संध्याचरित्रवर्णनम् (Sandhyā-caritra-varṇanam) — “Narration of Sandhyā’s Austerity and Encounter with Śiva”
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਦਵਾਨ ਸ੍ਰੋਤੇ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਮਹਾਤਪ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਸੰਚਿਤ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪਾਵਨ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਸੰਧਿਆ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਅੰਤਰਮਰਮ ਤੇ ਨਿਯਮ ਸਮਝ ਕੇ ਬ੍ਰਿਹੱਲੋਹਿਤ ਨਦੀ ਦੇ ਤਟ ਤੇ ਤਪ ਆਰੰਭ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵਸਿਸ਼ਠ-ਉਪਦੇਸ਼ਿਤ ਮੰਤਰ ਨੂੰ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਏਕਾਗ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚਤੁਰਯੁਗ ਤੱਕ ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਕਿਰਪਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਵਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਅੰਦਰ ਵੀ, ਬਾਹਰ ਵੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ। ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਜਿਸ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਾਂਤ, ਸਿਮਤ-ਮੁਖ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੰਧਿਆ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭਕਤੀ-ਸੰਕੋਚ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਕਿਵੇਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਾਂ ਸੋਚਦਿਆਂ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਕੇ ਅੰਤਰਮੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤੋਤਰ/ਆਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । सुतवर्य महाप्राज्ञ शृणु संध्यातपो महत् । यच्छ्रुत्वा नश्यते पापसमूहस्तत्क्षणाद्ध्रुवम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸੂਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਸੰਧਿਆ-ਤਪ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਸਮੂਹ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 2
उपविश्य तपोभावं वसिष्ठे स्वगृहं गते । संध्यापि तपसो भावं ज्ञात्वा मोदमवाप ह
ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ, ਜਦੋਂ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਤਪ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਹರ್ಷ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 3
ततस्सानंदमनसो वेषं कृत्वा तु यादृशम् । तपश्चर्तुं समारेभे बृहल्लोहिततीरगा
ਫਿਰ ਸ਼ਾਂਤ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ, ਯੋਗ ਵੈਸਾ ਵੇਸ ਧਾਰ ਕੇ, ਬ੍ਰਿਹੱਲੋਹਿਤਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 4
यथोक्तं तु वशिष्ठेन मंत्रं तपसि साधनम् । मंत्रेण तेन सद्भक्त्या पूजयामास शंकरम्
ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਤਪ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
Verse 5
एकान्तमनसस्तस्याः कुर्वंत्या सुमहत्तपः । शंभौ विन्यस्तचित्ताया गतमेकं चतुर्युगम्
ਇਕਾਂਤ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਸ਼ੰਭੂ ਵਿੱਚ ਚਿੱਤ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਸ ਲਈ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਚੱਕਰ ਬੀਤ ਗਿਆ।
Verse 6
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे संध्याचरित्रवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਦੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਦੂਜੇ ਵਿਭਾਗ ਸਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸੰਧਿਆਚਰਿਤ੍ਰਵਰਨਨ” ਨਾਮਕ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 7
यद्रूपं चिंतयंती सा तेन प्रत्यक्षतां गतः
ਸਤੀ ਨੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਿਸ-ਜਿਸ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਧਿਆਨ-ਬਲ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 8
अथ सा पुरतो दृष्ट्वा मनसा चिंतितं प्रभुम् । प्रसन्नवदनं शांतं मुमोदातीव शंकरम्
ਫਿਰ ਸਤੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਿਆਏ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਵੇਖਿਆ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ।
Verse 9
ससाध्वसमहं वक्ष्ये किं कथं स्तौमि वा हरम् । इति चिंतापरा भूत्वा न्यमीलयत चक्षुषी
ਭਗਤੀ-ਭਰੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗੀ—“ਮੈਂ ਕੀ ਆਖਾਂ, ਅਤੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ?” ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦ ਲਈਆਂ।
Verse 10
निमीलिताक्ष्यास्तस्यास्तु प्रविश्य हृदयं हरः । दिव्यं ज्ञानं ददौ तस्यै वाचं दिव्ये च चक्षुषी
ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਮੂੰਦੀਆਂ, ਤਦ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ।
Verse 11
दिव्यज्ञानं दिव्यचक्षुर्दिव्या वाचमवाप सा । प्रत्यक्षं वीक्ष्य दुर्गेशं तुष्टाव जगतां पतिम्
ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ ਦੁਰਗੇਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਜਗਤਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 12
संध्योवाच । निराकारं ज्ञानगम्यं परं यन्नैव स्थूलं नापि सूक्ष्मं न चोच्चम् । अंतश्चिंत्यं योगिभिस्तस्य रूपं तस्मै तुभ्यं लोककर्त्रे नमोस्तु
ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ! ਤੂੰ ਨਿਰਾਕਾਰ ਹੈਂ, ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ; ਨਾ ਸਥੂਲ, ਨਾ ਸੂਖਮ, ਨਾ ਉੱਚਾ, ਨਾ ਨੀਵਾਂ। ਯੋਗੀ ਅੰਦਰ ਤੇਰੇ ਸੱਚੇ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਲੋਕਕਰਤਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 13
सर्वं शांतं निर्मलं निर्विकारं ज्ञानागम्यं स्वप्रकाशेऽविकारम् । खाध्वप्रख्यं ध्वांतमार्गात्परस्तद्रूपं यस्य त्वां नमामि प्रसन्नम्
ਹੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰਾ ਸਰੂਪ ਪੂਰਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹੈ—ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਗਮ੍ਯ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਸਦਾ ਅਵਿਕਾਰੀ। ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ-ਰੂਪੀ ਹਨੇਰੇ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 14
एकं शुद्धं दीप्यमानं तथाजं चिदानंदं सहजं चाविकारि । नित्यानंदं सत्यभूतिप्रसन्नं यस्य श्रीदं रूपमस्मै नमस्ते
ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਸ਼੍ਰੀ-ਦਾਇਕ ਹੈ—ਜੋ ਇਕ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਅਜ; ਚਿਤ्-ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ; ਸਹਜ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ; ਨਿਤ੍ਯਾਨੰਦ; ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਭੂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੈ।
Verse 15
विद्याकारोद्भावनीयं प्रभिन्नं सत्त्वच्छंदं ध्येयमात्मस्वरूपम् । सारं पारं पावनानां पवित्रं तस्मै रूपं यस्य चैवं नमस्ते
ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਅਨੁਭਵਯੋਗ, ਭਿੰਨ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ; ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਸੱਤਵਮਯ, ਸੱਚ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ—ਜੋ ਸਾਰ ਹੈ, ਪਰਪਾਰ ਹੈ, ਪਾਵਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਹੈ—ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 16
यत्त्वाकारं शुद्धरूपं मनोज्ञं रत्नाकल्पं स्वच्छकर्पूरगौरम् । इष्टाभीती शूलमुंडे दधानं हस्तैर्नमो योगयुक्ताय तुभ्यम्
ਹੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਤੁਹਾਡਾ ਰੂਪ ਪਰਮ ਸ਼ੁੱਧ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹੈ, ਰਤਨ ਵਾਂਗ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਕਪੂਰ ਵਰਗੀ ਗੌਰਤਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵਰ, ਅਭਯ ਮੁਦਰਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਅਤੇ ਮੁੰਡ ਧਾਰਿਤ ਹਨ।
Verse 17
गगनं भूर्दिशश्चैव सलिलं ज्योतिरेव च । पुनः कालश्च रूपाणि यस्य तुभ्यं नमोस्तु ते
ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਜਲ ਅਤੇ ਜੋਤਿ-ਤੱਤ ਜਿਸ ਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਲ ਤੇ ਸਾਰੇ ਰੂਪ ਵੀ ਜਿਸ ਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 18
प्रधानपुरुषौ यस्य कायत्वेन विनिर्गतौ । तस्मादव्यक्तरूपाय शंकराय नमोनमः
ਜਿਸ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ (ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ) ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼—ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ, ਉਸ ਅਵ੍ਯਕਤ ਸਰੂਪ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 19
यो ब्रह्मा कुरुते सृष्टिं यो विष्णुः कुरुते स्थितिम् । संहरिष्यति यो रुद्रस्तस्मै तुभ्यं नमोनमः
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਣ ਕੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ ਬਣ ਕੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਤੈਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 20
नमोनमः कारणकारणाय दिव्यामृतज्ञानविभूतिदाय । समस्तलोकांतरभूतिदाय प्रकाशरूपाय परात्पराय
ਕਾਰਨਾਂ ਦੇ ਵੀ ਕਾਰਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵਿਭੂਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਲਾਈ ਤੇ ਅਸਤਿਤਵ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਸਰੂਪ ਪਰਾਤਪਰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।
Verse 21
यस्याऽपरं नो जगदुच्यते पदात् क्षितिर्दिशस्सूर्य इंदुर्मनौजः । बर्हिर्मुखा नाभितश्चान्तरिक्षं तस्मै तुभ्यं शंभवे मे नमोस्तु
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਧਰਤੀ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੁਖ ਯਜ੍ਞ-ਵੇਦੀ ਦੀ ਅੱਗ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ-ਦੇਸ਼ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਹੈ—ਉਸ ਮੰਗਲਮਈ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਹੀ, ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ।
Verse 22
त्वं परः परमात्मा च त्वं विद्या विविधा हरः । सद्ब्रह्म च परं ब्रह्म विचारणपरायणः
ਤੂੰ ਪਰਮ ਹੈਂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਹਰ, ਤੂੰ ਹੀ ਨਾਨਾ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਸਦ੍ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ—ਤੱਤਵ-ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਲੀਨ।
Verse 23
यस्य नादिर्न मध्यं च नांतमस्ति जगद्यतः । कथं स्तोष्यामि तं देवं वाङ्मनोगोचरं हरम्
ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾ ਆਦਿ ਹੈ, ਨਾ ਮੱਧ, ਨਾ ਅੰਤ। ਬਾਣੀ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਉਸ ਹਰ ਦੇਵ ਦੀ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਯਥਾਰਥ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਾਂ?
Verse 24
यस्य ब्रह्मादयो देव मुनयश्च तपोधनाः । न विप्रण्वंति रूपाणि वर्णनीयः कथं स मे
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਮੁਨੀ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ—ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮੈਂ ਕਿਵੇਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂ?
Verse 25
स्त्रिया मया ते किं ज्ञेया निर्गुणस्य गुणाः प्रभो । नैव जानंति यद्रूपं सेन्द्रा अपि सुरासुराः
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਿਰਗੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਗੁਣ’ ਮੈਂ—ਇੱਕ ਇਸਤਰੀ—ਕਿਵੇਂ ਜਾਣ ਸਕਦੀ ਹਾਂ? ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਤੁਹਾਡਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
Verse 26
नमस्तुभ्यं महेशान नमस्तुभ्यं तमोमय । प्रसीद शंभो देवेश भूयोभूयो नमोस्तु ते
ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ; ਨਮਸਕਾਰ ਤੁਹਾਨੂੰ, ਹੇ ਤਮੋਮਯ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼—ਮੁੜ ਮੁੜ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 27
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्यास्संस्तुतः परमेश्वरः । सुप्रसन्नतरश्चाभूच्छंकरो भक्तवत्सलः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ, ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ, ਹੋਰ ਵੀ ਅਧਿਕ ਕਿਰਪਾਲੂ ਤੇ ਅਤਿ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਏ।
Verse 28
अथ तस्याश्शरीरं तु वल्कलाजिनसंयुतम् । परिच्छन्नं जटाव्रातैः पवित्रे मूर्ध्नि राजितैः
ਤਦਨੰਤਰ ਉਸਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵਲਕਲ-ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਇਆ; ਜਟਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਉਹ ਢੱਕੀ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ੁੱਧਿਕਰ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ।
Verse 29
हिमानीतर्जितांभोजसदृशं वदनं तदा । निरीक्ष्य कृपयाविष्टो हरः प्रोवाच तामिदम्
ਤਦ ਹਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਪਾਲੇ ਦੀ ਠੰਢ ਨਾਲ ਝੁੱਕੇ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 30
महेश्वर उवाच । प्रीतोस्मि तपसा भद्रे भवत्याः परमेण वै । स्तवेन च शुभप्राज्ञे वरं वरय सांप्रतम्
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ! ਤੇਰੀ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞੇ! ਤੇਰੇ ਸਤਵ ਨਾਲ ਵੀ ਮੈਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਇਸੇ ਵੇਲੇ ਵਰ ਮੰਗ।
Verse 31
येन ते विद्यते कार्यं वरेणास्मिन्मनोगतम् । तत्करिष्ये च भद्रं ते प्रसन्नोहं तव व्रतैः
ਇਸ ਵਰ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਪੂਰਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਤੇਰਾ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ; ਤੇਰੇ ਵਰਤਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ।
Verse 32
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा महेशस्य प्रसन्नमनसस्तदा । संध्योवाच सुप्रसन्ना प्रणम्य च मुहुर्मुहुः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 33
संध्योवाच । यदि देयो वरः प्रीत्या वरयोग्यास्म्यहं यदि । यदि शुद्धास्म्यहं जाता तस्मात्पापान्महेश्वर
ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ-ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਮੈਂ ਵਰ ਲਈ ਯੋਗ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਜੰਮੀ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੋ।
Verse 34
यदि देव प्रसव्रोऽसि तपसा मम सांप्रतम् । वृतस्तदायं प्रथमो वरो मम विधीयताम्
ਹੇ ਦੇਵ! ਜੇ ਮੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਚੁਣਿਆ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਵਰ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 35
उत्पन्नमात्रा देवेश प्राणिनोस्मिन्नभः स्थले । न भवंतु समेनैव सकामास्संभवंतु वै
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਇਸ ਆਕਾਸ਼-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਸਭ ਇਕੋ ਜਿਹੇ ਨਾ ਹੋਣ; ਇੱਛਾਵਾਨ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਤੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਣ।
Verse 36
यद्धि वृत्ता हि लोकेषु त्रिष्वपि प्रथिता यथा । भविष्यामि तथा नान्या वर एको वृतो मया
ਜਿਵੇਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰੀਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਹੋਵਾਂਗੀ, ਹੋਰ ਨਹੀਂ। ਇਹੀ ਇਕ ਵਰ ਮੈਂ ਚੁਣਿਆ ਹੈ।
Verse 37
सकामा मम सृष्टिस्तु कुत्रचिन्न पतिष्यति । यो मे पतिर्भवेन्नाथ सोपि मेऽतिसुहृच्च वै
ਮੇਰੀ ਸਕਾਮ ਇੱਛਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਹੇ ਨਾਥ! ਜੋ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇਗਾ, ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 38
यो द्रक्ष्यति सकामो मां पुरुषस्तस्य पौरुषम् । नाशं गमिष्यति तदा स च क्लीबो भविष्यति
ਜੋ ਪੁਰਖ ਮੈਨੂੰ ਕਾਮ-ਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਵੇਖੇਗਾ, ਉਸ ਦਾ ਪੌਰੁਸ਼ ਤਦ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹ ਕਲੀਬ (ਨਪੁੰਸਕ) ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 39
ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्यश्शंकरो भक्तवत्सलः । उवाच सुप्रसन्नात्मा निष्पापायास्तयेरिते
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਤ-ਵਤਸਲ ਸ਼ੰਕਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਨਿਸ਼ਪਾਪਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਕਹੇ ਦਾ ਉੱਤਰ ਦੇਂਦੇ ਬੋਲੇ।
Verse 40
महेश्वर उवाच । शृणु देवि च संध्ये त्वं त्वत्पापं भस्मतां गतम् । त्वयि त्यक्तो मया क्रोधः शुद्धा जाता तपःकरात्
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣ। ਇਸ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਤੇਰਾ ਪਾਪ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣਾ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈਂ।
Verse 41
यद्यद्वृतं त्वया भद्रे दत्तं तदखिलं मया । सुप्रसन्नेन तपसा तव संध्ये वरेण हि
ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਤੂੰ ਜੋ ਜੋ ਵਰ ਚੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਤੇਰੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤਪੱਸਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆ-ਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ।
Verse 42
प्रथमं शैशवो भावः कौमाराख्यो द्वितीयकः । तृतीयो यौवनो भावश्चतुर्थो वार्द्धकस्तथा
ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ੈਸ਼ਵ ਹੈ; ਦੂਜੀ ਨੂੰ ਕੌਮਾਰ (ਬਾਲ੍ਯ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਅਵਸਥਾ ਯੌਵਨ ਹੈ ਅਤੇ ਚੌਥੀ ਵਾਰਧਕ੍ਯ (ਬੁਢਾਪਾ) ਹੈ।
Verse 43
तृतीये त्वथ संप्राप्ते वयोभागे शरीरिणः । सकामास्स्युर्द्वितीयांतो भविष्यति क्वचित् क्वचित्
ਜਦੋਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਤੀਜੇ ਵਯੋ-ਭਾਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਕਾਮਨਾ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੂਜੀ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਅੰਤਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 44
तपसा तव मर्यादा जगति स्थापिता मया । उत्पन्नमात्रा न यथा सकामास्स्युश्शरीरिणः
“ਤੇਰੇ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਮਰਯਾਦਾ-ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹੀ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।”
Verse 45
त्वं च लोके सतीभावं तादृशं समवाप्नुहि । त्रिषु लोकेषु नान्यस्या यादृशं संभविष्यति
“ਅਤੇ ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਸਤੀ-ਭਾਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀ ਵਿੱਚ ਐਸੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ।”
Verse 46
यः पश्यति सकामस्त्वां पाणिग्राहमृते तव । स सद्यः क्लीबतां प्राप्य दुर्बलत्वं गमिष्यति
“ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਮਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਤੇਰੇ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ-ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖੇਗਾ—ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।”
Verse 47
पतिस्तव महाभागस्तपोरूपसमन्वितः । सप्तकल्पांतजीवी च भविष्यति सह त्वया
ਹੇ ਮਹਾਂਭਾਗਵਤੀ! ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਸੱਤ ਕਲਪਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਹੇਗਾ।
Verse 48
इति ते ये वरा मत्तः प्रार्थितास्ते कृता मया । अन्यच्च ते वदिष्यामि पूर्वजन्मनि संस्थितम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਜੋ ਵਰ ਮੰਗੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।
Verse 49
अग्नौ शरीत्यागस्ते पूर्वमेव प्रतिश्रुतः । तदुपायं वदामि त्वां तत्कुरुष्व न संशयः
ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦੇਹ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਓਹੀ ਕਰ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਕਰ।
Verse 50
स च मेधातिथिर्यज्ञे मुने द्वादशवार्षिके । कृत्स्नप्रज्वलिते वह्नावचिरात् क्रियतां त्वया
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ, ਚੌਂਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਧਧਕਦੀ ਯੱਗ-ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਦੇਰ ਬਿਨਾਂ ਅਰਪਣ ਕਰ।
Verse 51
एतच्छैलोपत्यकायां चंद्रभागानदीतटे । मेधातिथिर्महायज्ञं कुरुते तापसाश्रमे
ਇਸੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ, ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਮਹਾਯੱਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
Verse 52
तत्र गत्वा स्वयं छंदं मुनिभिर्न्नोपलक्षिता । मत्प्रसादाद्वह्निजाता तस्य पुत्री भविष्यसि
ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੀਂ; ਮੁਨੀ ਤੈਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਹੀਂ ਸਕਣਗੇ। ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਅੱਗ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਧੀ ਬਣੇਂਗੀ।
Verse 53
यस्ते वरो वाञ्छनीयः स्वामी मनसि कश्चन । तं निधाय निजस्वांते त्यज वह्नौ वपुः स्वकम्
ਜਿਸ ਪ੍ਰਭੂ-ਸਵਾਮੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਰ ਵਜੋਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ, ਉਸ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਟਿਕਾ ਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਅਰਪਣ ਕਰ।
Verse 54
यदा त्वं दारुणं संध्ये तपश्चरसि पर्वते । यावच्चतुर्युगं तस्य व्यतीते तु कृते युगे
ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਤਹ-ਸੰਧਿਆ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਧਿਕਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰੇਂਗੀ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਜਾਵੇਗਾ—ਤਦ ਬੀਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਫਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 55
त्रेतायाः प्रथमे भागे जाता दक्षस्य कन्यका । वाक्पाश्शीलसमापन्ना यथा योग्यं विवाहिताः
ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਉਹ ਵਾਕ-ਚਾਤੁਰਤਾ, ਲਾਜ-ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਧਰਮ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਵਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 57
तन्मध्ये स ददौ कन्या विधवे सप्तविंशतिः । चन्द्रोऽन्यास्संपरित्यज्य रोहिण्यां प्रीतिमानभूत् । तद्धेतोर्हि यदा चन्द्रश्शप्तो दक्षेण कोपिना । तदा भवत्या निकटे सर्वे देवास्समागताः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਸਤਾਈ ਧੀਆਂ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪਰ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਹੋਰ ਸਭ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਰੋਹਿਣੀ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਕ੍ਰੋਧੀ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੇਰੇ ਨੇੜੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 58
न दृष्टाश्च त्वया संध्ये ते देवा ब्रह्मणा सह । मयि विन्यस्तमनसा खं च दृष्ट्वा लभेत्पुनः
ਹੇ ਸੰਧਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਸਮੇਤ ਉਹ ਦੇਵ ਤੈਨੂੰ ਦਿਸੇ ਨਹੀਂ। ਮਨ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪਕ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵੇਖ—ਤਾਂ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ।
Verse 59
चंद्रस्य शापमोक्षार्थं जाता चंद्रनदी तदा । सृष्टा धात्रा तदैवात्र मेधातिथिरुपस्थितः
ਤਦ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ-ਮੋਚਨ ਲਈ ‘ਚੰਦਰ ਨਦੀ’ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਧਾਤਾ ਨੇ ਮੇਧਾਤਿਥੀ ਨੂੰ ਵੀ ਰਚਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਇਆ।
Verse 60
तपसा सत्समो नास्ति न भूतो न भविष्यति । येन यज्ञस्समारब्धो ज्योतिष्टोमो महाविधिः
ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ—ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਹੋਵੇਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਤਪ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਵਿਧੀ ਵਾਲਾ ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ਟੋਮ ਯੱਗ ਆਰੰਭ ਹੋ ਕੇ ਸਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 61
तत्र प्रज्वलितो वह्निस्तस्मिन्त्यज वपुः स्वकम् । सुपवित्रा त्वमिदानीं संपूर्णोस्तु पणस्तव
ਉੱਥੇ ਅਗਨੀ ਬਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿਓ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ।
Verse 62
एतन्मया स्थापितन्ते कार्यार्थं भो तपस्विनि । तत्कुरुष्व महाभागे याहि यज्ञे महामुनेः । तस्याहितं च देवेशस्तत्रैवांतरधीयत
ਹੇ ਤਪਸਵਿਨੀ, ਮੈਂ ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਓ। ਉਸਦਾ ਭਲਾ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ (ਸ਼ਿਵ) ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
Sandhyā undertakes prolonged mantra-guided tapas (per Vasiṣṭha’s instruction) at the Bṛhallohita riverbank, after which Śiva (Śaṅkara/Śambhu) is pleased and manifests directly before her.
It encodes the Śaiva principle that sustained dhyāna with mantra and devotion can culminate in pratyakṣa-darśana: the deity’s manifestation corresponds to the devotee’s stabilized inner visualization, validated by grace.
Śiva is said to reveal his own form ‘within and without’ and ‘in the sky,’ emphasizing omnipresence while still granting a concrete, perceivable theophany to the devotee.