शिवस्तुतिवर्णनम् (Śiva-stuti-varṇanam) — “Description of Hymns in Praise of Śiva”

Verse 1

व्यास उवाच । तस्मिन् दैत्याधिपे पौरे सभ्रातरि विमोहिते । सनत्कुमार किं वासीत्तदाचक्ष्वाखिलं विभो

ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਉਹ ਨਗਰ-ਅਧਿਪਤੀ ਦੈਤ੍ਯਰਾਜ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਤਦ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਵਿਭੋ, ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । त्रिपुरे च तथाभूते दैत्ये त्यक्तशिवार्चने । स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੀ ਹੋ ਗਈ—ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ-ਅਰਚਨਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ; ਇਸਤ੍ਰੀ-ਧਰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੁਰਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਹੋ ਗਏ—

Verse 3

कृतार्थ इव लक्ष्मीशो देवैस्सार्द्धमुमापतिम् । निवेदितुं तच्चरित्रं कैलासमगमद्धरिः

ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਜਿਹਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਮਾਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਉਸ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕਰੇ।

Verse 4

तस्योपकंठं स्थित्वाऽसौ देवैस्सह रमापतिः । ततो भूरि स च ब्रह्मा परमेण समाधिना

ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਰਮਾਪਤੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਰਮ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਪਰਮਾਰਥ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਕੇ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਗਹਿਰਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ।

Verse 5

मनसा प्राप्य सर्वज्ञं ब्रह्मणा स हरिस्तदा । तुष्टाव वाग्भिरिष्ट्वाभिश्शंकरं पुरुषोत्तमः

ਤਦੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਹਰੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਪ੍ਰਿਯ ਸਤੁਤੀ-ਵਚਨਾਂ ਅਤੇ ਵੰਦਨਾ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शिवस्तुतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਿਵਸਤੁਤੀ-ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 7

एवं कृत्वा महादेवं दंडवत्प्रणिपत्य ह । जजाप रुद्रमंत्रं च दक्षिणामूर्तिसंभवम्

ਇਉਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾਮੂਰਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕਟ ਹੋਇਆ ਰੁਦ੍ਰ ਮੰਤਰ ਜਪਿਆ।

Verse 8

जले स्थित्वा सार्द्धकोटिप्रमितं तन्मनाः प्रभुः । संस्मरन् मनसा शंभुं स्वप्रभुं परमेश्वरम्

ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਆਪਣੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 9

तावद्देवास्तदा सर्वे तन्मनस्का महेश्वरम्

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 10

देवा ऊचुः । नमस्सर्वात्मने तुभ्यं शंकरायार्तिहारिणे । रुद्राय नीलकंठाय चिद्रूपाय प्रचेतसे

ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸਰਵਾਤਮਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਆਰਤੀਹਾਰੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਨੀਲਕੰਠ, ਚਿਦ੍ਰੂਪ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 11

गतिर्नस्सर्वदा त्वं हि सर्वापद्विनिवारकः । त्वमेव सर्वदात्माभिर्वंद्यो देवारिसूदन

ਤੂੰ ਹੀ ਸਦਾ ਸਾਡੀ ਗਤੀ ਤੇ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਹਰ ਆਪਦਾ ਦਾ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈਂ। ਹੇ ਦੇਵ-ਵੈਰੀ-ਸੂਦਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਨਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 12

त्वमादिस्त्वमनादिश्च स्वानंदश्चाक्षयः प्रभुः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि साक्षात्स्रष्टा जगत्प्रभुः

ਤੂੰ ਹੀ ਆਦਿ ਹੈਂ ਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਅਨਾਦਿ; ਤੂੰ ਸਵ-ਆਨੰਦ ਸਰੂਪ, ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਦਾ ਵੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਤੂੰ ਹੀ, ਜਗਤ ਦਾ ਮਾਲਕ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 13

त्वमेव जगतां कर्ता भर्ता हर्ता त्वमेव हि । ब्रह्मा विष्णुर्हरो भूत्वा रजस्सत्त्वतमोगुणैः

ਤੂੰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈਂ। ਰਜਸ, ਸਤ੍ਤਵ ਅਤੇ ਤਮਸ ਗੁਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਹਰ ਬਣ ਕੇ ਤੂੰ ਹੀ ਇਹ ਕਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 14

तारकोसि जगत्यस्मिन्सर्वेषामधिपोऽव्ययः । वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः

ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਤਾਰਕ—ਸਭ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਧਿਪਤੀ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਵਰਦਾਤਾ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਵਾਣੀ-ਸਰੂਪ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਜਾਣ ਯੋਗ ਤੱਤ ਹੋ, ਪਰ ‘ਵਾਚ੍ਯ-ਵਾਚਕ’ ਦੇ ਦ੍ਵੈਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋ।

Verse 15

याच्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर्योगवित्तमैः । हृत्पुंडरीकविवरे योगिनां त्वं हि संस्थितः

ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਯੋਗ-ਤੱਤ ਦੇ ਪਰਮ ਜਾਣਕਾਰ ਯੋਗੀ, ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਤੇ ਆਵਾਹਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵੱਸਦੇ ਹੋ।

Verse 16

वदंति वेदास्त्वां संतः परब्रह्मस्वरूपिणम् । भवंतं तत्त्वमित्यद्य तेजोराशिं परात्परम्

ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਸੰਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਬ੍ਰਹਮ-ਸਰੂਪ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਰਮ ਤੱਤ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਅਤੁਲ ਪੁੰਜ—ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 17

परमात्मानमित्याहुररस्मिन् जगति यद्विभो । त्वमेव शर्व सर्वात्मन् त्रिलोकाधिपते भव

ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਵਿਭੋ! ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸ਼ਰਵ, ਹੇ ਸਰਬਾਤਮਨ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕਾਧਿਪਤੀ—ਸਾਡੇ ਸ਼ਰਨ ਬਣ ਕੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਰਹੋ।

Verse 18

दृष्टं श्रुतं स्तुतं सर्वं ज्ञायमानं जगद्गुरो । अणोरल्पतरं प्राहुर्महतोपि महत्तरम्

ਹੇ ਜਗਦਗੁਰੂ! ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ, ਸੁਣਿਆ, ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਤੇਰਾ ਅੰਸ਼-ਮਾਤਰ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਤੂੰ ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੁਖਮ ਅਤੇ ਮਹਤ ਤੋਂ ਵੀ ਮਹਾਨ ਹੈਂ।

Verse 19

सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोक्षिशिरोमुखम् । सर्वतश्श्रवणघ्राणं त्वां नमामि च सर्वतः

ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੁਖ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ; ਤੁਹਾਡਾ ਸੁਣਨਾ ਤੇ ਘ੍ਰਾਣ ਵੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਹੈ।

Verse 20

सर्वज्ञं सर्वतो व्यापिन् सर्वेश्वरमनावृतम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं त्वां नमामि च सर्वतः

ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤੁਸੀਂ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਅਨਾਵ੍ਰਿਤ ਹੋ; ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼, ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਹੈ।

Verse 21

सर्वेश्वरं भवाध्यक्षं सत्यं शिवमनुत्तमम् । कोटि भास्करसंकाशं त्वां नमामि च सर्वतः

ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਭਵ ਦੇ ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼, ਸਤ੍ਯ-ਸਰੂਪ, ਅਨੁੱਤਮ ਸ਼ਿਵ; ਤੁਹਾਡੀ ਜੋਤਿ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ।

Verse 22

विश्वदेवमनाद्यंतं षट्त्रिंशत्कमनीश्वरम् । प्रवर्तकं च सर्वेषां त्वां नमामि च सर्वतः

ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵ! ਤੂੰ ਅਨਾਦਿ-ਅਨੰਤ ਹੈਂ; ਛੱਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਅਨੁੱਤਰ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ। ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ; ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 23

प्रवर्तकं च प्रकृतेस्सर्वस्य प्रपितामहम् । सर्वविग्रहमीशं हि त्वां नमामि च सर्वतः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸਰਵਰੂਪਧਾਰੀ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਹਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 24

एवं वदंति वरदं सर्वावासं स्वयम्भुवम् । श्रुतयः श्रुतिसारज्ञं श्रुतिसारविदश्च ये

ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਵਯੰਭੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਖਦੀਆਂ ਹਨ—ਵਰਦਾਤਾ, ਸਭ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਆਸਰਾ, ਵੇਦ-ਸਾਰ ਦਾ ਗਿਆਤਾ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਸਾਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 25

अदृश्यमस्माभिरनेकभूतं त्वया कृतं यद्भवताथ लोके । त्वामेव देवासुरभूसुराश्च अन्ये च वै स्थावरजंगमाश्च

ਜੋ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦੇਵ, ਅਸੁਰ, ਭੂਸੁਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਤੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

Verse 26

पाह्यनन्यगतीञ्शंभो सुरान्नो देववल्लभ । नष्टप्रायांस्त्रिपुरतो विनिहत्यासुरान्क्षणात्

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਿਆਰੇ—ਸਾਡੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਕਰਕੇ ਅਸੀਂ ਲਗਭਗ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ; ਇਕ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਸੰਘਾਰ ਕਰਕੇ ਸਾਨੂੰ ਉੱਧਾਰੋ।

Verse 27

मायया मोहितास्तेऽद्य भवतः परमेश्वर । विष्णुना प्रोक्तयुक्त्या त उज्झिता धर्मतः प्रभो

ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਅੱਜ ਉਹ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਕਹੀ ਯੁਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਸਤਪਥ ਤਿਆਗ ਬੈਠੇ ਹਨ।

Verse 28

संत्यक्तसर्वधर्मांश्च बोद्धागमसमाश्रिताः । अस्मद्भाग्यवशाज्जाता दैत्यास्ते भक्तवत्सल

ਸਾਰੇ (ਵੈਦਿਕ) ਧਰਮ ਤਿਆਗ ਕੇ ਅਤੇ ਬੌੱਧ ਆਗਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਹੀ ਦੁર્ભਾਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਹ ਦੈਤ ਜਨਮੇ ਹਨ—ਹੇ ਭਕਤਵਤਸਲ।

Verse 29

सदा त्वं कार्यकर्त्ताहि देवानां शरणप्रद । वयं ते शरणापन्ना यथेच्छसि तथा कुरु

ਤੂੰ ਹੀ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਤੈਨੂੰ ਭਾਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा महेशानं देवास्तु पुरतः स्थिताः । कृतांजलिपुटा दीना आसन् संनतमूर्तयः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਹਲ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਠਹਿਰੇ ਰਹੇ।

Verse 31

स्तुतश्चैवं सुरेन्द्राद्यैर्विष्णोर्जाप्येन चेश्वरः । अगच्छत्तत्र सर्वेशो वृषमारुह्य हर्षितः

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਜਪ-ਆਰਾਧਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਈਸ਼ਵਰ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 32

विष्णुमालिंग्य नंदिशादवरुह्य प्रसन्नधीः । ददर्श सुदृशा तत्र नन्दीदत्तकरोऽखिलान्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਨੰਦੀਸ਼ (ਨੰਦੀ) ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਸੁਨੇਤ੍ਰ ਨੇ ਉੱਥੇ ਨੰਦੀ ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 33

अथ देवान् समालोक्य कृपादृष्ट्या हरिं हरः । प्राह गंभीरया वाचा प्रसन्नः पार्वतीपतिः

ਫਿਰ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਹਰ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗੰਭੀਰ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ।

Verse 34

शिव उवाच । ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वर । विष्णोर्मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः

ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ! ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਹ ਦੇਵ-ਕਾਰਜ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੇ ਧੀਮਾਨ ਨਾਰਦ ਦੀ ਮੱਤ ਵੀ ਜਾਣ ਲਈ ਹੈ।

Verse 35

तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तम । पुरत्रयविनाशं च करिष्येऽहं न संशयः

ਹੇ ਦੇਵਸੱਤਮ! ਜੋ ਦੈਤ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਡਿੱਠੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦਾ ਨਾਸ ਵੀ ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 36

परन्तु ते महादैत्या मद्भक्ता दृढमानसाः । अथ वध्या मयैव स्युर्व्याजत्यक्तवृषोत्तमाः

ਪਰੰਤੂ ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ ਮੇਰੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਵਾਲੇ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤ੍ਤਮ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਹੀ ਵਧ ਹੋਣਗੇ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 37

विष्णुर्हन्यात्परो वाथ यत्त्याजितवृषाः कृताः । दैत्या मद्भक्तिरहितास्सर्वे त्रिपुरवासिनः

ਭਾਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸ਼ਕਤੀ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਧਰਮ-ਤਿਆਗੀ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ; ਇਹ ਸਭ ਮੇਰੇ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ) ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਨਿਰਭਗਤ ਹਨ।

Verse 38

इति शंभोस्तु वचनं श्रुत्वा सर्वे दिवौकसः । विमनस्का बभूवुस्ते हरिश्चापि मुनीश्वर

ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਮਲੂਲ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 39

देवान् विष्णुमुदासीनान् दृष्ट्वा च भवकृद्विधिः । कृतांजलिपुरश्शंभुं ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਦਾਸੀਨ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਗਤ-ਰਚਨਹਾਰ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । न किंचिद्विद्यते पापं यस्मात्त्वं योगवित्तमः । परमेशः परब्रह्म सदा देवर्षिरक्षकः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਦੇ ਪਰਮ ਜਾਣਕਾਰ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹੋ; ਸਦਾ ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ ਹੋ।

Verse 41

तवैव शासनात्ते वै मोहिताः प्रेरको भवान् । त्यक्तस्वधर्मत्वत्पूजाः परवध्यास्तथापि न

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋਏ ਹਨ; ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੋ। ਆਪਣਾ ਸਵਧਰਮ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵਧ-ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ (ਵਧ ਕਰਨ ਲਈ) ਨਹੀਂ ਹਨ।

Verse 42

अतस्त्वया महादेव सुरर्षिप्राणरक्षक । साधूनां रक्षणार्थाय हंतव्या म्लेच्छजातयः

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਅਕ, ਸੱਜਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮਲੇਛਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 43

राज्ञस्तस्य न तत्पापं विद्यते धर्मतस्तव । तस्माद्रक्षेद्द्विजान् साधून्कंटकाद्वै विशोधयेत्

ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਦਵਿਜਾਂ ਅਤੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 44

एवमिच्छेदिहान्यत्र राजा चेद्राज्यमात्मनः । प्रभुत्वं सर्वलोकानां तस्माद्रक्षस्व मा चिरम्

ਜੇਕਰ ਰਾਜਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।

Verse 45

मुनीन्द्रेशास्तथा यज्ञा वेदाश्शास्त्रादयोखिलाः । प्रजास्ते देवदेवेश ह्ययं विष्णुरपि ध्रुवम्

ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਯੱਗ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰੀ ਪਰਜਾ ਤੁਹਾਡੀ ਹੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ।

Verse 46

देवता सार्वभौमस्त्वं सम्राट्सर्वेश्वरः प्रभो । परिवारस्तवैवैष हर्यादि सकलं जगत्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਰਵਭੌਮ ਸਮਰਾਟ ਅਤੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਹੋ। ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤੁਹਾਡਾ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ।

Verse 47

युवराजो हरिस्तेज ब्रह्माहं ते पुरोहितः । राजकार्यकरः शक्रस्त्वदाज्ञापरि पालकः

ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹਰੀ! ਤੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇਰਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਰਾਜਕਾਜ ਸੰਭਾਲੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਪਾਲੇਗਾ।

Verse 48

देवा अन्येपि सर्वेश तव शासनयन्त्रिताः । स्वस्वकार्यकरा नित्यं सत्यं सत्यं न संशयः

ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ! ਹੋਰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਨਿਯਮ-ਤੰਤਰ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਉਹ ਸਦਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरस्सुरपो विधिम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।

Verse 50

शिव उवाच । हे ब्रह्मन् यद्यहं देवराजस्सम्राट् प्रकीर्त्तितः । तत्प्रकारो न मे कश्चिद्गृह्णीयां यमिह प्रभुः

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਜੇ ਮੈਂ ਦੇਵਰਾਜ ਦਾ ਵੀ ਸਮਰਾਟ ਕਿਹਾ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਭੀ ਇੱਥੇ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਪ੍ਰਭੁਤਵ ਮੈਂ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸ਼ਾਸਕ ਵਾਂਗ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 51

रथो नास्ति महादिव्यस्तादृक् सारथिना सह । धनुर्बाणादिकं चापि संग्रामे जयकारकम्

ਕੋਈ ਐਸਾ ਮਹਾ-ਦਿਵ੍ਯ ਰਥ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਰਗਾ ਸਾਰਥੀ; ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਆਦਿ ਵੀ ਐਸੇ ਨਹੀਂ ਜੋ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾ ਦੇਣ।

Verse 52

यमास्थाय धनुर्बाणान् गृहीत्वा योज्य व मनः । निहनिष्याम्यहं दैत्यान् प्रबलानपि संगरे

ਯਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼-ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇਕਾਗਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦੈਂਤਾਂ ਦਾ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 53

सनत्कुमार उवाच । अद्य सब्रह्मका देवास्सेन्द्रोपेन्द्राः प्रहर्षिताः । श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं नत्वा प्रोचुर्महेश्वरम्

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 54

देवा ऊचुः वयं भवाम देवेश तत्प्रकारा महेश्वर । रथादिका तव स्वा मिन्संनद्धास्संगराय हि

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਸਾਡੇ ਰਥ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਯੁੱਧ-ਸਾਮਗਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਜੰਗ ਲਈ ਸੁਸੱਜਿਤ ਹੈ।

Verse 55

इत्युक्त्वा संहतास्सर्वे शिवेच्छामधिगम्य ह । पृथगूचुः प्रसन्नास्ते कृताञ्जलिपुटास्सुराः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।