
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੂਤ ਦੇ ਵਰਣਨ ਰਾਹੀਂ ਵਿਆਸ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਰਹੱਸਮਈ ‘ਪੁਰੁਸ਼’ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਹੁ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਮੋਚਨਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵਰਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ। ਰਾਹੁ ਮੁੜ ਅਹੰਕਾਰ ਤੇ ਧੀਰਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਪਰਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਿੰਧੂ-ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤ੍ਯ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਲੰਧਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਛੱਡ ਕੇ ਅਸੁਰ ਸੈਨਾ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇਕੱਠ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਾਲਨੇਮੀ ਆਦਿ, ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਕਾਲਕ/ਕਾਲਕੇਯ, ਮੌਰਯ, ਧੂਮ੍ਰ ਆਦਿ ਕਈ ਕੁਲਾਂ ਤੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 1
व्यास उवाच । सनत्कुमार सर्वज्ञ कथा ते श्राविताद्भुता । महाप्रभोश्शंकरस्य यत्र लीला च पावनी
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ ਸਨਤਕੁਮਾਰ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪਾਵਨ ਲੀਲਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 2
इदानीं ब्रूहि सुप्रीत्या कृपां कृत्वा ममो परि । राहुर्मुक्तः कुत्र गतः पुरुषेण महामुने
ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ—ਉਸ ਮਹਾਪੁਰਖ ਨੇ ਛੱਡਿਆ ਰਾਹੁ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ?
Verse 3
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य व्यासस्यामितमेधसः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा ब्रह्मपुत्रो महामुनिः
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਸੀਮ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 4
सनत्कुमार उवाच । राहुर्विमुक्तो यस्तेन सोपि तद्वर्वरस्थले । अतस्स वर्वरो भूत इति भूमौ प्रथां गतः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਹੂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਵੀ ਉਸੇ ‘ਵਰਵਰ’ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਵਰਵਰ-ਭੂਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇਹ ਨਾਮ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 5
ततः स मन्यमानस्स्वं पुनर्जनिमथानतः । गतगर्वो जगामाथ जलंधरपुरं शनैः
ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਨਵੇਂ ਜਨਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਅਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਨਗਰ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਿਆ।
Verse 6
जलंधराय सोऽभ्येत्य सर्वमीशविचेष्टितम् । कथयामास तद्व्यासाद्व्यास दैत्येश्वराय वै
ਜਲੰਧਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 7
सनत्कुमार उवाच । जलंधरस्तु तच्छ्रुत्वा कोपाकुलितविग्रहः । बभूव बलवान्सिन्धुपुत्रो दैत्येन्द्रसत्तमः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਪੁੱਤਰ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਬਲਵਾਨ ਜਲੰਧਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਰੂਪ ਉਗਰ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 8
ततः कोपपराधीनमानसो दैत्यसत्तमः । उद्योगं सर्वसैन्यानां दैत्यानामादिदेश ह
ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਏ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਾਨਵ ਸੈਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 9
जलंधर उवाच । निर्गच्छंत्वखिला दैत्याः कालनेमिमुखाः खलु । तथा शुंभनिशुम्भाद्या वीरास्स्वबलसंयुताः
ਜਲੰਧਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯ ਨਿਕਲ ਪਵੋ; ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ-ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਆਦਿ ਵੀਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਲਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਵਧੋ।
Verse 10
कोटिर्वीरकुलोत्पन्नाः कंबुवंश्याश्च दौर्हृदाः । कालकाः कालकेयाश्च मौर्या धौम्रास्तथैव च
ਵੀਰ ਕੁਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਕਰੋੜਾਂ ਯੋਧੇ ਸਨ—ਕੰਬੂ ਵੰਸ਼ੀ, ਦੌਰ੍ਹ੍ਰਿਦ, ਕਾਲਕ ਤੇ ਕਾਲਕੇਯ; ਨਾਲ ਹੀ ਮੌਰਯ ਅਤੇ ਧੌਮ੍ਰ ਵੀ।
Verse 11
इत्याज्ञाप्यासुरपतिस्सिंधुपुत्रो प्रतापवान् । निर्जगामाशु दैत्यानां कोटिभिः परिवारितः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਸੁਰਪਤੀ—ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਵੀਰ ਪੁੱਤਰ—ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੁਰੰਤ ਨਿਕਲ ਪਿਆ।
Verse 12
ततस्तस्याग्रतश्शुक्रो राहुश्छिन्नशिरोऽभवत् । मुकुटश्चापतद्भूमौ वेगात्प्रस्खलितस्तदा
ਤਦ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਰਾਹੂ ਦੇ ਸਿਰ ਕੱਟੇ ਗਏ। ਉਸੇ ਪਲ ਵਾਰ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁਕੁਟ ਖਿਸਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 13
व्यराजत नभः पूर्णं प्रावृषीव यथा घनैः । जाता अशकुना भूरि महानिद्रावि सूचकाः
ਆਕਾਸ਼ ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਰਿਆ ਦਿੱਸਿਆ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾ ਮੋਹ-ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਸੰਕੇਤ।
Verse 14
तस्योद्योगं तथा दृष्ट्वा गीर्वाणास्ते सवासवाः । अलक्षितास्तदा जग्मुः कैलासं शंकरालयम्
ਉਸ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਗਣ—ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕੈਲਾਸ, ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਧਾਮ, ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 15
तत्र गत्वा शिवं दृष्ट्वा सुप्रणम्य सवासवाः । देवास्सर्वे नतस्कंधाः करौ बद्ध्वा च तुष्टुवुः
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਭਲੀ ਭਾਂਤਿ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਮੋਢੇ ਝੁਕਾ ਕੇ ਅਤੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 16
देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणाकर शंकर । नमस्तेस्तु महेशान पाहि नश्शरणागतान्
ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੰਕਰ! ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Verse 17
विह्वला वयमत्युग्रं जलंधरकृतात्प्रभो । उपद्रवात्सदेवेन्द्राः स्थानभ्रष्टाः क्षितिस्थिताः
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਜਲੰਧਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਉਪਦ੍ਰਵ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਦੇਵੇਂਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹਨ।
Verse 18
न जानासि कथं स्वामिन्देवापत्तिमिमां प्रभो । तस्मान्नो रक्षणार्थाय जहि सागरनन्दनम्
ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਆਈ ਇਹ ਆਫ਼ਤ ਤੁਸੀਂ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ? ਇਸ ਲਈ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮੁੰਦਰ-ਨੰਦਨ (ਜਲੰਧਰ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।
Verse 19
अस्माकं रक्षणार्थाय यत्पूर्वं गरुडध्वजः । नियोजितस्त्वया नाथ न क्षमस्सोऽद्य रक्षितुम्
ਹੇ ਨਾਥ! ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
Verse 20
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे जलंधरवधोपाख्याने सामान्यगणासुरयुद्धवर्णनं नाम विंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਲੰਧਰ-ਵਧ ਉਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ “ਸਧਾਰਣ ਗਣਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 21
अलक्षिता वयं चात्रागताश्शंभो त्वदंतिकम् । स आयाति त्वया कर्त्तुं रणं सिंधुसुतो बली
ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ! ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹਿ ਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਨਮੁਖ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਾਂ। ਸਿੰਧੂ ਦਾ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
Verse 22
अतस्स्वामिन्रणे त्वं तमविलंबं जलंधरम् । हंतुमर्हसि सर्वज्ञ पाहि नश्शरणागतान्
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸਵਾਮੀ! ਇਸ ਰਣ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਬਿਨਾ ਦੇਰੀ ਉਸ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ। ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ! ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ—ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Verse 23
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा ते सुरास्सर्वे प्रभुं नत्वा सवासवाः । पादौ निरीक्ष्य संतस्थुर्महेशस्य विनम्रकाः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ; ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 24
सनत्कुमार उवाच । इति देववचः श्रुत्वा प्रहस्य वृषभध्वजः । द्रुतं विष्णुं समाहूय वचनं चेदमब्रवीत्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਹੱਸ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 25
ईश्वर उवाच । हृषीकेश महाविष्णो देवाश्चात्र समागताः । जलंधरकृतापीडाश्शरणं मेऽतिविह्वलाः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਹੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੂ! ਇੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਲੰਧਰ ਦੀ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ।
Verse 26
जलंधरः कथं विष्णो संगरे न हत स्त्वया । तद्गृहं चापि यातोऽसि त्यक्त्वा वैकुण्ठमात्मनः
ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਲੰਧਰ ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਵੈਕੁੰਠ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਕਿਉਂ ਗਿਆ?
Verse 27
मया नियोजितस्त्वं हि साधुसंरक्षणाय च । निग्रहाय खलानां च स्वतंत्रेण विहारिणा
ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਲਈ ਮੈਂ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਤੂੰ ਜੋ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ਤੇ ਫਿਰਦਾ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
Verse 28
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं गरुडध्वजः । प्रत्युवाच विनीतात्मा नतकस्साञ्जलिर्हरिः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਗਰੁੜਧਵਜ ਹਰੀ ਨੇ ਨਿਮਰ ਮਨ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਹੱਥ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 29
विष्णुरुवाच । तवांशसंभवत्वाच्च भ्रातृत्वाच्च तथा श्रियः । मया न निहतः संख्ये त्वमेनं जहि दानवम्
ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮੀ) ਦਾ ਭਰਾ ਵੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ। ਤੂੰ ਹੀ ਇਸ ਦਾਨਵ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ।
Verse 30
महाबलो महावीरो जेयस्सर्वदिवौकसाम् । अन्येषां चापि देवेश सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्
ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਦਿਵੌਕਸਾਂ ਦਾ ਵੀ ਜੇਤੂ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਦਾ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼; ਇਹ ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 31
मया कृतो रणस्तेन चिरं देवान्वितेन वै । मदुपायो न प्रवृत्तस्तस्मिन्दानवपुंगवे
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਵਾਲੇ ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਦਾਨਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੇਰੀ ਯੁਕਤੀ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋਈ।
Verse 32
तत्पराक्रमतस्तुष्टो वरं ब्रूहीत्यहं खलु । इति मद्वचनं श्रुत्वा स वव्रे वरमुत्तमम्
ਉਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਹਾ—“ਵਰ ਮੰਗ।” ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਵਰ ਚੁਣ ਲਿਆ।
Verse 33
मद्भगिन्या मया सार्द्धं मद्गेहे ससुरो वस । मदधीनो महाविष्णो इत्यहं तद्गृहं गतः
“ਮੇਰੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸਹੁਰੇ, ਵੱਸੋ। ਮਹਾਵਿਸ਼ਨੂ ਮੇਰੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਨੂੰ ਗਿਆ।
Verse 34
सनत्कुमार उवाच । इति विष्णोर्वचश्श्रुत्वा शकरस्स महेश्वरः । विहस्योवाच सुप्रीतस्सदयो भक्तवत्सलः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਤੇ ਦਇਆਲੂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਹੱਸੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਬੋਲੇ।
Verse 35
महेश्वर उवाच । हे विष्णो सुरवर्य त्वं शृणु मद्वाक्यमादरात् । जलंधरं महादैत्यं हनिष्यामि न संशयः
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਮੈਂ ਮਹਾਦੈਤ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 36
स्वस्थानं गच्छ निर्भीतो देवा गच्छंत्वपि ध्रुवम् । निर्भया वीतसंदेहा हतं मत्वाऽसुराधिपम्
ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਜਾ; ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਜਾਣ। ਡਰ ਤੇ ਸੰਦੇਹ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੰਨ ਕੇ ਮੁੜ ਜਾਓ।
Verse 37
सनत्कुमार उवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य वचनं स रमापतिः । सनिर्जरो जगामाशु स्वस्थानं गतसंशयः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਮਾਪਤੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਮਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਮਿਟ ਗਏ।
Verse 38
एतस्मिन्नंतरे व्यास स दैत्येन्द्रोऽतिविक्रमः । सन्नद्धैरसुरैस्सार्द्धं शैलप्रांतं ययौ बली
ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਵਿਆਸ, ਅਤਿ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਦੈਤ੍ਯੇਂਦ੍ਰ ਬਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜ्जੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਦੇ ਸਿਰੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 39
कैलासमवरुध्याथ महत्या सेनया युतः । संतस्थौ कालसंकाशः कुर्वन्सिंहरवं महान्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਡਟ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਿੰਹ-ਗਰਜਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 40
अथ कोलाहलं श्रुत्वा दैत्यनादसमुद्भवम् । चुक्रोधातिमहेशानो महालीलः खलांतकः
ਤਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਜਣ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਉਸ ਕੋਲਾਹਲ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਮਹਾਲੀਲਾ-ਸਰੂਪ ਦੁਰਜਨਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਪਰਮ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 41
समादिदेश संख्याय स्वगणान्स महाबलान् । नंद्यादिकान्महादेवो महोतिः कौतुकी हरः
ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਉਦੇਸ਼ਪੂਰਕ ਜੋਸ਼ ਨਾਲ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਨੰਦੀ ਆਦਿ ਆਪਣੇ ਅਤਿ ਬਲਵਾਨ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਗਿਣਤੀ ਸਮੇਤ ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਸਜਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
Verse 42
नन्दीभमुखसेनानीमुखास्सर्वे शिवाज्ञया । गणाश्च समनह्यंत युद्धाया तित्वरान्विताः
ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਨੰਦੀ-ਭ੍ਰਿੰਗੀ ਆਦਿ ਸੈਨਾਪਤੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਗਣ ਤੁਰੰਤਤਾ ਨਾਲ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰ ਕੇ ਜੰਗ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।
Verse 43
अवतेरुर्गणास्सर्वे कैलासात्क्रोधदुर्मदाः । वल्गतो रणशब्दांश्च महावीरा रणाय हि
ਕੈਲਾਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਗਣ ਉਤਰ ਆਏ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਨਮੱਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਦੁਰਮਦ। ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹੋਏ ਭਿਆਨਕ ਰਣ-ਨਾਦ ਉਚਾਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 44
ततस्समभवद्युद्धं कैलासोपत्यकासु वै । प्रमथाधिपदैत्यानां घोरं शस्त्रास्त्रसंकुलम्
ਤਦੋਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੈਲਾਸ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਛਿੜ ਗਿਆ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਭਰਿਆ ਸੀ।
Verse 45
भेरीमृदंगशंखौघैर्निस्वानैर्वीरहर्षणैः । गजाश्वरथशब्दैश्च नादिता भूर्व्यकंपत
ਭੇਰੀ, ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਅਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੇ ਵੀਰ-ਹਰਖਾਉਂਦੇ ਨਾਦਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਘੋੜੇ-ਰਥਾਂ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ ਤੇ ਕੰਬਣ ਲੱਗੀ।
Verse 46
शक्तितोमरबाणौघैर्मुसलैः पाशपट्टिशैः । व्यराजत नभः पूर्णं मुक्ताभिरिव संवृतम्
ਸ਼ਕਤੀ, ਤੋਮਰ ਅਤੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਸਲ, ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਪੱਟਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਭਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਇਉਂ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਛਿੱਟੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 47
निहतैरिव नागाश्वैः पत्तिभिर्भूर्व्यराजत । वज्राहतैः पर्वतेन्द्रैः पूर्वमासीत्सुसंवृता
ਮਾਰੇ ਗਏ ਯੁੱਧੀ ਹਾਥੀਆਂ, ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਇਉਂ ਚਮਕਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਛੀ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਐਸੇ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਮਹਾਂ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ।
Verse 48
प्रमथाहतदैत्यौघैर्दैत्याहतगणैस्तथा । वसासृङ्मांसपंकाढ्या भूरगम्याभवत्तदा
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਢੇਰ ਕੀਤੇ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਅਤੇ ਦੈਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸ਼ਿਵ-ਗਣਾਂ ਦੇ ਜਥਿਆਂ ਕਾਰਨ, ਚਰਬੀ, ਲਹੂ ਅਤੇ ਮਾਸ ਦੇ ਚਿਕੜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਅਗਮ੍ਯ ਹੋ ਗਈ।
Verse 49
प्रमथाहतदैत्यौघान्भार्गवस्समजीवयत् । युद्धे पुनः पुनश्चैव मृतसंजीवनी बलात्
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨੂੰ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰਯ) ਮ੍ਰਿਤਸੰਜੀਵਨੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।
Verse 50
दृष्ट्वा व्याकुलितांस्तांस्तु गणास्सर्वे भयार्दिताः । शशंसुर्देवदेवाय सर्वे शुक्रविचेष्टितम्
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਤੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀਆਂ ਸਭ ਚਾਲਾਂ ਤੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 51
तच्छ्रुत्वा भगवान्रुद्रश्चकार क्रोधमुल्बणम् । भयंकरोऽतिरौद्रश्च बभूव प्रज्वलन्दिशः
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਹੋ ਉਠਿਆ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਤਿਰੌਦ੍ਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਸੜ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ।
Verse 52
अथ रुद्रमुखात्कृत्या बभूवातीवभीषणा । तालजंघोदरी वक्त्रा स्तनापीडितभूरुहा
ਤਦ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਕ੍ਰਿਤਿਆ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੰਘਾਂ ਤੇ ਉਦਰ ਤਾੜ ਦੇ ਤਣੇ ਵਰਗੇ, ਮੁਖ ਘੋਰ, ਅਤੇ ਸਤਨ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਦਬੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 53
सा युद्धभूमिं तरसा ससाद मुनिसत्तम । विचचार महाभीमा भक्षयंती महासुरान्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਵੇਗ ਨਾਲ ਯੁੱਧਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਜਾ ਪਹੁੰਚੀ। ਮਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਫਿਰਦੀ ਰਹੀ ਅਤੇ ਮਹਾਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖਣ ਲੱਗ ਪਈ।
Verse 54
अथ सा रणमध्ये हि जगाम गतभीर्द्रुतम् । यत्रास्ते संवृतो दैत्यवरेन्द्रैस्स हि भार्गवः
ਫਿਰ ਉਹ, ਡਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਰਣ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਈ—ਉਸ ਥਾਂ ਵੱਲ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
Verse 55
स्वतेजसा नभो व्याप्य भूमिं कृत्वा च सा मुने । भार्गवं स्वभगे धृत्वा जगामांतर्हिता नभः
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਵਿਆਪ ਲਿਆ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ, ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਕਮਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਅੰਤर्हਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੀ ਗਈ।
Verse 56
विद्रुतं भार्गवं दृष्ट्वा दैत्यसैन्यगणास्तथा । प्रम्लानवदना युद्धान्निर्जग्मुर्युद्धदुर्मदाः
ਭਾਰਗਵ ਨੂੰ ਭੱਜਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵੀ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਸਨ—ਮੁਹਾਂ ਮੁਰਝੇ, ਹੌਸਲਾ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਣਭੂਮੀ ਛੱਡ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਈਆਂ।
Verse 57
अथोऽभज्यत दैत्यानां सेना गणभयार्दिता । वायुवेगहता यद्वत्प्रकीर्णा तृणसंहतिः
ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਫੌਜ ਟੁੱਟ ਕੇ ਖਿੱਲਰ ਗਈ—ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਘਾਹ ਦੀ ਢੇਰੀ ਉੱਡ ਕੇ ਵਿਖਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 58
भग्नां गणभयाद्दैत्यसेनां दृष्ट्वातिमर्षिताः । निशुंभशुंभौ सेनान्यौ कालनेमिश्च चुक्रुधुः
ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਦੈਤ੍ਯ-ਸੈਨਾ ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ ਵੇਖ ਕੇ ਸੈਨਾਪਤੀ ਨਿਸ਼ੁੰਭ ਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਅਤੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 59
त्रयस्ते वरयामासुर्गणसेनां महाबलाः । मुंचंतश्शरवर्षाणि प्रावृषीव बलाहकाः
ਉਹ ਤਿੰਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਗਣ-ਸੈਨਾ ਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਤ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 60
ततो दैत्यशरौघास्ते शलभानामिव व्रजाः । रुरुधुः खं दिशस्सर्वा गणसेनामकंपयन्
ਤਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਉਹ ਘਣੇ ਝੁੰਡ ਟਿੱਡੀਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਕੇ ਹਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਛਾ ਗਏ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਗਣਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 61
गणाश्शरशतैर्भिन्ना रुधिरासारवर्षिणः । वसंतकिंशुकाभासा न प्राजानन्हि किंचन
ਸੈਂਕੜੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਧੇ ਗਣ ਲਹੂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਵਗਾਉਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਬਸੰਤ ਦੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਲਾਲ ਦਿੱਖਣ ਲੱਗੇ; ਪਰ ਸ਼ਿਵ-ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝੇ।
Verse 62
ततः प्रभग्नं स्वबलं विलोक्य नन्द्यादिलंबोदरकार्त्तिकेयाः । त्वरान्विता दैत्यवरान्प्रसह्य निवारयामासुरमर्षणास्ते
ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਟੁੱਟਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਨੰਦੀ ਆਦਿ—ਲੰਬੋਦਰ (ਗਣੇਸ਼) ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ—ਤੁਰੰਤ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਅਸਹਿਣ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਗੇਵਾਨ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲਪੂਰਵਕ ਰੋਕ ਕੇ ਠਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ।
Rāhu, after being released by a “Puruṣa,” returns to Jalandhara and reports Śiva’s actions; Jalandhara responds by ordering a full daitya mobilization and naming allied leaders and clans.
The chapter reads as a moral-psychological sequence: liberation or release does not automatically end hostility; pride can reassert itself, and anger can convert information (report) into escalation (mobilization), illustrating how inner states drive cosmic conflict.
Śiva is referenced as Īśa/Śaṃkara whose “viceṣṭita” (divine acts) precipitate reactions; the “Puruṣa” functions as a decisive agent in Rāhu’s release, and the asura collectives appear as organized manifestations of oppositional power.