गाणपत्यदानकथा (Bāṇāsura Receives Gaṇapatya; Genealogical Prelude)
ਅਧਿਆਇ 51 ਸੰਵਾਦ-ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਸ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਨੇਹ ਵਸ਼ ਬਾਣਾਸੁਰ ਨੂੰ ‘ਗਾਣਪਤ੍ਯ’ (ਗਣ-ਸੰਬੰਧ/ਗਣ-ਅਧਿਕਾਰ) ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵਲੀਲਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਇਤਿਹਾਸ-ਰੂਪ ਕਥਾ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲਈ ਸਹਿਮਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਅਧਿਆਇ ਪੁਰਾਣਿਕ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਮਾਨਸਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚੀ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਤਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਵਿਵਾਹਾਂ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਤੀ ਜੇਠੀ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਦੋ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ—ਜੇਠਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼—ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ। ਇਹ ਵੰਸ਼-ਰਚਨਾ ਅੱਗੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਅਸੁਰ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਅਤੇ ਬਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਲਈ ਪਿਛੋਕੜ ਤਿਆਰ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ-ਤੱਤਵਕ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੁਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੋਈ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਅਤੇ ਗਣ-ਪਦ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ श्राविता सुकथाद्भुता । भवतानुग्रहात्प्रीत्या शभ्वनुग्रहनिर्भरा
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ! ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣੀ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।
Verse 2
इदानीं श्रोतुमिच्छामि चरितं शशिमौलिनः । गाणपत्यं ददौ प्रीत्या यथा बाणासुराय वै
ਹੁਣ ਮੈਂ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਬਾਣਾਸੁਰ ਨੂੰ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਦਾ ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Verse 3
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यासादरात्तां वै कथां शंभोः परात्मनः । गाणपत्यं यथा प्रीत्या ददौ बाणा सुराय हि
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਆਸ ਤੋਂ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸ਼ੰਭੂ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣੋ; ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬਾਣਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਗਾਣਪਤ੍ਯ ਪਦ ਕਿਵੇਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।
Verse 4
अत्रैव सुचरित्रं च शंकरस्य महाप्रभोः । कृष्णेन समरोप्यत्र शंभोर्बाणानुगृह्णतः
ਇੱਥੇ ਹੀ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਹੈ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਇਸੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਬਾਣ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 5
अत्रानुरूपं शृणु मे शिवलीलान्वितं परम् । इतिहासं महापुण्यं मनःश्रोत्रसुखावहम्
ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਇੱਥੇ ਅਨੁਕੂਲ, ਸ਼ਿਵ-ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਪਰਮ ਆਖਿਆਨ ਸੁਣੋ। ਇਹ ਮਹਾਪੁੰਨ ਇਤਿਹਾਸ ਮਨ ਅਤੇ ਕੰਨ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 6
ब्रह्मपुत्रो मरीचिर्यो मुनिरासीन्महामतिः । मानसस्सर्वपुत्रेषु ज्येष्ठः श्रेष्ठः प्रजापतिः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰੀਚਿ ਨਾਮ ਦਾ ਮੁਨੀ ਮਹਾਮਤਿ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਮਾਨਸ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਜੇਠਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਸੀ।
Verse 7
तस्य पुत्रो महात्मासीत्कश्यपो मुनिसत्तमः । सृष्टिप्रवृद्धकोऽत्यंतं पितुर्भक्तो विधेरपि
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਤਮਾ ਕਸ਼੍ਯਪ ਸੀ, ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਧਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਤੇ ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਵੀ ਪਰਮ ਭਗਤ ਸੀ।
Verse 8
स्वस्य त्रयोदशमितादक्षकन्या स्सुशीलिकाः । कश्यपस्य मुनेर्व्यास पत्न्यश्चासन्पतिव्रताः
ਹੇ ਵਿਆਸ! ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਤੇਰਾਂ ਸੁਸ਼ੀਲ ਧੀਆਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਮੁਨੀ ਦੀਆਂ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ, ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਪਤਨੀਆਂ ਬਣੀਆਂ।
Verse 9
तत्र ज्येष्ठा दितिश्चासीद्दैत्यास्तत्तनयास्स्मृताः । अन्यासां च सुता जाता देवाद्यास्सचराचराः
ਉੱਥੇ ਦਿਤੀ ਜੇਠੀ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ‘ਦੈਤ੍ਯ’ ਕਰਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਪਤਨੀਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਚਰ-ਅਚਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ।
Verse 10
ज्येष्ठायाः प्रथमौ पुत्रौ दितेश्चास्तां महाबलौ । हिरण्यकशिपुर्ज्येष्ठो हिरण्याक्षोऽनुजस्ततः
ਜੇਠੀ ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਏ—ਜੇਠਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਅਤੇ ਫਿਰ ਛੋਟਾ ਹਿਰਣ੍ਯਾਕ੍ਸ਼।
Verse 11
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारो दैत्यसत्तमाः । ह्रादानुह्रादसंह्रादा प्रह्रादश्चेत्यनुक्रमात्
ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਚਾਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ—ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ: ਹ੍ਰਾਦ, ਅਨੁਹ੍ਰਾਦ, ਸੰਹ੍ਰਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ।
Verse 12
प्रह्रादस्तत्र हि महान्विष्णुभक्तो जितेन्द्रियः । यं नाशितुं न शक्तास्तेऽभवन्दैत्याश्च केपि ह
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਮਹਾਨ ਸੀ—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਭਗਤ ਅਤੇ ਜਿਤੇਂਦ੍ਰੀ। ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜਤਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਹ ਦੈਤ੍ਯ ਉਸ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।
Verse 13
विरोचनः सुतस्तस्य महा दातृवरोऽभवत् । शक्राय स्वशिरो योऽदाद्याचमानाय विप्रतः
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਰੋਚਨ ਮਹਾਦਾਨੀ ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ; ਜਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਯਾਚਕ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਤੱਕ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 14
तस्य पुत्रो बलिश्चासीन्महादानी शिवप्रियः । येन वामनरूपाय हरयेऽदायि मेदिनी
ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਲੀ ਮਹਾਦਾਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਯ ਭਗਤ ਸੀ; ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਵਾਮਨ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ।
Verse 15
तस्यौरसः सुतो बाणश्शिवभक्तो बभूव ह । मान्यो वदान्यो धीमांश्च सत्यसंधस्स हस्रदः
ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦਾ ਔਰਸ ਪੁੱਤਰ ਬਾਣ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਬਣਿਆ। ਉਹ ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਮਾਣਯੋਗ, ਦਾਨਸ਼ੀਲ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ, ਸੱਚ-ਸੰਕਲਪੀ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।
Verse 16
शोणिताख्ये पुरे स्थित्वा स राज्यमकरोत्पुरा । त्रैलोक्यं च बलाञ्ज्जित्वा तन्नाथानसुरेश्वरः
ਸ਼ੋਣਿਤ ਨਾਮਕ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਉਸ ਅਸੁਰ-ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਸੱਤਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ। ਬਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਥਲੇ ਨਾਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ।
Verse 17
तस्य बाणासुरस्यैव शिवभक्तस्य चामराः । शंकरस्य प्रसादेन किंकरा इव तेऽभवन्
ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੇ ਚਾਮਰਧਾਰੀ ਸੇਵਕ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਉਂ ਹੋ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਹੀ ਕਿੰਕਰ—ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ।
Verse 18
तस्य राज्येऽमरान्हित्वा नाभवन्दुःखिताः प्रजाः । सापत्न्यादुःखितास्ते हि परधर्मप्रवर्तिनः
ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਇਕ ਪਾਸੇ ਰੱਖਣ ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਈ। ਜੋ ਸੌਤਣ-ਭਾਵ ਆਦਿ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਸਨ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਰਧਰਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਤੋਂ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 19
सहस्रबाहुवाद्येन स कदाचिन्महासुरः । तांडवेन हि नृत्येनातोषयत्तं महेश्वरम्
ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਮਹਾਸੁਰ ਆਪਣੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਨਾਦਮਈ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਤਾਂਡਵ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 20
तेन नृत्येन संतुष्टस्सुप्रसन्नो बभूव ह । ददर्श कृपया दृष्ट्या शंकरो भक्तवत्सलः
ਉਸ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਭਕਤ-ਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਰੁਣਾ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ।
Verse 21
भगवान्सर्वलोकेश्शशरण्यो भक्तकामदः । वरेण च्छंदयामास बालेयं तं महासुरम्
ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦੇ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਦੀ ਯੋਗ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਸੁਰ ਬਾਲੇਯ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 22
शंकर उवाच । बालेयः स महादैत्यो बाणो भक्तवरस्सुधीः । प्रणम्य शंकरं भक्त्या नुनाव परमेश्वरम्
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ ਬਾਣ—ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।
Verse 23
बाणासुर उवाच । देवदेव महादेव शरणागतवत्सल । संतुष्टोऽसि महेशान ममोपरि विभो यदि
ਬਾਣਾਸੁਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਸ਼ਰਨ ਆਏਆਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ! ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਹੇ ਵਿਭੋ—ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਤਾਂ…
Verse 24
मद्रक्षको भव सदा मदुपस्थः पुराधिपः । सर्वथा प्रीतिकृन्मे हि ससुतस्सगणः प्रभो
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਪੁਰਾਧਿਪ! ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਰੱਖਿਆਕਰ ਬਣ, ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤੀ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣ।
Verse 25
सनत्कुमार उवाच । बलिपुत्रस्स वै बाणो मोहितश्शिवमायया । मुक्तिप्रदं महेशानं दुराराध्यमपि ध्रुवम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਾਣ ਸ਼ਿਵ-ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੁਕਤੀ-ਦਾਤਾ, ਦੁਰਾਰਾਧ੍ਯ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਸਦਾ ਧ੍ਰੁਵ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 26
स भक्तवत्सलः शंभुर्दत्त्वा तस्मै वरांश्च तान् । तत्रोवास तथा प्रीत्या सगणस्ससुतः प्रभुः
ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੇ; ਫਿਰ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੇ—ਪ੍ਰਭੂ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ।
Verse 27
स कदाचिद्बाणपुरे चक्रे देवासुरैस्सह । नदीतीरे हरः क्रीडां रम्ये शोणितकाह्वये
ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਣਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਰ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ, ‘ਸ਼ੋਣਿਤ’ ਨਾਮ ਦੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 28
ननृतुर्जहसुश्चापि गंधर्वासरसस्तथा । जेयुः प्रणेमुर्मुनय आनर्चुस्तुष्टुवुश्च तम्
ਗੰਧਰਵ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚੇ ਅਤੇ ਹੱਸੇ। ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ “ਜੈ” ਦਾ ਨਾਦ ਕੀਤਾ, ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 29
ववल्गुः प्रथमास्सर्वे ऋषयो जुहुवुस्तथा । आययुः सिद्धसंघाश्च दृदृशुश्शांकरी रतिम्
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚੇ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਦੀਆਂ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਸਿੱਧਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਆਏ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰਤੀ-ਲੀਲਾ ਵੇਖੀ।
Verse 30
कुतर्किका विनेशुश्च म्लेच्छाश्च परिपंथिनः । मातरोभिमुखास्तस्थुर्विनेशुश्च विभीषिका
ਝੂਠੇ ਤਰਕਾਂ ਵਾਲੇ ਵਾਦੀ, ਮਲੇਛ ਲੁਟੇਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੈਰੀ ਰਾਹ ਰੋਕਣ ਵਾਲੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵੈਰੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਤੇ ਭੈ ਦੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵੀ ਮਿਟ ਗਈਆਂ।
Verse 31
रुद्रसद्भावभक्तानां भवदोषाश्च विस्तृताः । तस्मिन्दृष्टे प्रजास्सर्वाः सुप्रीतिं परमां ययुः
ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸੱਚੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਭਵ-ਦੋਸ਼ (ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਕਾਰ) ਫੈਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੇ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਗਹਿਰੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪਾਈ।
Verse 32
ववल्गुर्मुनयस्सिद्धाः स्त्रीणां दृष्ट्वा विचेष्टितम् । पुपुषुश्चापि ऋतवस्स्वप्रभावं तु तत्र च
ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅਜੀਬ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਵੇਖ ਕੇ ਸਿੱਧ ਮੁਨੀ ਵੀ ਅੰਦਰੋਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰੁੱਤਾਂ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਤੇਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 33
ववुर्वाताश्च मृदवः पुष्पकेसरधूसराः । चुकूजुः पक्षिसंघाश्च शाखिनां मधुलम्पटाः
ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਪਰਾਗ ਨਾਲ ਧੁੰਦਲੇ ਹੋਏ ਕੋਮਲ ਪਵਣ ਵਹਿ ਰਹੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦੇ ਲਾਲਚੀ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਮਿੱਠਾ ਚਹਿਕ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 34
पुष्पभारावनद्धानां रारट्येरंश्च कोकिलाः । मधुरं कामजननं वनेषूपवनेषु च
ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰੱਖਤ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ ਰਸਭਰੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਹਰ ਥਾਂ ਕਾਮ ਜਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਿੱਠਾਸ—ਬਸੰਤ ਦੀ ਮੋਹਕ ਛਬ—ਫੈਲ ਗਈ।
Verse 35
ततः क्रीडाविहारे तु मत्तो बालेन्दुशेखरः । अनिर्जितेन कामेन दृष्टाः प्रोवाच नन्दिनम्
ਫਿਰ ਕ੍ਰੀੜਾ-ਵਿਹਾਰ ਵੇਲੇ ਬਾਲੇਂਦੁਸ਼ੇਖਰ (ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ-ਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ) ਲੀਲਾ-ਰਸ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਏ; ਕਾਮ ਹਾਲੇ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਸੀ—ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
Verse 36
चन्द्रशेखर उवाच । वामामानय गौरीं त्वं कैलासात्कृतमंडनाम् । शीघ्रमस्माद्वनाद्गत्वा ह्युक्त्वाऽकृष्णामिहानय
ਚੰਦਰਸ਼ੇਖਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—“ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਗੌਰੀ, ਮੇਰੀ ਵਾਮਾ, ਨੂੰ ਲਿਆ ਆ। ਇਸ ਜੰਗਲ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਅਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਦੱਸ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।”
Verse 37
सनत्कुमार उवाच । स तथेति प्रतिज्ञाय गत्वा तत्राह पार्वतीम् । सुप्रणम्य रहो दूतश्शंकरस्य कृतांजलिः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਉਸ ਨੇ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦੂਤ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਉਹ ਡੂੰਘਾ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਖੜਾ ਸੀ।”
Verse 38
नन्दीश्वर उवाच । द्रष्टुमिच्छति देवि त्वां देवदेवो महेश्वरः । स्ववल्लभां रूपकृतां मयोक्तं तन्निदेशतः
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਯੋਗ ਉਹ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਹੈ।
Verse 39
सनत्कुमार उवाच । ततस्तद्वचनाद्गौरी मंडनं कर्तुमादरात् । उद्यताभून्मुनिश्रेष्ठ पतिव्रतपरायणा
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਗੌਰੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।
Verse 40
आगच्छामि प्रभुं गच्छ वद तं त्वं ममाज्ञया । आजगाम ततो नंदी रुद्रासन्नं मनोगतिः
“ਮੈਂ ਆ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਹਿ ਦੇ।” ਤਦ ਨੰਦੀ ਮਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ।
Verse 41
पुनराह ततो रुद्रो नन्दिनं परविभ्रमः । पुनर्गच्छ ततस्तात क्षिप्रमा नय पार्वतीम्
ਤਦ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਡੋਲ ਅਧਿਕਾਰ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਨੰਦੀ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆਖਿਆ—“ਪੁੱਤਰ, ਮੁੜ ਜਾ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਲੈ ਆ।”
Verse 42
बाढमुक्त्वा स तां गत्वा गौरीमाह सुलोचनाम् । द्रष्टुमिच्छति ते भर्ता कृतवेषां मनोरमाम्
“ਠੀਕ ਹੈ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੁਲੋਚਨਾ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਤੈਨੂੰ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 43
शंकरो बहुधा देवि विहर्तुं संप्रतीक्षते । एवं पतौ सुकामार्ते गम्यतां गिरिनंदिनि
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੈ, ਹੇ ਗਿਰਿਨੰਦਿਨੀ, ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ।
Verse 44
क्सरोभिस्समग्राभिरन्योन्यमभिमंत्रितम् । लब्धभावो यथा सद्यः पार्वत्या दर्शनोत्सुकः
ਪੂਰਨ ਅਤੇ ਪਰਸਪਰ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਮੰਤ੍ਰ-ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਸੰਭਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਉਠਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
Verse 45
अयं पिनाकी कामारिः वृणुयाद्यां नितंबिनीम् । सर्वासां दिव्यनारीणां राज्ञी भवति वै धुवम्
ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਕਾਮਾਰਿ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਇਸ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਵਰਣਗੇ; ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰਾਣੀ ਬਣੇਗੀ।
Verse 46
वीक्षणं गौरिरूपेण क्रीडयेन्मन्मथैर्गणैः । कामोऽयं हंति कामारिमूचुरन्योन्यमादताः
ਗੌਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਕਾਮ-ਸਮਾਨ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਖੇਡ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਨਿਗਾਹਾਂ ਸੁੱਟਦਾ। ਤਦ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ— “ਇਹ ਕਾਮ ਤਾਂ ਕਾਮਾਰਿ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੀ ਚੋਟ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।”
Verse 47
स्प्रष्टुं शक्नोति या काचिदृते दाक्षायणी स्त्रियम् । सा गच्छेत्तत्र निश्शंकं मोहयेत्पार्वतीपतिम्
ਦਾਖ਼ਸ਼ਾਯਣੀ (ਸਤੀ) ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੋ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰੇ।
Verse 48
कूष्मांडतनया तत्र शंकरं स्प्रष्टुमुत्सहे । अहं गौरीसुरूपेण चित्रलेखा वचोऽब्रवीत्
ਉੱਥੇ ਕੂਸ਼ਮਾਂਡ ਦੀ ਧੀ ਬੋਲੀ—“ਮੈਂ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹਾਂ।” ਤਦ ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਗੌਰੀ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 49
चित्रलेखोवाच । यदधान्मोहिनीरूपं केशवो मोह नेच्छया । पुरा तद्वैष्णवं योगमाश्रित्य परमार्थतः
ਚਿਤ੍ਰਲੇਖਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਰਮ ਤੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੋਹਿਨੀ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ।
Verse 50
उर्वश्याश्च ततो दृष्ट्वा रूपस्य परिवर्तनम् । कालीरूपं घृताची तु विश्वाची चांडिकं वपुः
ਫਿਰ ਉਰਵਸ਼ੀ ਦੇ ਰੂਪ-ਪਰਿਵਰਤਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਨੇ ਕਾਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ ਨੇ ਚੰਡਿਕਾ ਦਾ ਉਗ੍ਰ ਸਰੀਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ।
Verse 51
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे ऊषा चरित्रवर्णनं शिवशिवाविवाहवर्णनं नामैकपंचाशत्तमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਊਸ਼ਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਰਣਨ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਵਿਵਾਹ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 52
मातॄणामप्यनुक्तानामनुक्ताश्चाप्सरोवराः । रत्नाद्रूपाणि ताश्चक्रुस्स्वविद्यासंयुता अनु
ਜੋ ਮਾਤਾ-ਦੇਵੀਆਂ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੀ ਅਨੁਕਤ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 53
ततस्तासां तु रूपाणि दृष्ट्वा कुंभां डनंदिनी । वैष्णवादात्मयोगाच्च विज्ञातार्था व्यडंबयत्
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਕੁੰਭਾਂਡਨੰਦਿਨੀ ਨੇ ਆਤਮ-ਯੋਗ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਯੁਕਤੀਆਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਭਾਵ ਸਮਝ ਲਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਟੱਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 54
ऊषा बाणासुरसुता दिव्ययोगविशारदा । चकार रूपं पार्वत्या दिव्यमत्यद्भुतं शुभम्
ਬਾਣਾਸੁਰ ਦੀ ਧੀ ਊਸ਼ਾ, ਜੋ ਦਿਵ੍ਯ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਰਵਤੀ ਲਈ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ, ਦਿਵ੍ਯ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਰੂਪ ਬਣਾਇਆ।
Verse 55
महारक्ताब्जसंकाशं चरणं चोक्तमप्रभम् । दिव्यलक्षणसंयुक्तं मनोऽभीष्टार्थदायकम्
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਰਨ ਮਹਾਨ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਿਕ ਚਮਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਚਰਨ ਭਗਤ ਦੇ ਮਨੋ-ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 56
तस्या रमणसंकल्पं विज्ञाय गिरिजा ततः । उवाच सर्वविज्ञाना सर्वान्तर्यामिनी शिवा
ਤਦ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸੰਬੰਧੀ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਸ਼ਿਵਾ ਸਰਵਜ্ঞ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹੈ।
Verse 57
गिरिजोवाच । यतो मम स्वरूपं वै धृतभूषे सखि त्वया । सकामत्वेन समये संप्राप्ते सति मानिनि
ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸਖੀ, ਹੇ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕਾਮਨਾ ਜਾਗ ਉਠੀ ਹੈ ਤੇ ਨਿਯਤ ਘੜੀ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ ਹੈ—ਹੇ ਮਾਨਿਨੀ, ਸੁਣ।
Verse 58
अस्मिंस्तु कार्तिके मासि ऋतुधर्मास्तु माधवे । द्वादश्यां शुक्लपक्षे तु यस्तु घोरे निशागमे
ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਧਵ (ਵੈਸਾਖ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਰਿਤੁ-ਧਰਮ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਰਾਤ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਆਗਮਨ ਵੇਲੇ ਜੋ ਕੋਈ (ਇਹ ਵਿਧੀ) ਕਰੇ…
Verse 59
कृतोपवासां त्वां भोक्ता सुप्तामंतःपुरे नरः । स ते भर्त्ता कृतो देवैस्तेन सार्द्धं रमिष्यसि
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵਰਤ ਰੱਖ ਕੇ ਅੰਦਰਲੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ ਹੋਵੇਂਗੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਪੁਰਸ਼ ਤੇਰਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰੇਗਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਉਸ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਸੁਖ ਭੋਗੇਂਗੀ।
Verse 60
आबाल्याद्विष्णुभक्तासि यतोऽनिशमतंद्रिता । एवमस्त्विति सा प्राह मनसा लज्जितानना
ਤੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਭਗਤ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਥਕ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਲੱਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁਖ ਨਿਵਾ ਕੇ—ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ, “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।”
Verse 61
अथ सा पार्वती देवी कृतकौतुकमण्डना । रुद्रसंनिधिमागत्य चिक्रीडे तेन शंभुना
ਤਦ ਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ ਤਿਉਹਾਰੀ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਆਈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨਾਲ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 62
ततो रतांते भगवान्रुद्रश्चादर्शनं ययौ । सदारः सगणश्चापि सहितो दैवतैर्मुने
ਤਦ ਰਤੀ-ਸਮਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਆਪਣੀ ਸਹਧਰਮিণੀ, ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਸਮਵੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
The chapter announces and begins the narrative of Śiva granting “gāṇapatya” (gaṇa-affiliation/authority) to Bāṇāsura, then supplies a genealogical preface (Marīci → Kaśyapa → Diti → Hiraṇyakaśipu/Hiraṇyākṣa) to situate the asura lineage.
It suggests that Śiva’s anugraha can confer spiritual-political legitimacy beyond conventional deva/asura binaries, while genealogy functions as karmic-historical context rather than final determinism.
Śiva is invoked through epithets emphasizing transcendence and lordship—Śaśimauli (moon-crested), Śambhu/Śaṅkara, Mahāprabhu, Parātman—foregrounding grace and sovereignty as the chapter’s theological lens.