लिङ्ग-बेर-प्रतिष्ठाविधिः / The Procedure for Installing the Liṅga and the Bera (Icon)

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम् । लिंगस्यापि च बेरस्य शिवेन विहितं यथा

ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਲਿੰਗ ਦੀ ਵੀ ਅਤੇ ਬੇਰ (ਮੂਰਤੀ) ਦੀ ਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 2

उपमन्युरुवाच । अनात्मप्रतिकूले तु दिवसे शुक्लपक्षके । शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कुर्याल्लिंगं प्रमाणवत्

ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੋ ਦਿਨ ਆਤਮਾ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲ ਨਾ ਹੋਵੇ (ਅਰਥਾਤ ਸ਼ੁਭ ਹੋਵੇ) ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਿਨ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 3

स्वीकृत्याथ शुभस्थानं भूपरीक्षां विधाय च । दशोपचारान्कुर्वीत लक्षणोद्धारपूर्वकान्

ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਚੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਭੂਮੀ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਜਾਂਚ ਕਰ ਕੇ, ਸਥਾਨ ਦੀ ਲਕਸ਼ਣ-ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਤੇ ਤਿਆਰੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਦਸ ਉਪਚਾਰ ਕਰੇ; ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਕ੍ਰਿਆ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 4

तेषां दशोपचाराणां पूर्वं पूज्य १ विनायकम् । स्थानशुद्ध्यादिकं कृत्वालिंगं स्नानालयं नयेत्

ਉਹਨਾਂ ਦਸ ਉਪਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਨਾਇਕ (ਗਣੇਸ਼) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸਥਾਨ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Verse 5

शलाकया कांचनया २ कुंकुमादिरसाक्तया । लक्षितं लक्षणं शिल्पशास्त्रेण विलिखेत्ततः

ਫਿਰ ਕੇਸਰ/ਕੁੰਕੁਮ ਆਦਿ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਸੋਨੇ ਦੀ ਸ਼ਲਾਕਾ ਨਾਲ, ਸ਼ਿਲਪ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਲਿਖੇ/ਉਕੇਰੇ।

Verse 6

अष्टमृत्सलिलैर्वाथ पञ्चमृत्सलिलैस्तथा । लिङ्गं पिंडिकया सार्धं पञ्चगव्यैश्च शोधयेत्

ਅੱਠ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਿੱਟੀਆਂ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਵੀ, ਪਿੰਡਿਕਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੋਧਨ ਕਰੇ।

Verse 7

सवेदिकं समभ्यर्च्य दिव्याद्यं तु जलाशयम् । नीत्वाधिवासयेत्तत्र लिंगं पिंडिकया सह

ਵੇਦਿਕਾ ਸਮੇਤ ਜਲਾਸ਼ਯ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ (ਪੂਜ੍ਯ) ਜਲ ਲੈ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਪਿੰਡਿਕਾ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਵਾਸ ਕਰਾਵੇ।

Verse 8

अधिवासालये शुद्धे सर्वशोभासमन्विते । सतोरणे सावरणे दर्भमालासमावृते

ਸ਼ੁੱਧ ਅਧਿਵਾਸ-ਹਾਲ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਵੇ—ਮੰਗਲ ਤੋਰਨ ਅਤੇ ਯੋਗ ਆਵਰਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਭ-ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ (ਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ)।

Verse 9

दिग्गजाष्टकसंपन्ने दिक्पालाष्टघटान्विते । अष्टमंगलकैर्युक्ते कृतदिक्पालकार्चिते

ਉਹ ਸਥਾਨ ਅੱਠ ਦਿਗਗਜਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ, ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਕਲਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ; ਅਸ਼ਟਮੰਗਲ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤੇ ਦਿਕਪਾਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਿਤ ਸੀ।

Verse 10

तेजसं दारवं वापि कृत्वा पद्मासनांकितम् । विन्यसेन्मध्यतस्तत्र विपुलं पीठकालयम्

ਚਮਕਦਾਰ ਧਾਤੂ ਦਾ ਜਾਂ ਲੱਕੜ ਦਾ, ਪਦਮਾਸਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੀਠ-ਆਧਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 11

द्वारपालान्समभ्यर्च्य भद्रादींश्चतुरःक्रमात् । समुद्रश्च विभद्रश्च सुनंदश्च विनंदकः

ਭਦ੍ਰ ਆਦਿ ਚਾਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ—ਸਮੁਦ੍ਰ, ਵਿਭਦ੍ਰ, ਸੁਨੰਦ ਅਤੇ ਵਿਨੰਦਕ—(ਭਗਤ ਅੱਗੇ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ)।

Verse 12

स्नापयित्वा समभ्यर्च्य लिंगं वेदिकया सह । सकूर्चाभ्यां तु वस्त्राभ्यां समावेष्ट्यं समंततः

ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਵੇਦਿਕਾ ਸਮੇਤ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਕੂਰਚ-ਕਿਨਾਰੇ ਵਾਲੇ ਦੋ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲਪੇਟ ਦੇਵੇ।

Verse 13

प्रापय्य शनकैस्तोयं पीठिकोपरि शाययेत् । प्राक्शिरस्कमधःसूत्रं पिंडिकां चास्य पश्चिमे

ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀਠਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਾਵੇ। ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਹੋਵੇ; ਸੂਤਰ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਿੰਡਿਕਾ (ਆਧਾਰ) ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਟਿਕਾਈ ਜਾਵੇ।

Verse 14

सर्वमंगलसंयुक्तं लिंगं तत्राधिवासयेत् । पञ्चरात्रं त्रिरात्रं वाप्येकरात्रमथापि वा

ਉੱਥੇ ਸਰਵ-ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਲਿੰਗ ਦਾ ਅਧਿਵਾਸਨ (ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ) ਕਰੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ, ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ, ਜਾਂ ਇਕ ਰਾਤ ਲਈ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।

Verse 15

विसृज्य पूजितं तत्र शोधयित्वा च पूर्ववत् । संपूज्योत्सवमार्गेण शयनालयमानयेत्

ਉੱਥੇ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮੁੜ ਸ਼ੋਧਨ (ਸ਼ੁੱਧੀਕਰਨ) ਕਰੇ। ਫਿਰ ਉਤਸਵ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ (ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਚਿੰਨ੍ਹ/ਦੇਵ) ਨੂੰ ਸ਼ਯਨਾਲੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਜਾਵੇ।

Verse 16

तत्रापि शयनस्थानं कुर्यान्मंडलमध्यतः । शुद्धैर्जलैः स्नापयित्वा लिंगमभ्यर्चयेत्क्रमात्

ਉੱਥੇ ਵੀ ਮੰਡਲ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਯਨ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ। ਸ਼ੁੱਧ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 17

ऐशान्यां पद्ममालिख्य शुद्धलिप्ते महीतले । शिवकुंभं शोधयित्वा तत्रावाह्य शिवं यजेत्

ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਲਿਪੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਦਾ ਆਲੇਖਨ ਕਰੇ। ਸ਼ਿਵ-ਕੁੰਭ ਨੂੰ ਸ਼ੋਧ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 18

वेदीमध्ये सितं पद्मं परिकल्प्य विधानतः । तस्य पश्चिमतश्चापि चंडिकापद्ममालिखेत्

ਵੇਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ ਸਜਾਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਚੰਡਿਕਾ ਦਾ ਕਮਲਾਸਨ ਵੀ ਬਣਾਏ।

Verse 19

क्षौमाद्यैर्वाहतैर्वस्त्रैः पुष्पैर्दर्भैरथापि वा । प्रकल्प्य शयनं तस्मिन्हेमपुष्पं विनिक्षिपेत्

ਖ਼ੌਮ ਆਦਿ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੋਏ ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ—ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਦਰਭ ਨਾਲ ਵੀ—ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਯਨ-ਸਥਾਨ ਬਣਾਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਸੁਵਰਨ-ਫੁੱਲ ਅਰਪੇ।

Verse 20

तत्र लिंगं समानीय सर्वमंगलनिःस्वनैः । रक्तेन वस्त्रयुग्मेन सकूर्चेन समंततः

ਉੱਥੇ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਤੇ ਜੈਘੋਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ; ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਕੂರ್ಚ ਸਮੇਤ ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸਜਾਏ।

Verse 21

सह पिंडिकयावेष्ट्य शाययेच्च यथा पुरा । पुरस्तात्पद्ममालिख्य तद्दलेषु यथाक्रमम्

ਪਿੰਡਿਕਾ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸ਼ਯਿਆ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ। ਫਿਰ ਸਾਹਮਣੇ ਕਮਲ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 22

विद्येशकलशान्न्यस्येन्मध्ये शैवीं च वर्धनीम् । परीत्य पद्मत्रितयं जुहुयुर्द्विजसत्तमाः

ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ ਕਲਸ਼ ਰੱਖ ਕੇ, ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ੈਵ ‘ਵਰਧਨੀ’ ਪਾਤ੍ਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕਮਲ-ਤ੍ਰਯ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਣ।

Verse 23

ते चाष्टमूर्तयः कल्प्याः पूर्वादिपरितः स्थिताः । चत्वारश्चाथ वा दिक्षु स्वध्येतारस्सजापकाः

ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਉਹ ਅੱਠ ਮੂਰਤੀਆਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਚਾਰ ਸੇਵਕ ਹਨ—ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਈ ਅਤੇ ਜਪ-ਪਰਾਇਣ—ਜੋ ਸਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 24

जुहुयुस्ते विरंच्याद्याश्चतस्रो मूर्तयः स्मृताः । दैशिकः प्रथमं तेषामैशान्यां पश्चिमे ऽथ वा

ਵਿਰੰਚਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚਾਰ ਮੂਰਤੀਆਂ ਸਿਮਰਣ ਵਿੱਚ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਉਹ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਦੈਸ਼ਿਕ’—ਦੀਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਰੂਪ—ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ/ਪੂਜਿਤ ਕਰੋ।

Verse 25

प्रधानहोमं कुर्वीत सप्तद्रव्यैर्यथाक्रमम् । आचार्यात्पादमर्धं वा जुहुयुश्चापरे द्विजाः

ਸੱਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੁਝ ਦ੍ਵਿਜ, ਆਚਾਰਯ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਵਿਧਾਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 26

प्रधानमेकमेवात्र जुहुयादथ वा गुरुः । पूर्वं पूर्णाहुतिं हुत्वा घृतेनाष्टोत्तरं शतम्

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਧਾਨ-ਆਹੁਤੀ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਵਾਰ ਹੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਜਾਂ ਗੁਰੂ ਆਪ ਹੀ ਇਹ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਘਿਉ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 27

मूर्ध्नि मूलेन लिंगस्य शिवहस्तं प्रविन्यसेत् । शतमर्धं तदर्धं वा क्रमाद्द्रव्यैश्च सप्तभिः

ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੱਥੇ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ-ਹਸਤ’ (ਸ਼ਿਵ-ਮੁਦਰਾ) ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਸੱਤ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਪੂਰਾ ਸੌ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਅੱਧਾ, ਜਾਂ ਉਸ ਦਾ ਵੀ ਅੱਧਾ—ਕਰਮ ਸੰਪੰਨ ਕਰੇ।

Verse 28

हुत्वाहुत्वा स्पृशेल्लिंगं वेदिकां च पुनः पुनः । पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा क्रमाद्दद्याच्च दक्षिणाम्

ਵਾਰ ਵਾਰ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਯਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 29

आचार्यात्पादमर्धं वा होत्ःणां स्थपतेरपि । तदर्धं देयमन्येभ्यः सदस्येभ्यश्च शक्तितः

ਯੋਗ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਿਚੋਂ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਜਾਂ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਤ੍ਰ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਅਤੇ ਸਥਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ। ਉਸ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਅੱਧਾ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਰ ਰਿਤਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸਦੱਸਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੇ।

Verse 30

ततः श्वभ्रे वृषं हैमं कूर्चं वापि निवेश्य च । मृदंभसा पञ्चगव्यैः पुनः शुद्धजलेन च

ਫਿਰ ਇੱਕ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਜਾਂ (ਵਿਧੀ ਦਾ) ਕੂਰਚ-ਗੁੱਛ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਤੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।

Verse 31

शोधितां चंदनालिप्तां श्वभ्रे ब्रह्मशिलां क्षिपेत् । करन्यासं ततः कृत्वा नवभिः शक्तिनामभिः

ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਨੂੰ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕਰ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਨੌਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਹੱਥਾਂ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 32

हरितालादिधातूंश्च बीजगंधौषधैरपि । शिवशास्त्रोक्तविधिना क्षिपेद्ब्रह्मशिलोपरि

ਹਰਿਤਾਲ ਆਦਿ ਧਾਤਾਂ, ਬੀਜ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ—ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ।

Verse 33

प्रतिलिंगं तु संस्थाप्य क्षीरं वृक्षसमुद्भवम् । स्थितं बुद्ध्वा तदुत्सृज्य लिंगं ब्रह्मशिलोपरि

ਪ੍ਰਤਿਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਖੀਰ-ਰਸ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਉਹ ਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਿਲਾ ਉੱਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ।

Verse 34

प्रागुदक्प्रवरां किंचित्स्थापयेन्मूलविद्यया । पिंडिकां चाथ संयोज्य शाक्तं मूलमनुस्मरन्

ਮੂਲਵਿਦਿਆ (ਆਧਾਰ ਮੰਤਰ) ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪਿੰਡਿਕਾ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ਾਕਤ ਮੂਲ ਮੰਤਰ ਦਾ ਅੰਤਰ-ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ।

Verse 35

बन्धनं बंधकद्रव्यैः कृत्वा स्थानं विशोध्य च । दत्त्वा चार्घ्यं च पुष्पाणि कुर्युर्यवनिकां पुनः

ਬੰਧਨ ਵਾਲੇ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਕਰਕੇ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ। ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਯਵਨਿਕਾ (ਪਰਦਾ) ਨੂੰ ਯਥਾਸਥਾਨ ਰਖੇ।

Verse 36

यथायोग्यं निषेकादि लिंगस्य पुरतस्तदा । आनीय शयनस्थानात्कलशान्विन्यसेत्क्रमात्

ਤਦ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਨਿਸੇਕ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਸ਼ਯਨ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਕਲਸ਼ ਲਿਆ ਕੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 37

महापूजामथारभ्य संपूज्य कलशान्दश । शिवमंत्रमनुस्मृत्य शिवकुंभजलांतरे

ਮਹਾਪੂਜਾ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਦਸਾਂ ਕਲਸ਼ਾਂ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਸ਼ਿਵ ਮੰਤਰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਕੁੰਭ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ (ਉਸ ਦਾ) ਨਿਆਸ/ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 38

अंगुष्ठानामिकायोगादादाय तमुदीरयेत् । न्यसेदीशानभागस्य मध्ये लिंगस्य मंत्रवित्

ਅੰਗੂਠੇ ਅਤੇ ਅਨਾਮਿਕਾ ਨੂੰ ਜੋੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰਨਾ ਕਰੇ; ਫਿਰ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਸਾਧਕ ਈਸ਼ਾਨ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 39

शक्तिं न्यसेत्तथा विद्यां विद्येशांश्च यथाक्रमम् । लिङ्गमूले शिवजलैस्ततो लिंगं निषेचयेत्

ਫਿਰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਸ਼ਕਤੀ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿੰਗ-ਮੂਲ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਜਲ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਿੰਚ ਕੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।

Verse 40

वर्धन्यां पिंडिकालिंगं विद्येशकलशैः पुनः । अभिषिच्यासनं पश्चादाधाराद्यं प्रकल्पयेत्

ਵਰਧਨੀ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡਿਕਾ ਸਮੇਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕਲਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਮੁੜ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਸਨ ਰੱਖ ਕੇ ਆਧਾਰ ਆਦਿ ਸਹਾਰਾ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

Verse 41

कृत्वा पञ्चकलान्यासं दीप्तं लिंगमनुस्मरेत् । आवाहयेच्छिवौ साक्षात्प्राञ्जलिः प्रागुदङ्मुखः

ਪੰਚਕਲਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਪੂਰਬ ਜਾਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ।

Verse 42

सर्वाभरणशोभाढ्यं सर्वमंगलनिस्वनैः । ब्रह्मविष्णुमहेशार्कशक्राद्यैर्देवदानवैः

ਉਹ ਸਭ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਜਿੱਥੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੂ, ਮਹੇਸ਼, ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 43

आनंदक्लिन्नसर्वांगैर्विन्यस्तांजलिमस्तकैः । स्तुवद्भिरेव नृत्यद्भिर्नामद्भिरभितो वृतम्

ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਭਗਤ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਅੰਜਲੀ ਰੱਖ ਕੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਕੋਈ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੋਈ ਨੱਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤੇ ਕੋਈ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ।

Verse 44

ततः पञ्चोपचारांश्च कृत्वा पूजां समापयेत् । नातः परतरः कश्चिद्विधिः पञ्चोपचारकात्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜ ਉਪਚਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਸਮਾਪਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੰਜ ਉਪਚਾਰਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਰੀਤ ਨਹੀਂ।

Verse 45

प्रतिष्ठां लिंगवत्कुर्यात्प्रतिमास्वपि सर्वतः । लक्षणोद्धारसमये कार्यं नयनमोचनम्

ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਹਰ ਥਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਵਾਂਗ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਲੱਛਣੋੱਧਾਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ‘ਨਯਨਮੋਚਨ’ (ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹਣ) ਦੀ ਰੀਤ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨੀ ਹੈ।

Verse 46

जलाधिवासे शयने शाययेत्तान्त्वधोमुखीम् । कुम्भोदशायितां मंत्रैर्हृदि तां सन्नियोजयेत्

ਜਲਾਧਿਵਾਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਤੰਤੂ (ਪਵਿੱਤਰ ਸੂਤਰ) ਨੂੰ ਸ਼ਯਨ ਉੱਤੇ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕਰ ਕੇ ਲਿਟਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਇਤ ਕਰ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 47

कृतालयां परामाहुः प्रतिष्ठामकृतालयात् । शक्तः कृतालयः पश्चात्प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्

ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ, ਅਧੂਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਦੋਂ ਆਲਯ (ਮੰਦਰ) ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਸਮਰਥਾ ਹੋਵੇ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 48

अशक्तश्चेत्प्रतिष्ठाप्य लिंगं बेरमथापि वा । शक्तेरनुगुणं पश्चात्प्रकुर्वीत शिवालयम्

ਜੇ ਕੋਈ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਦਰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ (ਬੇਰ) ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵਾਲਯ ਬਣਾਵੇ।

Verse 49

गृहार्चां च पुनर्वक्ष्ये प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम् । कृत्वा कनीयसंबेरं लिंगं वा लक्षणान्वितम्

ਗ੍ਰਿਹ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੀ ਉੱਤਮ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ ਛੋਟੀ ਮੂਰਤੀ (ਬੇਰ) ਜਾਂ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ (ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰੋ)।

Verse 50

अयने चोत्तरे प्राप्ते शुक्लपक्शे शुभे दिने । देवीं कृत्वा शुभे देशे तत्राब्जं पूर्ववल्लिखेत्

ਜਦੋਂ ਉੱਤਰਾਯਣ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ, ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਤੇ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਮਲ-ਯੰਤਰ ਬਣਾਵੇ।

Verse 51

विकीर्य पत्रपुष्पाद्यैर्मध्ये कुंभं निधाय च । परितस्तस्य चतुरः कलशान् दिक्षु विन्यसेत्

ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਛਿੜਕ ਕੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕੁੰਭ ਰੱਖੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕਲਸ਼ ਸਜਾਏ।

Verse 52

पञ्च ब्रह्माणि तद्बीजैस्तेषु पञ्चसु पञ्चभिः । न्यस्य संपूज्य मुद्रादि दर्शयित्वाभिरक्ष्य च

ਪੰਜ ਬ੍ਰਹਮ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੀਜਾਕਸ਼ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪੰਜ ਨਿਆਸਾਂ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਭਿਰੱਖਾ-ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 53

विशोध्य लिंगं बेरं वा मृत्तोयाद्यैर्यथा पुरा । स्थापयेत्पुष्पसंछन्नमुत्तरस्थे वरासने

ਮਿੱਟੀ, ਜਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿੰਗ ਜਾਂ ਬੇਰ (ਮੂਰਤੀ) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕ ਕੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਰੱਖੇ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 54

निधाय पुष्पं शिरसि प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीजलैः । समभ्यर्च्य पुनः पुष्पैर्जयशब्दादिपूर्वकम्

ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਰੱਖ ਕੇ ਪ੍ਰੋਖ਼ਣੀ ਜਲ ਨਾਲ ਛਿੜਕਾਅ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਮ੍ਯਕ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ‘ਜਯ’ ਆਦਿ ਮੰਗਲ-ਘੋਸ਼ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 55

कुम्भैरीशानविद्यांतैः स्नापयेन्मूलविद्यया । ततः पञ्चकलान्यासं कृत्वा पूजां च पूर्ववत्

ਘੜਿਆਂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਾਨ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮੂਲ-ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਪੂਰੀ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੰਚਕਲਾ-ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 56

नित्यमाराधयेत्तत्र देव्या देवं त्रिलोचनम् । एकमेवाथ वा कुंभं मूर्तिमन्त्रसमन्वितम्

ਉੱਥੇ ਨਿੱਤ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰੇ। ਜਾਂ ਮੂਰਤੀ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਇਕੋ ਕੂੰਭ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 57

न्यस्य पद्मांतरे सर्वं शेषं पूर्ववदाचरेत् । अत्यंतोपहतं लिंगं विशोध्य स्थापयेत्पुनः

ਸਭ ਕੁਝ ਪਦਮ-ਯੰਤਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਨਿਆਸ ਕਰਕੇ ਬਾਕੀ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੇ। ਜੇ ਲਿੰਗ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 58

संप्रोक्षयेदुपहतमनागुपहतं यजेत् । लिंगानि बाणसंज्ञानि स्थापनीयानि वा न वा

ਜੋ ਉਪਹਤ ਹੋਵੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਪ੍ਰੋਖਣ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ; ਜੋ ਅਨੁਪਹਤ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੀ ਯਜਨ-ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ‘ਬਾਣ-ਲਿੰਗ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਵੀ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਵੀ ਪੂਜੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 59

तानि पूर्वं शिवेनैव संस्कृतानि यतस्ततः । शेषाणि स्थापनीयानि यानि दृष्टानि बाणवत्

ਉਹ ਸਭ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ (ਪਵਿੱਤਰ) ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਜੋ ਬਾਕੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੀਰਾਂ ਵਾਂਗ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਈਆਂ ਦਿੱਸਣ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਯਥਾਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 60

स्वयमुद्भूतलिंगे च दिव्ये चार्षे तथैव च । अपीठे पीठमावेश्य कृत्वा संप्रोक्षणं विधिम्

ਸਵਯੰਭੂ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਆਰਸ਼ (ਰਿਸ਼ੀ-ਸਥਾਪਿਤ) ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ—ਜੇ ਪੀਠ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੀਠ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪ੍ਰੋਖਣ ਕਰੇ।

Verse 61

यजेत्तत्र शिवं तेषां प्रतिष्ठा न विधीयते । दग्धं श्लथं क्षतांगं च क्षिपेल्लिंगं जलाशये

ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਉਹਨਾਂ ਲਈ (ਨਵੀਂ) ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੇ ਲਿੰਗ ਸੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਢਿੱਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਟੁੱਟੇ ਅੰਗ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਵਿਸਰਜਿਤ ਕਰੇ।

Verse 62

संधानयोग्यं संधाय प्रतिष्ठाविधिमाचरेत् । बेराद्वा विकलाल्लिंगाद्देवपूजापुरस्सरम्

ਜੋ ਜੋੜਨ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜ ਕੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ-ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਚਾਹੇ ਮੂਰਤੀ (ਬੇਰ) ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਧੂਰੇ ਲਿੰਗ ਤੋਂ—ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਪੂਰਵਕਰਮ ਬਣਾ ਕੇ ਹੀ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 63

उद्वास्य हृदि संधानं त्यागं वा युक्तमाचरेत् । एकाहपूजाविहतौ कुर्याद्द्विगुणमर्चनम्

ਆਹਵਾਨ ਕੀਤੀ ਸਨਿਧੀ ਦਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਵਾਸਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸੰਧਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਤਿਆਗ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰੇ। ਜੇ ਇਕ ਦਿਨ ਦੀ ਨਿਤ੍ਯ ਪੂਜਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਦੋਗੁਣਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ।

Verse 64

द्विरात्रे च महापूजां संप्रोक्षणमतः परम् । मासादूर्ध्वमनेकाहं पूजा यदि विहन्यते

ਜੇ ਪੂਜਾ ਦੋ ਰਾਤਾਂ ਲਈ ਰੁਕ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਹਾਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਪ੍ਰੋਖਣ ਕਰੇ। ਪਰ ਜੇ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਦਿਨ ਪੂਜਾ ਟੁੱਟੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ (ਪੂਰੀ) ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 65

प्रतिष्ठा प्रोच्यते कैश्चित्कैश्चित्संप्रोक्षणक्रमः । संप्रोक्षणे तु लिंगादेर्देवमुद्वास्य पूर्ववत्

ਕੁਝ ਆਚਾਰਯ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ‘ਸੰਪ੍ਰੋਖਣ-ਕ੍ਰਮ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੰਪ੍ਰੋਖਣ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਤੋਂ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਉਦਵਾਸਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਸ਼ੁੱਧੀ-ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 66

अष्टपञ्चक्रमेणैव स्नापयित्वा मृदंभसा । गवां रसैश्च संस्नाप्य दर्भतोयैर्विशोध्य च

ਅੱਠ-ਪੰਜ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿੱਟੀ ਮਿਲੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਪਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਗੋ-ਰਸਾਂ (ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਆਦਿ) ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਨਾਪਨ ਕਰਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਭ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।

Verse 67

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीतोयैर्मूलेनाष्टोत्तरं शतम् । सपुष्पं सकुशं पाणिं न्यस्य लिंगस्य मस्तके

ਪ੍ਰੋਖਣ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰੋਖਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਅਸ਼ਟੋੱਤਰ ਸ਼ਤ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੁਸ਼ ਸਮੇਤ ਹੱਥ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਰਖੇ।

Verse 68

पञ्चवारं जपेन्मूलमष्टोत्तरशतं ततः । ततो मूलेन मूर्धादिपीठांतं संस्पृशेदपि

ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਪੰਜ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਉਸੇ ਦਾ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ। ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਮੂਲ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਸਿਰ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤਿਮ ਪੀਠ ਤੱਕ ਦੇਹ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਲਈ ਦੇਹ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

पूजां च महतीं कुर्याद्देवमावाह्य पूर्ववत् । अलब्धे स्थापिते लिंगे शिवस्थाने जले ऽथ वा

ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਿਵ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 70

वह्नौ रवौ तथा व्योम्नि भगवंतं शिवं यजेत्

ਅੱਗ ਵਿੱਚ, ਸੂਰਜ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।