Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 30

Devanagari script

अथ सा राजमहिषी पिपासाभिहता भृशम् । सरोऽवतीर्णा चार्वंगी ग्रस्ता ग्राहेण भूयसा

Transliteration

atha sā rājamahiṣī pipāsābhihatā bhṛśam | saro'vatīrṇā cārvaṃgī grastā grāheṇa bhūyasā

Translation

ਫਿਰ ਉਹ ਰਾਜਮਹਿਸ਼ੀ ਤਿੱਖੀ ਪਿਆਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਤੜਪਦੀ ਹੋਈ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਉਤਰੀ। ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਇਕ ਭਿਆਨਕ ਮਗਰਮੱਛ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਜਕੜ ਲਿਆ।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्योपक्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक (then)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• राज-महिषी: the king’s chief queen
• राज-महिषी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः महिषी)

• पिपासा-अभिहता: struck by thirst
• पिपासा-अभिहता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पिपासा (प्रातिपदिक) + अभि + हन् (धातु) → अभिहत (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (पिपासया अभिहता)

• भृशम्: exceedingly
• भृशम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: परिमाणवाचक-अव्यय (excessively)

• सरः: into the lake
• सरः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गत्यर्थे), एकवचन; ‘सरोऽवतीर्णा’ इत्यत्र गन्तव्य-स्थानम्

• अवतीर्णा: having entered (descended into)
• अवतीर्णा: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अव + तॄ (धातु) → अवतीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having descended/entered’

• चारु-अङ्गी: she of beautiful limbs
• चारु-अङ्गी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (चारवः अङ्गानि यस्याः)

• ग्रस्ता: seized, swallowed
• ग्रस्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ग्रस् (धातु) → ग्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः (seized)

• ग्राहेण: by a crocodile
• ग्राहेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ग्राह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• भूयसा: greatly
• भूयसा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (greatly, more)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; specific speaker not explicit in the given snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vimala-saras

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The queen steps into the clear lake to drink and cool herself; suddenly a crocodile erupts, clamping onto her limb, water splashing as she struggles in terror and pain.

Characters & Entities

• rāja-mahiṣī (queen)
• grāha (crocodile)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Need and vulnerability can lead into peril; Purāṇic narratives often use such moments to reveal destiny’s turning points and the need for protection through dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A lake is central, but it is not named as a specific tīrtha in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates an event at the lake.