रुद्रस्य रणप्रवेशः तथा दैत्यगणानां बाणवृष्टिः (Rudra Enters the Battlefield; the Daityas’ Arrow-Storm)
ਅਧਿਆਇ 22 ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਜੀ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ ਰੁਦ੍ਰ ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਮੁਸਕਰਾਂਦਾ ਹੋਵੇ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰੇ ਹੋਏ ਗਣਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਹੌਸਲਾ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਗੱਜ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਘਣੀ ਬਾਣ-ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੈਤ ਪਾਪਾਂ ਵਾਂਗ ਡਰ ਕੇ ਛਿੱਤਰ-ਬਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣਾ ਵੇਖ ਕੇ ਜਲੰਧਰ ਚੰਡੀਸ਼ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਨਿਸੁੰਭ-ਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਦੈਤ-ਰਾਜ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਬਾਣ-ਅੰਧਕਾਰ’ ਪਾ ਕੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਅੰਗ-ਛੇਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ੈਵ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਦਬਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਆਉਂਦੇ ਬਾਣ-ਜਾਲ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਤੀ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦੈਤ ਤੜਫ਼ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਸਰਵੋਚਤਾ ਅਤੇ ਦੈਤ-ਬਲ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵੰਤਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । अथ वीरगणै रुद्रो रौद्ररूपो महाप्रभुः । अभ्यगाद्वृषभारूढस्संग्रामं प्रहसन्निव
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਰੁਦ੍ਰ ਰੌਦ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਵੀਰ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਰਣਭੂਮੀ ਵੱਲ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।
Verse 2
रुद्रमायांतमालोक्य सिंहनादैर्गणाः पुनः । निवृत्ताः संगरे रौद्रा ये हि पूर्वं पराजिताः
ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਗਣਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਨਾਦ ਕੀਤਾ; ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਰ ਗਏ ਸਨ, ਉਹ ਰੌਦ੍ਰ ਵੀਰ ਵੀ ਮੁੜ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵੱਲ ਪਰਤ ਆਏ।
Verse 3
वीर शब्दं च कुर्वन्तस्तेऽप्यन्ये शांकरा गणाः । सोत्सवास्सायुधा दैत्यान्निजघ्नुश्शरवृष्टिभिः
ਵੀਰ-ਨਾਦ ਕਰਦੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੋਰ ਗਣ ਵੀ, ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਉਣ ਲੱਗੇ।
Verse 4
दैत्या हि भीषणं रुद्रं सर्वे दृष्ट्वा विदुद्रुवुः । शांकरं पुरुषं दृष्ट्वा पातकानीव तद्भयात्
ਭਿਆਨਕ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਭੱਜ ਗਏ; ਸ਼ਾਂਕਰ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਡਰ ਕੇ ਉਹ ਇਉਂ ਛਿਟਕ ਗਏ ਜਿਵੇਂ ਪਾਪ ਮਿਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 5
अथो जलंधरो दैत्यान्निवृत्तान्प्रेक्ष्य संगरे । अभ्यधावत्स चंडीशं मुंचन्बाणान्सहस्रशः
ਤਦੋਂ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਚੰਡੀਸ਼ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਬਾਣ ਛੱਡੇ।
Verse 6
निशुंभशुंभप्रमुखा दैत्येन्द्राश्च सहस्रशः । अभिजग्मुश्शिवं वेगाद्रोषात्संदष्टदच्छदाः
ਨਿਸੁੰਭ-ਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤ-ਰਾਜੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦੰਦ ਭੀੰਚ ਕੇ ਮਹਾਂ ਵੇਗ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਟੁੱਟ ਪਏ।
Verse 7
कालनेमिस्तथा वीरः खड्गरोमा बलाहकः । घस्मरश्च प्रचंडश्चापरे चापि शिवं ययुः
ਕਾਲਨੇਮੀ, ਵੀਰ ਖੜਗਰੋਮਾ, ਬਲਾਹਕ, ਘਸਮਰ, ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਨ ਲਈ ਯੁੱਧ ਵਾਸਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
Verse 8
बाणैस्संछादयामासुर्द्रुतं रुद्रगणांश्च ते । अंगानि चिच्छिदुर्वीराः शुंभाद्या निखिला मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰਗਣਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਵੀ ਕੱਟ-ਛੇਦ ਦਿੱਤੇ।
Verse 9
बाणांधकारसंछन्नं दृष्ट्वा गणबलं हरः । तद्बाणजालमाच्छिद्य बाणैराववृते नभः
ਬਾਣਾਂ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਗਣਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ ਨੇ ਉਹ ਬਾਣ-ਜਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ।
Verse 10
दैत्यांश्च बाणवात्याभिः पीडितानकरोत्तदा । प्रचंडबाणजालोघैरपातयत भूतले
ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਆਂਧੀਆਂ ਨਾਲ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬਾਣ-ਜਾਲ ਦੇ ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਵਹਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 11
खड्गरोमशिरः कायात्तथा परशुनाच्छिनत् । बलाहकस्य च शिरः खट्वांगेनाकरोद्द्विधा
ਪਰਸ਼ੂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਖਡਗਰੋਮ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਖਟਵਾਂਗ ਡੰਡੇ ਨਾਲ ਬਲਾਹਕ ਦਾ ਸਿਰ ਦੋ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਯੁੱਧ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀ ਢਹਿ ਪਏ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ-ਪੱਖ ਦੀ ਅਪਰਾਜਿਤ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।
Verse 12
स बद्ध्वा घस्मरं दैत्यं पाशेनाभ्यहनद्भुवि । महावीर प्रचंडं च चकर्त्त विशिखेन ह
ਉਸ ਨੇ ਘਸਮਰ ਦੈਤ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮਹਾਵੀਰ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨੂੰ ਵੀ ਕੱਟ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 13
वृषभेण हताः केचित्केचिद्बाणैर्निपातिता । न शेकुरसुराः स्थातुं गजा सिंहार्दिता इव
ਕੁਝ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ (ਨੰਦੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਸੁਰ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੰਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਥੀ।
Verse 14
ततः क्रोधपरीतात्मा दैत्यान्धिक्कृतवान्रणे । शुंभादिकान्महादैत्यः प्रहसन्प्राह धैर्यवान्
ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ ਯੁੱਧ-ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਦੈਤਾਂ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰਣ ਲੱਗਾ; ਅਤੇ ਧੀਰਜਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 15
जलंधर उवाच । किं व उच्चरितैर्मातुर्धावद्भिः पृष्ठतो हतैः । न हि भीतवधः श्लाघ्यः स्वर्गदः शूरमानिनाम्
ਜਲੰਧਰ ਬੋਲਿਆ—“ਮਾਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਐਨੀ ਵੱਡੀਆਂ ਡੀਂਗਾਂ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੋਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋ? ਡਰੇ ਹੋਏ ਦਾ ਵਧ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸ਼ੂਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।”
Verse 16
यदि वः प्रधने श्रदा सारो वा क्षुल्लका हृदि । अग्रे तिष्ठत मात्रं मे न चेद्ग्राम्यसुखे स्पृहा
ਜੇ ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਹੌਸਲਾ ਜਾਂ ਬਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਵੋ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਤੱਛ ਸੰਸਾਰੀ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਨਾ ਆਓ।
Verse 17
रणे मृत्युर्वरश्चास्ति सर्वकामफलप्रदः । यशःप्रदो विशेषेण मोक्षदोऽपि प्रकीर्त्तितः
ਰਣ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਮੌਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਰ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਯਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦਾਤੀ ਵੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 18
सूर्यस्य मंडलं भित्त्वा यायाद्वै परमं पदम् । परिव्राट् परमज्ञानी रणे यत्संमुखे हतः
ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨੀ ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ ਹੈ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਉੱਚਤਮ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Verse 19
मृत्योर्भयं न कर्तव्यं कदाचित्कुत्रचिद्बुधैः । अनिर्वार्यो यतो ह्येष उपायैर्निखिलैरपि
ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਅਟੱਲ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਰੋਕੀ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦੀ।
Verse 20
मृत्युर्जन्मवतां वीरा देहेन सह जायते । अद्य वाब्दशतात् वा मृत्युर्वै प्राणिनां ध्रुवः
ਹੇ ਵੀਰੋ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਮੌਤ ਦੇਹ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਆਵੇ ਜਾਂ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ—ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸਚਿਤ ਤੇ ਧ੍ਰੁਵ ਹੈ।
Verse 21
तन्मृत्युभयमुत्सार्य युध्यध्वं समरे मुदा । सर्वथा परमानन्द इहामुत्राप्यसंशयः
ਮੌਤ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰੋ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 22
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायांपञ्चमे युद्धखंडे जलंधरवधोपाख्याने जलंधरयुद्धवर्णनंनाम द्वाविंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਲੰਧਰ-ਵਧ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅਧੀਨ ‘ਜਲੰਧਰ ਯੁੱਧ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 23
अथ दृष्ट्वा स्वसैन्यं तत्पलायनपरायणम् । चुक्रोधाति महावीरस्सिंधुपुत्रो जलंधरः
ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੱਜਣ ਵੱਲ ਹੀ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਵੀਰ ਜਲੰਧਰ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 24
ततः क्रोधपरीतात्मा क्रोधाद्रुद्रं जलंधरः । आह्वापयामास रणे तीव्राशनिसमस्वनः
ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰਿਆ ਜਲੰਧਰ, ਕ੍ਰੋਧਵਸ਼ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਜਣਾ ਤੀਖੇ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਧੁਨੀ ਵਰਗੀ ਸੀ।
Verse 25
जलंधर उवाच । युद्ध्यस्वाद्य मया सार्द्धं किमेभिर्निहतैस्तव । यच्च किञ्चिद्बलं तेऽस्ति तद्दर्शय जटाधर
ਜਲੰਧਰ ਬੋਲਿਆ—ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਾਰ ਡਿੱਗਾਇਆ, ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਲਾਭ? ਹੇ ਜਟਾਧਰ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਬਲ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਖਾ।
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा बाण सप्तत्या जघान वृषभध्वजम् । जलंधरो महादैत्यश्शंभुमक्लिष्टकारिणम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ, ਅਕਲਿਸ਼ਟ ਕਰਤਾ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਉੱਤੇ ਸੱਤਰ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 27
तानप्राप्तान्महादेवो जलंधरशरान्द्रुतम् । निजैर्हि निशितैर्बाणैश्चिच्छेद प्रहसन्निव
ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਤੀਰ ਜਦੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਰਹੇ ਸਨ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ—ਮਾਨੋ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ।
Verse 28
ततो हयान्ध्वजं छत्रं धनुश्चिच्छेद सप्तभिः । जलंधरस्य दैत्यस्य न तच्चित्रं हरे मुने
ਫਿਰ ਹਰੀ ਨੇ ਸੱਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਘੋੜੇ, ਝੰਡੇ, ਛਤਰ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹਰੀ ਲਈ ਇਹ ਕੋਈ ਅਚੰਭਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
Verse 29
स च्छिन्नधन्वा विरथः पाथोधितनयोऽसुरः । अभ्यधावच्छिवं क्रुद्धो गदामुद्यम्य वेगवान्
ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ ਤੇ ਰਥ ਰਹਿਤ ਹੋਇਆ ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਅਸੁਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
Verse 30
प्रभुर्गदां च तत्क्षिप्तां सहसैव महेश्वरः । पाराशर्यं महालीलो द्रुतं बाणैर्द्विधाकरोत्
ਤਦ ਮਹਾਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਸੁੱਟੀ ਹੋਈ ਉਸ ਗਦਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰਯ ਨੂੰ ਵੀ, ਤੇਜ਼ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
तथापि मुष्टिमुद्यम्य महाक्रुद्धो महासुरः । अभ्युद्ययौ महावेगाद्द्रुतं तं तज्जिघांसया
ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੱਕਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ ਮਹਾ ਵੇਗ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।
Verse 32
तावदेवेश्वरेणाशु बाणोघैस्स जलंधरः । अक्लिष्टकर्मकारेण क्रोशमात्रमपाकृतः
ਉਸੇ ਪਲ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਝੜੀ ਨਾਲ ਜਲੰਧਰ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪਿੱਛੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ; ਬਿਨਾ ਕਲੇਸ਼ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕ੍ਰੋਸ਼ ਜਿਤਨਾ ਦੂਰ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 33
ततो जलंधरो दैत्यो रुद्रं मत्वा बलाधिकम् । ससर्ज मायां गांधर्वीमद्भुतां रुद्रमोहिनीम्
ਫਿਰ ਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੀ ਅਦਭੁਤ ਗਾਂਧਰਵੀ ਮਾਇਆ ਰਚੀ।
Verse 34
तस्य मायाप्रभावात्तु गंधर्वाप्सरसां गणाः । आविर्भूता अनेके च रुद्रमोहनहेतवे
ਉਸ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਜਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ (ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪੱਖ ਨੂੰ) ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ।
Verse 35
ततो जगुश्च ननृतुर्गंधर्वाप्सरसां गणाः । तालवेणुमृदंगांश्च वादयन्तिस्म चापरे
ਤਦ ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਗਾਉਣ ਤੇ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ; ਹੋਰ ਲੋਕ ਤਾਲ, ਬਾਂਸਰੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਵਜਾ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦੀ ਜੈ-ਮੰਗਲਮਈ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਗੀਤ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 36
तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गणै रुद्रो विमोहितः । पतितान्यपि शस्त्राणि करेभ्यो न विवेद सः
ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਸਮਯ-ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ; ਅਤੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਇਹ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ।
Verse 37
एकाग्रीभूतमालोक्य रुद्रं दैत्यो जलंधरः । कामतस्स जगामाशु यत्र गौरी स्थिताऽभवत्
ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਕਾਮ-ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਗੌਰੀ ਵੱਸ ਰਹੀ ਸੀ।
Verse 38
युद्धे शुंभनिशुंभाख्यौ स्थापयित्वा महाबलौ । दशदोर्दण्डपंचास्यस्त्रिनेत्रश्च जटाधरः
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਨਾਮ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਖੜੇ ਕਰ ਕੇ, ਦਸ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੰਜ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 39
महावृषभमारूढस्सर्वथा रुद्रसंनिभः । आसुर्य्या मायया व्यास स बभूव जलंधरः
ਹੇ ਵਿਆਸ! ਉਹ ਮਹਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਵਰਗਾ ਦਿੱਸਿਆ; ਅਤੇ ਆਸੁਰੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਉਹੀ ਜਲੰਧਰ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 40
अथ रुद्रं समायातमालोक्य भववल्लभा । अभ्याययौ सखीमध्यात्तद्दर्शनपथेऽभवत्
ਤਦੋਂ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਭਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਾਰਵਤੀ ਸਖੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਆ ਖੜੀ ਹੋਈ।
Verse 41
यावद्ददर्श चार्वंगी पार्वतीं दनुजेश्वरः । तावत्स वीर्यं मुमुचे जडांगश्चाभवत्तदा
ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਓਸੇ ਪਲ ਉਸ ਦਾ ਵੀਰਜ ਸਖਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜੜ੍ਹ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 42
अथ ज्ञात्वा तदा गौरी दानवं भयविह्वला । जगामांतर्हिता वेगात्सा तदोत्तरमानसम्
ਤਦ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਜਾਣ ਕੇ ਗੌਰੀ ਡਰ ਨਾਲ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਈ; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤਰ-ਮਾਨਸ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 43
तामदृश्य ततो दैत्यः क्षणाद्विद्युल्लतामिव । जवेनागात्पुनर्योद्धुं यत्र देवो महेश्वरः
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੈਤ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਲਕੀਰ ਵਾਂਗ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਖੜੇ ਸਨ, ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲਈ।
Verse 44
पार्वत्यपि महाविष्णुं सस्मार मनसा तदा । तावद्ददर्श तं देवं सोपविष्टं समीपगम्
ਤਦ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਵੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਓਸੇ ਪਲ ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ।
Verse 45
तं दृष्ट्वा पार्वती विष्णुं जगन्माता शिवप्रिया । प्रसन्नमनसोवाच प्रणमंतं कृतांजलिम्
ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਗਤ ਮਾਤਾ ਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਿਆ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 46
पार्वत्युवाच । विष्णो जलंधरो दैत्यः कृतवान्परमाद्भुतम् । तत्किं न विदितं तेऽस्ति चेष्टितं तस्य दुर्मतेः
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੂਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ-ਮਤਿ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਰਮ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਕੁਝ ਵੀ ਐਸਾ ਹੈ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ?
Verse 47
तच्छ्रुत्वा जगदम्बाया वचनं गरुडध्वजः । प्रत्युवाच शिवां नत्वा सांजलिर्नम्रकंधरः
ਜਗਦੰਬਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜਧਵਜ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰ ਸਿਰ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 48
श्रीभगवानुवाच । भवत्याः कृपया देवि तद्वृत्तं विदितं मया । यदाज्ञापय मां मातस्तत्कुर्य्यां त्वदनुज्ञया
ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਮੈਨੂੰ ਵਿਦਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੂੰ ਜੋ ਆਗਿਆ ਦੇਵੇਂਗੀ, ਤੇਰੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਹੀ ਕਰਾਂਗਾ।
Verse 49
सनत्कुमार उचाच । तच्छ्रुत्वा विष्णुवचन्ं पुनरप्याह पार्वती । हृषीकेशं जगन्माता धर्मनीतिं सुशिक्षयन्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ। ਜਗਨਮਾਤਾ ਨੇ ਧਰਮ-ਨੀਤੀ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਦਾ ਮਾਰਗ ਸਿਖਾਉਣ ਲਈ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
Verse 50
पार्वत्युवाच । तेनैव दर्शितः पन्था बुध्यस्व त्वं तथैव हि । तत्स्त्रीपातिव्रतं धर्मं भ्रष्टं कुरु मदाज्ञया
ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਰਾਹ ਦਿਖਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਤੂੰ ਉਹ ਸਮਝ ਕੇ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਨੂੰ ਡੋਲ੍ਹਾ ਕੇ ਤੋੜ ਦੇ।
Verse 51
नान्यथा स महादैत्यो भवेद्वध्यो रमेश्वर । पातिव्रतसमो नान्यो धर्मोऽस्ति पृथिवीतले
ਹੇ ਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਉਹ ਮਹਾਦੈਤ੍ਯ ਵਧ-ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ।
Verse 52
सनत्कुमार उवाच । इत्यनुज्ञां समाकर्ण्य शिरसाधाय तां हरिः । छल कर्त्तुं जगामाशु पुनर्जालंधरं पुरम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਆਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰੀ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਛਲ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਫਿਰ ਜਾਲੰਧਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Frequently Asked Questions
Śiva’s raudra entry into the war on Vṛṣabha, the rally of his gaṇas, Jalandhara’s attack on Caṇḍīśa, and a major daitya offensive via an arrow-storm that Śiva decisively counters.
The arrow-net symbolizes overwhelming obscuration and karmic pressure; Śiva cutting it signifies the removal of avidyā/obstruction, reasserting luminous order through a superior, discerning force.
Rudra’s raudra-rūpa (terrible form), sovereign fearlessness, strategic mastery in battle, and the capacity to protect and re-empower his gaṇas while subduing adharma.