त्रिपुरदाहानन्तरं देवभयः ब्रह्मस्तुतिश्च — Fear of the Gods after Tripura’s Burning and Brahmā’s Praise
ਅਧਿਆਇ 11 ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ—ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਪੂਰਨ ਦਾਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਕਿੱਥੇ ਗਏ? ਉਹ ਸ਼ੰਭੂਕਥਾ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਪੂਰਾ ਵਰਤਾਂਤ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਸ਼ਿਵਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਵਿਆਖਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਤੇ ਲੀਲਾ-ਸਰੂਪ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਰੁਦ੍ਰ ਦੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤੇਜ ਸਾਹਮਣੇ ਦੇਵ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸ਼ਬਦ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਰੂਪ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਜਵਲੰਤ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯਾਗਨੀ ਸਮਾਨ ਵਰਣਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੱਕ ਭੈਭੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਭ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਭਕਤੀਭਾਵ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੰਦਰੋਂ ਸੰਯਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਤੁਤੀ ਹੀ ਯੋਗ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਰਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । ब्रह्मपुत्र महाप्राज्ञ धन्यस्त्वं शैवसत्तम । किमकार्षुस्ततो देवा दग्धे च त्रिपुरेऽखिलाः
ਵਿਆਸ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ, ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ्ञ! ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਸ਼ੈਵ ਭਕਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕੀ ਕੀਤਾ?
Verse 2
मयः कुत्र गतो दग्धो पतयः कुत्र ते गताः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व यदि शंभुकथाश्रयम्
ਸੜ ਕੇ ਭਸਮ ਹੋਇਆ ਮਯ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਜੇ ਤੇਰਾ ਵਰਣਨ ਸ਼ੰਭੂ-ਕਥਾ ਦੇ ਆਸਰੇ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਦੱਸ।
Verse 3
सूत उवाच । इत्याकर्ण्य व्यासवाक्यं भगवान्भवकृत्सुतः । सनत्कुमारः प्रोवाच शिवपादयुगं स्मरन्
ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਵਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭਗਵਾਨ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਯੁਗਲ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 4
सनत्कुमार उवाच । शृणु व्यास महाबुद्धे पाराशर्यं महेशितुः । चरितं सर्वपापघ्नं लोकलीलानुसाररिणः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਿਆਸ, ਹੇ ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ! ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਉਹ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੈ।
Verse 5
महेश्वरेण सर्वस्मिंस्त्रिपुरे दैत्यसंकुले । दग्धे विशेषतस्तत्र विस्मितास्तेऽभवन्सुराः
ਜਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਸਾਰੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਦੋਂ ਉੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਦਭੁਤ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 6
न किंचिदब्रुवन्देवाः सेन्द्रोपेंद्रादयस्तदा । महातेजस्विनं रुद्रं सर्वे वीक्ष्य ससंभ्रमाः
ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਉਪੇਂਦ੍ਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਕਿਹਾ। ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਕਤੀ-ਭੈ ਨਾਲ ਸਸੰਭ੍ਰਮ ਉੱਠਿਆ।
Verse 7
महाभयंकरं रौद्रं प्रज्वलंतं दिशो दश । कोटिसूर्यप्रतीकाशं प्रलयानलसन्निभम्
ਉਹ ਰੂਪ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਸੀ; ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ, ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ।
Verse 8
भयाद्देवं निरीक्ष्यैव देवीं च हिमवत्सुताम् । बिभ्यिरे निखिला देवप्रमुखा स्तस्थुरानताः
ਭੈ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਹਿਮਵਤ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ, ਦੇਵ-ਪ੍ਰਮੁੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਕੰਬ ਉਠੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 9
दृष्ट्वानीकं तदा भीतं देवानामृषिपुंगवाः । न किंचिदूचुस्संतस्थुः प्रणेमुस्ते समंततः
ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਡਰੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੁਝ ਨਾ ਬੋਲੇ; ਨਿਸ਼ਚਲ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨਿਵੇ।
Verse 10
अथ ब्रह्मापि संभीतो दृष्ट्वा रूपं च शांकरम् । तुष्टाव तुष्टहृदयो देवैस्सह समाहितः
ਫਿਰ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਭਕਤੀ-ਭੈ ਨਾਲ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 11
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखंडे देवस्तुतिवर्णनं नामैकादशोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਯੁੱਧਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਦੇਵਸਤੁਤੀ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । देवदेव महादेव भक्तानुग्रहकारक । प्रसीद परमेशान सर्व देवहितप्रद
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਭਕਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ-ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਹੋ।
Verse 13
प्रसीद जगतां नाथ प्रसीदानंददायक । प्रसीद शंकर स्वामिन् प्रसीद परमेश्वर
ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਆਨੰਦ-ਦਾਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ ਸਵਾਮੀ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ॥
Verse 14
ओंकाराय नमस्तुभ्यमाकारपरतारक । प्रसीद सर्वदेवेश त्रिपुरघ्न महेश्वर
ਓੰਕਾਰ-ਸਰੂਪ, ‘ਅ’ਕਾਰ ਦੇ ਪਰਮ ਤਾਰਕ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸਰਬਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਘਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ।
Verse 15
नानावाच्याय देवाय वरणप्रिय शंकर । अगुणाय नमस्तुभ्यं प्रकृतेः पुरुषात्पर
ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਿਮਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਵਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਗੁਣਾਤੀਤ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 16
निर्विकाराय नित्याय नित्यतृप्ताय भास्वते । निरंजनाय दिव्याय त्रिगु णाय नमोऽस्तु ते
ਵਿਕਾਰ-ਰਹਿਤ, ਨਿੱਤ, ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਨਿਰੰਜਨ, ਦਿਵ੍ਯ, ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਯਾਮੀ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 17
सगुणाय नमस्तुभ्यं स्वर्गेशाय नमोस्तु ते । सदाशिवाय शांताय महेशाय पिनाकिने
ਸਗੁਣ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਵਰਗ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ। ਸ਼ਾਂਤ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪਿਨਾਕ ਧਾਰੀ ਮਹੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੰਦਨ।
Verse 18
सर्वज्ञाय शरण्याय सद्योजाताय ते नमः । वामदेवाय रुद्राय तदाप्यपुरुषाय च
ਸਰਵਜ੍ਞ ਤੇ ਸ਼ਰਨਦਾਤਾ—ਸਦ੍ਯੋਜਾਤ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਵਾਮਦੇਵ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਅਘੋਰ-ਪੁਰੁਸ਼ (ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰੁਸ਼) ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 19
अघोराय सुसेव्याय भक्ताधीनाय ते नमः । ईशानाय वरेण्याय भक्तानंदप्रदायिने
ਅਘੋਰ, ਸੁਸੇਵ੍ਯ ਅਤੇ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਈਸ਼ਾਨ, ਵਰੈਣ੍ਯ, ਭਕਤਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ।
Verse 20
रक्षरक्ष महादेव भीतान्नस्सकलामरान् । दग्ध्वा च त्रिपुरं सर्वे कृतार्था अमराः कृ ताः
ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਨੂੰ ਦਗਧ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਅਮਰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
Verse 21
स्तुत्वैवं देवतास्सर्वा नमस्कारं पृथक्पृथक् । चक्रुस्ते परमप्रीता ब्रह्माद्यास्तु सदाशिवम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 22
अथ ब्रह्मा स्वयं देवं त्रिपुरारिं महेश्वरम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा नतस्कंधः कृतांजलिः
ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਰੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੋਢੇ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਸਤੋਤਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 23
ब्रह्मोवाच भगवन्देवदेवेश त्रिपुरान्तक शंकर । त्वयि भक्तिः परा मेऽस्तु महादेवानपायिनी
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਭਗਵਨ, ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ ਸ਼ੰਕਰ! ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਹ ਟੁੱਟੇ।
Verse 24
सर्वदा मेऽस्तु सारथ्यं तव देवेश शंकर । अनुकूलो भव विभो सदा त्वं परमेश्वर
ਹੇ ਦੇਵਦੇਵੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਸਾਰਥੀ ਬਣਿਆ ਰਹੇ। ਹੇ ਵਿਭੂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਨੁਕੂਲ ਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਰਹੇ।
Verse 25
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा विधिश्शंभुं भक्तवत्सलमानतः । विरराम नतस्कंधः कृतांजलिरुदारधीः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਕਤਵਤਸਲ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਵਿਧਿ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਕ ਗਿਆ। ਮੋਢੇ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਅੰਜਲੀ ਬੱਧ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ, ਉਦਾਰ ਮਨ ਨਾਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 26
जनार्दनोऽपि भगवान् नमस्कृत्य महेश्वरम् । कृतांजलिपुटो भूत्वा तुष्टाव च महेश्वरम्
ਭਗਵਾਨ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੇ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਬੱਧ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 27
विष्णुरुवाच देवाधीश महेशान दीनबंधो कृपाकर । प्रसीद परमेशान कृपां कुरु नतप्रिय
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਾਧੀਸ਼, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਹੇ ਦੀਨ-ਬੰਧੂ, ਹੇ ਕਿਰਪਾ-ਕਰ! ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਦਇਆ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹਨ।
Verse 28
निर्गुणाय नमस्तुभ्यं पुनश्च सगुणाय च । पुनः प्रकृतिरूपाय पुनश्च पुरुषाय च
ਹੇ ਨਿਰਗੁਣ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਹੇ ਸਗੁਣ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ। ਫਿਰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਪੁਰੁਸ਼-ਰੂਪ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 29
पश्चाद्गुणस्वरूपाय नतो विश्वात्मने नमः । भक्तिप्रियाय शांताय शिवाय परमात्मने
ਫਿਰ ਗੁਣ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਭਗਤੀ-ਪ੍ਰਿਯ, ਸ਼ਾਂਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 30
सदाशिवाय रुद्राय जगतां पतये नमः । त्वयि भक्तिर्दृढा मेऽद्य वर्द्धमाना भवत्विति
ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਰੂਪ ਰੁਦ੍ਰ, ਸਭ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤੀ ਨਿੱਤ ਵਧਦੀ ਰਹੇ।
Verse 31
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्त्वा विररामासौ शैवप्रवरसत्तमः । सर्वे देवाः प्रणम्योचुस्ततस्तं परमेश्वरम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ੈਵ ਭਗਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 32
देवा ऊचुः । देवनाथ महादेव करुणाकर शंकर । प्रसीद जगतां नाथ प्रसीद परमेश्वर
ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵਨਾਥ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੰਕਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਜਗਤਨਾਥ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।
Verse 33
प्रसीद सर्वकर्ता त्वं नमामस्त्वां वयं मुदा । भक्तिर्दृढास्माकं नित्यं स्यादनपायिनी
ਹੇ ਸਰਬਕਰਤਾ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਅਸੀਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਭਗਤੀ ਸਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਂ ਛੁੱਟੇ।
Verse 34
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुतश्च देवेशो ब्रह्मणा हरिणामरैः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरो लोकशंकरः
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰਿ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵੇਸ਼ ਤੇ ਲੋਕ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗੇ।
Verse 35
शंकर उवाच । हे विधे हे हरे देवाः प्रसन्नोऽस्मि विशेषतः । मनोऽभिलषितं ब्रूत वरं सर्वे विचा रतः
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਵਿਧੇ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਹੇ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ), ਹੇ ਦੇਵੋ! ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮਨ-ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦੱਸੋ।
Verse 36
सनत्कुमारः उवाच । इत्युक्तं वचनं श्रुत्वा हरेण मुनिसत्तम । प्रत्यूचुस्सर्वदेवाश्च प्रसन्नेनान्तरात्मना
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਮੁਨਿ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੇ ਕਹੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 37
सर्वे देवा ऊचुः । यदि प्रसन्नो भगवन्यदि देयो वरस्त्वया । देवदेवेश चास्मभ्यं ज्ञात्वा दासान्हि नस्सुरान्
ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਭਗਵਨ! ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ! ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਾਸ ਦੇਵ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 38
यदा दुःखं तु देवानां संभवेद्देवसत्तम । तदा त्वं प्रकटो भूत्वा दुःखं नाशय सर्वदा
ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਤੇ ਕਲੇਸ਼ ਆ ਪਵੇ, ਹੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਕਰੋ।
Verse 39
सनत्कुमार उवाच । इत्युक्तो भगवानुद्रो ब्रह्मणा हरिणामरैः । युगपत्प्राह तुष्टात्मा तथेत्यस्तु निरंतरम्
ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਕੱਠੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ-ਚਿੱਤ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ; ਨਿਰੰਤਰ ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ।”
Verse 40
स्तवैरेतैश्च तुष्टोऽस्मि दास्यामि सर्वदा ध्रुवम् । यदभीष्टतमं लोके पठतां शृण्वतां सुराः
“ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੋ! ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਭੀਸ਼ਟ ਹੈ, ਮੈਂ ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ।”
Verse 41
इत्युक्त्वा शंकरः प्रीतो देवदुःखहरस्सदा । सर्वदेवप्रियं यद्वै तत्सर्वं च प्रदत्तवान्
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ੰਕਰ—ਜੋ ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਜੋ ਕੁਝ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
Frequently Asked Questions
The immediate aftermath of Tripura-dahana (the burning of Tripura): Vyāsa asks what became of Māyā and the Tripura-lords, while Sanatkumāra explains the devas’ stunned reaction to Śiva’s blazing, dissolution-like form.
It dramatizes the limit of deva-power before Śiva’s absolute tejas; fear functions as an epistemic shock that collapses pride and redirects the assembly toward praṇāma and stuti—devotion as the stabilizing response to theophany.
A raudra, prajvalita (fiercely blazing) form likened to koṭi-sūrya (millions of suns) and pralaya-anala (the fire of cosmic dissolution), emphasizing Śiva’s sovereignty over destruction and renewal.