स्कन्दसरः (Skandasara) — तीर्थवर्णनम् / Description of the Skandasara Sacred Lake
ਅਧਿਆਇ 41 ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਰਾਹੀਂ ਤੀਰਥ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ‘ਸਕੰਦਸਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਜਲ ਮਿੱਠਾ, ਠੰਢਾ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ ਕੰਢੇ, ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਕਮਲ ਤੇ ਜਲ-ਵਨਸਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ‘ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਕਾਸ਼’ ਜਿਹਾ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਮੁਨੀਕੁਮਾਰ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭਸਮ, ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਆਚਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ੈਵ ਤਪੱਸਵੀ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਘੜਾ, ਕਲਸ਼, ਕਮੰਡਲੂ, ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪਾਤਰ ਆਦਿ ਜਲ-ਵਾਹਕ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਅਤੇ ਜਲ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਉਦੇਸ਼—ਆਪਣੇ ਲਈ, ਹੋਰਾਂ ਲਈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ—ਗਿਣਾਏ ਗਏ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ → ਆਚਾਰ-ਨਿਯਮ → ਤੀਰਥ-ਜਲ ਦੀ ਪੁੰਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾ ਭਾਵ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । तत्र स्कंदसरो नाम सरस्सागरसन्निभम् । अमृतस्वादुशिशिरस्वच्छा गाधलघूदकम्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉੱਥੇ ‘ਸਕੰਦਸਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਸਰੋਵਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਾਗਰ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ; ਉਸ ਦਾ ਜਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਮਿੱਠਾ, ਠੰਢਾ, ਨਿਰਮਲ, ਗਹਿਰਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਮਲ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 2
समंततः संघटितं स्फटिको पलसंचयैः । सर्वर्तुकुसुमैः फुल्लैश्छादिताखिलदिङ्मुखम्
ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਉਹ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗੇ ਪਲਾਸ਼ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ਢੱਕ ਲਏ ਸਨ।
Verse 3
शैवलैरुत्पलैः पद्मैः कुमुदैस्तारकोपमैः । तरंगैरभ्रसंकाशैराकाशमिव भूमिगम्
ਉਹ ਸ਼ੈਵਾਲ, ਨੀਲੋਤਪਲ, ਪਦਮ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਕੁਮੁਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਚਮਕਦਾਰ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਜਿਹੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ।
Verse 4
सुखावतरणारोहैः स्थलैर्नीलशिलामयैः । सोपानमार्गौ रुचिरैश्शोभमानाष्टदिङ्मुखम्
ਉਹ ਸੁਖਾਲੇ ਉਤਰਣ-ਚੜ੍ਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮਨੋਹਰ ਛੱਤਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਸਨ। ਸੁੰਦਰ ਸੀੜ੍ਹੀ-ਮਾਰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਅੱਠੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਸੀ।
Verse 5
तत्रावतीर्णैश्च यथा तत्रोत्तीर्णश्च भूयसा । स्नातैः सितोपवीतैश्च शुक्लाकौपीनवल्कलैः
ਉੱਥੇ ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਤਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਏ। ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਉਪਵੀਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੱਟਾ ਕੌਪੀਨ ਅਤੇ ਵਲਕਲ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 6
जटाशिखायनैर्मुंडैस्त्रिपुंड्रकृतमंडनैः । विरागविवशस्मेरमुखैर्मुनिकुमारकैः
ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਸਨ—ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਸ਼ਿਖਾ ਵਾਂਗ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ, ਕਿਸੇ ਦਾ ਸਿਰ ਮੁੰਡਿਆ ਹੋਇਆ—ਅਤੇ ਉਹ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਭਸਮ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਵੈਰਾਗ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਕੋਮਲ ਮੁਸਕਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸੀ; ਉਹ ਤਿਆਗ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 7
घटैः कमलिनीपत्रपुटैश्च कलशैः शिवैः । कमण्डलुभिरन्यैश्च तादृशैः करकादिभिः
ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਕਮਲ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੇ ਪੂਟ (ਢੱਕਣ) ਨਾਲ, ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਮੰਗਲ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ ਤੇ ਕਰਕ ਆਦਿ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਪਾਤਰਾਂ ਨਾਲ (ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕੀਤੀ ਗਈ)।
Verse 8
आत्मार्थं च परार्थं च देवतार्थं विशेषतः । आनीयमानसलिलमात्तपुष्पं च नित्यशः
ਆਪਣੇ ਹਿਤ, ਪਰਹਿਤ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਨਿਮਿੱਤ—ਪੂਜਾ ਲਈ ਲਿਆਂਦਾ ਜਲ ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਫੁੱਲ ਨਿੱਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 9
अंतर्जलशिलारूढैर्नीचानां स्पर्शशंकया । आचारवद्भिर्मुनिभिः कृतभस्मांगधूसरैः
ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਦਾ ਡਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਆਚਾਰਵਾਨ ਮੁਨੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਧੂਸਰ ਸਨ—ਪਾਣੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ।
Verse 10
इतस्ततो ऽप्सु मज्जद्भिरिष्टशिष्टैः शिलागतैः । तिलैश्च साक्षतैः पुष्पैस्त्यक्तदर्भपवित्रकैः
ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ ਆਦਰਨੀਯ ਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਭਗਤ ਦਰਿਆ ਤੋਂ ਲਏ ਪੱਥਰਾਂ ਉੱਤੇ ਤਿਲ, ਅਖਤ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ—ਦਰਭ-ਪਵਿੱਤਰਕ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ—ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 11
देवाद्यमृषिमध्यं च निर्वर्त्य पितृतर्पणम् । निवेदयेदभिज्ञेभ्यो नित्यस्नानगतान् द्विजान्
ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ, ਨਿੱਤ ਸਨਾਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਗਿਆਨੀ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 12
स्थानेस्थाने कृतानेकबलिपुष्पसमीरणैः । सौरार्घ्यपूर्वं कुर्वद्भिःस्थंडलेभ्यर्चनादिकम्
ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਬਲੀ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਪੱਖਾ-ਸੇਵਾ ਆਦਿ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥੰਡਲਾਂ ਤੋਂ ਅਰਚਨਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 13
क्वचिन्निमज्जदुन्मज्जत्प्रस्रस्तगजयूथपम् । क्वचिच्च तृषयायातमृगीमृगतुरंगमम्
ਕਿਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਡੁੱਬਦੇ ਤੇ ਮੁੜ ਉੱਭਰਦੇ, ਕਤਾਰਾਂ ਛਿੱਟੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਦਿਸਦੇ ਸਨ; ਤੇ ਕਿਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਹੰਕਾਏ ਹਿਰਣੀਆਂ, ਹਿਰਣ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਧੱਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਆ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 14
क्वचित्पीतजनोत्तीर्णमयूरवरवारणम् । क्वचित्कृततटाघातवृषप्रतिवृषोज्ज्वलम्
ਕਿਤੇ ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਰੂੜ੍ਹ ਕੀਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਯੂਰ-ਸਮ ਮਹਾਂ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਕਿਤੇ ਉਹ ਕੰਢੇ ਨੂੰ ਟੱਕਰ ਮਾਰਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਬਲਦ-ਪ੍ਰਤਿਬਲਦ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਸੀ।
Verse 15
क्वचित्कारंडवरवैः क्वचित्सारसकूजितैः । क्वचिच्च कोकनिनदैः क्वचिद्भ्रमरगीतिभिः
ਕਿਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਕਲਰਵ ਨਾਲ, ਕਿਤੇ ਸਾਰਸਾਂ ਦੀ ਕੂਜ ਨਾਲ; ਕਿਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਭੌਰਿਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਗੀਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਗੂੰਜਦੀ ਸੀ।
Verse 16
स्नानपानादिकरणैः स्वसंपद्द्रुमजीविभिः । प्रणयात्प्राणिभिस्तैस्तैर्भाषमाणमिवासकृत्
ਸਨਾਨ, ਪਾਨ ਆਦਿ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਉਹ ਜੀਵ—ਆਪਣੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ ਵਰਗੇ—ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਨੇੜੇ ਬੈਠ ਕੇ ਅੰਤਰੰਗ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋਣ।
Verse 17
कूलशाखिशिखालीनकोकिलाकुलकूजितैः । आतपोपहतान्सर्वान्नामंत्रयदिवानिशम्
ਕੰਢੇ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੀਆਂ ਕੋਇਲਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਦੀ ਕੂਜ ਨਾਲ ਉਹ ਬਾਗ਼ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦਿਨ ਰਾਤ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਲਗਾਤਾਰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 18
उत्तरे तस्य सरसस्तीरे कल्पतरोरधः । वेद्यां वज्रशिलामय्यां मृदुले मृगचर्मणि
ਉਸ ਸਰੋਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੰਢੇ, ਕਲਪਤਰੂ ਹੇਠਾਂ, ਵਜ੍ਰ-ਸ਼ਿਲਾ ਦੀ ਬਣੀ ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਨਰਮ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਦੇ ਆਸਨ ਤੇ (ਉਹ ਬੈਠੇ/ਬੈਠਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
Verse 19
सनत्कुमारमासीनं शश्वद्बालवपुर्धरम् । तत्कालमात्रोपरतं समाधेरचलात्मनः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਸਦਾ ਬਾਲਕ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਜੋ ਕੇਵਲ ਉਸ ਪਲ ਲਈ ਸਮਾਧੀ ਤੋਂ ਹਟੇ ਸਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਰ ਅਚਲ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੀ।
Verse 20
उपास्यमानं मुनिभिर्योगींद्रैरपि पूजितम् । ददृशुर्नैमिषेयास्ते प्रणताश्चोपतस्थिरे
ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਨੀ ਸਦਾ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਯੋਗੀੰਦਰ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹੇ।
Verse 21
यावत्पृष्टवते तस्मै प्रोचुः स्वागतकारणम् । तुमुलः शुश्रुवे तावद्दिवि दुंदुभिनिस्वनः
ਜਿਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਾਗਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਾ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਕਿ ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੂੰਦੁਭੀਆਂ ਦੀ ਭਾਰੀ ਗੂੰਜ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀ।
Verse 22
ददृशे तत्क्षणे तस्मिन्विमानं भानुसन्निभम् । गणेश्वरैरसंख्येयैः संवृतं च समंततः
ਉਸੇ ਪਲ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਤੇਜਸਵੀ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਅਣਗਿਣਤ ਗਣੇਸ਼ਵਰਾਂ—ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ—ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 23
अप्सरोगणसंकीर्णं रुद्रकन्याभिरावृतम् । मृदंगमुरजोद्घुष्टं वेणुवीणारवान्वितम्
ਉਹ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਮੁਰਜ ਦੀ ਠਾਪ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ, ਅਤੇ ਵੇਣੂ ਤੇ ਵੀਣਾ ਦੇ ਮਧੁਰ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।
Verse 24
चित्ररत्नवितानाढ्यं मुक्तादामविराजितम् । मुनिभिस्सिद्धगंधर्वैर्यक्षचारणकिन्नरैः
ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਵਿਤਾਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸੀ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੁਨੀ, ਸਿੱਧ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕਸ਼, ਚਾਰਣ ਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 25
नृत्यद्भिश्चैव गायद्भिर्वादयद्भिश्च संवृतम् । वीरगोवृषचिह्नेन विद्रमद्रुमयष्टिना
ਉਹ ਨੱਚਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਗਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਵਾਜੇ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਲ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਦੀ ਲਾਠੀ ਉੱਤੇ ਧਾਰੇ ਵੀਰ ਬਲਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਿਤ ਸੀ।
Verse 26
कृतगोपुरसत्कारं केतुना मान्यहेतुना । तस्य मध्ये विमानस्य चामरद्वितयांतरे
ਧੁੱਜੇ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾ ਕੇ ਗੋਪੁਰ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਮਾਨ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਦੋ ਚਾਮਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਉਹ ਸਥਿਤ/ਦਿੱਖਿਆ)।
Verse 27
छत्त्रस्य मणिदंडस्य चंद्रस्येव शुचेरधः । दिव्यसिंहासनारूढं देव्या सुयशया सह
ਨਿਰਮਲ ਛਤਰ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਣਿਮਯ ਡੰਡ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਸੁਯਸ਼ਾ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਦਿਵ੍ਯ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਦਿਸੇ।
Verse 28
श्रिया च वपुषा चैव त्रिभिश्चापि विलोचनैः । प्राकारैरभिकृत्यानां प्रत्यभिज्ञापकं प्रभोः
ਸ਼੍ਰੀ, ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਨੇਤਰ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
Verse 29
अविलंघ्य जगत्कर्तुराज्ञापनमिवागतम् । सर्वानुग्रहणं शंभोः साक्षादिव पुरःस्थितम्
ਉਹ ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾ ਦੀ ਨਾ ਲੰਘ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਆਗਿਆ ਵਾਂਗ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸਭ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਜਿਵੇਂ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ।
Verse 30
शिलादतनयं साक्षाच्छ्रीमच्छूलवरायुधम् । विश्वेश्वरगणाध्यक्षं विश्वेश्वरमिवापरम्
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਿਲਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੇਖਿਆ—ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਸਰਵੋਤਮ ਹਥਿਆਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧ್ಯಕ್ಷ, ਜਿਵੇਂ ਦੂਜਾ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ ਆਪ ਹੀ ਹੋਵੇ।
Verse 31
विश्वस्यापि विधात्ःणां निग्रहानुग्रहक्षमम् । चतुर्बाहुमुदारांगं चन्द्ररेखाविभूषितम्
ਉਹ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਵਿਧਾਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਨਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ—ਦੰਡ ਦੇਣ ਅਤੇ ਵਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ। ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਉਦਾਰ ਤੇਜਸਵੀ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੰਦਰ-ਰੇਖਾ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ।
Verse 32
कंठे नागेन मौलौ च शशांकेनाप्यलंकृतम् । सविग्रहमिवैश्वर्यं सामर्थ्यमिव सक्रियम्
ਉਸ ਦੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਸ਼ੋਭਦਾ ਸੀ। ਐਸਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਐਸ਼ਵਰਯ ਸਾਕਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਅਸੀਮ ਸਮਰਥਾ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੋਵੇ।
Verse 33
समाप्तमिव निर्वाणं सर्वज्ञमिव संगतम् । दृष्ट्वा प्रहृष्टवदनो ब्रह्मपुत्रः सहर्षिभिः
ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ—ਮਾਨੋ ਨਿਰਵਾਣ ਦੀ ਪੂਰਨ ਸਮਾਪਤੀ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸਰਵਜ੍ਞਤਾ ਇਕੋ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀ ਹੋ ਗਈ ਹੋਵੇ—ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ ਹर्ष ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 34
तस्थौ प्राञ्जलिरुत्थाय तस्यात्मानमिवार्पयन् । अथ तत्रांतरे तस्मिन्विमाने चावनिं गते
ਉਹ ਉੱਠ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਤਰ ਆਇਆ,
Verse 35
आगता ब्रह्मणादिष्टाः पूर्वमेवाभिकांक्षया । श्रुत्वा वाक्यं ब्रह्मपुत्रस्य नंदीछित्त्वा पाशान्दृष्टिपातेन सद्यः
ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਨੰਦੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਨਜ਼ਰ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਪਾਸ਼ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
Verse 36
शैवं धर्मं चैश्वरं ज्ञानयोगं दत्त्वा भूयो देवपार्श्वं जगाम । सनत्कुमारेण च तत्समस्तं व्यासाय साक्षाद्गुरवे ममोक्तम्
ਸ਼ੈਵ ਧਰਮ ਅਤੇ ਈਸ਼ਵਰੀ ਜ੍ਞਾਨ-ਯੋਗ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪਾਸ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਇਹ ਸਭ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਗੁਰੂ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
Verse 37
व्यासेन चोक्तं महितेन मह्यं मया च तद्वः कथितं समासात् । नावेदविद्भ्यः कथनीयमेतत्पुराणरत्नं पुरशासनस्य
ਮਹਾਤਮਾ ਵਿਆਸ ਨੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਪੁਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਇਹ ਪੁਰਾਣ-ਰਤਨ ਵੇਦ-ਜਾਣੂਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਕਹਿਣ ਯੋਗ ਹੈ; ਜੋ ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
Verse 38
नाभक्तशिष्याय च नास्तिकेभ्यो दत्तं हि मोहान्निरयं ददाति । मार्गेण सेवानुगतेन यैस्तद्दत्तं गृहीतं पठितं श्रुतं वा
ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਭਗਤੀ-ਹੀਣ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ, ਨਾ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਨਰਕ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਸਹੀ ਮਾਰਗ ਤੇ ਸੇਵਾ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ—ਲੈ ਕੇ, ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ—ਉਹੀ ਯੋਗ ਹਨ।
Verse 39
तेभ्यः सुखं धर्ममुखं त्रिवर्गं निर्वाणमंते नियतं ददाति । परस्परस्योपकृतं भवद्भिर्मया च पौराणिकमार्गयोगात्
ਅਜਿਹੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਖ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤ੍ਰਿਵਰਗ (ਧਰਮ-ਅਰਥ-ਕਾਮ) ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕੀ ਨਿਰਵਾਣ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪੁਰਾਣਿਕ ਮਾਰਗ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ—ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਉਪਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 40
अतो गमिष्ये ऽहमवाप्तकामः समस्तमेवास्तु शिवं सदा नः । सूते कृताशिषि गते मुनयः सुवृत्ता यागे च पर्यवसिते महति प्रयोगे
ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਸਦਾ ਸਮਸਤ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਿੱਤ ਵੱਸੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਯੱਗ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਸੁਵ੍ਰਤ ਮੁਨੀ ਵੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਵੱਲ ਵਿਖਰ ਗਏ।
Verse 41
काले कलौ च विषयैः कलुषायमाणे वाराणसीपरिसरे वसतिं विनेतुः । अथ च ते पशुपाशमुमुक्षयाखिलतया कृतपाशुपतव्रताः
ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਮਲਿਨ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਤਦ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਸਣ ਲੱਗੇ। ਫਿਰ ਪਸ਼ੁ (ਜੀਵ) ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਨ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 42
अधिकृताखिलबोधसमाधयः परमनिर्वृतिमापुरनिंदिताः । व्यास उवाच । एतच्छिवपुराणं हि समाप्तं हितमादरात्
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਖਿਲ ਬੋਧ ਦੀ ਸਮਾਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ੋ, ਉਹ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ। ਵਿਆਸ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਇਆ।
Verse 43
पठितव्यं प्रयत्नेन श्रोतव्यं च तथैव हि । नास्तिकाय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च
ਇਸ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਸਤਿਕ, ਬੇਇਤਬਾਰ ਅਤੇ ਛਲੀਆ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
Verse 44
अभक्ताय महेशस्य तथा धर्मध्वजाय च । एतच्छ्रुत्या ह्येकवारं भवेत्पापं हि भस्मसात्
ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਅਭਕਤ ਲਈ ਵੀ ਅਤੇ ਜੋ ਕੇਵਲ ਧਰਮ ਦਾ ਝੰਡਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ ਉਸ ਲਈ ਵੀ—ਇਸ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 45
अभक्तो भक्तिमाप्नोति भक्तो भक्तिसमृद्धिभाक् । पुनः श्रुते च सद्भक्तिर्मुक्तिस्स्याच्च श्रुतेः पुनः
ਅਭਕਤ ਵੀ (ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ) ਭਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਭਕਤ ਭਕਤੀ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 46
तस्मात्पुनःपुनश्चैव श्रोतव्यं हि मुमुक्षुभिः । पञ्चावृत्तिः प्रकर्तव्या पुराणस्यास्य सद्धिया
ਇਸ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਬਾਰ ਬਾਰ ਜ਼ਰੂਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਦਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਪੰਜ ਵਾਰ ਆਵਰਤਨ (ਪਾਠ/ਸ੍ਰਵਣ) ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 47
परं फलं समुद्दिश्य तत्प्राप्नोति न संशयः । पुरातनाश्च राजानो विप्रा वैश्याश्च सत्तमाः
ਪਰਮ ਫਲ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਜੋ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਵੈਸ਼ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।
Verse 48
सप्तकृत्वस्तदावृत्त्यालभन्त शिवदर्शनम् । श्रोष्यत्यथापि यश्चेदं मानवो भक्तितत्परः
ਇਸ ਦਾ ਸੱਤ ਵਾਰ ਆਵਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਕਾਗ੍ਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਿਰਪਾ-ਫਲ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Verse 49
इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मुक्तिं लभेच्च सः । एतच्छिवपुराणं हि शिवस्यातिप्रियं परम्
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਭੋਗ ਭੋਗ ਕੇ ਉਹ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।
Verse 50
भुक्तिमुक्तिप्रदं ब्रह्मसंमितं भक्तिवर्धनम् । एतच्छिवपुराणस्य वक्तुः श्रोतुश्च सर्वदा
ਇਹ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਵੇਦ-ਸਮ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਿਵਪੁਰਾਣ ਦੇ ਵਕਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 51
सगणस्ससुतस्सांबश्शं करोतु स शंकरः
ਗਣ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਅੰਬਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸ਼ੰਕਰ ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਸਦਾ ਮੰਗਲ ਕਰੇ।
Frequently Asked Questions
The chapter’s immediate focus is tīrtha-centered: it introduces and describes the sacred lake Skandasara and depicts the ritual community (munis/muni-kumāras) engaged in bathing and sacred-water collection rather than a single dramatic mythic episode in the sampled verses.
The hyper-pure sensory imagery (amṛta-like sweetness, clarity, coolness, crystalline banks) functions as a symbolic register for inner purification—presenting tīrtha-water as an outward medium that mirrors and supports inward Śaiva purification and merit.
Śaiva identifiers and disciplines are foregrounded: tripuṇḍra markings, bhasma-smeared bodies, ascetic hairstyles (jaṭā/muṇḍa), white ritual clothing, and regulated ācāra, alongside implements like kamaṇḍalu, kalaśa, and ghaṭa used for sacred-water rites.