मयस्य शिवस्तुतिः — Maya’s Hymn to Śiva (and Śiva’s Gracious Response)
ਅਧਿਆਇ 12 ਵਿੱਚ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਯ ਦਾਨਵ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ‘ਅਦਗਧ’ (ਨਾ ਸੜਿਆ) ਰਹਿ ਗਿਆ ਸੀ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲੰਬੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ—ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇਵਦੇਵ/ਮਹਾਦੇਵ, ਭਕਤਵਤਸਲ, ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵਰਗਾ ਦਾਤਾ, ਨਿਰਪੱਖ, ਜੋਤਿਰੂਪ, ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ, ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰੂਪਵਾਨ ਅਤੇ ਰੂਪਾਤੀਤ, ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਕਰਤਾ-ਭਰਤਾ-ਸੰਹਰਤਾ ਕਿਹਾ। ਆਪਣੀ ਸਤੁਤੀ ਦੀ ਅਪੂਰਣਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ‘ਸਤੁਤੀਪ੍ਰਿਯ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ’ ਅੱਗੇ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹੋ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਗੀ। ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਯ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ—ਅਗਲੇ ਉਪਦੇਸ਼/ਵਰਦਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ।
Shlokas
Verse 1
सनत्कुमार उवाच । एतस्मिन्नंतरे शंभुं प्रसन्नं वीक्ष्य दानवः । तत्राजगाम सुप्रीतो मयोऽदग्धः कृपाबलात्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋ ਸੜਿਆ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਮਯ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 2
प्रणनाम हरं प्रीत्या सुरानन्यानपि ध्रुवम् । कृतांजलिर्नतस्कंधः प्रणनाम पुन श्शिवम्
ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਹਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
Verse 3
अथोत्थाय शिवं दृष्ट्वा प्रेम्णा गद्गदसुस्वरः । तुष्टाव भक्तिपूर्णात्मा स दानववरो मयः
ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਭਰ ਆਈ; ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਯ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 4
मय उवाच देवदेव महादेव भक्तवत्सल शंकरः । कल्पवृक्षस्वरूपोसि सर्वपक्षविवर्जितः
ਮਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਭਕਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ! ਤੁਸੀਂ ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼-ਸਰੂਪ ਹੋ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੱਖਪਾਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ।
Verse 5
ज्योतीरूपो नमस्तेस्तु विश्वरूप नमोऽस्तु ते । नमः पूतात्मने तुभ्यं पावनाय नमोनमः
ਜੋਤਿ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਵਿਸ਼ਵ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਪੂਤ ਆਤਮਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ; ਹੇ ਪਾਵਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 6
चित्ररूपाय नित्याय रूपातीताय ते नमः । दिव्यरूपाय दिव्याय सुदिव्याकृतये नमः
ਵਿਚਿੱਤਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ, ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਰੂਪਾਤੀਤ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪਧਾਰੀ, ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ, ਅਤਿ-ਦਿਵ੍ਯ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 7
नमः प्रणतसर्वार्तिनाशकाय शिवात्मने । कर्त्रे भर्त्रे च संहर्त्रे त्रिलोकानां नमोनमः
ਜੋ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪੀੜਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਸ਼ਿਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਭਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਹਾਰਤਾ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 8
भक्तिगम्याय भक्तानां नमस्तुभ्यं कृपा लवे । तपस्सत्फलदात्रे ते शिवाकांत शिवेश्वर
ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਕਣ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਿਵੇਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵਾ-ਕਾਂਤ! ਤੁਸੀਂ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਸਤਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹੋ; ਤੁਹਾਡੀ ਕਰੁਣਾ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
Verse 9
न जानामि स्तुतिं कर्तुं स्तुतिप्रिय परेश्वर । प्रसन्नो भव सर्वेश पाहि मां शरणाग तम्
ਹੇ ਸ্তুਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਨੂੰ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਹੇ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਮੈਂ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਹਾਂ, ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Verse 10
सनत्कुमार उवाच । इत्याकर्ण्य मयोक्ता हि संस्तुतिं परमेश्वरः । प्रसन्नोऽभूद्द्विजश्रेष्ठ मयं प्रोवाच चादरात्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਗਈ ਇਹ ਸਤੁਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਹੇ ਦਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 11
शिव उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोऽहं मय दानवसत्तम । मनोऽभिलषितं यत्ते तद्दास्यामि न संशयः
ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਯ, ਵਰ ਮੰਗ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੇਰੇ ਮਨ ਦੀ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 12
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे सनत्कुमारपाराशर्य्यसंवादे त्रिपुरवधानंतरदेवस्तुतिमयस्तुतिमुंडिनिवेशनदेवस्वस्थानगमनवर्णनं नाम द्वादशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ (ਵਿਆਸ) ਦੇ ਸੰਵਾਦ ਅੰਦਰ, ‘ਤ੍ਰਿਪੁਰ-ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਭਕਤੀਮਈ ਸ্তুਤੀ, ਮੁੰਡਿਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਗਮਨ’ ਨਾਮਕ ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ।
Verse 13
मय उवाच । देवदेव महादेव प्रसन्नो यदि मे भवान् । वरयोग्योऽस्म्यहं चेद्धि स्वभक्तिं देहि शाश्वतीम्
ਮਯਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵਰ ਲਈ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਭਗਤੀ—ਅਖੰਡ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ—ਬਖ਼ਸ਼।
Verse 14
स्वभक्तेषु सदा सख्यं दीनेषु च दयां सदा । उपेक्षामन्यजीवेषु खलेषु परमेश्वर
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ! ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਖ਼ੀ-ਭਾਵ ਰੱਖ; ਦਿਨਾਂ ਤੇ ਦੁਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸਦਾ ਦਇਆ ਕਰ; ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਵੱਲ ਉਪੇਖਾ ਰੱਖ; ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲ ਪਵਿੱਤਰ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਧਾਰ।
Verse 15
कदापि नासुरो भावो भवेन्मम महेश्वर । निर्भयः स्यां सदा नाथ मग्नस्त्वद्भजने शुभे
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਸੁਰੀ ਭਾਵ ਨਾ ਉੱਠੇ। ਹੇ ਨਾਥ! ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਿਰਭੈ ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ੁਭ ਭਜਨ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹਾਂ।
Verse 16
सनत्कुमार उवाच । इति संप्रार्थ्यमानस्तु शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच मये नाथ प्रसन्नो भक्तवत्सलः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮਯਾ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: “ਹੇ ਨਾਥ…”
Verse 17
महेश्वर उवाच । दानवर्षभ धन्यस्त्वं मद्भक्तो निर्विकारवान् । प्रदत्तास्ते वरास्सर्वेऽभीप्सिता ये तवाधुना
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦਾਨਵ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਭਗਤ ਹੈਂ। ਤੇਰੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਰਦਾਨ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 18
गच्छ त्वं वितलं लोकं रमणीयं दिवोऽपि हि । समेतः परिवारेण निजेन मम शासनात्
ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਨਿੱਜੀ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਰਿਕਰ ਸਮੇਤ ਵਿਟਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾ—ਉਹ ਲੋਕ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਰਗ ਵਰਗਾ ਮਨੋਹਰ ਹੈ।
Verse 19
निर्भयस्तत्र संतिष्ठ संहृष्टो भक्तिमान्सदा । कदापि नासुरो भावो भविष्यति मदाज्ञया
ਉੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਟਿਕੇ ਰਹੋ; ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੋ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਸੁਰ-ਭਾਵ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇਗਾ।
Verse 20
सनत्कुमार उवाच । इत्याज्ञां शिरसाधाय शंकरस्य महात्मनः । तं प्रणम्य सुरांश्चापि वितलं प्रजगाम सः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਵਿਟਲ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
Verse 21
एतस्मिन्नंतरे ते वै मुण्डिनश्च समागताः । प्रणम्योचुश्च तान्सर्वान्विष्णुब्रह्मादिकान् सुरान्
ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਮੁੰਡਿਤ-ਸਿਰ ਵਾਲੇ ਸੇਵਕ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 22
कुत्र याम वयं देवाः कर्म किं करवामहे । आज्ञापयत नश्शीघ्रं भव दादेशकारकान्
ਅਸੀਂ ਦੇਵ ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰੀਏ? ਹੇ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ), ਤੁਰੰਤ ਸਾਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਿਭਾਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।
Verse 23
कृतं दुष्कर्म चास्माभिर्हे हरे हे विधे सुराः । दैत्यानां शिवभक्तानां शिवभक्तिर्विनाशिता
ਹੇ ਹਰਿ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਹੇ ਦੇਵੋ! ਅਸੀਂ ਘੋਰ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤੀ ਅਸੀਂ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 24
कोटिकल्पानि नरके नो वासस्तु भविष्यति । नोद्धारो भविता नूनं शिवभक्तविरोधिनाम्
ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਗੇ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉੱਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 25
परन्तु भवदिच्छात इदं दुष्कर्म नः कृतम् । तच्छांतिं कृपया ब्रूत वयं वश्शरणागताः
ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਹੋਇਆ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋ ਕੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹਾਂ।
Verse 26
सनत्कुमार उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुब्रह्मादयस्सुराः । अब्रु वन्मुंडिनस्तांस्ते स्थितानग्रे कृतांजलीन्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਨੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁੰਡਿਤ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 27
विष्ण्वादय ऊचुः । न भेतव्यं भवद्भिस्तु मुंडिनो वै कदाचन । शिवाज्ञयेदं सकलं जातं चरितमुत्तमम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮੁੰਡਿਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਡਰੋ ਨਾ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਇਹ ਉੱਤਮ ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ।
Verse 28
युष्माकं भविता नैव कुगतिर्दुःखदायिनी । शिववासा यतो यूयं देवर्षिहितकारकाः
ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਕੁਗਤੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸ਼ਿਵਧਾਮ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹੋ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋ।
Verse 29
सुरर्षिहितकृच्छंभुस्सुरर्षिहितकृत्प्रियः । सुरर्षिहितकृन्नॄणां कदापि कुगतिर्नहि
ਸ਼ੰਭੂ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਐਸੀ ਮੰਗਲ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕੁਗਤੀ ਜਾਂ ਪਤਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 30
अद्यतो मतमेतं हि प्रविष्टानां नृणां कलौ । कुगतिर्भविता ब्रूमः सत्यं नैवात्र संशयः
ਅੱਜ ਤੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੁਗਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨ ਹੋਵੇਗਾ—ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 31
भवद्भिर्मुंडिनो धीरा गुप्तभावान्ममाज्ञया । तावन्मरुस्थली सेव्या कलिर्यावात्समाव्रजेत्
ਹੇ ਧੀਰ ਮੁੰਡਿਨ ਤਪਸਵੀਓ! ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਜਦ ਤੱਕ ਕਲੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਆ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਰੇਗਿਸਤਾਨੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਕੇ ਸੇਵਾ-ਸਾਧਨਾ ਕਰੋ।
Verse 32
आगते च कलौ यूयं स्वमतं स्थापयिष्यथ । कलौ तु मोहिता मूढास्संग्रहीष्यंति वो मतम्
ਜਦੋਂ ਕਲੀ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਤ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋਗੇ; ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਮੂਰਖ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡਾ ਮਤ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲੈਣਗੇ।
Verse 33
इत्याज्ञप्ताः सुरेशैश्च मुंडिनस्ते मुनीश्वर । नमस्कृत्य गतास्तत्र यथोद्दिष्टं स्वमाश्रमम्
ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਮੂੰਡਿਤ ਤਪਸਵੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਸੀ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 34
ततस्स भगवान्रुद्रो दग्ध्वा त्रिपुरवासिनः । कृतकृत्यो महायोगी ब्रह्माद्यैरभिपूजितः
ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਮਹਾਯੋਗੀ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 35
स्वगणैर्निखिलैर्देव्या शिवया सहितः प्रभुः । कृत्वामरमहत्कार्यं ससुतोंतरधादथ
ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜ ਕਰ ਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਸਮੇਤ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 36
ततश्चांतर्हिते देवे परिवारान्विते शिवे । धनुश्शरस्थाद्यश्च प्राकारोंतर्द्धिमागमत्
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਾਧਿਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਅੰਤर्हਿਤ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਧਨੁਧਾਰੀ, ਸ਼ਰਧਾਰੀ ਆਦਿ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਾਕਾਰ ਵੀ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 37
ततो ब्रह्मा हरिर्देवा मुनिगंधर्वकिन्नराः । नागास्सर्पाश्चाप्सरसस्संहृष्टाश्चाथ मानुषाः
ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ), ਦੇਵਗਣ, ਮੁਨੀ, ਗੰਧਰਵ‑ਕਿੰਨਰ, ਨਾਗ‑ਸਰਪ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਵੀ—ਸਾਰੇ ਹੀ ਹर्ष ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 38
स्वंस्वं स्थानं मुदा जग्मुश्शंसंतः शांकरं यशः । स्वंस्वं स्थानमनुप्राप्य निवृतिं परमां ययुः
ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਯਸ਼ ਦਾ ਗੁਣਗਾਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਗਏ। ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਨਿਵ੍ਰਿੱਤੀ—ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸ਼ਾਂਤੀ—ਪਾਈ।
Verse 39
एतत्ते कथितं सर्वं चरितं शशिमौलिनः । त्रिपुरक्षयसंसूचि परलीलान्वितं महत्
ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਸ਼ਿਮੌਲੀ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਮਹਾਨ ਆਖਿਆਨ।
Verse 40
धन्यं यशस्यमायुष्यं धनधान्यप्रवर्द्धकम् । स्वर्गदं मोक्षदं चापि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
ਇਹ ਧੰਨ ਹੈ, ਯਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਆਯੁ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਧਨ-ਧਾਨ ਦੀ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸਵਰਗ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਵੀ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ?
Verse 41
इदं हि परमाख्यानं यः पठेच्छ्रणुयात्सदा । इह भुक्त्वाखिलान्कामानंते मुक्तिमवाप्नुयात्
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਪਰਮ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਦਾ ਸਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਸ੍ਰਵਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਸਭ ਯੋਗ ਇੱਛਾਵਾਂ ਭੋਗ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Maya Dānava approaches the pleased Śiva, repeatedly prostrates, and delivers a formal stuti culminating in śaraṇāgati; Śiva, pleased by the hymn, responds to Maya.
It signals that Śiva’s grace can suspend or transform punitive destiny; even an asura can be preserved and redirected through kṛpā, illustrating grace as superior to mere retribution.
Śiva is praised as jyotīrūpa (luminous), viśvarūpa (universal form), rūpātīta (beyond form), bhaktavatsala (devotee-loving), kalpavṛkṣa-like benefactor, and as kartṛ-bhartṛ-saṃhartṛ of the triloka.