Svagati-varṇana (Description of the Supreme State / One’s True Attainment)
ਉਮਾਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ ਪੂਰਨ ਪਰਤੱਤਵ ਹਨ; ਗੁਣਾਤੀਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਗਤ ਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕਰਤਾ, ਤਮੋਗੁਣ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰਕ, ਪਰ ਆਪ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀ ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਚਰਿਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਉਮਾਸੰਹਿਤਾ ਸੁਣਾਉਣ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਤੱਕ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਦੱਸ ਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਕਥਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪੁੱਤਰਾਰਥ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕੈਲਾਸ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ-ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਮਹਾਸ਼ੈਵ ਰਿਸ਼ੀ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸ਼ਿਵਤੱਤਵ, ਵਚਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸਾਧਕ-ਕਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਦੁਆਰ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीशिवमहापुराणे पंचम्यामुमासंहितायां कृष्णोपमन्युसंवादे स्वगतिवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਭਾਗ ਉਮਾਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ-ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ ‘ਸ੍ਵਗਤਿਵਰਣਨ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
Verse 2
ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाप्राज्ञ व्यासशिष्यन मोऽस्तु ते । चतुर्थी कोटिरुद्राख्या श्राविता संहिता त्वया
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸੂਤ-ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ‘ਕੋਟਿਰੁਦ੍ਰ’ ਨਾਮ ਦੀ ਚੌਥੀ ਸੰਹਿਤਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ।
Verse 3
अथोमासंहितान्तःस्थ नानाख्यानसमन्वितम् । ब्रूहि शंभोश्चरित्रं वै साम्बस्य परमात्मनः
ਹੁਣ ਉਮਾਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਗਤ, ਅਨੇਕ ਆਖਿਆਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਾਂਬ—ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।
Verse 4
सूत उवाच । महर्षयश्शौनकाद्याः शृणुत प्रेमतः शुभम् । शांकरं चरितं दिव्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम्
ਸੂਤ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿ ਮਹਰਿਸ਼ਿਓ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਪਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 5
इतीदृशं पुण्यप्रश्नं पृष्टवान्मुनिसत्तमः । व्यासस्सनत्कुमारं वै शैवं सच्चरितं जगौ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛ ਕੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਆਸ ਨੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ੈਵ ਸੱਚਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ।
Verse 6
सनत्कुमार उवाच । वासुदेवाय यत्प्रोक्तमुपमन्युमहर्षिणा । तदुच्यते मया व्यास चरितं हि महेशितुः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਵਿਆਸ, ਜੋ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 7
पुरा पुत्रार्थमगमत्कैलासं शंकरालयम् । वसुदेवसुतः कृष्णस्तपस्तप्तुं शिवस्य हि
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਸੁਦੇਵ-ਸੁਤ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਧਾਮ ਕੈਲਾਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 8
अत्रोपमन्युं संदृष्ट्वा तपंतं शृंग उत्तमे । प्रणम्य भक्त्या स मुनिं पर्यपृच्छत्कृताञ्जलिः
ਉੱਥੇ ਉੱਤਮ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਤਪ ਕਰਦੇ ਮੁਨੀ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ।
Verse 9
श्रीकृष्ण उवाच । उपमन्यो महाप्राज्ञ शैवप्रवर सन्मते । पुत्रार्थमगमं तप्तुं तपोऽत्र गिरिशस्य हि
ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਸ਼ੈਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਸੁਚਿੰਤਨ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਇੱਥੇ ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ।
Verse 10
ब्रूहि शंकरमाहात्म्यं सदानन्दकरं मुने । यच्छ्रुत्वा भक्तितः कुर्य्यां तप ऐश्वरमुत्तमम्
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰੋ। ਉਹ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ-ਨਿਸ਼ਠ, ਉੱਤਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦਾਇਕ ਤਪ ਕਰ ਸਕਾਂ।
Verse 11
सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य वासुदेवस्य धीमतः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ह्युपमन्युस्स्मरञ्छिवम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 12
उपमन्युरुवाच । शृणु कृष्ण महाशैव महिमानं महेशितुः । यमद्राक्षमहं शंभोर्भक्तिवर्द्धनमुत्तमम्
ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮਹਾਸ਼ੈਵ! ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੋ। ਸ਼ੰਭੂ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਆਪ ਜੋ ਵੇਖਿਆ ਹੈ—ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਸੰਗ ਮੈਂ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ।
Verse 13
तपःस्थोऽहं समद्राक्षं शंकरं च तदायुधान् । परिवारं समस्तं च विष्ण्वादीनमरादिकान्
ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਹੋਰ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣ ਵੀ ਵੇਖੇ।
Verse 14
त्रिभिरंशैश्शोभमानमजस्रसुखमव्ययम् । एकपादं महादंष्ट्रं सज्वालकवलैर्मुखैः
ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਵੇਖਿਆ—ਤਿੰਨ ਅੰਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅਟੁੱਟ ਸੁਖਮਯ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ; ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲਾ, ਵੱਡੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅੱਗੀਲੇ ਗ੍ਰਾਸ ਨਿਗਲਦੇ ਜਿਹੇ ਮੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।
Verse 15
द्विसहस्रमयूखानां ज्योतिषाऽतिविराजितम् । सर्वास्त्रप्रवराबाधमनेकाक्षं सहस्रपात्
ਉਹ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਅਵੱਧ, ਅਨੇਕ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸਹਸ੍ਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ—ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਸਰਬਰੱਖਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ।
Verse 16
यश्च कल्पान्तसमये विश्वं संहरति ध्रुवम् । नावध्यो यस्य च भवेत्त्रैलौक्ये सचराचरे
ਜੋ ਕਲਪਾਂਤ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਰ ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਨਾਂ ਜਿੱਤ ਸਕਦਾ ਹੈ ਨਾਂ ਮਾਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 17
महेश्वरभुजोत्सृष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् । निर्ददाह द्रुतं कृत्स्नं निमेषार्द्धान्न संशयः
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਭੁਜਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਸਾਰਾ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੱਧ ਨਿਮਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 18
तपःस्थो रुद्रपार्श्वस्थं दृष्टवानहमव्यम् । गुह्यमस्त्रं परं चास्य न तुल्यमधिकं क्वचित्
ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਸ ਖੜ੍ਹੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣਿਆ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ, ਵਧੇਰੇ ਤਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ।
Verse 19
यत्तच्छूलमिति ख्यातं सर्वलोकेषु शूलिनः । विजयाभिधमत्युग्रं सर्वशस्त्रास्त्रनाशकम्
ਉਹੀ ਹਥਿਆਰ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਕਹਿ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ‘ਵਿਜਯਾ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਉਹ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 20
दारयेद्यन्महीं कृत्स्नां शोषयेद्यन्महोदधिम् । पातयेदखिलं ज्योतिश्चक्रं यन्नात्र संशयः
ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਮਹਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੋਤੀ-ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਡਿਗਾ ਸਕਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 21
यौवनाश्वो हतो येन मांधाता सबलः पुरा । चक्रवर्ती महातेजास्त्रैलोक्यविजयो नृपः
ਜਿਸ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ ਯੌਵਨਾਸ਼ਵ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਲਵਾਨ ਮਾਂਧਾਤਾ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਬਣਿਆ—ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਵਿਜੇਤਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨ੍ਰਿਪ।
Verse 22
दर्पाविष्टो हैहयश्च निः क्षिप्तो लवणासुरः । शत्रुघ्नं नृपतिं युद्धे समाहूय समंततः
ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੈਹਯ ਅਤੇ ਲਵਣਾਸੁਰ ਨੂੰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਲਵਣਾਸੁਰ ਨੇ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਲਲਕਾਰਿਆ।
Verse 23
तस्मिन्दैत्ये विनष्टे तु रुद्रहस्ते गतं तु यत् । तच्छूलमिति तीक्ष्णाग्रं संत्रासजननं महत्
ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਨਾਸ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਆਇਆ, ਉਹ ਤਿੱਖੇ ਅਗਰ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਭਯ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਸ਼ੂਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 24
त्रिशिखां भृकुटीं कृत्वा तर्जयंतमिव स्थितम् । विधूम्रानलसंकाशं बालसूर्यमिवोदितम्
ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਖਾ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਭੌਂਹਾਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਤਰਜਨਾ ਕਰਦਾ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਧੂੰਏਂ-ਰਹਿਤ ਅੱਗ ਵਰਗੀ—ਉਦਿਤ ਨਵੀਂ ਬਾਲ-ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਸੀ।
Verse 25
सूर्य्य हस्तमनिर्द्देश्यं पाशहस्तमिवांतकम् । परशुं तीक्ष्णधारं च सर्पाद्यैश्च विभूषितम्
ਉਹ ਅਵਰਨਨੀਯ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਸ਼ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਯਮ ਵਰਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲਾ ਪਰਸ਼ੂ ਵੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੱਪ ਆਦਿ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ।
Verse 26
कल्पान्तदहनाकारं तथा पुरुषविग्रहम् । यत्तद्भार्गवरामस्य क्षत्रियान्तकरं रणे
ਜੋ ਸ਼ਕਤੀ ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਰੂਪ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰਗਵ ਰਾਮ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 27
रामो यद्बलमाश्रित्य शिवदत्तश्च वै पुरा । त्रिःसप्तकृत्वो नक्षत्रं ददाह हृषितो मुनिः
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਾਮ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਦੱਤ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ—ਇੱਕੀ ਵਾਰ ਨਕਸ਼ਤਰ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਬੈਠੇ, ਮুনি ਨੇ ਕਿਹਾ।
Verse 28
सुदर्शनं तथा चक्रं सहस्रवदनं विभुम् । द्विसहस्रभुजं देवमद्राक्षं पुरुषाकृतिम्
ਮੈਂ ਉਸ ਸਰਬਵਿਆਪੀ, ਮਹਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਆਕਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ—ਦੀਪਤ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ—ਜੋ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਮੁਖਾਂ ਅਤੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 29
द्विसहस्रेक्षणं दीप्तं सहस्रचरणाकुलम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं त्रैलोक्यदहनक्षमम्
ਉਹ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿੱਪਤ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸਕਣ ਯੋਗ ਸੀ।
Verse 30
वज्रं महोज्ज्वलं तीक्ष्णं शतपर्वप्रनुत्तमम् । महाधनुः पिनाकं च सतूणीरं महाद्युतिम्
ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਧਾਰਿਆ—ਅਤਿ ਉਜਲਾ, ਤਿੱਖਾ, ‘ਸ਼ਤ-ਪਰਵ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਸਰਵੋਤਮ; ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਧਨੁਸ਼ ਪਿਨਾਕ ਵੀ, ਤੂਣੀਰ ਸਮੇਤ, ਮਹਾ-ਦਿਉਤੀ ਨਾਲ ਦਿੱਪਦਾ ਹੋਇਆ ਫੜਿਆ।
Verse 31
शक्तिं खङ्गं च पाशं च महादीप्तं समांकुशम् । गदां च महतीं दिव्यामन्यान्यस्त्राणि दृष्टवान्
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕਤੀ, ਖੜਗ, ਪਾਸ਼, ਮਹਾ-ਦੀਪਤ ਅੰਕੁਸ਼, ਅਤੇ ਇਕ ਵੱਡੀ ਦਿਵ੍ਯ ਗਦਾ—ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਅਸਤ੍ਰ ਵੀ ਵੇਖੇ।
Verse 32
तथा च लोकपालानामस्त्राण्येतानि यानि च । अद्राक्षं तानि सर्वाणि भगवद्रुद्रपार्श्वतः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਦੇ ਜੋ ਜੋ ਅਸਤ੍ਰ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਖੜੇ ਵੇਖੇ।
Verse 33
सव्यदेशे तु देवस्य ब्रह्मा लोकपितामहः । विमानं दिव्यमास्थाय हंसयुक्तं मनोनुगम्
ਦੇਵ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਨੋਵੇਗ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਬੈਠੇ।
Verse 34
वामपार्श्वे तु तस्यैव शंखचक्रगदाधरः । वैनतेयं समास्थाय तथा नारायणः स्थितः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ, ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰੇ ਨਾਰਾਇਣ ਜੀ ਖੜੇ ਸਨ।
Verse 35
स्वायंभुवाद्या मनवो भृग्वाद्या ऋषयस्तथा । शक्राद्या देवताश्चैव सर्व एव समं ययुः
ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਆਦਿ ਮਨੂ, ਭ੍ਰਿਗੁ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤੇ—ਸਾਰੇ ਇਕੱਠੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 36
स्कंदश्शक्तिं समादाय मयूरस्थस्सघंटकः । देव्यास्समीपे संतस्थौ द्वितीय इव पावकः
ਸ਼ਕਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਮੋਰ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਅਤੇ ਘੰਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਕੰਦ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਰਹੇ—ਮਾਨੋ ਦੂਜੀ ਅੱਗ ਵਰਗੇ।
Verse 37
नंदी शूलं समादाय भवाग्रे समवस्थितः । सर्वभूतगणाश्चैवं मातरो विविधाः स्थिताः
ਨੰਦੀ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੋਰਚਾ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਭੂਤਗਣ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਖੜੀਆਂ ਸਨ।
Verse 38
तेऽभिवाद्य महेशानं परिवार्य्य समंततः । अस्तुवन्विविधैः स्तोत्रैर्महादेवं तदा सुराः
ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ, ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਨੇਕਾਂ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 39
यत्किंचित्तु जगत्यस्मिन्दृश्यते श्रूयतेऽथवा । तत्सर्वं भगवत्पार्श्वे निरीक्ष्याहं सुविस्मितः
ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿੱਸਦਾ ਜਾਂ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵਿਸਮਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 40
सुमहद्धैर्य्यमालंब्य प्रांजलिर्विविधैः स्तवैः । परमानन्दसंमग्नोऽभूवं कृष्णाहमद्ध्वरे
ਵੱਡਾ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅਨੇਕ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ (ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ) ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 41
संमुखे शंकरं दृष्ट्वा बाष्पगद्गदया गिरा । अपूजयं सुविधिवदहं श्रद्धासमन्वितः
ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 42
भगवानथ सुप्रीतश्शंकरः परमेश्वरः । वाण्या मधुरया प्रीत्या मामाह प्रहसन्निव
ਤਦ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਕਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਸਹਿਤ ਮੈਨੂੰ ਬੋਲੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ।
Verse 43
न विचालयितुं शक्यो मया विप्र पुनः पुनः । परीक्षितोसि भद्रं ते भवान्भक्त्यान्वितो दृढः
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਯਤਨ ਕੀਤਾ ਪਰ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਹਿਲਾ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਤੂੰ ਪਰਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ—ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ—ਤੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈਂ।
Verse 44
तस्मात्ते परितुष्टोऽस्मि वरं वरय सुव्रत । दुर्लभं सर्वदेवेषु नादेयं विद्यते तव
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਵਰ ਮੰਗ। ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਕੋਈ ਦੁਰਲਭ ਨਹੀਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
Verse 45
स चाहं तद्वचः श्रुत्वा शंभोः सत्प्रेमसंयुतम् । देवं तं प्रांजलिर्भूत्वाऽब्रुवं भक्तानुकंपिनम्
ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਸਤ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਪਿਘਲ ਗਿਆ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮੈਂ ਕਿਹਾ।
Verse 46
उपमन्युरुवाच । भगवन्यदि तुष्टोऽसि यदि भक्तिः स्थिरा मयि । तेन सत्येन मे ज्ञानं त्रिकालविषयं भवेत्
ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸੱਚ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਤ੍ਰਿਕਾਲ—ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ, ਭਵਿੱਖ—ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।
Verse 47
प्रयच्छ भक्तिं विपुलां त्वयि चाव्यभिचारिणीम् । सान्वयस्यापि नित्यं मे भूरि क्षीरौदनं भवेत्
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੁਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਬਖ਼ਸ਼; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੁਲ-ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸਦਾ ਬਹੁਤ ਖੀਰ-ਅੰਨ (ਦੁੱਧ-ਚੌਲ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ।
Verse 48
ममास्तु तव सान्निध्यं नित्यं चैवाश्रमे विभो । तव भक्तेषु सख्यं स्यादन्योन्येषु सदा भवेत्
ਹੇ ਵਿਭੋ, ਇਸ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਮਿਲੇ। ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਤਾ ਰਹੇ—ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸੁਹਿਰਦਤਾ ਤੇ ਏਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।
Verse 49
एवमुक्तो मया शंभुर्विहस्य परमेश्वरः । कृपादृष्ट्या निरीक्ष्याशु मां स प्राह यदूद्वह
ਮੇਰੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਭੂ ਹੱਸ ਪਏ। ਕਰੁਣਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਯਦੂ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 50
श्रीशिव उवाच । उपमन्यो मुने तात वर्ज्जितस्त्वं भविष्यसि । जरामरणजैर्दोषैस्सर्वकामान्वितो भव
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮੁਨੀ ਉਪਮਨ੍ਯੂ, ਪਿਆਰੇ ਵਤਸ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੁਕਤ ਹੋਵੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।
Verse 51
मुनीनां पूजनीयश्च यशोधनसमन्वितः । शीलरूपगुणैश्वर्यं मत्प्रसादात्पदेपदे
ਤੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਵੇਂਗਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਤੇ ਧਨ ਨਾਲ ਸਮਪੰਨ ਰਹੇਂਗਾ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹਰ ਕਦਮ ਤੇ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਦਾਚਾਰ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਅਤੇ ਆਤਮਿਕ ਐਸ਼ਵਰਯ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 52
क्षीरोदसागरस्यैव सान्निध्यं पयसां निधेः । तत्र ते भविता नित्यं यत्रयत्रेच्छसे मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਖੀਰ-ਸਾਗਰ—ਦੁੱਧ ਦੀ ਅਖੁੱਟ ਨਿਧੀ—ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਤੂੰ ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਇੱਛਾ ਕਰੇਂਗਾ, ਓਥੇ ਓਥੇ ਇਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਤੇਰਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 53
अमृतात्मकं तु तत्क्षीरं यावत्संयाम्यते ततः । इमं वैवस्वतं कल्पं पश्यसे बन्धुभिस्सह
ਉਹ ਦੁੱਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਜਿੰਨੀ ਦੇਰ ਤੱਕ ਉਹ ਰੋਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉੱਨੀ ਹੀ। ਫਿਰ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂਆਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਵੈਵਸਵਤ ਕਲਪ ਨੂੰ ਵੇਖੇਂਗਾ।
Verse 54
त्वद्गोत्रं चाक्षयं चास्तु मत्प्रसादात्सदैव हि । सान्निध्यमाश्रमे तेऽहं करिष्यामि महामुने
ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਤੇਰਾ ਗੋਤ੍ਰ ਸਦਾ ਅਖੰਡ ਤੇ ਅਖ਼ਯ ਰਹੇ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਆਪਣੀ ਪਾਵਨ ਸਾਨ্নਿਧੀ ਕਾਇਮ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 55
मद्भक्तिस्तु स्थिरा चास्तु सदा दास्यामि दर्शनम् । स्मृतश्च भवता वत्स प्रियस्त्वं सर्वथा मम
ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਅਡੋਲ ਰਹੇ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਆਪਣਾ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰੇਂ, ਹੇ ਵਤਸ, ਜਾਣ ਲੈ ਕਿ ਤੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੈਂ।
Verse 56
यथाकामसुखं तिष्ठ नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसि । सर्वं प्रपूर्णतां यातु चिंतितं नात्र संशयः
ਜਿਵੇਂ ਤੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਸੁਖ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ; ਬੇਚੈਨੀ ਵਾਲੀ ਤੜਪ ਕਰਨੀ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ੋਭਦੀ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਸੋਚਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 57
उपमन्युरुवाच । एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्य्यकोटिसमप्रभः । ममेशानो वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तरधीयत
ਉਪਮਨ੍ਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 58
एवं दृष्टो मया कृष्ण परिवारसमन्वितः । शंकरः परमेशानो भक्तिमुक्तिप्रदायकः
ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਵੇਖਿਆ— ਉਹ ਭਗਤੀ ਦੇ ਦਾਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹਨ।
Verse 59
शंभुना परमेशेन यदुक्तं तेन धीमता । तदवाप्तं च मे सर्वं देवदेवसमाधिना
ਸ਼ੰਭੂ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਉਸ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਸਮਾਧੀ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 60
प्रत्यक्षं चैव तै जातान्गन्धर्वाप्सरसस्तथा । ऋषीन्विद्याधरांश्चैव पश्य सिद्धान्व्यवस्थितान्
ਵੇਖੋ— ਪ੍ਰਤੱਖ— ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੂੰ; ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਖੜੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ।
Verse 61
पश्य वृक्षान्मनोरम्यान्स्निग्धपत्रान्सुगंधिनः । सर्वर्तुकुसुमैर्युक्तान्सदापुष्पफलन्वितान्
ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਰੁੱਖ ਵੇਖੋ— ਚਿਕਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਸੁਗੰਧਿਤ— ਸਭ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਦਾ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ।
Verse 62
सर्वमेतन्महाबाहो शंकरस्य महात्मनः । प्रसादाद्देवदेवस्य विश्वं भावसमन्वितम
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ; ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਵਿਆਪ ਕੇ ਧਾਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 63
ममास्ति त्वखिलं ज्ञानं प्रसादाच्छूलपाणिनः । भूतं भव्यं भविष्यं च सर्वं जानामि तत्त्वतः
ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਗਿਆਨ ਮੇਰਾ ਹੈ। ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ—ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੱਤਵਤಃ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।
Verse 64
तमहं दृष्टवान्देवमपि देवाः सुरेश्वराः । यं न पश्यंत्यनाराध्य कोऽन्यो धन्यतरो मया
ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਦੇਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ ਬਿਨਾ ਆਰਾਧਨਾ ਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨ ਕੌਣ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 65
षड्विंशकमिति ख्यातं परं तत्त्वं सनातनम् । एवं ध्यायंति विद्वांसौ महत्परममक्षरम्
ਉਹ ਪਰਮ, ਸਨਾਤਨ ਤੱਤ ‘ਛੱਬੀਵਾਂ’ (ਸ਼ਡਵਿੰਸ਼ਕ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਮਹਾਨ, ਸਰਵੋੱਚ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ—ਸ਼ਿਵ—ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 66
सर्व तत्त्वविधानज्ञः सर्वतत्त्वार्थदर्शनः । स एव भगवान्देवः प्रधानपुरुषेश्वरः
ਉਹ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਜਾਣਨਹਾਰ ਅਤੇ ਹਰ ਤੱਤ ਦੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਦਾ ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਉਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ—ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ਵਰ—ਹੈ।
Verse 67
यो निजाद्दक्षिणात्पार्श्वाद्ब्रह्माणं लोककारणम् । वामादप्यसृजद्विष्णुं लोकरक्षार्थमीश्वरः
ਉਸ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੋਕ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਲੋਕ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰਜਿਆ।
Verse 68
कल्पान्ते चैव संप्राप्तेऽसृजद्रुद्रं हृदः प्रभुः । ततस्समहरत्कृत्स्नं जगत्स्थावरजंगमम्
ਜਦੋਂ ਕਲਪਾਂਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ ਸਮੇਟ ਲਿਆ।
Verse 69
युगांते सर्वभूतानि संवर्तक इवानलः । कालो भूत्वा महादेवो ग्रसमानस्स तिष्ठति
ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਮਹਾਦੇਵ ਆਪ ਹੀ ਕਾਲ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੰਵਰਤਕ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਸ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Verse 70
सर्वज्ञस्सर्वभूतात्मा सवर्भूतभवोद्भवः । आस्ते सर्वगतो देवो दृश्यस्सर्वैश्च दैवतैः
ਉਹ ਸਰਵਜ੍ਞ ਹੈ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਭਵ-ਉਦਭਵ ਦਾ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਦੇਵ ਹਰ ਥਾਂ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
Verse 71
अतस्त्वं पुत्रलाभाय समाराधय शंकरम् । शीघ्रं प्रसन्नो भविता शिवस्ते भक्तवत्सलः
ਇਸ ਲਈ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਲਈ ਤੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰ। ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ਿਵ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਜਲਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
Frequently Asked Questions
The chapter inaugurates the Kṛṣṇa–Upamanyu frame: Kṛṣṇa goes to Kailāsa to perform tapas for putrārtha and approaches the Śaiva sage Upamanyu; the theological argument embedded in the opening invocation asserts Śiva’s supremacy as guṇa-transcendent while still regulating cosmic creation and dissolution.
The guṇa-mapping (creator/rajas, dissolver/tamas) functions as a symbolic theology: it explains how the Absolute can appear as functional divinity without being limited by function, while Kailāsa signifies the axis of ascent where disciplined tapas and correct devotion become a gateway from worldly aims to liberative insight.
Śiva is highlighted primarily as Śaṃbhu/Maheśa/Giriśa—the supreme Lord of Kailāsa and the pūrṇa, amala reality beyond māyā and the guṇas; Gaurī/Umā is not yet narratively foregrounded in these sample verses, but the Saṃhitā’s framing implies her interpretive centrality for subsequent chapters.