Adhyaya 52

Verse 1

ईश्वर उवाच । अन्यदाख्यानकं वक्ष्ये पुरा वृत्तं नराधिप । सकुटुम्बो गतः स्वर्गं मुनिर्यत्र महातपाः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ! ਮੈਂ ਇਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਤੇ ਮਹਾਤਪਾ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਕੁਟੁੰਬ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । कथं नाकं गतो विप्रः सकुटुम्बो महानृषिः । कौतुकं परमं देव कथयस्व मम प्रभो

ਉੱਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵ! ਉਹ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਕੁਟੁੰਬ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਕਿਵੇਂ ਗਿਆ? ਇਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਕੌਤੁਕ ਹੈ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । चित्रसेन इति ख्यातः काशीराजः पुराभवत् । शूरो दाता सुधर्मात्मा सर्वकामसमृद्धिमान्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਸੇਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਵੀਰ, ਦਾਨੀ, ਸੁਧਰਮਾਤਮਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਉਚਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 4

सा पुरी जनसंकीर्णा नानारत्नोपशोभिता । वाराणसीति विख्याता गङ्गातीरमुपाश्रिता

ਉਹ ਨਗਰੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉਹ ‘ਵਾਰਾਣਸੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਵਸਦੀ ਸੀ।

Verse 5

शरच्चन्द्रप्रतीकाशा विद्वज्जनविभूषिता । इन्द्रयष्टिसमाकीर्णा गोपगोकुलसंवृता

ਉਹ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਦੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸੀ, ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ। ਉੱਚੀਆਂ ਇੰਦਰ-ਯਸ਼ਟੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਗੋਪਾਂ ਤੇ ਗੋ-ਧਨ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।

Verse 6

बहुध्वजसमाकीर्णा वेदध्वनिनिनादिता । वणिग्जनैर्बहुविधैः क्रयविक्रयशालिनी

ਉਹ ਅਨੇਕ ਧੁਜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ। ਵਪਾਰ ਵਿੱਚ ਫਲਦੀ-ਫੂਲਦੀ, ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਵਣਿਕਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਖਰੀਦ-ਫਰੋਖ਼ਤ ਵਿੱਚ ਰਮਣੀਯ ਸੀ।

Verse 7

यन्त्रादानैः प्रतोलीभिरुच्चैश्चान्यैः सुशोभिता । देवतायतनैर्दिव्यैराश्रमैर्गहनैर्युता

ਉਹ ਉੱਚੀਆਂ ਪ੍ਰਤੋਲੀ-ਦੁਆਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਚਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਗੁਪਤ-ਨਿਰਵਾਣ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੀ ਸਨ।

Verse 8

नानापुष्पफलैर्रम्या कदलीखण्डमण्डिता । पनसैर्बकुलैस्तालैरशोकैराम्रकैस्तथा

ਉਹ ਅਨੇਕ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣੀਯ ਸੀ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ। ਉੱਥੇ ਪਨਸ, ਬਕੁਲ, ਤਾਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਆਮ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਵੀ ਸਨ।

Verse 9

राजवृक्षकपित्थैश्च दाडिमैरुपशोभिता । वेदाध्ययननिर्घोषैः पवित्रीकृतमङ्गला

ਉਹ ਰਾਜਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਕਪਿੱਥ ਅਤੇ ਦਾਢਿਮ (ਅਨਾਰ) ਦੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਉੱਚੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਧੁਨੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਮੰਗਲਤਾ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

तस्या उत्तरदिग्भागे आश्रमोऽभूत्सुशोभनः । तन्मन्दारवनं नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸੀ। ਉਹ ਵਨ ‘ਮੰਦਾਰਵਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 11

बहुमन्दारसंयुक्तं तेन मन्दारकं विदुः । विप्रो दीर्घतपा नाम सर्वदा तत्र तिष्ठति

ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਮੰਦਾਰਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ‘ਦੀਰਘਤਪਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

तपस्तपति सोऽत्यर्थं तेन दीर्घतपाः स्मृतः । स तिष्ठति सपत्नीकः ससुतः सस्नुषस्तथा

ਉਹ ਅਤਿ ਤੀਬਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਦੀਰਘਤਪਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਥੇ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪੁੱਤ੍ਰਵਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਵੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

शुश्रूषन्ति सदा तस्य पुत्राः पञ्च प्रयत्नतः । तस्य पुत्रः कनीयांस्तु ऋक्षशृङ्गो महातपाः

ਉਸ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁੱਤਰ ਸਦਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ‘਋ਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ’ ਸੀ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਸੀ।

Verse 14

वेदाध्ययनसम्पन्नो ब्रह्मचारी गुणान्वितः । योगाभ्यासरतो नित्यं कन्दमूलफलाशनः

ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ; ਸਦਾ ਯੋਗ-ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕੰਦ-ਮੂਲ ਤੇ ਫਲ ਆਹਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 15

तिष्ठते मृगरूपेण मृगयूथचरस्तदा । दिनान्ते च दिनान्ते च मातापित्रोः समीपगः

ਉਹ ਤਦ ਮ੍ਰਿਗ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਹਿਰਨਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿਚ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਹਰ ਦਿਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਦਿਨ-ਬ-ਦਿਨ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 16

अभिवादयते नित्यं भक्तिमान्मुनिपुत्रकः । पुनर्गच्छति तत्रैव कानने गिरिगह्वरे

ਉਹ ਭਕਤੀਮਾਨ ਮੁਨੀ-ਪੁੱਤਰ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ; ਫਿਰ ਓਹੀ ਕਾਨਨ, ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 17

क्रीडन्बालमृगैः सार्द्धं प्रत्यहं स मुनेः सुतः । कदाचिद्दैवयोगेन ऋक्षशृङ्गो ममार सः

ਉਹ ਮੁਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਨੌਜਵਾਨ ਹਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡਦਾ ਰਹਿੰਦਾ; ਪਰ ਕਦੇ ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ, ਰਿਕ੍ਸ਼ਸ਼੍ਰਿੰਗ—ਉਹ—ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 52

। अध्याय

ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ — ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ।