अध्याय ४९ — विवाहानुष्ठाने ब्रह्मणः काममोहः (Brahmā’s Enchantment by Desire during the Wedding Rites)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । अथो ममाज्ञया विप्रैस्संस्थाप्यानलमीश्वरः । होमं चकार तत्रैवमङ्के संस्थाप्य पार्वतीम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਓਥੇ ਹੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ ਹੋਮ ਕੀਤਾ।

Verse 2

ऋग्यजुस्साममन्त्रैश्चाहुतिं वह्नौ ददौ शिवः । लाजाञ्जलिं ददौ कालीभ्राता मैनाकसंज्ञकः

ਰਿਗ-ਯਜੁਸ-ਸਾਮ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਕਾਲੀ ਦੇ ਭਰਾ ਮੈਨਾਕ ਨੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਲਈ ਲਾਜਾਂਜਲੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ।

Verse 3

अथ काली शिवश्चोभौ चक्रतुर्विधिवन्मुदा । वह्निप्रदक्षिणां तात लोकाचारं विधाय च

ਫਿਰ ਕਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ—ਦੋਵੇਂ—ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਦੀ ਪ੍ਰਦੱਖਿਣਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਚਾਰ ਵੀ ਨਿਭਾਇਆ।

Verse 4

तत्राद्भुतमलञ्चक्रे चरितं गिरिजापतिः । तदेव शृणु देवर्षे तवस्नेहाद्ब्रवीम्यहम्

ਉੱਥੇ ਗਿਰਿਜਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਤਬ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਉਹੀ ਸੁਣੋ; ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 5

तस्मिन्नवसरे चाहं शिवमायाविमोहितः । अपश्यञ्चरणे देव्या नखेन्दुञ्च मनोहरम्

ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਵੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਨਹੁੰ-ਰੂਪੀ ਚੰਦਰਮਾ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।

Verse 6

दर्शनात्तस्य च तदाऽभूवं देवमुने ह्यहम् । मदनेन समाविष्टोऽतीव क्षुभितमानसः

ਹੇ ਦੇਵਮੁਨੀ! ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਮੈਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 7

मुहुर्मुहुरपश्यं वै तदंगं स्मरमोहितः । ततस्तद्दर्शनात्सद्यो वीर्यं मे प्राच्युतद्भुवि

ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲੱਗਾ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਮੇਰਾ ਵੀਰਜ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 8

रेतसा क्षरता तेन लज्जितोहं पितामहः । मुने व्यमर्द तच्छिन्नं चरणाभ्यां हि गोपयन्

ਉਸ ਵੀਰਜ ਦੇ ਵਹਿਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਪਿਤਾਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ! ਉਸ ਨੂੰ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਮਿੱਧ ਦਿੱਤਾ।

Verse 9

तज्ज्ञात्वा च महादेवश्चुकोपातीव नारद । हन्तुमैच्छत्तदा शीघ्रं वां विधिं काममोहितम्

ਹੇ ਨਾਰਦ! ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਉਠੇ ਅਤੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਉਸ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਮਾਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹਿਆ।

Verse 10

हाहाकारो महानासीत्तत्र सर्वत्र नारद । जनाश्च कम्पिरे सर्व्वे भय मायाति विश्वभृत्

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਉੱਥੇ ਹਰ ਥਾਂ ਮਹਾਂ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਜਗਤ ਦੇ ਧਾਰਕ ਉੱਤੇ ਭੈ ਆਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 11

ततस्तंन्तुष्टुवुश्शम्भुं विष्ण्वाद्या निर्जरा मुने । सकोपम्प्रज्वलन्तन्तन्तेजसा हन्तुमुद्यतम्

ਤਦ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ। ਉਹ ਕ੍ਰੋਧੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਗਮਗਾ ਕੇ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।

Verse 12

देवा ऊचुः । देवदेव जगद्व्यापिन्परमेश सदाशिव । जगदीश जगन्नाथ सम्प्रसीद जगन्मय

ਦੇਵਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ, ਹੇ ਜਗਤ-ਵਿਆਪੀ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵ! ਹੇ ਜਗਦੀਸ਼, ਹੇ ਜਗੰਨਾਥ, ਹੇ ਜਗਨ੍ਮਯ— ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।

Verse 13

सर्वेषामपि भावानान्त्वमात्मा हेतुरीश्वरः । निर्विकारोऽव्ययो नित्यो निर्विकल्पोऽक्षरः परः

ਸਭ ਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਤੂੰ ਹੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਈਸ਼ਵਰ, ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਅਵ੍ਯਯ, ਨਿਤ੍ਯ, ਨਿਰਵਿਕਲਪ, ਅਕ੍ਸ਼ਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੈਂ।

Verse 14

आद्यन्तावस्य यन्मध्यमिदमन्यदहम्बहिः । यतोऽव्ययः सनैतानि तत्सत्यम्ब्रह्म चिद्भवान्

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿ ਤੇ ਅੰਤ ਸਮਾਏ ਹਨ, ਜੋ ਇਸ ਸਭ ਦਾ ਮੱਧ ਹੈ; ਜੋ ‘ਇਹ’ ਅਤੇ ‘ਮੈਂ’ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਹੈ—ਜਿਸ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਤ੍ਯ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਚੇਤਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਤੂੰ ਹੀ ਉਹ ਹੈਂ।

Verse 15

तवैव चरणाम्भोजम्मुक्तिकामा दृढव्रताः । विसृज्योभयतस्संगं मुनयस्समुपासते

ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਇੱਛੁਕ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਲਗਨ—ਭੋਗ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ—ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

त्वम्ब्रह्म पूर्णममृतं विशोकं निर्गुणम्परम् । आनंदमात्रमव्यग्रमविकारमनात्मकम्

ਤੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ—ਪੂਰਨ, ਅਮਰਤ, ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ; ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਪਰਮ। ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ—ਅਵਿਆਗ੍ਰ, ਅਵਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਸੀਮਿਤ ਅਹੰਭਾਵ ਤੋਂ ਪਰੇ।

Verse 17

विश्वस्य हेतुरुदयस्थितिसंयमनस्य हि । तदपेक्षतयात्मेशोऽनपेक्षस्सर्वदा विभुः

ਉਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਉਤਪੱਤਿ, ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਸੰਯਮਨ (ਲਯ) ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਆਤਮੇਸ਼ਵਰ ਸਦਾ ਵਿਭੂ ਅਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਨਹੀਂ।

Verse 19

अज्ञानतस्त्वयि जनैर्विकल्पो विदितो यतः । तस्माद्भ्रमप्रतीकारो निरुपाधेर्न हि स्वतः

ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵਿਕਲਪ-ਭੇਦ ਦਾ ਅਧਿਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਨਿਰੁਪਾਧਿ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਆਪੇ ਭ੍ਰਮ-ਨਿਵਾਰਣ ਨਹੀਂ ਉੱਪਜਦਾ; ਮੋਹਿਤ ਜੀਵ ਨੂੰ ਸਮ੍ਯਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਨਿਯਮਬੱਧ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 20

धन्या वयं महेशान तव दर्शनमात्रतः । दृढभक्तजनानन्दप्रदश्शम्भो दयां कुरु

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ! ਤੇਰੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰ।

Verse 21

त्वमादिस्त्वमनादिश्च प्रकृतेस्त्वं परः पुमान् । विश्वेश्वरो जगन्नाथो निर्विकारः परात्परः

ਤੂੰ ਆਦਿ ਵੀ ਹੈਂ ਤੇ ਅਨਾਦਿ ਵੀ; ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵੇਸ਼ਵਰ, ਜਗੰਨਾਥ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈਂ।

Verse 22

योऽयं ब्रह्मास्तिऽ रजसा विश्वमूर्तिः पितामहः । त्वत्प्रसादात्प्रभो विष्णुस्सत्त्वेन पुरुषोत्तमः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵ-ਮੂਰਤੀ ਬਣ ਕੇ ‘ਪਿਤਾਮਹ’ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸੱਤਵਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਵਿਸ਼ਨੂ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 23

कालाग्निरुद्रस्तमसा परमात्मा गुणः परः । सदा शिवो महेशानस्सर्वव्यापी महेश्वरः

ਉਹ ਤਮੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰ ਹੈ—ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ; ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ ਹੈ। ਉਹੀ ਸਦਾਸ਼ਿਵ, ਮਹੇਸ਼ਾਨ—ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 24

व्यक्तं महच्च भूतादिस्तन्मात्राणीन्द्रियाणि च । त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

ਹੇ ਵਿਸ਼੍ਵਮੂਰਤੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਜਗਤ, ਮਹੱਤ ਤੱਤ, ਭੂਤਾਦਿ, ਤਨਮਾਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੇ ਹੀ ਅਧੀਨ ਟਿਕੇ ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ।

Verse 25

महादेव परेशान करुणाकर शंकर । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद पुरुषोत्तम

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਕਰੁਣਾਕਰ ਸ਼ੰਕਰ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ।

Verse 26

वासांसि सागरास्सप्त दिशश्चैव महाभुजाः । द्यौर्मूर्द्धा ते विभोर्नाभिः खं वायुर्नासिका ततः

ਤੇਰੇ ਵਸਤ੍ਰ ਸੱਤ ਸਮੁੰਦਰ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਹੀ ਤੇਰੀਆਂ ਮਹਾਬਾਹਾਂ ਹਨ। ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਦਿਉ ਤੇਰਾ ਮੱਥਾ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੇਰੀ ਨਾਭੀ ਹੈ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਤੇਰੀ ਨਾਸਿਕਾ ਹੈ।

Verse 27

चक्षूंष्यग्नी रविस्सोमः केशा मेघास्तव प्रभो । नक्षत्रतारकाद्याश्च ग्रहाश्चैव विभूषणम्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅੱਗ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸੋਮ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹਨ; ਬੱਦਲਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਤੇਰੇ ਕੇਸ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤਰ, ਤਾਰੇ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਤੇਰੇ ਗਹਿਣੇ ਹਨ।

Verse 28

कथं स्तोष्यामि देवेश त्वां विभो परमेश्वर । वाचामगोचरोऽसि त्वं मनसा चापि शंकर

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਹੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ্তুਤੀ ਕਿਵੇਂ ਕਰਾਂ? ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੂੰ ਬਾਣੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਹੈਂ।

Verse 29

पञ्चास्याय च रुद्राय पञ्चाशत्कोटिमूर्तये । त्र्यधिपाय वरिष्ठाय विद्यातत्त्वाय ते नमः

ਪੰਜਮੁਖੀ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ, ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਸਰਵੋਤਮ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਤੱਤਵ-ਸਰੂਪ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 30

अनिदेंश्याय नित्याय विद्युज्ज्वालाय रूपिणे । अग्निवर्णाय देवाय शंकराय नमोनमः

ਜੋ ਸੰਕੇਤ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਨਿਤ੍ਯ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ ਹਨ—ਉਸ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 31

विद्युत्कोटिप्रतीकाशमष्टकोणं सुशोभनम् । रूपमास्थाय लोकेऽस्मिन्संस्थिताय नमो नमः

ਜੋ ਕਰੋੜਾਂ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਅੱਠ-ਕੋਣੀ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ—ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां प्रसन्नः परमेश्वरः । ब्रह्मणो मे ददौ शीघ्रमभयं भक्तवत्सलः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਭਕਤ-ਵਤਸਲ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ, ਤੁਰੰਤ ਅਭੈ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।

Verse 33

अथ सर्वे सुरास्तत्र विष्ण्वाद्या मुनयस्तथा । अभवन्सुस्मितास्तात चक्रुश्च परमोत्सवम्

ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕੁਰਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਉਤਸਵ ਮਨਾਇਆ।

Verse 34

मम तद्रेतसा तात मर्दितेन मुहुर्मुहुः । अभवन्कणकास्तत्र भूरिशः परमोज्ज्वलाः

ਹੇ ਤਾਤ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਰੇਤਸ ਜਦੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਰਦਿਤ (ਕੁਚਲਿਆ/ਪੀਸਿਆ) ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਣ ਬੇਹਦ ਵੱਧ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

Verse 35

ऋषयो बहवो जाता वालखिल्यास्सहस्रशः । कणकैस्तैश्च वीर्यस्य प्रज्वलद्भिः स्वतेजसा

ਉਸ ਵੀਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਣਗਿਣਤ ਰਿਸ਼ੀ ਜਨਮੇ—ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ; ਦੇਹੋਂ ਛੋਟੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਸਵਤੇਜ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਿੰਗਾਰੀਆਂ ਵਾਂਗ ਦੈਦੀਪ੍ਯਮਾਨ ਸਨ।

Verse 36

अथ ते ह्यृषयस्सर्वे उपतस्थुस्तदा मुने । ममान्तिकं परप्रीत्या तात तातेति चाब्रुवन्

ਫਿਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰਮ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਹਿੰਦੇ ਰਹੇ—“ਤਾਤ, ਤਾਤ” (ਪਿਆਰੇ ਬਾਲਕ, ਪਿਆਰੇ ਬਾਲਕ)।

Verse 37

ईश्वरेच्छाप्रयुक्तेन प्रोक्तास्ते नारदेन हि । वालखिल्यास्तु ते तत्र कोपयुक्तेन चेतसा

ਉਹ ਬਚਨ ਈਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਹੀ ਕਹੇ ਸਨ; ਪਰ ਉੱਥੇ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਭਰੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

Verse 38

नारद उवाच । गच्छध्वं संगता यूयं पर्वतं गन्धमादनम् । न स्थातव्यम्भवद्भिश्च न हि वोऽत्र प्रयोजनम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਜੋ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ, ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਓ। ਇੱਥੇ ਟਿਕਣਾ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡਾ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ।”

Verse 39

तत्र तप्त्वा तपश्चाति भवितारो मुनीश्वराः । सूर्य्यशिष्याश्शिवस्यैवाज्ञया मे कथितन्त्विदम्

ਉੱਥੇ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਿੱਧ ਹੋਣਗੇ—ਇਹ ਵਰਤਾਂਤ ਮੈਨੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।

Verse 40

ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे बालखिल्याश्च पर्वतम् । सत्वरम्प्रययुर्नत्वा शंकरं गन्धमादनम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬਾਲਖਿਲ੍ਯ ਮੁਨੀ ਤਦ ਤੁਰੰਤ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਏ; ਗੰਧਮਾਦਨ ਉੱਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜਲਦੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ।

Verse 41

विष्ण्वादिभिस्तदाभूवं श्वासितोहं मुनीश्वर । निर्भयः परमेशानप्रेरितैस्तैर्महात्मभिः

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਮੇਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਸਾਹ ਦਿੱਤਾ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਨਿਰਭੈ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 42

अस्तवञ्चापि सर्वेशं शंकरम्भक्तवत्सलम् । सर्वकार्यकरं ज्ञात्वा दुष्टगर्वापहारकम्

ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਰਬੇਸ਼ਵਰ, ਭਗਤਵਤਸਲ, ਸਭ ਕਾਰਜ ਸਾਧਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਅਹੰਕਾਰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ।

Verse 43

देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । त्वमेव कर्ता सर्वस्य भर्ता हर्त्ता च सर्वथा

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ, ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਭਰਤਾ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀ ਹੈਂ।

Verse 44

त्वदिच्छया हि सकलं स्थितं हि सचराचरम् । तन्त्यां यथा बलीवर्दा मया ज्ञातं विशेषतः

ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਰਾ ਚਰ-ਅਚਰ ਜਗਤ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਬਲਦ ਰੱਸੇ ਦੀ ਤੰਤੀ ਨਾਲ ਬੱਝ ਕੇ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮੈਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਅਧੀਨ ਹੈ।

Verse 45

इत्येवमुक्त्वा सोहं वै प्रणामं च कृताञ्जलिः । अन्येऽपि तुष्टुवुस्सर्वे विष्ण्वाद्यास्तं महेश्वरम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਵੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 46

अथाकर्ण्य नुतिं शुद्धां मम दीनतया तदा । विष्ण्वादीनाञ्च सर्वेषां प्रसन्नोऽभून्महेश्वरः

ਤਦ ਮੇਰੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਉਸ ਸ਼ੁੱਧ ਸਤੁਤੀ ਨੂੰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਵੰਦਨਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 47

ददौ सोतिवरं मह्यमभयं प्रीतमानसः । सर्वे सुखमतीवापुरत्यमोदमहं मुने

ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਵਰ—ਅਭਯ—ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ। ਤਦ ਸਭ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਂ ਵੀ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਅਤਿ ਆਨੰਦਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 49

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे विधिमोहवर्णनं नाम नवचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਧੀਮੋਹ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਉਨੰਜਾਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।