विष्णु-ब्रह्म-विवाद-वर्णनम् (Description of the Viṣṇu–Brahmā Dispute and Brahmā’s Confusion)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । सुप्ते नारायणे देवे नाभौ पंकजमुत्तमम् । आविर्बभूव सहसा बहव संकरेच्छया

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣ ਯੋਗ ਨਿਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਵਯ ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 2

अनंतयष्टिकायुक्तं कर्णिकारसमप्रभम् । अनंतयोजनायाममनंतोच्छ्रायसंयुतम्

ਇਹ ਅਨੰਤ ਡੰਡੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਕਰਣਿਕਾਰ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ, ਅਨੰਤ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚਾ ਸੀ।

Verse 3

कोटिसूर्यप्रतीकाशं सुंदर वचसंयुतम् । अत्यद्भुतं महारम्यं दर्शनीयमनुत्तमम्

ਇਹ ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਤੇਜਸਵੀ, ਸੁੰਦਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰਮਣੀਕ ਸੀ।

Verse 4

कृत्वा यत्नं पूर्ववत्स शंकरः परमेश्वरः । दक्षिणांगान्निजान्मां कैसाशीश्शंभुरजीजनत्

ਫਿਰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਯਤਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੱਜੇ ਅੰਗ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਕੈਲਾਸਪਤੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਰਚਿਆ।

Verse 6

एष पद्मात्ततो जज्ञे पुत्रोऽहं हेमगर्भकः । चतुर्मुखो रक्तवर्णस्त्रिपुड्रांकितमस्तकः

ਉਸ ਕਮਲ ਤੋਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ—ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ। ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਮੁਖ ਸਨ, ਰਕਤ ਵਰਣ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ—ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ—ਅੰਕਿਤ ਸੀ।

Verse 7

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसं हितायां प्रथमखंडे विष्णुब्रह्मविवादवर्णनोनाम सप्तमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਣੂ-ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਵਾਦ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 8

कोहं वा कुत आयातः किं कार्य तु मदीयकम् । कस्य पुत्रोऽहमुत्पन्नः केनैव निर्मितोऽधुना

ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹਾਂ? ਮੇਰਾ ਨਿਯਤ ਕਾਰਜ ਕੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਜਨਮਿਆ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ?

Verse 9

इति संशयमापन्नं बुद्धिर्मां समपद्यत । किमर्थं मोहमायामि तज्ज्ञानं सुकरं खलु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਸੰਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਆਇਆ—“ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹਾਂ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਸੱਚਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

Verse 10

एतत्कमलपुष्पस्य पत्रारोहस्थलं ह्यधः । मत्कर्ता च स वै तत्र भविष्यति न संशयः

“ਇਸ ਕਮਲ-ਫੁੱਲ ਦੇ ਹੇਠਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ-ਸਥਾਨ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਕਰਤਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 11

इति बुद्धिं समास्थाय कमलादवरोहयन् । नाले नालेगतस्तत्र वर्षाणां शतकं मुने

ਇਉਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਕਮਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਣ ਲੱਗਾ। ਹੇ ਮੁਨੀ! ਡੰਡੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹਿੱਸਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰਕੇ ਲੰਘਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਪੂਰੇ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬਿਤਾਏ।

Verse 12

न लब्धं तु मया तत्र कमलस्थानमुत्तमम् । संशयं च पुनः प्राप्तः कमले गन्तुमुत्सुकः

ਪਰ ਉੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਕਮਲ-ਨਿਵਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਮੁੜ ਕਮਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 13

आरुरोहाथ कमलं नालमार्गेण वै मुने । कुड्मलं कमलस्याथ लब्धवान्न विमोहिताः

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਉਹ ਡੰਡੀ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ; ਫਿਰ ਕਮਲ ਦੀ ਕਲੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਪਰ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 14

नालमार्गेण भ्रमतो गतं वर्षशतं पुनः । क्षणमात्र तदा तत्र ततस्तिष्ठन्विमोहितः

ਉਸ ਨਲੀ-ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਭਟਕਦਿਆਂ ਉਸ ਲਈ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਲੰਘ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਓਥੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਖੜ੍ਹਾ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

तदा वाणी समुत्पन्ना तपेति परमा शुभा । शिवेच्छया परा व्योम्नो मोहविध्वंसिनी मुने

ਤਦ ਪਰਮ ਸ਼ੁਭ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣੀ ਉੱਠੀ—“ਤਪ ਕਰੋ।” ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਮੋਹ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा व्योमवचनं द्वादशाब्दं प्रयत्नतः । पुनस्तप्तं तपो घोरं द्रष्टुं स्वजनकं तदा

ਉਸ ਆਕਾਸ਼ੀ ਬਚਨ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਜਨਕ-ਕਾਰਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 17

तदा हि भगवान्विष्णुश्चतुर्बाहुस्सुलोचनः । मय्येवानुग्रहं कर्तुं द्रुतमाविर्बभूव ह

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 18

शंखचक्रायुधकरो गदापद्मधरः परः । घनश्यामलसर्वांगः पीताम्बरधरः परः

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਚੱਕਰ ਆਯੁਧ ਸਨ, ਅਤੇ ਗਦਾ ਤੇ ਪਦਮ ਵੀ ਧਾਰੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਸ ਦਾ ਸਾਰਾ ਅੰਗ ਘਨ-ਸ਼ਿਆਮ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਪੀਤਾਂਬਰਧਾਰੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਦਿੱਸਿਆ।

Verse 19

मुकुटादिमहाभूषः प्रसन्नमुखपंकजः । कोटिकंदर्पसंकाशस्सन्दष्टो मोहितेन सः

ਮੁਕੁਟ ਆਦਿ ਮਹਾਂ-ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਖਿੜਿਆ ਕਮਲ-ਮੁਖ, ਕਰੋੜਾਂ ਕਾਮਦੇਵਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦਰਸ਼ਕ ਵਿਸਮਯ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ।

Verse 20

तद्दृष्ट्वा सुन्दरं रूपं विस्मयं परमं गतः । कालाभं कांचनाभं च सर्वात्मानं चतुर्भुजम्

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ—ਚਤੁਰਭੁਜ, ਕਾਲਾਭ (ਸ਼ਿਆਮ) ਅਤੇ ਕਾਂਚਨਾਭ (ਸੁਵਰਨ-ਦੀਪਤ), ਸਭ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।

Verse 21

तथाभूतमहं दृष्ट्वा सदसन्मयमात्मना । नारायणं महाबाहु हर्षितो ह्यभवं तदा

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਉਸੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤ ਅਤੇ ਅਸਤ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 22

मायया मोहितश्शम्भोस्तदा लीलात्मनः प्रभोः । अविज्ञाय स्वजनकं तमवोचं प्रहर्षितः

ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਲੀਲਾ-ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਜਨਕ ਨ ਜਾਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਰਮ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

Verse 23

ब्रह्मोवाच । कस्त्वं वदेति हस्तेन समुत्थाप्य सनातनम् । तदा हस्तप्रहारेण तीव्रेण सुदृढेन तु

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਸਨਾਤਨ ਉੱਤੇ ਹੱਥ ਚੁੱਕਿਆ; ਫਿਰ ਹੱਥ ਦੇ ਤੀਖੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 24

प्रबुद्ध्योत्थाय शयनात्समासीनः क्षणं वशी । ददर्श निद्राविक्लिन्ननीरजामललोचनः

ਉਹ ਜਾਗ ਕੇ ਸੈਜ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਹਾਲੇ ਵੀ ਨਮੀ ਵਾਲੀਆਂ, ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਨਿਰਮਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਚੌਫੇਰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 25

मामत्र संस्थितं भासाध्यासितो भगवान्हरिः । आह चोत्थाय ब्रह्माणं हसन्मां मधुरं सकृत्

ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਤਦ ਭਸਮ ਨਾਲ ਵਿਭੂਸ਼ਿਤ ਭਗਵਾਨ ਹਰਿ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਮਿੱਠੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 26

विष्णुरुवाच । स्वागतं स्वागतं वत्स पितामह महाद्युते । निर्भयो भव दास्येऽहं सर्वान्कामान्न संशयः

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਸੁਆਗਤ, ਸੁਆਗਤ, ਵਤਸ! ਹੇ ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਨਿਡਰ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्मितपूर्वं सुरर्षभः । रजसा बद्धवैरश्च तमवोचं जनार्दनम्

ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਦ ਹਾਸਾ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਵੈਰ-ਭਾਵਨਾ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । भाषसे वत्स वत्सेति सर्वसंहारकारणम् । मामिहाति स्मितं कृत्वा गुरुश्शिष्यमिवानघ

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼! ਹੇ ਸਭ ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ! ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ‘ਵਤਸ, ਵਤਸ’ ਕਹਿ ਕੇ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਇਉਂ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈਂ ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਹੋਵੇਂ ਤੇ ਮੈਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ।

Verse 29

कर्तारं जगतां साक्षात्प्रकृतेश्च प्रवर्तकम् । सनातनमजं विष्णुं विरिंचिं विष्णुसंभवम्

ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਰਤਕ ਹੈ—ਸਨਾਤਨ, ਅਜ, ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵਿਰਿੰਚੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਵੀ।

Verse 30

विश्वात्मानं विधातारं धातारम्पंकजेक्षणम् । किमर्थं भाषसे मोहाद्वक्तुमर्हसि सत्वरम्

ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਵਿਧਾਤਾ-ਧਾਤਾ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪ੍ਰਭੂ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਮੋਹ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਐਸਾ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ? ਤੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 31

वेदो मां वक्ति नियमात्स्वयंभुवमजं विभुम् । पितामहं स्वराजं च परमेष्ठिनमुत्तमम्

ਵੇਦ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਨੂੰ ਸਵਯੰਭੂ, ਅਜ, ਵਿਭੂ—ਪਿਤਾਮਹ, ਸਵਰਾਜ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ—ਕਹਿ ਕੇ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

इत्याकर्ण्य हरिर्वाक्यं मम क्रुद्धो रमापतिः । सोऽपि मामाह जाने त्वां कर्तारमिति लोकतः

ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰੀ—ਰਮਾ ਦੇ ਪਤੀ—ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਰਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 33

विष्णुरुवाच । कर्तुं धर्त्तुं भवानंगादवतीर्णो ममाव्ययात् । विस्मृतोऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्

ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਰਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਅਵ੍ਯਯ ਅੰਗ ਤੋਂ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈਂ। ਪਰ ਤੂੰ ਜਗੰਨਾਥ, ਨਿਰਾਮਯ ਨਾਰਾਯਣ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਿਆ ਹੈਂ।

Verse 34

पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् । विष्णुमच्युतमीशानं विश्वस्य प्रभवोद्भवम्

ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰਖ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਆਹੂਤ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਸਤੁਤ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਅਚ੍ਯੁਤ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

नारायणं महाबाहुं सर्वव्याप कमीश्वरम् । मन्नाभिपद्मतस्त्वं हि प्रसूतो नात्र संशयः

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੁ ਨਾਰਾਇਣ, ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਈਸ਼ਵਰ! ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੀ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 36

तवापराधो नास्त्यत्र त्वयि मायाकृतं मम । शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम्

ਇਸ ਵਿਚ ਤੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ; ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੇ ਹੀ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ, ਸੱਚ ਸੁਣ—ਮੈਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹਾਂ।

Verse 37

कर्ता हर्ता च भर्ता च न मयास्तिसमो विभुः । अहमेव परं ब्रह्म परं तत्त्वं पितामह

ਮੈਂ ਹੀ ਕਰਤਾ, ਹਰਤਾ ਅਤੇ ਭਰਤਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਵਿਭੂ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹਾਂ।

Verse 38

अहमेव परं ज्योतिः परमात्मा त्वहं विभुः । अद्य दृष्टं श्रुतं सर्वं जगत्यस्मिंश्चराचरम्

ਮੈਂ ਹੀ ਪਰਮ ਜੋਤ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਹੀ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਹਾਂ। ਅੱਜ ਜੋ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਾਰਾ ਚਰਾਚਰ ਜਗਤ—ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ।

Verse 39

तत्तद्विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मन्मयमित्यथ । मया सृष्टं पुरा व्यक्तं चतुर्विंशतितत्त्वकम्

ਹੇ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇਹ ਪੱਕਾ ਜਾਣ—ਇਹ ਸਭ ਮੰਨਮਯ, ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਚੌਵੀ ਤੱਤਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਅਕਤ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਸੀ।

Verse 40

नित्यं तेष्वणवो बद्धास्सृष्टक्रोधभयादयः । प्रभावाच्च भवानंगान्यनेकानीह लीलया

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਅਣੂ ਜੀਵ ਸਦਾ ਬੱਝੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟ ਕ੍ਰੋਧ, ਡਰ ਆਦਿ ਪਾਸ਼ਾਂ ਨਾਲ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਲੀਲਾ ਮਾਤਰ ਅਨੇਕ ਅੰਗ ਤੇ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋ।

Verse 41

सृष्टा बुद्धिर्मया तस्यामहंकारस्त्रिधा ततः । तन्मात्रं पंकजं तस्मान्मनोदेहेन्द्रियाणि च

ਉਸ ਤੋਂ ਮੈਂ ਬੁੱਧੀ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ; ਫਿਰ ਉਸੇ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਅਹੰਕਾਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਤੋਂ ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ‘ਪਦਮ’ (ਕਮਲਜ ਤੱਤ) ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਤੋਂ ਮਨ, ਦੇਹ ਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ।

Verse 42

आकाशादीनि भूतानि भौतिकानि च लीलया । इति बुद्ध्वा प्रजानाथ शरणं व्रज मे विधे

ਆਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਭੂਤ ਅਤੇ ਜੋ ਕੁਝ ਭੌਤਿਕ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਲੀਲਾ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆ।

Verse 43

अहं त्वां सर्वदुःखेभ्यो रक्षिष्यामि न संशयः । ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मा क्रोधसमन्वितः । को वा त्वमिति संभर्त्स्माब्रुवं मायाविमोहितः

“ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਵਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਡਾਂਟ ਕੇ ਬੋਲਿਆ—“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?”

Verse 44

किमर्थं भाषसे भूरि वह्वनर्थकरं वचः । नेश्वरस्त्वं परब्रह्म कश्चित्कर्ता भवेत्तव

ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇੰਨਾ ਬਹੁਤ ਉਹ ਬਚਨ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ਜੋ ਅਨੇਕ ਅਨਰਥ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਪਰਬ੍ਰਹਮ! ਤੂੰ ਈਸ਼ਵਰ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਰਤਾ ਜਾਂ ਨਿਯੰਤਾ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 45

मायया मोहितश्चाहं युद्धं चक्रे सुदारुणम् । हरिणा तेन वै सार्द्धं शंकरस्य महाप्रभोः

ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ—ਉਸ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ—ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ।

Verse 46

एवं मम हरेश्चासीत्संगरो रोमहर्षणः । प्रलयार्णवमध्ये तु रजसा बद्धवैरयोः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੋਮਾਂਚਕ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ—ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ—ਜਿੱਥੇ ਰਜੋਗੁਣ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਪਰਸਪਰ ਵੈਰ ਵਿੱਚ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਸਾਂ।

Verse 47

एतस्मिन्नंतरे लिंगमभवच्चावयोः पुरः । विवादशमनार्थं हि प्रबोधार्थं तथाऽऽवयोः

ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਵਿਵਾਦ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚਾ ਬੋਧ ਜਗਾਉਣ ਲਈ।

Verse 48

ज्लामालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम् । क्षयवृद्धि विनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम्

ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਵਾਲਾ-ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਦੀ ਪ੍ਰਲਯ-ਅੱਗ ਦੇ ਸੌ ਅੱਗਾਂ ਵਰਗਾ; ਨਾਸ ਤੇ ਵਾਧੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਆਦਿ-ਮੱਧ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ।

Verse 49

अनौपम्यमनिर्देश्यमव्यक्तं विश्वसंभवम् । तस्य ज्वालासहस्रेण मोहितो भगवान्हरिः

ਉਹ ਅਤੁਲ, ਅਵਰਨਨੀਯ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਮੂਲ ਸੀ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 50

मोहितं चाह मामत्र किमर्थं स्पर्द्धसेऽधुना । आगतस्तु तृतीयोऽत्र तिष्ठतां युद्धमावयोः

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕਿਹਾ—“ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਟੱਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ? ਇੱਥੇ ਤੀਜਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਰਹਿਣ ਦੇ—ਹੁਣ ਯੁੱਧ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਵੇ।”

Verse 51

कुत एवात्र संभूतः परीक्षावो ऽग्निसंभवम् । अधो गमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च

ਇੱਥੇ ਇਹ ਅੱਗ ਤੋਂ ਜੰਮੀ ਪਰਖ ਕਿੱਥੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹੈ? ਇਸ ਅਤੁੱਲ ਅਗਨੀ-ਸਤੰਭ ਦਾ ਅੰਤ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 52

परीक्षार्थं प्रजानाथ तस्य वै वायुवेगतः । भवानूर्द्ध्वं प्रयत्नेन गंतुमर्हति सत्वरम्

ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ! ਉਸ ਪ੍ਰਕਟਾਵੇ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ, ਯਤਨ ਕਰਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 53

ब्रह्मोवाच । एवं व्याहृत्य विश्वात्मा स्वरूपमकरोत्तदा । वाराहमहप्याशु हंसत्वं प्राप्तवान्मुने

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਨੇ ਤਦ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ—ਭਾਵੇਂ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੀ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਛੇਤੀ ਹੀ ਹੰਸਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।”

Verse 54

तदा प्रभृति मामाहुर्हंसहंसो विराडिति । हंसहंसेति यो ब्रूयात्स हंसोऽथ भविष्यति

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ “ਹੰਸ-ਹੰਸ” ਅਤੇ “ਵਿਰਾਟ” ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ। ਜੋ “ਹੰਸ-ਹੰਸ” ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਹੰਸ—ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਮੁਕਤ—ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 55

सुश्वे ह्यनलप्रख्यो विश्वतः पक्षसंयुतः । मनोनिलजवो भूत्वा गत्वोर्द्ध्वं चोर्द्ध्वतः पुरा

ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਚੰਡ ਸਾਂਸ ਛੱਡਣ ਲੱਗਾ; ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿੱਪਦਾ, ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪੰਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਮਨ ਤੇ ਪਵਨ ਦੇ ਵੇਗ ਵਰਗਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਿਆ—ਉੱਚ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਨਿਰੰਤਰ ਆਰੋਹਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 56

नारायणोऽपि विश्वात्मा सुश्वेतो ह्यभवत्तदा । दश योजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम्

ਤਦੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਤਮਾ ਨਾਰਾਇਣ ਵੀ ਅਤਿ ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਟੇ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਵਿਸ਼ਵ-ਦੇਹ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ—ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਮਾ।

Verse 57

मेरुपर्वतवर्ष्माणं गौरतीक्ष्णोग्रदंष्ट्रिणम् । कालादित्यसमाभासं दीर्घघोणं महास्वनम्

ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸੀ; ਉਹ ਗੌਰ ਵਰਣ ਦਾ, ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ। ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਸੀ; ਲੰਮੀ ਸੁੰਡ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮਹਾਨਾਦ ਉਸ ਦੀ ਗਰਜ ਸੀ।

Verse 58

ह्रस्वपादं विचित्रांगं जैत्रं दृढमनौपमम् । वाराहाकारमास्थाय गतवांस्तदधौ जवात्

ਛੋਟੇ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਦਭੁਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਜੇਤੂ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹੇਠਾਂ (ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਗਹਿਰਾਈਆਂ ਵੱਲ) ਉਤਰ ਗਿਆ।

Verse 59

एवम्बर्षसहस्रं च चरन्विष्णुरधो गतः । तथाप्रभृति लोकेषु श्वेतवाराहसंज्ञकः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਹੇਠਾਂ ਗਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਸ਼ਵੇਤ-ਵਰਾਹ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 60

कल्पो बभूव देवर्षे नराणां कालसंज्ञकः । बभ्राम बहुधा विष्णुः प्रभविष्णुरधोगतः

ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ‘ਕਾਲ’ ਨਾਮ ਦਾ ਕਲਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਅਧੋਲੋਕਾਂ ਵੱਲ ਉਤਰ ਗਿਆ।

Verse 61

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः । तावत्कालं गतश्चोर्द्ध्वमहमप्यरिसूदन

ਵਰਾਹ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੂਲ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਾ ਲਾ ਸਕਿਆ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ, ਹੇ ਅਰਿਸੂਦਨ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਗਿਆ।

Verse 62

सत्वरं सर्वयत्नेन तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया । श्रान्तो न दृष्ट्वा तस्यांतमहं कालादधोगतः

ਉਸ ਦੀ ਹੱਦ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਹਰ ਯਤਨ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਥੱਕ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ; ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਆਇਆ।

Verse 63

तथैव भगवान्विष्णुश्चांतं कमललोचनः । सर्वदेवनिभस्तूर्णमुत्थितस्स महावपुः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ, ਸਭ ਦੇਵਾਂ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਪਣੇ ਮਹਾਵਪੁ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 64

समागतो मया सार्द्धं प्रणिपत्य भवं मुहुः । मायया मोहितश्शंभोस्तस्थौ संविग्नमानसः

ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋਇਆ ਚਿੰਤਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।

Verse 65

पृष्ठतः पार्श्वतश्चैव ह्यग्रतः परमेश्वरम् । प्रणिपत्य मया सार्द्धं सस्मार किमिदं त्विति

ਪਿੱਛੋਂ, ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅੱਗੋਂ—ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 66

अनिर्देश्यं च तद्रूपमनाम कर्मवर्जितम् । अलिंगं लिंगतां प्राप्तं ध्यानमार्गेप्यगोचरम्

ਉਹ ਤੱਤ ਦਾ ਰੂਪ ਅਵਰਨਨੀਯ ਹੈ; ਉਹ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਹੈ। ਆਪ ਅਲਿੰਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ ਲਿੰਗ-ਭਾਵ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਧਿਆਨ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 67

स्वस्थं चित्तं तदा कृत्वा नमस्कार परायणो । बभूवतुरुभावावामहं हरिरपि ध्रुवम्

ਤਦ ਮਨ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਅਤੇ ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਸੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਏ।

Verse 68

जानीवो न हि ते रूपं योऽसियोऽसि महाप्रभो । नमोऽस्तु ते महेशान रूपं दर्शय नौ त्वरन्

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਸਰੂਪ ਯਥਾਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਤੂੰ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈਂ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਛੇਤੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਰੂਪ ਵਿਖਾ।

Verse 69

एवं शरच्छतान्यासन्नमस्कारं प्रकुर्वतोः । आवयोर्मुनिशार्दूल मदमास्थितयोस्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਸੀ।