂਗਾ। ਯੁਗੋਂ ਯੁਗ ਮੇਰੀ ਖਿਆਤੀ ਬਣੀ ਰਹੇ—ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ।

Verse 12

कल्पे कल्पे महाकल्पे भूयः ख्यातिर्भवेदिति । एतस्मात्कारणात्सुभ्रूस्तप्यते परमं तपः

ਕਲਪੇ ਕਲਪੇ, ਮਹਾਕਲਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਖਿਆਤੀ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠੇ—ਇਹੀ ਇੱਛਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਸੁਭ੍ਰੂ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 13

कस्मात्त्वमागता भद्रे कथयस्व यथातथा । किं कार्यं कस्य हेतुश्च सत्यमाख्यातुमर्हसि

ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਆਈ ਹੈਂ? ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚ ਸੱਚ ਦੱਸ। ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ? ਤੈਨੂੰ ਸਤ੍ਯ ਬਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 14

वर्द्धन्युवाच । तपसैव त्वया धर्म भयभीतो दिवस्पतिः । तेनाहं नोदिता चात्र तपोवि घ्नस्य कांक्षया

ਵਰੱਧਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਧਰਮ! ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਦੇਵਰਾਜ ਦਿਵਸਪਤੀ ਇੰਦਰ ਡਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪਾਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।”

Verse 15

इन्द्रासनभयाद्भीता हरिणा हरिसन्निधौ । प्रेषिताहं महाभाग सत्यं हि प्रवदाम्यहम्

“ਇੰਦਰ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਹਰੀ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੀ, ਹਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮੈਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਵਾਲੇ! ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੱਚ ਬੋਲਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 16

सूत उवाच । सत्यवाक्येन च तदा तोषितो रविनंदनः । उवाचैनां महाभाग्यो वरदोहं प्रयच्छ मे

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਰਵਿਨੰਦਨ (ਯਮ) ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ਮਹਾਭਾਗ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ—ਮੈਥੋਂ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 17

यमोऽहं सर्वभूतानां दुष्टानां कर्मकारिणाम् । धर्म रूपो हि सर्वेषां मनुजानां जितात्मनाम्

“ਮੈਂ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਯਮ ਹਾਂ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਲਈ ਜੋ ਪਾਪਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹਾਂ।”

Verse 18

स धर्मोऽहं वरारोहे ददामि तव दुर्लभम् । तत्सर्वं प्रार्थय त्वं मे शीघ्रं चाप्सरसां वरे

“ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਆਰੋਹਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ! ਮੈਂ ਉਹੀ ਧਰਮ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੇ! ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 19

वर्द्धन्युवाच । इन्द्रस्थाने सदा रम्ये सुस्थिरत्वं प्रयच्छ मे । स्वामिन्धर्मभृतां श्रेष्ठ लोकानां च हिताय वै

ਵਰੱਧਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਇੰਦਰ ਦੇ ਇਸ ਸਦਾ-ਰਮਣੀਯ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਅਟੱਲ ਨਿਵਾਸ ਬਖ਼ਸ਼ੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਧਰਮ ਦੇ ਧਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਹੋਵੇ।’

Verse 20

यम उवाच । एवमस्त्विति तां प्राह चान्यं वरय सत्वरम् । ददामि वरमुत्कृष्टं गानेन तोषितोस्म्यहम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,’ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ, ‘ਤੁਰੰਤ ਹੋਰ ਵਰ ਮੰਗ। ਤੇਰੇ ਗਾਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ।’

Verse 21

वर्द्धन्युवाच । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मम तीर्थं महामते । भूयाच्च सर्वपापघ्नं मन्नाम्नेति च विश्रुतम्

ਵਰੱਧਨੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ‘ਇਸ ਮਹਾਨ ਖੇਤਰ—ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ—ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ।’

Verse 22

तत्र दत्तं हुतं तप्तं पठितं वाऽक्षयं भवेत् । पञ्चरात्रं निषेवेत वर्द्धमानं सरोवर म्

ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਕੀਤਾ, ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂ ਪਾਠ ਕੀਤਾ—ਸਭ ਅਖੰਡ ਫਲ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਧਧਮਾਨ ਸਰੋਵਰ ਦਾ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਤੱਕ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 23

पूर्वजास्तस्य तुष्येरंस्तर्प्यमाणा दिनेदिने । तथेत्युक्त्वा तु तां धर्मो मौनमाचष्ट संस्थितः । त्रिःपरिक्रम्य तं धर्मं नमस्कृत्य दिवं ययौ

ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵਜ ਦਿਨੋਂਦਿਨ ਤਰਪਣ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਧਰਮ ਮੌਨ ਧਾਰ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਧਰਮ ਦੀ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 24

वर्द्धन्युवाच । मा भयं कुरु देवेश यमस्यार्कसुतस्य च । अयं स्वार्थपरो धर्म यशसे च समाचरेत्

ਵਰੱਧਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਡਰ ਨਾ ਕਰ; ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ ਯਮ ਤੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਯਥਾਰਥ ਹਿਤ ਲਈ ਅਚਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਲਈ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 25

व्यास उवाच । वर्द्धनी पूजिता तेन शक्रेण च शुभानना । साधुसाधु महाभागे देवकार्य कृतं त्वया

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਵਰੱਧਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਭੀ ਸਤਿਕਾਰਿਆ। “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ! ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ।”

Verse 26

निर्भयत्वं वरागेहे सुखवासश्च ते सदा । यशः सौख्यं श्रियं रम्यां प्राप्स्यसि त्वं शुभानने

ਹੇ ਸ਼ੁਭ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਿਰਭਯਤਾ, ਉੱਤਮ ਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁਖਮਈ ਵਾਸ ਮਿਲੇਗਾ। ਤੂੰ ਯਸ਼, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਰਮਣੀਯ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ।

Verse 27

तथेति देवास्तामूचुर्निर्भयानंदचेतसा । नमस्कृत्य च शक्रं सा गता स्थानं स्वकं शुभम्

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਿਰਭਯ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤਥੇਸਤੁ।” ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 28

सूत उवाच । गतेप्सरसि राजेन्द्र धर्मस्तस्थौ यथाविधि । तपस्तेपे महाघोरं विश्वस्योद्वेगदायकम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ, ਅਪਸਰਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਧਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਉਦਵੇਗ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 29

पंचाग्निसा धनं शुक्रे मासि सूर्येण तापिते । चक्रे सुदुःसहं राजन्देवैरपि दुरासदम्

ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਮਾਸ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਤਪਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਪੰਚਾਗ્નੀ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਹ ਅਤਿ ਦੁੱਸਹ ਸੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਪਹੁੰਚ।

Verse 30

ततो वर्षशते पूर्णे अन्तको मौनमास्थितः । काष्ठभूत इभवातस्थौ वल्मीकशतसंवृतः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਅੰਤਕ ਨੇ ਮੌਨ ਧਾਰ ਲਿਆ; ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ, ਸੈਂਕੜੇ ਵਲਮੀਕਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 31

नानापक्षिगणैस्तत्र कृतनीडैः स धर्मराट् । उपविष्टे व्रतं राजन्दृश्यते नैव कुत्रचित्

ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀ-ਝੁੰਡਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਘੋਸਲੇ ਬਣਾਏ; ਉਹ ਧਰਮਰਾਜ ਬੈਠਾ ਹੀ ਰਿਹਾ—ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਕਿਤੇ ਵੀ ਡੋਲਦਾ ਦਿੱਸਿਆ ਨਹੀਂ।

Verse 32

संस्मरंतोऽथ देवेश मुमापतिमनिंदितम् । ततो देवाः सगन्धर्वा यक्षाश्चोद्विग्नमानसाः । कैलासशिखरं भूय आजग्मुः शिवसन्निधौ

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵેશ, ਉਮਾ ਦੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਦੇਵ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ ਡਰੇ ਹੋਏ ਮਨ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 33

देवा ऊचुः । त्राहित्राहि महादेव श्रीकण्ठ जगतः पते । त्राहि नो भूतभव्येश त्राहि नो वृषभध्वज । दयालुस्त्वं कृपानाथ निर्विघ्नं कुरु शंकर

ਦੇਵ ਬੋਲੇ: “ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਹੇ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ, ਜਗਤ ਦੇ ਪਤੀ! ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਭੂਤ-ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਈਸ਼! ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ! ਤੁਸੀਂ ਦਯਾਲੂ ਹੋ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੇ ਨਾਥ—ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਭ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰੋ।”

Verse 34

ईश्वर उवाच । केनापराधिता देवाः केन वा मानमर्द्दिताः । मर्त्ये स्वर्गेऽथवा नागे शीघ्रं कथय ताचिरम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਕਿਸ ਨੇ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕਿਸ ਨੇ ਤੁਹਾਡਾ ਮਾਣ ਕੁਚਲਿਆ ਹੈ—ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ? ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ; ਦੇਰੀ ਨਾ ਕਰੋ।”

Verse 35

अनेनैव त्रिशूलेन खट्वांगेनाथवा पुनः । अथ पाशुपतेनैव निहनिष्यामि तं रणे । शीघ्रं वै वदतास्माक मत्रागमनकारणम्

“ਇਸੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਖਟਵਾਂਗ ਨਾਲ—ਅਥਵਾ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਡਾਵਾਂਗਾ। ਸੱਚ ਸੱਚ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਕੀ ਹੈ।”

Verse 36

देवा ऊचुः । कृपासिन्धो हि देवेश जगदानन्दकारक । न भयं मानुषादद्य न ना गाद्देवदानवात्

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਕਰੁਣਾ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ! ਅੱਜ ਸਾਨੂੰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਭੈ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਨਾਗਾਂ ਤੋਂ, ਨਾ ਦੇਵਾਂ ਜਾਂ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ।”

Verse 37

मर्त्यलोके महादेव प्रेतनाथो महाकृतिः । आत्मकार्यं महाघोरं क्लेशयेदिति निश्चयः

“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਨਾਥ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ—ਆਪਣਾ ਹੀ ਇਕ ਅਤਿ ਘੋਰ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਵੇਗਾ।”

Verse 38

उग्रेण तपसा कृत्वा क्लिश्यदात्मानमात्मना । तेनात्र वयमुद्विग्ना देवाः सर्वे सदाशिव । शरणं त्वामनुप्राप्ता यदिच्छसि कुरुष्व तत्

“ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਕਰ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਚਿੰਤਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ। ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ—ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਉਚਿਤ ਲੱਗੇ, ਉਹੀ ਕਰ।”

Verse 39

सूत उवाच । देवानां वचनं श्रुत्वा वृषारूढो वृषध्वजः । आयुधान्परिसंगृह्य कवचं सुमनोहरम् । गतवानथ तं देशं यत्र धर्मो व्यवस्थितः

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਆਰੂੜ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਯੁਧ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਵਚ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ ਜਿੱਥੇ ਧਰਮ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਸੀ।

Verse 40

ईश्वर उवाच । अनेन तपसा धर्म संतुष्टं मम मानसम् । वरं ब्रूहि वरं ब्रूहि वरं ब्रूहीत्युवाच ह

ਈਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਧਰਮ! ਇਸ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਰ ਮੰਗ—ਵਰ ਮੰਗ; ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਦੱਸ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ।

Verse 41

इच्छसे त्वं यथा कामा न्यथा ते मनसि स्थितान् । यंयं प्रार्थयसे भद्र ददामि तव सांप्रतम्

ਜਿਹੜੀਆਂ ਭੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਜੋ ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਸੀਆਂ ਹਨ—ਹੇ ਭਦ੍ਰ ਪੁਰਖ! ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਮੰਗੇਂਗਾ, ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 42

सूत उवाच । एवं संभाषमाणं तु दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् । वल्मीकादुत्थितो राजन्गृहीत्वा करसंपुटम् । तुष्टाव वचनैः शुद्धैर्लोकनाथमरिंदम्

ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ! ਧਰਮ ਵਲਮੀਕ ਵਿਚੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕਨਾਥ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 43

धर्म उवाच । ईश्वराय नमस्तुभ्यं नमस्ते योगरूपिणे । नमस्ते तेजोरूपाय नीलकंठ नमोऽस्तु ते

ਧਰਮ ਬੋਲੇ: ਹੇ ਈਸ਼ਵਰ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਯੋਗ-ਸਰੂਪ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਤੇਜ-ਸਰੂਪ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਨੀਲਕੰਠ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੋਵੇ।

Verse 44

ध्यातॄणामनुरूपाय भक्तिगम्याय ते नमः । नमस्ते ब्रह्मरूपाय विष्णुरूप नमोऽ स्तु ते

ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਰੂਪ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 45

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय अणुरूपाय वै नमः । नमस्ते कामरूपाय सृष्टिस्थित्यंतकारिणे

ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸੂਖਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਅਣੂ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਇੱਛਿਤ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਿਤੀ-ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।

Verse 46

नमो नित्याय सौम्याय मृडाय हरये नमः । आतपाय नमस्तुभ्यं नमः शीतकराय च

ਨਿੱਤ, ਸੌਮ੍ਯ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਡੁ—ਕਿਰਪਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤਪਤ ਤੇਜ ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੀਤਲਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 47

सृष्टिरूप नमस्तुभ्यं लोकपाल नमोऽस्तु ते । नम उग्राय भीमाय शांत रूपाय ते नमः

ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਲੋਕਪਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ। ਉਗ੍ਰ ਅਤੇ ਭੀਮ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਭੀ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 48

नमश्चानंतरूपाय विश्वरूपाय ते नमः । नमो भस्मांगलिप्ताय नमस्ते चंद्रशेखर । नमोऽस्तु पंचवक्त्राय त्रिनेत्राय नमोऽस्तु ते

ਅਨੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਵਿਸ਼੍ਵ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭਸਮ ਨਾਲ ਅੰਗ ਲਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਪੰਚਵਕਤ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ; ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 49

नमस्ते व्यालभूषाय कक्षापटधराय च । नमोंऽधकविनाशाय दक्षपापापहारिणे । कामनिर्द्दाहिने तुभ्यं त्रिपुरारे नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ, ਪਾਸੇ ਕੱਛਾਪਟ ਧਾਰਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੰਧਕ-ਵਿਨਾਸਕ, ਦਕਸ਼ ਦੇ ਪਾਪ ਹਰਨਹਾਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮੋ। ਕਾਮ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰਿ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੋਵੇ।

Verse 50

चत्वारिंशच्च नामानि मयोक्तानि च यः पठेत् । शुचिर्भूत्वा त्रिकालं तु पठेद्वा शृणुयादपि

ਜੋ ਮੇਰੇ ਉਚਾਰੇ ਇਹ ਚਾਲੀ ਨਾਮ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਪੜ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਪੇ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਸੁਣੇ ਵੀ—ਉਹ ਮਨੋਰਥ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च सुरापो गुरुत ल्पगः । ब्रह्महा हेमहारी च ह्यथवा वृषलीपतिः

ਗੋਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ, ਮਦਿਰਾਪਾਨੀ, ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਨ ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ, ਸੋਨਾ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਜਾਂ ਪਤਿਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ—ਉਸ ਜਪ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 53

स्त्रीबालघातकश्चैव पापी चानृतभाषणः । अनाचारी तथा स्तेयी परदाराभिगस्तथा । अकार्यकारी कृत्यघ्नो ब्रह्मद्विड्वाडवाधमः

ਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਬਾਲਕ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਪਾਪੀ, ਕੁਚਾਲੀ, ਚੋਰ, ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਕਰਤਵ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਰਮਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਦ್ವੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਵੀ—ਉਸ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 54

सूत उवाच । इत्येवं बहुभिर्वाक्यैर्धर्मराजेन वै मुहुः । ईडितोऽपि महद्भक्त्या प्रणम्य शिरसा स्वयम्

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਬਹੁਤ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਤੁਤ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ, ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪ ਹੀ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।

Verse 55

तुष्टः शंभुस्तदा तस्मा उवाचेदं वचः शुभम् । वरं वृणु महाभाग यत्ते मनसि वर्त्तते

ਤਦ ਸ਼ੰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਜੋ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਰ ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 56

यम उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ—ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਰ ਦੇ।”

Verse 57

मन्नाम्ना स्थानमेतद्धि ख्यातं लोके भवेदिति । अच्छेद्यं चाप्यभेद्यं च पुण्यं पापप्रणाशनम्

“ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸਥਾਨ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅਛੇਦ੍ਯ ਤੇ ਅਭੇਦ੍ਯ ਰਹੇ—ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।”

Verse 58

स्थानं कुरु महादेव यदि तुष्टोऽसि मे भव । शिवेन स्थानकं दत्तं काशीतुल्यं तदा नृप । तद्दत्त्वा च पुनः प्राह अन्यं वरय सत्तम

“ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਤਾਂ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ।” ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਾਸ਼ੀ-ਤੁਲ੍ਯ ਇੱਕ ਪੁਣ੍ਯ ਸਥਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਹੇ ਰਾਜਨ। ਦੇ ਕੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੱਤਮ ਪੁਰਖ! ਹੋਰ ਇੱਕ ਵਰ ਮੰਗ।”

Verse 59

धर्म उवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश दयां कृत्वा ममोपरि । तं कुरुष्व महाभाग त्रैलोक्यं सचराचरम् । वरेणैवं यथा ख्यातिं गमिष्यामि युगेयुगे

ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਜੇ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਤਾਂ ਇਹ ਵਰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ—ਚਲ-ਅਚਲ ਸਮੇਤ—ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਕਰ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਵਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਯੁਗੋਂ-ਯੁਗ ਖਿਆਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂ।”

Verse 60

ईश्वर उवाच । ब्रूहि कीनाश तत्सर्वं प्रकरोमि तवेप्सितम् । तपसा तोषितोऽहं वै ददामि वरमीप्सितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਕੀਨਾਸ਼ਾ, ਬੋਲ—ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਸਭ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮਨਚਾਹਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।”

Verse 61

यम उवाच । यदि मे वांछितं देव ददासि तर्हि शंकर । अस्मिन्स्थाने महाक्षेत्रे मन्नामा भव सर्वदा

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਮਨਭਾਵਨੀ ਇੱਛਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਸਥਾਨ—ਇਸ ਮਹਾਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ—ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।”

Verse 62

धर्मारण्यमिति ख्यातिस्त्रैलोक्ये सचराचरे । यथा संजायते देव तथा कुरु महेश्वर

“ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ, ‘ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ’ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦੇ।”

Verse 63

ईश्वर उवाच । धर्मारण्यमिदं ख्यातं सदा भूयाद्युगेयुगे । त्वन्नाम्ना स्थापितं देव ख्यातिमेतद्गमिष्यति । अथान्यदपि यत्किंचित्करोम्येष वदस्व तत

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਸਥਾਨ ਯੁਗੋਂ-ਯੁਗ ਸਦਾ ‘ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਹੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੂੰ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਕਰਾਂ—ਉਹ ਵੀ ਦੱਸ।”

Verse 64

यम उवाच । योजनद्वयविस्तीर्णं मन्नाम्ना तीर्थमुत्तमम् । मुक्तेश्च शाश्वतं स्थानं पावनं सर्वदेहिनाम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਦੋ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਹੋਵੇ—ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਧਾਮ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰੇ।”

Verse 65

मक्षिकाः कीटकाश्चैव पशुपक्षिमृगादयः । पतंगा भूतवेताला पिशाचोरगराक्षसाः

ਮੱਖੀਆਂ ਤੇ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਵੀ; ਪਸ਼ੂ, ਪੰਛੀ, ਮ੍ਰਿਗ ਆਦਿ; ਪਤੰਗੇ; ਭੂਤ ਤੇ ਵੇਤਾਲ; ਪਿਸਾਚ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼—

Verse 66

नारी वाथ नरो वाथ मत्क्षेत्रे धर्मसंज्ञके । त्यजते यः प्रियान्प्राणान्मुक्तिर्भवतु शाश्वती

ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਨਾਮਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 67

एवमस्त्विति सर्वोपि देवा ब्रह्मादयस्तथा । पुष्पवृष्टिं प्रकुर्वाणाः परं हर्षमवा्प्नुयुः

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ”—ਇਉਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦਿੱਤੀ; ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 68

देवदुंदुभयो नेदुर्गंधर्वपतयो जगुः । ववुः पुण्यास्तथा वाता ननृतुश्चाप्सरो गणाः

ਦੇਵ-ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਗੂੰਜ ਉਠੀਆਂ; ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਅਗੂਆਂ ਨੇ ਗੀਤ ਗਾਏ। ਪੁੰਨ ਪਵਨ ਵਹੇ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ।

Verse 69

सूत उवाच । यमेन तपसा भक्त्या तोषितो हि सदाशिवः । उवाच वचनं देवं रम्यं साधुमनोरमम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਯਮ ਦੇ ਤਪ ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵਤੁਲ੍ਯ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ—ਰਮਣੀਯ, ਸਾਧੁ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ।

Verse 70

अनुज्ञां देहि मे तात यथा गच्छामि सत्वरम् । कैलासं पर्वतश्रेष्ठं देवानां हितकाम्यया

ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਪਿਤਾ, ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਬਖ਼ਸ਼ੋ ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਕੈਲਾਸ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੱਲ ਜਾਵਾਂ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ।

Verse 71

यम उवाच । न मे स्थानं परित्यक्तुं त्वया युक्तं महेश्वर । कैलासादधिकं देव जायते वचनादिदम्

ਯਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡਣਾ ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਥਾਨ ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 72

शिव उवाच । साधु प्रोक्तं त्वया युक्तमेकांशेनात्र मे स्थितिः । न मया त्यजितं साधु स्थानं तव सुनिर्मलम्

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੰਗਾ ਕਿਹਾ—ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਇੱਕ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਵੱਸਾਂਗਾ। ਹੇ ਸਾਧੂ, ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਅਤਿ ਨਿਰਮਲ ਨਿਵਾਸ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਿਆ।

Verse 73

विश्वेश्वरं महालिंगं मन्नाम्नात्र भविष्यति । एवमुक्त्वा महादेवस्तत्रैवांतरधीयत

ਇੱਥੇ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਉਸੇ ਥਾਂ ਅੰਤਰਧਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 74

शिवस्य वचनात्तत्र तदा लिंगं तदद्भुतम् । तं दृष्ट्वा च सुरैस्तत्र यथानामानुकीर्त्तनम्

ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਮ-ਕੀਰਤਨ ਕਰ ਕੇ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 75

स्वंस्वं लिंगं तदा सृष्टं धर्मारण्ये सुरोत्तमैः । यस्य देवस्य यल्लिंगं तन्नाम्ना परिकीर्तितम्

ਤਦ ਧਰਮਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਸੁਰੋਤਮ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ; ਜਿਸ ਦੇਵ ਦਾ ਜੋ ਲਿੰਗ ਸੀ, ਉਹ ਉਸੇ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 76

सूत उवाच । धर्मेण स्थापितं लिंगं धर्मेश्वरमुपस्थितम् । स्मरणात्पूजनात्तस्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ, ਜੋ ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਅਤੇ ਪੂਜਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 77

यद्ब्रह्म योगिनां गम्यं सर्वेषां हृदये स्थितम् । तिष्ठते यस्य लिंगं तु स्वयंभुवमिति स्थितम्

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਪਤਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦਾ ਲਿੰਗ ਇੱਥੇ ‘ਸਵਯੰਭੂ’ (ਆਪ-ਪ੍ਰਗਟ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।

Verse 78

भूतनाथं च संपूज्य व्याधिभिर्मुच्यते जनः । धर्मवापीं ततश्चैव चक्रे तत्र मनोरमाम्

ਭੂਤਨਾਥ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨੋਹਰ ‘ਧਰਮਵਾਪੀ’ ਵੀ ਬਣਾਈ।

Verse 79

आहत्य कोटितीर्थानां जलं वाप्यां मुमोच ह । यमतीर्थस्वरूपं च स्नानं कृत्वा मनोरमम्

ਕਰੋੜਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਨੋਹਰ ਯਮਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 80

स्नानार्थं देवतानां च ऋषीणां भावितात्मनाम् । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च सर्वपापैः प्रमुच्यते

ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਨਾਨ ਲਈ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 81

धर्मवाप्यां नरः स्नात्वा दृष्ट्वा धर्मेश्वरं शिवम् । मुच्यते सर्वपापेभ्यो न मातुर्गर्भमाविशेत्

ਧਰਮਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮੁੜ ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ (ਅਰਥਾਤ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ)।

Verse 82

तत्र स्नात्वा नरो यस्तु करोति यमतर्पणम् । व्याधिदोषविनाशार्थं क्लेशदोषोप शांतये । यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चांतकाय च । वैवस्वताय कालाय दध्नाय परमेष्ठिने

ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੋਗ-ਦੋਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਅਤੇ ਕਲੇਸ਼-ਦੋਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਯਮ-ਤರ್ಪਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਅਰਪਣ ਯਮ ਨੂੰ, ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ, ਅੰਤਕ ਨੂੰ, ਵੈਵਸ੍ਵਤ ਨੂੰ, ਕਾਲ ਨੂੰ, ਦਧ੍ਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੂੰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 83

वृकोदराय वृकाय दक्षिणेशाय ते नमः । नीलाय चित्रगुप्ताय चित्र वैचित्र ते नमः

ਤੈਨੂੰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਵ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣੇਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਨੀਲ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ-ਵਿਭਿੰਨ ਚਿਤ੍ਰ-ਵੈਚਿਤ੍ਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 84

यमार्थं तर्पणं यो वै धर्मवाप्यां करिष्यति । साक्षतैर्नामभिश्चैतैस्तस्य नोपद्रवो भवेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਧਰਮਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਯਮ ਦੇ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੰਨ-ਦਾਣਿਆਂ (ਸਾਕ੍ਸ਼ਤ) ਸਮੇਤ ਅਰਪਣ ਕਰੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਉਪਦ੍ਰਵ ਜਾਂ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 85

एकांतरस्तृतीयस्तु ज्वरश्चातुर्थिकस्तथा । वेलायां जायते यस्तु ज्वरः शीतज्वरस्तथा

ਇਕਾਂਤਰ ਜ्वर, ਤ੍ਰਿਤੀਯ ਜ्वर ਅਤੇ ਚਤੁਰਥਿਕ ਜ्वर; ਜੋ ਨਿਯਤ ਵੇਲੇ ਉੱਠੇ ਉਹ ਜ्वर, ਅਤੇ ਸ਼ੀਤ-ਜ्वर ਭੀ—ਇਥੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ।

Verse 87

धनधान्यसमृद्धिः स्यात्संततिर्वर्धते सदा । भूतेश्वरं तु संपूज्य सुस्नातो विजितेंद्रियः

ਧਨ ਅਤੇ ਧਾਨ੍ਯ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਸਦਾ ਵਧਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਸੁਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਭੂਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 88

सांगं रुद्रजपं कृत्वा व्याधिदोषात्प्रमुच्यते । अमावास्यां सोमदिने व्यतीपाते च वैधृतौ । संक्रांतौ ग्रहणे चैव तत्र श्राद्धं स्मृतं नृणाम्

ਸਹਾਇਕ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ-ਜਪ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਰੋਗ-ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਮਾਵਸਿਆ, ਸੋਮਵਾਰ, ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਅਤੇ ਵੈਧ੍ਰਿਤੀ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ—ਉਥੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 89

श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं निरस्य चैतत्पितरस्त्वदंति । पानीयमेवापि तिलैर्विमिश्रितं ददाति यो वै प्रथितो मनुष्यः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਰ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਨੁੱਖ ਤਿਲ ਮਿਲਿਆ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਹੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਭੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 90

एकविंशतिवारैस्तु गयायां पिंडदानतः । धर्मेश्वरे सकृद्दत्तं पितॄणां चाक्षयं भवेत्

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਇਕੀ ਵਾਰ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਧਰਮੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 91

धर्मेशात्पश्चिमे भागे विश्वेश्वरांतरेपि वा । धर्मवापीति विख्याता स्वर्गसोपानदायिनी

ਧਰਮੇਸ਼ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ—ਅਥਵਾ ਵਿਸ਼੍ਵੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ—ਧਰਮਵਾਪੀ ਨਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਪੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸੀੜ੍ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 92

धर्मेण निर्मिता पूर्वं शिवार्थं धर्मबुद्धिना । तत्र स्नात्वा च पीत्वा च तर्पिताः पितृदेवताः

ਧਰਮ ਨੇ ਧਰਮਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ਬਣਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਕੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 93

शमीपत्रप्रमाणं तु पिंडं दद्याच्च यो नरः । धर्मवाप्यां महापुण्यां गर्भवासं न चाप्नुयात्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਧਰਮਵਾਪੀ ਦੀ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮਈ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਮੀ ਪੱਤੇ ਜਿਤਨਾ ਵੀ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੁੜ ਗਰਭਵਾਸ (ਜਨਮ-ਮਰਨ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 94

कुम्भीपाकान्महारौद्राद्रौरवान्नरकात्पुनः । अंधतामिस्रकाद्राजन्मुच्यते नात्र संशयः

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਕੁੰਭੀਪਾਕ, ਮਹਾਰੌਦ੍ਰ, ਰੌਰਵ ਅਤੇ ਅੰਧਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਾਮਕ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 95

सूत उवाच । एकवर्षं तर्पणीयं धर्मवाप्यां नरोत्तमः । ऋतौ मासे च पक्षे च विपरीतं च जायते

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰੋਤਮ! ਧਰਮਵਾਪੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਵਰ੍ਹਾ ਤਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਰਿਤੁ, ਮਾਸ ਜਾਂ ਪੱਖ ਦੀ ਕੋਈ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਹੋ ਵੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 96

बर्हिषदोऽग्निष्वात्ताश्च आज्यपाः सोमपास्तथा । तृप्तिं प्रयांति परमां वाप्यां वै तर्पणेन तु

ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਪੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਤਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਰ੍ਹਿਸਦ, ਅਗ્નਿਸ੍ਵਾਤ੍ਤ, ਆਜ੍ਯਪ ਅਤੇ ਸੋਮਪ ਪਿਤਰ-ਗਣ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 97

कुरुक्षेत्रादि क्षेत्राणि अयोध्यादिपुरस्तथा । पुष्कराद्यानि सर्वाणि मुक्तिनामानि संति वै

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਆਦਿ ਖੇਤਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਸਭ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਨਾਮ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 98

तानि सर्वाणि तुल्यानि धर्मकूपोऽधिको भवेत् । मन्त्रो वेदास्तथा यज्ञा दानानि च व्रतानि च

ਉਹ ਸਭ ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਤੁਲ੍ਯ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮਕੂਪ ਅਧਿਕ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ, ਵੇਦ, ਯਜ੍ਞ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤ—ਉੱਥੇ ਸਭ ਦਾ ਫਲ ਵਧ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 99

अक्षयाणि प्रजायंते दत्त्वा जप्त्वा नरेश्वर । अभिचाराश्च ये चान्ये सुसिद्धाथर्ववेदजाः

ਹੇ ਨਰੇਸ਼ਵਰ, ਉੱਥੇ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਜਪ ਕਰ ਕੇ ਅਕਸ਼ਯ ਫਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਅਥਰਵਵੇਦ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ, ਸੁਸਿੱਧ ਅਭਿਚਾਰ ਆਦਿ ਹੋਰ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 100

ते सर्वे सिद्धिमायांति तस्मिन्स्थाने कृता अपि । आदितीर्थं नृपश्रेष्ठ काजेशैरुपसेवितम्

ਉਹ ਸਭ ਕਰਮ ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਆਦਿਤੀਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਾਜੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾਈ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਸੇਵਦੇ ਅਤੇ ਮਾਨਦੇ ਹਨ।

Verse 109

एतदाख्यानकं पुण्यं धर्मेण कथितं पुरा । यः शृणोति नरो भक्त्या नारी वा श्रावयेत्तु यः । गोसहस्रफलं तस्य अंते हरिपुरं ब्रजेत्

ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਆਖਿਆਨ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਨਰ ਜਾਂ ਨਾਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਾਠ ਕਰਵਾਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਹਜ਼ਾਰ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਹਰਿ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।