Adhyaya 95

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र बदर्याश्रममुत्तमम् । सर्वतीर्थवरं पुण्यं कथितं शंभुना पुरा

ਸ਼੍ਰੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਦਰਿਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ—ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।

Verse 2

यश्चैष भारतस्यार्थे तत्र सिद्धः किरीटभृत् । भ्राता ते फाल्गुनो नाम विद्ध्येनं नरदैवतम्

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਭਾਰਤ-ਯੁੱਧ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਮਕੁਟਧਾਰੀ ਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਭਰਾ ਫਾਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਜਾਣ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਦੇਵਤਾ।

Verse 3

नरनारायणौ द्वौ तावागतौ नर्मदातटे । ज्ञानं तस्यैव यो राजन्भक्तिमान्वै जनार्दने

ਉਹ ਦੋਵੇਂ—ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ—ਨਰਮਦਾ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਆਏ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੈ ਜੋ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਵਿੱਚ ਭਕਤੀਵਾਨ ਹੈ।

Verse 4

समं पश्यति सर्वेषु स्थावरेषु चरेषु च । ब्राह्मणं श्वपचं चैव तत्र प्रीतो जनार्दनः

ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ—ਅਚਲ ਤੇ ਚਲ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਸਮਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਸ਼ਵਪਚ (ਕੁੱਤਾ-ਖਾਣ ਵਾਲੇ) ਨੂੰ ਵੀ ਇਕਸਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਨਾਰਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 5

ऐकात्म्यं पश्य कौन्तेय मयि चात्मनि नान्तरम् । नरनारायणाभ्यां हि कृतं बदरिकाश्रमम्

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਇਕਾਤਮਤਾ ਵੇਖ—ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ। ਨਰ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣ ਨੇ ਹੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 6

स्थापितः शङ्करस्तत्र लोकानुग्रहकारणात् । त्रिमूर्तिस्थापितं लिङ्गं स्वर्गमार्गानुमुक्तिदम्

ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਤ੍ਰਿਮੂਰਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਲਿੰਗ ਸਵਰਗ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तत्र गत्वा शुचिर्भूत्वा ह्येकरात्रोपवासकृत् । रजस्तमस्तथा त्यक्त्वा सात्त्विकं भावमाश्रयेत्

ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਇਕ ਰਾਤ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰੇ; ਰਜਸ ਤੇ ਤਮਸ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਾਤ੍ਤਵਿਕ ਭਾਵ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।

Verse 8

रात्रौ जागरणं कृत्वा मधुमासाष्टमीदिने । अथवा च चतुर्दश्यामुभौ पक्षौ च कारयेत्

ਮਧੁ ਮਾਸ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਦੋਵੇਂ ਪੱਖਾਂ (ਸ਼ੁਕਲ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 9

आश्विनस्य विशेषेण कथितं तव पाण्डव । स्नापयेत्परया भक्त्या क्षीरेण मधुना सह

ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਸ਼ਵਿਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦੱਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।

Verse 10

दध्ना शर्करया युक्तं घृतेन समलंकृतम् । पञ्चामृतमिदं पुण्यं स्नापयेद्वृषभध्वजम्

ਦਹੀਂ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।

Verse 11

स्नाप्यमानं शिवं भक्त्या वीक्षते यो विमत्सरः । तस्य वासः शिवोपान्ते शक्रलोके न संशयः

ਜੋ ਨਿਰਈਰਖ ਹੋ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਹੋ ਰਹੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਨੇੜੇ—ਸ਼ਕ੍ਰਲੋਕ (ਇੰਦਰਲੋਕ) ਵਿੱਚ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।

Verse 12

शाठ्येनापि नमस्कारः प्रयुक्तः शूलपाणिने । संसारमूलबद्धानामुद्वेष्टनकरो हि यः

ਚਾਹੇ ਕਪਟ ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਨਮਸਕਾਰ ਵੀ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੂਲ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ।

Verse 13

तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम् । येनौं नमः शिवायेति मन्त्राभ्यासः स्थिरीकृतः

ਜਿਸ ਨੇ ‘ਓਂ ਨਮਃ ਸ਼ਿਵਾਯ’ ਮੰਤਰ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਅਡੋਲ ਕਰ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਾਰਾ ਅਧਿਐਨ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ, ਸਾਰੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਸੁਣ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਕਾਂਡ ਸੰਪੰਨ ਕਰ ਲਏ।

Verse 14

यः पुनः स्नापयेद्भक्त्या एकभक्तो जितेन्द्रियः । तस्यापि यत्फलं पार्थ वक्ष्ये तल्लेशतस्तव

ਪਰ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ—ਹੇ ਪਾਰਥ! ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 15

पीडितो वृद्धभावेन तव भक्त्या वदाम्यहम् । ते यान्ति परमं स्थानं भित्त्वा भास्करमण्डलम्

ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਪੀੜ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ: ਐਸੇ ਭਗਤ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

संसारे सर्वसौख्यानां निलयास्ते भवन्ति च । आश्चर्यं ज्ञातिवर्गाणां धर्माणां निलयास्तु ते

ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਸੁਖਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਲਈ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਅਟੱਲ ਆਸਨ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 17

सम्पन्नाः सर्वकामैस्ते पृथिव्यां पृथिवीपते । श्राद्धं तत्रैव यः कुर्यान्नर्मदोदकमिश्रितम्

ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ! ਉਹ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਰਮਦਾ-ਜਲ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ—

Verse 18

योग्यैश्च ब्राह्मणैर्राजन्कुलीनैर्वेदपारगैः । सुरूपैश्च सुशीलैश्च स्वदारनिरतैः शुभैः

—(ਉਹ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ) ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ: ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੇ, ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੁਸ਼ੀਲ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ।

Verse 19

आर्यदेशप्रसूतैश्च श्लक्ष्णैश्चैव सुरूपिभिः । कारयेत्पिण्डदानं वै भास्करे कुतपस्थिते

ਆਰ੍ਯ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ, ਸੁਖਮ-ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਤੇ ਮਨੋਭਾਵ ਵਾਲੇ ਯੋਗ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ—ਜਦੋਂ ਸੂਰਜ ਕੁਤਪ ਕਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 20

पित्ःणां परमं लोकं यदीच्छेद्धर्मनन्दन । वर्जयेत्तान्प्रयत्नेन काणान्दुष्टांश्च दाम्भिकान्

ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨੰਦਨ! ਜੇ ਕੋਈ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਲੋਕ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕਾਣਿਆਂ, ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਅਤੇ ਦੰਭੀਆਂ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ।

Verse 21

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन योग्यं विप्रं समाश्रयेत् । नरकान्मोचयेत्प्रेतान्कुम्भीपाकपुरोगमान्

ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਯੋਗ੍ਯ ਵਿਪ੍ਰ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਤ ਆਤਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਰਕਾਂ ਤੋਂ—ਕੁੰਭੀਪਾਕ ਆਦਿ ਜੋ ਅੱਗੇ ਪਏ ਹਨ—ਮੁਕਤ ਕਰਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 22

मोक्षो भवति सर्वेषां पित्ःणां नृपनन्दन । विप्रेभ्यः काञ्चनं दद्यात्प्रीयतां मे पितामहः

ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਸਭ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੇ—‘ਮੇਰਾ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।’

Verse 23

अन्नं च दापयेत्तत्र भक्त्या वस्त्रं च भारत । गां वृषं मेदिनीं दद्याच्छत्रं शस्तं नृपोत्तम

ਉੱਥੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅੰਨ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ। ਹੇ ਉੱਤਮ ਰਾਜਾ, ਗਾਂ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਛਤਰ ਵੀ ਦੇਵੇ।

Verse 24

स पुमान्स्वर्गमाप्नोति इत्येवं शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं तु यः कुर्याच्छिखिना सलिलेन वा

‘ਉਹ ਪੁਰਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ’—ਇਉਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਕਰੇ—ਅੱਗ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਲ ਨਾਲ—(ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ)…

Verse 25

अनाशकेन वा भूयः स गच्छेच्छिवमन्दिरम् । नरनारायणीतीरे देवद्रोण्यां च यो नृप

…ਜਾਂ ਫਿਰ ਅਨਾਸ਼ਕ (ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਮਰਨ) ਨਾਲ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣੀ ਦੇ ਤੀਰ ਤੇ, ਦੇਵਦ੍ਰੋਣੀ ਵਿੱਚ…

Verse 26

स वसेदीश्वरस्याग्रे यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पुनः स्वर्गाच्च्युतः सोऽपि राजा भवति वीर्यवान्

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅਗੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਜਦ ਤੱਕ ਚੌਦਾਂ ਇੰਦਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਤੋਂ ਚਿਉਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਮੁੜ ਬਲਵਾਨ ਰਾਜਾ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

सर्वैश्वर्यगुणैर्युक्तः प्रजापालनतत्परः । ततः स्मरति तत्तीर्थं पुनरेवागमिष्यति

ਸਭ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੁੜ ਉਸੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 95

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ—ਇਹ ਅਧਿਆਇ-ਸੂਚਕ ਕੋਲੋਫ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ।