Adhyaya 32

Mantra 1

तदे॒वाग्निस्तदा॑दि॒त्यस्तद्वा॒युस्तदु॑ च॒न्द्रमा॑: । तदे॒व शु॒क्रं तद्ब्रह्म॒ ता आप॒: स प्र॒जाप॑तिः

ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਅਗਨੀ ਹੈ; ਉਹੀ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹੈ; ਉਹੀ ਵਾਯੁ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ (ਤੇਜ) ਹੈ; ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਹੀ ਆਪਃ (ਜਲ) ਹਨ; ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।

Mantra 2

सर्वे॑ निमे॒षा ज॑ज्ञिरे वि॒द्युत॒: पुरु॑षा॒दधि॑ । नै॑नमू॒र्ध्वं न ति॒र्यञ्चं॒ न मध्ये॒ परि॑ जग्रभत्

ਸਾਰੇ ਨਿਮੇਸ਼ ਵਿਦ੍ਯੁਤ ਤੋਂ, ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਘੇਰਿਆ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਉੱਪਰੋਂ, ਨਾ ਤਿਰਛੇ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ—ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਕੜ ਸਕੇ।

Mantra 3

न तस्य॑ प्रति॒मा अ॑स्ति॒ यस्य॒ नाम॑ म॒हद्यश॑: । हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भ इत्ये॒षः मा मा॑ हिᳪसी॒दित्ये॒षा यस्मा॒न्न जा॒त इत्ये॒ष:

ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਮਹਦ੍ਯਸ਼ਃ’ (ਮਹਾਨ ਯਸ਼/ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ) ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਤਿਮਾ (ਸਮਾਨਤਾ) ਨਹੀਂ। ‘ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ’—ਇਹ ਉਸ ਦਾ (ਨਾਮ) ਹੈ; ‘ਮਾ ਮਾ ਹਿᳪਸੀਤ੍’ (ਮੈਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਨਾ ਕਰ)—ਇਹ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੈ; ‘ਯਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਜਾਤਃ’ (ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੋਈ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ)—ਇਹ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਧੀ ਹੈ।

Mantra 4

ए॒षो ह॑ दे॒वः प्र॒दिशोऽनु॒ सर्वा॒: पूर्वो॑ ह जा॒तः स उ॒ गर्भे॑ अ॒न्तः । स ए॒व जा॒तः स ज॑नि॒ष्यमा॑णः प्र॒त्यङ् जना॑स्तिष्ठति स॒र्वतो॑मुखः

ਇਹ ਦੇਵ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਗਰਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਉਹੀ ਜੰਮਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹੀ ਹਜੇ ਜੰਮਣ ਵਾਲਾ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਤ੍ਯਙ੍ਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਖੜ੍ਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਸਰਵਤੋਮੁਖ (ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੁਖ ਵਾਲਾ) ਹੈ।

Mantra 5

यस्मा॑ज्जा॒तं न पु॒रा किं चनै॒व य आ॑ब॒भूव॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । प्र॒जाप॑तिः प्र॒जया॑ सᳪररा॒णस्त्रीणि॒ ज्योती॑ᳪषि सचते॒ स षो॑ड॒शी

ਜਿਸ ਤੋਂ ਜਨਮ ਹੋਣ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਅਤੇ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਤਿੰਨ ਜੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ‘ਸ਼ੋਡਸ਼ੀ’ ਹੈ।

Mantra 6

येन॒ द्यौरु॒ग्रा पृ॑थि॒वी च॑ दृ॒ढा येन॒ स्व॒ स्तभि॒तं येन॒ नाक॑: । यो अ॒न्तरि॑क्षे॒ रज॑सो वि॒मान॒: कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਗ੍ਰ ਦ੍ਯੌ ਅਤੇ ਪૃਥਿਵੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੋਏ; ਜਿਸ ਨਾਲ ਸ੍ਵਃ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਥੰਮਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਾਕ (ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ) ਸਥਿਰ ਹੋਇਆ; ਜੋ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਜਸ ਦਾ ਵਿਮਾਨ—ਮਾਪਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਅਸੀਂ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਯਜਨ ਕਰੀਏ?

Mantra 7

यं क्रन्द॑सी॒ अव॑सा तस्तभा॒ने अ॒भ्यैक्षे॑तां॒ मन॑सा॒ रेज॑माने । यत्राधि॒ सूर॒ उदि॑तो वि॒भाति॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम । आपो॑ ह॒ यद्बृ॑ह॒तीर्यश्चि॒दाप॑:

ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੋ ਗੱਜਣ ਵਾਲੀਆਂ (ਦਿਆਉ ਅਤੇ ਪૃਥਵੀ) ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਆਧਾਰ ਦੇ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਵੇਖਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਉਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਕਿਹੜੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਉਪਾਸਨਾ ਅਰਪਣ ਕਰੀਏ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਃ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਜਲ, ਅਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਜਲ ਹਨ ਉਹ ਸਭ—

Mantra 8

वे॒नस्तत्प॑श्य॒न्निहि॑तं॒ गुहा॒ सद्यत्र॒ विश्वं॒ भव॒त्येक॑नीडम् । तस्मि॑न्नि॒दᳪ सं च॒ वि चै॑ति॒ सर्व॒ᳪ स ओत॒: प्रोत॑श्च वि॒भूः प्र॒जासु॑

ਵੇਨ ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਨਿਹਿਤ (ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ) ਤੱਤ ਵੇਖਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਇੱਕ ਹੀ ਨੀਡ (ਏਕਨੀਡਮ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠਾ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਖਰ ਵੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਓਤਹ-ਪ੍ਰੋਤਹ (ਅੰਦਰੋਂ-ਬਾਹਰੋਂ) ਵੁਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Mantra 9

प्र तद्वो॑चेद॒मृतं॒ नु वि॒द्वान् ग॑न्ध॒र्वो धाम॒ विभृ॑तं॒ गुहा॒ सत् । त्रीणि॑ प॒दानि॒ निहि॑ता॒ गुहा॑स्य॒ यस्तानि॒ वेद॒ स पि॒तुः पि॒ताऽस॑त्

ਅਮ੍ਰਿਤ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ: ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਗੰਧਰਵ ਵਿਭਕਤ ਧਾਮ (ਨਿਵਾਸ/ਵਿਧਿ) ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੁਹਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਦ ਨਿਹਿਤ ਹਨ; ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤੁ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ (ਪਿਉ ਦਾ ਪਿਉ) ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Mantra 10

स नो॒ बन्धु॑र्जनि॒ता स वि॑धा॒ता धामा॑नि वेद॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ । यत्र॑ दे॒वा अ॒मृत॑मानशा॒नास्तृ॒तीये॒ धाम॑न्न॒ध्यैर॑यन्त

ਉਹ ਸਾਡਾ ਬੰਧੂ ਹੈ, ਜਨਿਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਿਧਾਤਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ, ਸਭ ਭੁਵਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਅਮਰਤਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਤੀਜੇ ਧਾਮ ਵਿੱਚ (ਯੱਗ-ਕਰਮ ਨੂੰ) ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲਿਆਏ/ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Mantra 11

प॒रीत्य॑ भू॒तानि॑ प॒रीत्य॑ लो॒कान् प॒रीत्य॒ सर्वा॑: प्र॒दिशो॒ दिश॑श्च । उ॒प॒स्थाय॑ प्रथम॒जामृ॒तस्या॒त्मना॒ऽऽत्मान॑म॒भि सं वि॑वेश

ਭੂਤਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸਭ ਪ੍ਰਦਿਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ; ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪ੍ਰਥਮਜ (ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮੇ) ਦੇ ਕੋਲ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Mantra 12

परि॒ द्यावा॑पृथि॒वी स॒द्य इ॒त्वा परि॑ लो॒कान् परि॒ दिश॒: परि॒ स्व॒: । ऋ॒तस्य॒ तन्तुं॒ वित॑तं वि॒चृत्य॒ तद॑पश्य॒त्तद॑भव॒त्तदा॑सीत्

ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਦਿਆਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਦਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸ੍ਵਃ (ਸਵਰਗ) ਨੂੰ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ; ਋ਤ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੰਤੂ ਖੋਜ ਕੇ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ; ਉਹੀ ਉਹ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੀ; ਉਹੀ ਤਦ ਸੀ।

Mantra 13

सद॑स॒स्पति॒मद्भु॑तं प्रि॒यमिन्द्र॑स्य॒ काम्य॑म् । स॒निं मे॒धाम॑यासिष॒ᳪस्वाहा॑

ਸਦਸ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ—ਅਦਭੁਤ, ਪ੍ਰਿਯ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਾਮ੍ਯ—ਉਸ ਨੂੰ; ਸਨੀ (ਲਾਭ) ਅਤੇ ਮੇਧਾ (ਬੁੱਧੀ) ਲਈ ਮੈਂ ਯਾਚਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ—ਸ੍ਵਾਹਾ!

Mantra 14

यां मे॒धां दे॑वग॒णाः पि॒तर॑श्चो॒पास॑ते । तया॒ माम॒द्य मे॒धयाऽग्ने॑ मे॒धावि॑नं कुरु॒ स्वाहा॑

ਜਿਹੜੀ ਮੇਧਾ ਨੂੰ ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਗਣ ਉਪਾਸਦੇ ਹਨ—ਉਸੇ ਮੇਧਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਮੇਧਾਵਾਨ ਕਰ; ਸ੍ਵਾਹਾ।

Mantra 15

मे॒धां मे॒ वरु॑णो ददातु मे॒धाम॒ग्निः प्र॒जाप॑तिः । मे॒धामिन्द्र॑श्च वा॒युश्च॑ मे॒धां धा॒ता द॑दातु मे॒ स्वाहा॑

ਮੈਨੂੰ ਵਰੁਣ ਮੇਧਾ (ਬੁੱਧੀ) ਦੇਵੇ; ਅਗਨੀ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸਮੇਤ—ਮੈਨੂੰ ਮੇਧਾ ਦੇਵੇ। ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਾਯੁ ਮੈਨੂੰ ਮੇਧਾ ਦੇਣ; ਧਾਤਾ ਮੈਨੂੰ ਮੇਧਾ ਦੇਵੇ—ਸ੍ਵਾਹਾ!

Mantra 16

इ॒दं मे॒ ब्रह्म॑ च क्ष॒त्रं चो॒भे श्रिय॑मश्नुताम् । मयि॑ दे॒वा द॑धतु॒ श्रिय॒मुत्त॑मां॒ तस्यै॑ ते॒ स्वाहा॑

ਮੇਰਾ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਜ) ਅਤੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰ (ਰਾਜਸੀ ਸ਼ਕਤੀ)—ਦੋਵੇਂ—ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ। ਦੇਵ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ; ਉਸ ਲਈ ਤੇਰਾ ਹਵਿਸ਼ਕਾਰ—ਸ੍ਵਾਹਾ!