मन्त्रसिद्धिः, प्रतिबन्धनिरासः, श्रद्धा-नियमाः (Mantra Efficacy, Removal of Obstacles, and the Role of Faith/Discipline)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । एतत्ते कथितं कृष्ण कर्मेहामुत्र सिद्धिदम् । क्रियातपोजपध्यानसमुच्चयमयं परम्

ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਸਾਧਨਾ ਦੱਸੀ ਹੈ ਜੋ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਆ, ਤਪ, ਜਪ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇ ਸਮੁੱਚੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 2

अथ वक्ष्यामि शैवानामिहैव फलदं नृणाम् । पूजाहोमजपध्यानतपोदानमयं महत्

ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਾਧਨਾ, ਜੋ ਪੂਜਾ, ਹੋਮ, ਜਪ, ਧਿਆਨ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ।

Verse 3

तत्र संसाधयेत्पूर्वं मन्त्रं मन्त्रार्थवित्तमः । दृष्टसिद्धिकरं कर्म नान्यथा फलदं यतः

ਉੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਪ੍ਰਤੱਖ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 4

सिद्धमन्त्रो ऽप्यदृष्टेन प्रबलेन तु केनचित् । प्रतिबन्धफलं कर्म न कुर्यात्सहसा बुधः

ਮੰਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ, ਜਿਸ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਰੁਕਾਵਟ (ਪ੍ਰਤਿਬੰਧ) ਹੋਵੇ, ਉਹ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਕੋਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਪਰ ਬਲਵਾਨ ਸ਼ਕਤੀ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

Verse 5

तस्य तु प्रतिबन्धस्य कर्तुं शक्येह निष्कृतिः । परीक्ष्य शकुनाद्यैस्तदादौ निष्कृतिमाचरेत्

ਉਸ ਪ੍ਰਤਿਬੰਧ ਲਈ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ (ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ) ਕਰਨੀ ਸੰਭਵ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਕੁਨ ਆਦਿ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ-ਵਿਧੀ ਅਪਣਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 6

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्कर्मैहिकफलं नरः । न तेन फलभाक्स स्यात्प्राप्नुयाच्चोपहास्यताम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੋਹ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਸੰਸਾਰੀ ਫਲ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਨੂੰ ਉਲਟੇ/ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਫਲ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ; ਸਗੋਂ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 7

अबिस्रब्धो न कुर्वीत कर्म दृष्टफलं क्वचित् । स खल्वश्रद्धधानः स्यान्नाश्रद्धः फलमृच्छति

ਘਬਰਾਹਟ ਵਾਲੀ ਤੁਰੰਤਬਾਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਤੁਰੰਤ ਦਿਖਣ ਵਾਲੇ ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਰਧਾ-ਹੀਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਹੀਣ ਨੂੰ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।

Verse 8

नापराधोस्ति देवस्य कर्मण्यपि तु निष्फले । यथोक्तकारिणां पुंसामिहैव फलदर्शनात्

ਕਰਮ ਨਿਸ਼ਫਲ ਦਿੱਸੇ ਤਾਂ ਵੀ ਦੇਵ (ਸ਼ਿਵ) ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਯਥੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

साधकः सिद्धमंत्रश्च निरस्तप्रतिबंधकः । विश्वस्तः श्रद्धधानश्च कुर्वन्नाप्नोति तत्फलम्

ਜੋ ਸਾਧਕ ਸਿੱਧ ਮੰਤ੍ਰ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਜੋ ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਫਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

अथवा तत्फलावाप्त्यै ब्रह्मचर्यरतो भवेत् । रात्रौ हविष्यमश्नीयात्पायसं वा फलानि वा

ਜਾਂ ਉਸੇ ਫਲ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਹਵਿਸ਼੍ਯ (ਸ਼ੁੱਧ ਯਜ੍ਞ-ਆਹਾਰ), ਜਾਂ ਪਾਇਸ, ਜਾਂ ਫਲ ਹੀ ਖਾਏ।

Verse 11

हिंसादि यन्निषिद्धं स्यान्न कुर्यान्मनसापि तत् । सदा भस्मानुलिप्तां गस्सुवेषश्च शुचिर्भवेत्

ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਜੋ ਨਿਸ਼ਿਧ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਾ ਕਰੇ। ਸਦਾ ਭਸਮ ਲਗੇ ਅੰਗ ਰੱਖੇ, ਸ਼ੈਵ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਵੇਸ਼ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹੇ।

Verse 12

इत्थमाचारवान्भूत्वा स्वानुकूले शुभे ऽहनि । पूर्वोक्तलक्षणे देशे पुष्पदामाद्यलंकृते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾਚਾਰਵਾਨ ਬਣ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਅਨੁਕੂਲ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਨੂੰ, ਪਹਿਲਾਂ ਕਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਥਾਂ ਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 13

आलिप्य शकृता १ भूमिं हस्तमानावरां यथा । विलिखेत्कमले भद्रे दीप्यमानं स्वतेजसा

ਗੋਬਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਲੀਪ ਕੇ, ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ ਕਮਲੇ, ਹੱਥ-ਮਾਪ ਦਾ ਕਮਲ (ਉਸ ਉੱਤੇ) ਬਣਾਏ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵੇ।

Verse 14

तप्तजांबूनदमयमष्टपत्रं सकेसरम् । मध्ये कर्णिकया युक्तं सर्वरत्नैरलंकृतम्

ਉਹ ਤਪਤ ਜਾਂਬੂਨਦ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ, ਕੇਸਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਠ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਦਾ ਕਮਲ ਸੀ; ਵਿਚਕਾਰ ਕਰ੍ਣਿਕਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।

Verse 15

स्वाकारसदृशेनैव नालेन च समन्वितम् । तादृशे स्वर्णनिर्माणे कंदे सम्यग्विधानतः

ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਕਾਰ ਵਰਗੇ ਡੰਡੇ (ਨਾਲ) ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਬਣਿਆ ਕੰਦ ਵੀ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕਰੇ।

Verse 16

तत्राणिमादिकं सर्वं संकल्प्य मनसा पुनः । रत्नजं वाथ सौवर्णं स्फटिकं वा सलक्षणम्

ਉੱਥੇ ਫਿਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਤੀਕ—ਰਤਨਾਂ ਦਾ, ਜਾਂ ਸੋਨੇ ਦਾ, ਜਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਸਫਟਿਕ ਦਾ—(ਘੜੇ/ਧਿਆਨ ਕਰੇ)।

Verse 17

तत्र माहेश्वरी कल्प्या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः । चतुर्भुजा चतुर्वक्त्रा सर्वाभरणभूषिता

ਉੱਥੇ ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਮੂਰਤੀ—ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਰੂਪ—ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਤੇ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਸਭ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 18

शार्दूलचर्मवसना किंचिद्विहसितानना । वरदाभयहस्ता च मृगटंकधरा तथा

ਉਹ ਬਾਘ-ਚਰਮ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸੀ; ਮੁਖ ਉੱਤੇ ਮ੍ਰਿਦੁ, ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸੀ। ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਵਰ ਦਿੰਦੀ, ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਅਭਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ, ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਸੀ।

Verse 19

अथ वाष्टभुजा चिंत्या चिंतकस्य यथारुचि । तदा त्रिशूलपरशुखड्गवज्राणि दक्षिणे

ਫਿਰ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅੱਠ-ਭੁਜਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਤਦ ਸੱਜੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ, ਪਰਸ਼ੂ, ਖੜਗ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 20

वामे पाशांकुशौ तद्वत्खेटं नागं च बिभ्रती । बालार्कसदृशप्रख्या प्रतिवक्त्रं त्रिलोचना

ਖੱਬੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼, ਨਾਲ ਹੀ ਖੇਟ (ਢਾਲ) ਅਤੇ ਨਾਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਦਿਪਤ, ਉਹ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 21

तस्याः पूर्वमुखं सौम्यं स्वाकारसदृशप्रभम् । दक्षिणं नीलजीमूतसदृशं घोरदर्शनम्

ਉਸ ਦਾ ਪੂਰਬੀ ਮੁਖ ਸੌਮ੍ਯ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਯ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਰੂਪ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ; ਪਰ ਦੱਖਣੀ ਮੁਖ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਸੀ।

Verse 22

उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम् । पश्चिमं पूर्णचंद्राभं सौम्यमिंदुकलाधरम्

ਉਸ ਦਾ ਉੱਤਰੀ ਮੁਖ ਵਿਦ੍ਰੁਮ (ਮੂੰਗੇ) ਵਰਗਾ ਦਿਪਤ ਸੀ, ਨੀਲੇ ਘੁੰਘਰਾਲੇ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਪੱਛਮੀ ਮੁਖ ਪੂਰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਉਜਲਾ, ਸੌਮ੍ਯ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 23

तदंकमंडलारूढा शक्तिर्माहेश्वरी परा । महालक्ष्मीरिति ख्याता श्यामा सर्वमनोहरा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਕ-ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਪਰਮ ਮਾਹੇਸ਼ਵਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਸੀ। ਉਹ ‘ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਦੀ, ਸਭ ਮਨਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ।

Verse 24

मूर्तिं कृत्वैवमाकारां सकलीकृत्य च क्रमात् । मूर्तिमंतमथावाह्य यजेत्परमकारणम्

ਉਸੇ ਰੂਪ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਬਣਾਕੇ, ਫਿਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਸ ਦਾ ਸਕਲੀਕਰਨ (ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ) ਕਰਕੇ, ਮੂਰਤਿਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਸਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 25

स्नानार्थे कल्पयेत्तत्र पञ्चगव्यं तु कापिलम् । पञ्चामृतं च पूर्णानि बीजानि च विशेषतः

ਸਨਾਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਤਿਆਰ ਕਰੇ; ਨਾਲ ਹੀ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ, ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨ (ਅਖੰਡ) ਅਨਾਜ ਤੇ ਬੀਜ ਵੀ ਰੱਖੇ।

Verse 26

पुरस्तान्मण्डलं कृत्वा रत्नचूर्णाद्यलंकृतम् । कर्णिकायां प्रविन्यस्येदीशानकलशं पुनः

ਆਸਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਤਨ-ਚੂਰਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਕਰਨਿਕਾ (ਮੱਧ) ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਈਸ਼ਾਨ-ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 27

सद्यादिकलशान्पश्चात्परितस्तस्य कल्पयेत् । ततो विद्येशकलशानष्टौ पूर्वादिवत्क्रमात्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਦ੍ਯ ਆਦਿ ਕਲਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਸਜਾਏ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਦ੍ਯੇਸ਼-ਕਲਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੱਠ ਕਲਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 28

तीर्थाम्बुपूरितान्कृत्वा सूत्रेणावेष्ट्य पूर्ववत् । पुण्यद्रव्याणि निक्षिप्य समन्त्रं सविधानकम्

ਤੀਰਥ-ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧਾਗੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮੰਤ੍ਰੋਚਾਰ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅੰਦਰ ਪੁੰਨ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਰੱਖੇ।

Verse 29

दुकूलाद्येन वस्त्रेण समाच्छाद्य समंततः । सर्वत्र मंत्रं विन्यस्य तत्तन्मंत्रपुरस्सरम्

ਦੁਕੂਲ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਢੱਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਹਰ ਥਾਂ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ—ਹਰ ਸਥਾਨ ਲਈ ਉਸੇ-ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ।

Verse 30

स्नानकाले तु संप्राप्ते सर्वमङ्गलनिस्वनैः । पञ्चगव्यादिभिश्चैव स्नापयेत्परमेश्वरम्

ਜਦੋਂ ਸਨਾਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਵੇ, ਸਰਬ ਮੰਗਲ ਧੁਨੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 31

ततः कुशोदकाद्यानि स्वर्णरत्नोदकान्यपि । गंधपुष्पादिसिद्धानि मन्त्रसिद्धानि च क्रमात्

ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਸ਼ੋਦਕ ਆਦਿ, ਸੋਨੇ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਜਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਗੰਧ-ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧ ਜਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰੇ।

Verse 32

उद्धृत्योद्धृत्य मन्त्रेण तैस्तैस्स्नाप्य महेश्वरम् । गंधं पुष्पादिदीपांश्च पूजाकर्म समाचरेत्

ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਠਾ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ-ਉਹਨਾਂ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਫਿਰ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਦੀਪ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 33

पलावरः स्यादालेप एकादशपलोत्तरः । सुवर्णरत्नपुष्पाणि शुभानि सुरभीणि च

ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਲੇਪਣ ਲਈ ‘ਪਲਾਵਰ’ ਮਾਪ ਦਾ ਲੇਪ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਗਿਆਰਾਂ ਪਲ ਵੱਧ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸੋਨਾ, ਰਤਨ ਤੇ ਫੁੱਲ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 34

नीलोत्पलाद्युत्पलानि बिल्वपत्राण्यनेकशः । कमलानि च रक्तानि श्वेतान्यपि च शंभवे

ਨੀਲੋਤਪਲ ਆਦਿ ਕਮਲ-ਫੁੱਲ, ਬਹੁਤੇ ਬਿਲਵ ਪੱਤੇ, ਅਤੇ ਲਾਲ ਤੇ ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ—ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 35

कृष्णागुरूद्भवो धूपः सकर्पूराज्यगुग्गुलः । कपिलाघृतसंसिद्धा दीपाः कर्पूरवर्तिजाः

ਕਾਲੇ ਅਗਰੂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਧੂਪ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ ਦੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਤਿਆਰ, ਕਪੂਰ ਦੀ ਬੱਤੀ ਵਾਲੇ ਦੀਵੇ ਜਗਾਏ।

Verse 36

पञ्चब्रह्मषडंगानि पूज्यान्यावरणानि च । नैवेद्यः पयसा सिद्धः स गुडाज्यो महाचरुः

ਪੰਚਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਆਵਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਕਿਆ, ਗੁੜ ਅਤੇ ਘਿਉ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਮਹਾਚਰੂ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 37

पाटलोत्पलपद्माद्यैः पानीयं च सुगन्धितम् । पञ्चसौगंधिकोपेतं तांबूलं च सुसंस्कृतम्

ਪਾਟਲ, ਨੀਲੋਤਪਲ ਅਤੇ ਪਦਮ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਜਲ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਪੰਜ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤਾਮਬੂਲ ਵੀ ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 38

सुवर्णरत्नसिद्धानि भूषणानि विशेषतः । वासांसि च विचित्राणि सूक्ष्माणि च नवानि च

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੋਨੇ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਬਣੇ ਗਹਿਣੇ, ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਡਿਜ਼ਾਇਨਾਂ ਵਾਲੇ, ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਤੇ ਨਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੇ।

Verse 39

दर्शनीयानि देयानि गानवाद्यादिभिस्सह । जपश्च मूलमंत्रस्य लक्षः परमसंख्यया

ਗਾਇਨ-ਵਾਜਿਆਂ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਜੋ ਦਰਸ਼ਨੀਯ ਸ਼ੁਭ ਭੇਟਾਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀਯਾਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਪ ਪਰਮ ਗਿਣਤੀ—ਇੱਕ ਲੱਖ—ਤੱਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 40

एकावरा त्र्युत्तरा च पूजा फलवशादिह । दशसंख्यावरो होमः प्रतिद्रव्यं शतोत्तरः

ਇੱਥੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਆਵਰਤੀ ਸਮੇਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹੋਮ ਦਸਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਵਿਹਿਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਲਈ ਇੱਕ ਸੌ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 41

घोररूपश्शिवश्चिंत्यो मारणोच्चाटनादिषु । शिवलिंगे शिवाग्नौ च ह्यन्यासु प्रतिमासु च

ਮਾਰਣ, ਉੱਚਾਟਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਘੋਰ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵਾਗਨੀ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ।

Verse 42

चिंत्यस्सौम्यतनुश्शंभुः कार्ये शांतिकपौष्टिके । आयसौ स्रुक्स्रुवौ कार्यौ मारणादिषु कर्मसु

ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ (ਵ੍ਰਿੱਧੀ) ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਮਾਰਣ ਆਦਿ ਉਗ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੀ ਸ੍ਰੁਕ-ਸ੍ਰੁਵਾ ਲੋਹੇ ਦੀ ਬਣਾਈ ਜਾਵੇ।

Verse 43

तदन्यत्र तु सौवर्णौ शांतिकाद्येषु कृत्स्नशः । दूर्वया घृतगोक्षीरमिश्रया मधुना तथा

ਪਰ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਆਦਿ ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਨੇ ਦੀ (ਸਾਮਗਰੀ/ਉਪਕਰਨ) ਵਰਤੋਂ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਦੂರ್ವਾ ਨਾਲ ਘਿਉ, ਗੋਦੁੱਧ-ਮਿਸ਼ਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 44

चरुणा सघृतेनैव केवलं पयसापि वा । जुहुयान्मृत्युविजये तिलै रोगोपशांतये

ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ-ਵਿਜਯ ਲਈ ਘਿਉ ਮਿਲੇ ਚਰੂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਰੋਗ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ।

Verse 45

घृतेन पयसा चैव कमलैर्वाथ केवलैः । समृद्धिकामो जुहुयान्महादारिद्र्यशांतये

ਵੱਡੀ ਗਰੀਬੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ ਘਿਉ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਕਮਲ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਆਹੁਤੀ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 46

जातीपुष्पेण वश्यार्थी जुहुयात्सघृतेन तु । घृतेन करवीरैश्च कुर्यादाकर्षणं द्विजः

ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਘਿਉ ਸਮੇਤ ਜਾਤੀ-ਫੁੱਲ (ਚੰਬੇਲੀ) ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ। ਅਤੇ ਦਵਿਜ ਸਾਧਕ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਕਰਵੀਰ-ਫੁੱਲ (ਕਨੇਰ) ਅਰਪ ਕੇ ਆਕਰਸ਼ਣ-ਕਰਮ ਕਰੇ।

Verse 47

तैलेनोच्चाटनं कुर्यात्स्तंभनं मधुना पुनः । स्तंभनं सर्षपेणापि लशुनेन तु पातनम्

ਤੇਲ ਨਾਲ ਉੱਚਾਟਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸਤੰਭਨ। ਸਰੋਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸਤੰਭਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਸਣ ਨਾਲ ਪਾਤਨ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 48

ताडनं रुधिरेण स्यात्खरस्योष्ट्रस्य चोभयोः । मारणोच्चाटने कुर्याद्रोहिबीजैस्तिलान्वितैः

ਤਾਡਨ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਗਧੇ ਜਾਂ ਊਂਟ ਦਾ, ਜਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਲਹੂ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਰਣ ਅਤੇ ਉੱਚਾਟਨ ਲਈ ਰੋਹੀ ਬੀਜ ਤਿਲਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਿਧੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 49

विद्वेषणं च तैलेन कुर्याल्लांगलकस्य तु । बंधनं रोहिबीजेन सेनास्तंभनमेव च

ਵਿਦ੍ਵੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦਾ ਕਰਮ ਉਸ ਤੇਲ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਲਾਂਗਲਕ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਨਿਰੋਧ (ਰੋਕ) ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੋਹੀ ਬੀਜ ਨਾਲ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੇਨਾ-ਸਤੰਭਨ ਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

रक्तसर्षपसंमिश्रैर्होमद्रव्यैरशेषतः । हस्तयंत्रोद्भवैस्तैलैर्जुहुयादाभिचारिके

ਆਭਿਚਾਰਿਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸਰੋਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਸਾਰੇ ਹੋਮ-ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੱਥ-ਯੰਤਰ ਨਾਲ ਕੱਢੇ ਤੇਲ ਵੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 51

कटुकीतुषसंयुक्तैः कार्पासास्थिभिरेव च । सर्षपैस्तैलसंमिश्रैर्जुहुयादाभिचारिके

ਆਭਿਚਾਰਿਕ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕਟੁਕੀ ਦੀ ਭੂਸੀ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਪਦਾਰਥ, ਕਪਾਹ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਸਰੋਂ ਨਾਲ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 52

ज्वरोपशांतिदं क्षीरं सौभाग्यफलदं तथा । सर्वसिद्धिकरो होमः क्षौद्राज्यदधिभिर्युतैः

ਖੀਰ (ਦੁੱਧ) ਜ਼ੁਕਾਮ/ਜ्वर ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਦ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਆਹੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

क्षीरेण तंदुलैश्चैव चरुणा केवलेन वा । शांतिकं पौष्टिकं वापि सप्तभिः समिदादिभिः

ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਚੌਲਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਚਰੂ (ਸਰਲ ਹਵਿ) ਨਾਲ ਵੀ, ਸਮਿਧ ਆਦਿ ਸੱਤ ਉਪਕਰਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸ਼ਾਂਤਿਕ ਜਾਂ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੋਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 54

द्रव्यैर्विशेषतो होमे वश्यमाकर्षणं तथा । वश्यमाकर्षणं चैव श्रीपदं च विशेषतः

ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਵਸ਼-ਆਕਰਸ਼ਣ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀਪਦ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਉੱਚਤਾ—ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।

Verse 55

बिल्वपत्रैस्तु हवनं शत्रोर्विजयदं तथा । समिधः शांतिकार्येषु पालाशखदिरादिकाः

ਬਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਹੋਮ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਕਰਮ ਲਈ ਪਲਾਸ਼, ਖਦਿਰ ਆਦਿ ਸਮਿਧਾਂ ਉਚਿਤ ਮੰਨੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।

Verse 56

करवीरार्कजाः क्रौर्ये कण्टकिन्यश्च विग्रहे । प्रशांतः शांतिकं कुर्यात्पौष्टिकं च विशेषतः

ਜਦੋਂ ਕ੍ਰੂਰਤਾ ਉੱਠੇ ਤਾਂ ਕਰਵੀਰ ਅਤੇ ਅਰਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਪਾਅ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਝਗੜੇ-ਵਿਗ੍ਰਹ ਵਿੱਚ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ (ਰੱਖਿਆਤਮਕ) ਉਪਾਅ ਵਿਧੇਯ ਹਨ। ਪਰ ਸ਼ਾਂਤ ਭਗਤ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤਿਕਰਮ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 57

निर्घृणः क्रुद्धचित्तस्तु प्रकुर्यादाभिचारिकम् । अतीवदुरवस्थायां प्रतीकारांतरं न चेत्

ਨਿਰਦਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਭਿਚਾਰਿਕ (ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਪ੍ਰਯੋਗ) ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾੜੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਾ ਰਹੇ।

Verse 58

आततायिनमुद्दिश्य प्रकुर्यादाभिचारिकम् । स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य न कुर्यादाभिचारिकम्

ਆਤਤਾਈ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅਭਿਚਾਰ-ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਅਭਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 59

यद्यास्तिकस्सुधर्मिष्ठो मान्यो वा यो ऽपि कोपि वा । तमुद्दिश्यापि नो कुर्यादाततायिनमप्युत

ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਆਸਤਿਕ, ਬਹੁਤ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਾਣਯੋਗ ਹੋਵੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਵੀ ਆਤਤਾਈ ਵਾਲਾ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਨਾਹ ਹੀ ਐਸੇ ਪਾਪ ਲਈ ਉਕਸਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 60

मनसा कर्मणा वाचा यो ऽपि कोपि शिवाश्रितः । स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य शिवा श्रितमथापि वा

ਜੋ ਕੋਈ ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਨੂੰ—ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

कृत्वाभिचारिकं कर्म सद्यो विनिपतेन्नरः । स्वराष्ट्रपालकं तस्माच्छिवभक्तं च कञ्चन

ਅਭਿਚਾਰ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਭਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 62

न हिंस्यादभिचाराद्यैर्यदीच्छेत्सुखमात्मनः । अन्यं कमपि चोद्दिश्य कृत्वा वै मारणादिकम्

ਜੋ ਆਪਣੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਭਿਚਾਰ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਵੇ; ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਮਾਰਣ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਦੇ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 63

पश्चात्तापेन संयुक्तः प्रायश्चित्तं समाचरेत् । बाणलिंगे ऽपि वा कुर्यान्निर्धनो धनवानपि

ਸੱਚੇ ਪਛਤਾਵੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਗਰੀਬ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਮੀਰ, ਬਾਣ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੀ ਇਹ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

Verse 64

स्वयंभूते ऽथ वा लिंगे आर्षके वैदिके ऽपि वा । अभावे हेमरत्नानामशक्तौ च तदर्जने

ਲਿੰਗ ਸਵਯੰਭੂ ਹੋਵੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੇਦਿਕ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਜੇ ਸੋਨਾ ਤੇ ਰਤਨ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 65

मनसैवाचरेदेतद्द्रव्यैर्वा प्रतिरूपकैः । क्वचिदंशे तु यः शक्तस्त्वशक्तः क्वचिदंशके

ਇਹ ਪੂਜਾ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਉਚਿਤ ਬਦਲਵਾਂ ਨਾਲ। ਕੋਈ ਇੱਕ ਅੰਗ ਵਿੱਚ ਸਮਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ; ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 66

सो ऽपि शक्त्यनुसारेण कुर्वंश्चेत्फलमृच्छति । कर्मण्यनुष्ठिते ऽप्यस्मिन्फलं यत्र न दृश्यते

ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰੇ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਕਰਮ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਫਲ ਤੁਰੰਤ ਦਿਸਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 67

द्विस्त्रिर्वावर्तयेत्तत्र सर्वथा दृश्यते फलम् । पूजोपयुक्तं यद्द्रव्यं हेमरत्नाद्यनुत्तमम्

ਉਸ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨੂੰ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣ ਨਾਲ ਫਲ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਦਿਸ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਉੱਤਮ ਸੋਨਾ, ਰਤਨ ਆਦਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

Verse 68

तत्सर्वं गुरवे दद्याद्दक्षिणां च ततः पृथक् । स चेन्नेच्छति तत्सर्वं शिवाय विनिवेदयेत्

ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵੱਖਰੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਭੇਟ ਕਰੇ। ਜੇ ਗੁਰੂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 69

अथवा शिवभक्तेभ्यो नान्येभ्यस्तु प्रदीयते । यः स्वयं साधयेच्छक्त्या गुर्वादिनिरपेक्षया

ਜਾਂ ਇਹ ਦਾਨ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਗੁਰੂ ਆਦਿ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਬਿਨਾਂ ਆਪ ਹੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਉਹ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

सो ऽप्येवमाचरेदत्र न गृह्णीयात्स्वयं पुनः । स्वयं गृह्णाति यो लोभात्पूजांगद्रव्यमुत्तमम्

ਉਹ ਵੀ ਇੱਥੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਲਵੇ। ਜੋ ਲਾਲਚ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਸਾਮਾਨ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ।

Verse 71

कांक्षितं न लभेन्मूढो नात्र कार्या विचारणा । अर्चितं यत्तु तल्लिंगं गृह्णीयाद्वा नवा स्वयम्

ਮੂਰਖ ਮਨੁੱਖ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਲਿੰਗ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਅਰਚਿਤ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਆਪ ਨਵਾਂ ਲਿੰਗ ਪੂਜੇ।

Verse 72

गृह्णीयाद्यदि तन्नित्यं स्वयं वान्यो ऽपि वार्चयेत् । यथोक्तमेव कर्मैतदाचरेद्यो ऽनपायतः

ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਨਿਯਮ/ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਪਾਲੇ—ਚਾਹੇ ਆਪ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਕਰਵਾਏ—ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਮ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾ ਭਟਕਾਵੇ ਦੇ, ਕਰੇ।

Verse 73

फलं व्यभिचरेन्नैवमित्यतः किं प्ररोचकम् । तथाप्युद्देशतो वक्ष्ये कर्मणः सिद्धिमुत्तमम्

ਜੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਹੋਰ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਤਾਂ ਵੀ, ਠੀਕ ਸਮਝ ਅਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਦੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 74

अपि शत्रुभिराक्रांतो व्याधिभिर्वाप्यनेकशः । मृत्योरास्यगतश्चापि मुच्यते निरपायतः

ਭਾਵੇਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਅਨੇਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੇ ਪੀੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਰਭੈ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 75

पूजायते ऽतिकृपणो रिक्तो वैश्रवणायते । कामायते विरूपो ऽपि वृद्धो ऽपि तरुणायते

ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਤਿ ਕੰਜੂਸ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਧਨ ਵੀ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬਦਸੂਰਤ ਵੀ ਮਨਭਾਉਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਢਾ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਜਵਾਨ ਹੋ ਉਠਦਾ ਹੈ।

Verse 76

शत्रुर्मित्रायते सद्यो विरोधी किंकरायते । विषायते यदमृतं विषमप्यमृतायते

ਸ਼ਤਰੂ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਮਿੱਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਰੋਧੀ ਵੀ ਸੇਵਕ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਵਿਸ਼ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ ਵੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਮਨ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।

Verse 77

स्थलायते समुद्रो ऽपि स्थलमप्यर्णवायते । महीधरायते श्वभ्रं स च श्वभ्रायते गिरिः

ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੀ। ਖੱਡ ਵੀ ਪਹਾੜ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹੀ ਪਹਾੜ ਖੱਡ ਜਿਹਾ—ਬੱਝੇ ਜੀਵ ਉੱਤੇ ਮਾਇਆ ਐਸੀ ਉਲਟ-ਪੁਲਟ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 78

पद्माकरायते वह्निः सरो वैश्वानरायते । वनायते यदुद्यानं तदुद्यानायते वनम्

ਉਸ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਕਮਲਾਂ ਵਾਲੇ ਸਰੋਵਰ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੋਵਰ ਦਹਕਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬਾਗ ਹੈ ਉਹ ਜੰਗਲ ਜਿਹਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਜੰਗਲ ਹੈ ਉਹ ਬਾਗ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 79

सिंहायते मृगः क्षुद्रः सिंहः क्रीडामृगायते । स्त्रियो ऽभिसारिकायन्ते लक्ष्मीः सुचरितायते

ਯੁਗ ਦੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਵਿੱਚ ਨਿੱਕਾ ਮਿਰਗ ਵੀ ਸਿੰਘ ਬਣ ਕੇ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਖੇਡ ਦੇ ਜਾਨਵਰ ਵਾਂਗ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਭਿਸਾਰਿਕਾ ਵਾਂਗ ਗੁਪਤ ਕਾਮਨਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਦੀ ਹੈ।

Verse 80

स्वैरप्रेष्यायते वाणी कीर्तिस्तु गणिकायते । स्वैराचारायते मेधा वज्रसूचीयते मनः

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਬੇਲਗਾਮ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬੋਲੀ ਕਿਰਾਏ ਦੇ ਨੌਕਰ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਸ਼ੋਹਰਤ ਗਣਿਕਾ ਵਾਂਗ ਵਿਕਾਊ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਉਚੱਛ੍ਰਿੰਖਲ ਰਾਹਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਜ੍ਰ-ਸੂਈ ਵਾਂਗ—ਕਠੋਰ, ਤਿੱਖਾ ਤੇ ਚੀਰਣ ਵਾਲਾ—ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 81

महावातायते शक्तिर्बलं मत्तगजायते । स्तम्भायते समुद्योगैः शत्रुपक्षे स्थिता क्रिया

ਜਦੋਂ ਸ਼ਕਤੀ ਮਹਾਂ-ਝੱਕੜ ਵਾਂਗ ਉਗਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਬਲ ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ ਵਾਂਗ ਚੜ੍ਹ ਆਵੇ, ਤਦ ਕਰਮ—ਜੇ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹ ਜਾਵੇ—ਅਤਿ-ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਬੇਤਾਬ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਰੁਕ ਕੇ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 82

शत्रुपक्षायते ऽरीणां सर्व एव सुहृज्जनः । शत्रवः कुणपायन्ते जीवन्तोपि सबांधवाः

ਦ್ವੇਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਸੁਹਿਰਦ ਵੀ ਵੈਰੀ ਪੱਖ ਦਾ ਹੀ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਵੈਰੀ—ਜੀਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਲਾਸ਼ ਵਰਗੇ ਨਿਕੰਮੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਫ਼ਰਤ ਦਾ ਬੰਧਨ ਵਿਵੇਕ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਦੂਰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 83

आपन्नो ऽपि गतारिष्टः स्वयं खल्वमृतायते । रसाय नायते नित्यमपथ्यमपि सेवितम्

ਆਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਖ਼ਤਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸਾਧਨ ਆਪ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਅਪਥ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸੇਵਣ ਨਾਲ ਵੀ ਕਦੇ ਰਸਾਇਣ, ਜੀਵਨਦਾਇਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 84

अनिशं क्रियमाणापि रतिस्त्वभिनवायते । अनागतादिकं सर्वं करस्थामलकायते

ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਨਵੀਂ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਰੇ ਆਂਵਲੇ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਜਾਣਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।

Verse 85

यादृच्छिकफलायन्ते सिद्धयो ऽप्यणिमादयः । बहुनात्र किमुक्तेन सर्वकामार्थसिद्धिषु

ਅਣਿਮਾ ਆਦਿ ਯੋਗ-ਸਿੱਧੀਆਂ ਵੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਤਫ਼ਾਕੀ, ਗੌਣ ਫਲ ਵਜੋਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਵਧੇਰੇ ਕੀ ਕਹੀਏ? ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ (ਸ਼ਿਵ-ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ) ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਪੂਰਨਤਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 86

अस्मिन्कर्मणि निर्वृत्ते त्वनवाप्यं न विद्यते

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ-ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।