Home›Skanda Purana›Brahma Khanda›Brahmottara Khanda›Adhyaya 8›Shloka 93
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 93

Devanagari script

यं नास्पृशंश्चैत्यमचिंत्यतत्त्वं दुरंतधामानमतत्स्वरूपम् । मनोवचोवृत्तय आत्मभाजां स एष पूज्यः परमः शिवो नः

Transliteration

yaṃ nāspṛśaṃścaityamaciṃtyatattvaṃ duraṃtadhāmānamatatsvarūpam | manovacovṛttaya ātmabhājāṃ sa eṣa pūjyaḥ paramaḥ śivo naḥ

Translation

ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ—ਜਿਸ ਦਾ ਤੱਤਵ ਅਚਿੰਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਾਮ ਦੁਰਗਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸਰੂਪ ‘ਇਹ-ਉਹ’ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਆਤਮਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਮਨ ਤੇ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਉਸ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀਆਂ। ਉਹੀ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਸਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ।

Word by Word
यम्whom
यम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नnot
न:
Sambandha (Negation particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध-निपात (negation)
आस्पृशन्touching, contacting
आस्पृशन्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + स्पृश् (धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान-कृदन्त (present active participle)
चैत्यम्conscious, sentient
चैत्यम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootचैत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘चित्/चेतना-सम्बद्ध’ (conscious/pertaining to awareness)
अचिन्त्यतत्त्वम्inconceivable reality/principle
अचिन्त्यतत्त्वम्:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअ + चिन्त्य + तत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—अचिन्त्यं तत्त्वं (inconceivable reality)
दुरन्तधामानम्of unreachable splendour/abode
दुरन्तधामानम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुरन्त + धामन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—दुरन्तं धाम यस्य/दुरन्तं धाम (hard-to-reach abode/splendour)
अमतत्स्वरूपम्not of any (conceived) form; beyond notions
अमतत्स्वरूपम्:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + मतत् + स्वरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः—मतत् (मतं तत्) इति न, ‘not of that conceived nature’
मनःmind
मनः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वचःspeech
वचः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
वृत्तयःfunctions, activities
वृत्तयः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootवृत्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
आत्मभाजाम्of the self-realized/seekers of the Self
आत्मभाजाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआत्मन् + भाज् (भज्-धातु, शतृ/अच्-प्रत्ययार्थक प्रातिपदिक ‘भाज’)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; समासः—आत्मानं भजन्ति/आत्मभागिनः (of those who partake of the Self)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
एषःthis (one)
एषः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निकट-निर्देश (proximal demonstrative)
पूज्यःworthy of worship
पूज्यः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूज् (धातु) + यत् (कृत्य-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृत्य-प्रत्ययान्त (gerundive: ‘to be worshipped’)
परमःsupreme
परमः:
Visheshana (Adjective/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
शिवःŚiva
शिवः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
नःour
नः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; ‘of us/our’ (enclitic)
Speaker

Nāga-stuti (likely Takṣaka and/or the Nāgas, within Sūta’s narration)

Visual Art Cues

Scene: A worship scene where the central ‘deity’ is depicted as a radiant void or infinite light beyond form; devotees’ minds and words are symbolized as dissolving into the light, indicating manovāk-agocaratā.

Characters & Entities
Ś
Śiva

FAQs

The highest Śiva transcends conceptual thought and speech; worship is grounded in reverence for the ineffable Absolute.

No specific tīrtha is named; the focus is theological—Śiva’s transcendence.

Pūjā (worship) is explicitly affirmed as appropriate, though details of method are not specified.

←Previous Verse
Next Verse→