मेनायाः क्रोध-विलापः — Menā’s Lament and Reproach (to the Sage)
ਅਧਿਆਇ 44 ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੇਨਾ ਕੁਝ ਪਲ ਸੰਭਲ ਕੇ ਫਿਰ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਤਿੱਖੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਝਿੜਕਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਨਿਯਤ ਵਿਵਾਹ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਭਰੋਸਿਆਂ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਉਲਟ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਘਟਨਾਕ੍ਰਮ ਉਸ ਨੂੰ ਧੋਖੇ ਜਾਂ ਵਿਪਰੀਤ ਫਲ ਵਰਗੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ‘ਦੁੱਖਦਾਈ ਫਲ’ ਕਹਿ ਕੇ ਕੁਲ-ਮਾਨ, ਘਰ ਦੀ ਥਿਰਤਾ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਅਤੇ ਆਸਰੇ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਜਤਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਮੁਨੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਧੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਲਈ ਕੌੜੀਆਂ ਉਪਮਾਵਾਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ—ਸੋਨਾ ਛੱਡ ਕੇ ਕੱਚ ਲੈਣਾ, ਚੰਦਨ ਛੱਡ ਕੇ ਕੀਚੜ ਚੁਣਨਾ, ਹੰਸ ਨੂੰ ਉੱਡਣ ਦੇ ਕੇ ਕਾਂ ਫੜਨਾ—ਮੁੱਲਾਂ ਦੇ ਉਲਟੇਪਣ ਅਤੇ ਦੁਖਦਾਈ ਚੋਣ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ। ਅੱਗੇ ਇਹ ਮਾਤਾ-ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਚਿੰਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ–ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਮਾਧਾਨ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । संज्ञां लब्धा ततस्सा च मेना शैलप्रिया सती । विललापातिसंक्षुब्धा तिरस्कारमथाकरोत्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦੋਂ ਪਹਾੜ-ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਤੀ ਮੇਨਾ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ। ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਆਖੇਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 2
तत्र तावत्स्वपुत्रांश्च निनिन्द खलिता मुहुः । प्रथमं सा ततः पुत्री कथयामास दुर्वचः
ਉੱਥੇ ਉਹ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਧੀ ਨੇ ਕਠੋਰ ਅਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 3
मेनोवाच । मुने पुरा त्वया प्रोक्तं वरिष्यति शिवा शिवम् । पश्चाद्धिमवतः कृत्यं पूजार्थं विनिवेशितम्
ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਪਹਿਲਾਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਹੀ ਵਰ ਵਜੋਂ ਚੁਣੇਗੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਿਮਵਤ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ ਲਈ ਜੋ ਕਰਤੱਬ—ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ—ਕਰਨੀ ਸੀ, ਉਹ ਚਾਲੂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
Verse 4
ततो दृष्टं फलं सत्यं विपरीतमनर्थकम् । मुनेऽधमाहं दुर्बुद्धे सर्वथा वञ्चिता त्वया
ਤਦ ਮੈਂ ਅਸਲ ਨਤੀਜਾ ਵੇਖਿਆ—ਉਹ ਤਾਂ ਉਲਟਾ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨਰਥਕ ਨਿਕਲਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ! ਮੈਂ ਅਧਮ, ਮੰਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੀ ਇਸਤਰੀ, ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਠੱਗੀ ਗਈ ਹਾਂ।
Verse 5
पुनस्तया तपस्तप्तं दुष्करं मुनिभिश्च यत् । तस्य लब्धं फलं ह्येतत्पश्यतां दुःखदायकम्
ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਉਹੀ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਮੁਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ। ਪਰ ਉਸ ਤੋਂ ਮਿਲਿਆ ਫਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 6
किं करोमि क्व गच्छामि को मे दुःखं व्यपोहताम् । कुलादिकं विनष्टं मे विहितं जीवितं मम
ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਕੌਣ ਦੂਰ ਕਰੇਗਾ? ਮੇਰਾ ਕੁਲ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ; ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਭੋਗਣ ਲਈ ਹੀ ਲਿਖੀ ਹੈ।
Verse 7
क्व गता ऋषयो दिव्याः श्मश्रूणि त्रोटयाम्यहम् । तपस्विनी च या पत्नी सा धूर्ता स्वयमागता
ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨੋਚ ਲਵਾਂਗਾ! ਅਤੇ ਜੋ ਪਤਨੀ ਤਪਸਵਿਨੀ ਹੈ—ਉਹੀ ਧੂਰਤਣੀ ਆਪ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆ ਗਈ ਹੈ।
Verse 8
केषाञ्चैवापराधेन सर्वं नष्टं ममाधुना । इत्युक्त्वा वीक्ष्य च सुतामुवाच वचनं कटु
ਕੁਝ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਹੁਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧੀ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕੜਵੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 9
किं कृतं ते सुते दुष्टे कर्म दुःखकरं मम । हेम दत्त्वा त्वयानीतः काचो वै दुष्टया स्वयम्
ਹੇ ਦੁਸ਼ਟ ਧੀਏ! ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਦੁੱਖਦਾਈ ਕਰਮ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਸੋਨਾ ਦੇ ਕੇ ਤੂੰ ਕੱਚ ਲਿਆਈ—ਇਹ ਸਭ ਤੇਰੀ ਕਪਟਤਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ।
Verse 10
हित्वा तु चन्दनं भूयो लेपितः कर्दमस्त्वया । हंसमुड्डीय काको वै गृहीतो हस्तपञ्जरे
ਚੰਦਨ ਦਾ ਲੇਪ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਕੀਚੜ ਨਾਲ ਲਿਪਟ ਗਈ। ਹੰਸ ਫੜਨ ਉੱਡੀ, ਪਰ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਕਾਂ ਹੀ ਫੜਿਆ।
Verse 11
हित्वा ब्रह्मजलं दूरे पीतं कूपोदकं त्वया । सूर्यं हित्वा तु खद्योतो गृहीतो यत्नतस्त्वया
ਬ੍ਰਹਮ-ਜਲ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਲ ਨੂੰ ਦੂਰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਕੂਏਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ। ਸੂਰਜ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਬੜੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਜੁਗਨੂ ਹੀ ਫੜਿਆ।
Verse 12
तण्डुलांश्च तथा हित्वा कृतं वै तुषभक्षणम् । प्रक्षिप्याज्यं तथा तैलं कारण्डं भुक्तमादरात्
ਚੌਲ ਦੇ ਦਾਣੇ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤੂਸ (ਭੂਸੀ/ਚੋਕਰ) ਖਾਣਾ ਹੀ ਅਪਣਾਇਆ। ਘਿਉ ਅਤੇ ਤੇਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਰੁੱਖਾ ਭੋਜਨ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਧਿਆਨਪੂਰਵਕ ਖਾਧਾ।
Verse 13
सिंहसेवां तथा मुक्त्वा शृगालस्सेवितस्त्वया । ब्रह्मविद्यां तथा मुक्त्वा कुगाथा च श्रुता त्वया
ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਗਿੱਦੜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਲਈ। ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਨੀਚ ਤੇ ਨਿਕੰਮੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣੀਆਂ।
Verse 14
गृहे यज्ञविभूतिं हि दूरीकृत्य सुमंगलाम् । गृहीतश्च चिताभस्म त्वया पुत्रि ह्यमंगलम्
ਘਰ ਦੀ ਯੱਗ ਦੀ ਸੁਮੰਗਲ ਵਿਭੂਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਧੀਏ, ਤੂੰ ਚਿਤਾ ਦੀ ਰਾਖ ਲੈ ਲਈ—ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਅਮੰਗਲ ਹੈ।
Verse 15
सर्वान् देववरांस्त्यक्त्वा विष्ण्वादीन्परमेश्वरान् । कृतं त्वया कुबुद्ध्या वै शिवार्थं तप ईदृशम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਸਭ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਾਂ—ਪਰਮੇਸ਼ਵਰਾਂ—ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੂੰ ਕੁਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਲਈ ਐਸਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ।
Verse 16
धिक्त्वा च तव बुद्धिश्च धिग्रूपं चरितं तव । धिक् चोपदेशकर्त्तारं धिक्सख्यावपि ते तथा
ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ! ਧਿੱਕਾਰ ਹੈ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਚਰਿਤਰ ਨੂੰ। ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿੱਕਾਰ; ਤੇਰੀ ਦੋਸਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਧਿੱਕਾਰ।
Verse 17
आवां च धिक्तथा पुत्री यौ ते जन्मप्रवर्तकौ । धिक्ते नारद बुद्धिञ्च सप्तर्षींश्च सुबुद्धिदान्
ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ ਸਾਨੂੰ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵੀ—ਜੋ ਤੇਰੇ ਜਨਮ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣੇ। ਅਤੇ ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੇਰੀ ਉਸ ਬੁੱਧੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਸੁਬੁੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ।
Verse 18
धिक्कुलं धिक्क्रियादाक्ष्यं सर्वं धिग्यत्कृतं त्वया । गृहन्तु धुक्षितं त्वेतन्मरणं तु ममैव हि
ਇਸ ਕੁਲ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰ, ਇਸ ਕਰਮ-ਦੱਖਤਾ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰ—ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ਸਭ ਨੂੰ ਧਿਕਕਾਰ। ਇਹ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਇਸ ਦੇਹ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਦਾ ਵਰਣ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ।
Verse 19
पार्वतानामयं राजा नायातु निकटे मम । सप्तर्षयस्स्वयं नैव दर्शयन्तु मुखम्मम
ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹਿਮਵਾਨ ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਆਵੇ; ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਆਪ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੁਖ ਨਾ ਵਿਖਾਉਣ।
Verse 20
साधितं किञ्च सर्वैस्तु मिलित्वा घातितं कुलम् । वन्ध्याहं न कथं जाता गर्भो न गलितः कथम्
ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਸਾਧ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੁਲ ਦਾ ਘਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਂ ਬਾਂਝ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਈ? ਅਤੇ ਗਰਭ ਕਿਉਂ ਨਾ ਡਿੱਗਿਆ?
Verse 21
अथो न वा मृता चाहं पुत्रिका न मृता कथम् । रक्षसाद्य कथं नो वा भक्षिता गगने पुनः
ਫਿਰ ਕੀ ਮੈਂ ਮਰੀ ਨਹੀਂ? ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਧੀ ਕਿਵੇਂ ਨਹੀਂ ਮਰੀ? ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਾਖਸ਼ਸ ਆਦਿ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਿਗਲ ਲਿਆ?
Verse 22
छेदयामि शिरस्तेऽद्य किं करोमि कलेवरैः । त्यक्त्वा त्वां च कुतो यायां हाहा मे जीवितं हतम्
ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿਆਂਗੀ। ਇਹਨਾਂ ਸਰੀਰਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗੀ? ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ? ਹਾਏ! ਮੇਰਾ ਜੀਵਨ ਹੀ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा पतिता सा च मेना भूमौ विमूर्छिता । व्याकुला शोकरोषाद्यैर्न गता भर्तृसन्निधौ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੇਨਾ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਸੋਗ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਗਈ।
Verse 24
हाहाकारो महानासीत्त स्मिन्काले मुनीश्वर । सर्वे समागतास्तत्र क्रमात्तत्सन्निधौ सुराः
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਉਸ ਸਮੇਂ ਉੱਥੇ ਭਾਰੀ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮੱਚ ਗਈ। ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 25
पुरा देवमुने चाहमागतस्तु स्वयं तदा । मां दृष्ट्वा त्वं वचस्ता वै प्रावोच ऋषिसत्तम
ਹੇ ਦੇਵਮੁਨੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਆਪ ਉੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
Verse 26
नारद उवाच । यथार्थं सुंदरं रूपं ना ज्ञातं ते शिवस्य वै । लीलयेदं धृतं रूपं न यथार्थं शिवेन च
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਯਥਾਰਥ, ਪਰਮ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ। ਇਹ ਰੂਪ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇੱਥੇ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਧਾਰਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੱਚਾਈ ਨਹੀਂ।
Verse 27
तस्मात्क्रोधं परित्यज्य स्वस्था भव पतिव्रते । कार्य्यं कुरु हठं त्यक्त्वा शिवां देहि शिवाय च
ਇਸ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਤਿਆਗ ਕੇ ਸਥਿਰ ਰਹੁ, ਹੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ। ਹਠ ਛੱਡ ਕੇ ਜੋ ਕਰਤਵ ਹੈ ਉਹ ਕਰ; ਅਤੇ ਕਲਿਆਣਮਈ ‘ਸ਼ਿਵਾ’ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰ।
Verse 28
ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य वचस्ते सा मेना त्वां वाक्यमब्रवीत् । उत्तिष्ठेतो गच्छ दूरं दुष्टाधमवरो भवान्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਆਖਿਆ: ‘ਉੱਠ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ; ਤੂੰ ਦੁਸ਼ਟ, ਅਧਮ ਅਤੇ ਨੀਚ ਹੈਂ।’
Verse 29
इत्युक्ते तु तया देव इन्द्राद्याः सकलाः क्रमात् । समागत्य च दिक्पाला वचनं चेदमब्रुवन्
ਉਸ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 30
देवा ऊचुः । हे मेने पितृकन्ये हि शृण्वस्मद्वचनम्मुदा । अयं वै परमः साक्षाच्छिवः परसुखावहः
ਦੇਵ ਬੋਲੇ— ਹੇ ਮੇਨਾ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਧੀ! ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਇਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
Verse 31
कृपया च भवत्पुत्र्यास्तपो दृष्ट्वातिदुस्सहम् । दर्शनं दत्तवाञ्छम्भुर्वरं सद्भक्तवत्सलः
ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਦੇ ਅਤਿ ਦੁੱਛਹ ਤਪ ਨੂੰ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੱਚੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਮਮਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਵਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ।
Verse 32
ब्रह्मोवाच । अथोवाच सुरान्मेना विलप्याति मुहुर्मुहुः । न देया तु मया कन्या गिरिशायोग्ररूपिणे
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਤਦ ਦੇਵਮਾਤਾ ਮੇਨਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਬੋਲੀ— “ਉਗਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਗਿਰੀਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।”
Verse 33
किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे देवाः प्रपञ्चिताः । रूपमस्याः परन्नाम व्यर्थीकर्तुं समुद्यतः
ਹੇ ਦੇਵਗਣ! ਇੰਨੇ ਪ੍ਰਪੰਚ ਤੇ ਕੋਲਾਹਲ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਇੱਥੇ ਕਿਸ ਲਈ ਆਏ ਹੋ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਪਰਮ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਮ ਨਾਮ-ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਨ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋ?
Verse 34
इत्युक्ते च तया तत्र ऋषयस्सप्त एव हि । ऊचुस्ते वच आगत्य वसिष्ठाद्या मुनीश्वर
ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 35
सप्तर्षयः ऊचुः । कार्य्यं साधयितुम्प्राप्ताः पितृकन्ये गिरिप्रिये । विरुद्धं चात्र उक्तार्थे कथम्मन्यामहे वयम्
ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਧੀ, ਹੇ ਗਿਰਿ-ਪ੍ਰਿਯੇ! ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿਧ ਕਰਨ ਆਏ ਹਾਂ; ਪਰ ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਇੱਥੇ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝੀਏ?
Verse 36
ब्रह्मोवाच । अयं वै परमो लाभो दर्शनं शंकरस्य यत् । दानपात्रं स ते भूत्वागतस्तव च मंदिरम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਲਾਭ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਤੇਰੇ ਦਾਨ ਦਾ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਬਣ ਕੇ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ।
Verse 37
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तैस्ततो मेना मुनिवाक्यं मृषाकरोत् । प्रत्युवाच च रुष्टा सा तानृषीञ्ज्ञानदुर्बला
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੇਨਾ ਨੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਝੂਠ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।
Verse 38
मेनोवाच । शस्त्राद्यैर्घातयिष्येहं न हास्ये शंकरायताम् । दूरं गच्छत सर्वे हि नागन्तव्यं मदन्तिके
ਮੇਨਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਡਾਹ ਦਿਆਂਗੀ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਕੋਲ ਜਾਣ ਨਹੀਂ ਦਿਆਂਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਦੂਰ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਮੇਰੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਆਉਣਾ।
Verse 39
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विररामाशु सा विलप्यातिविह्वला । हाहाकारो महानासीत्तत्र तद्वृत्ततो मुने
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ; ਬਹੁਤ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਘਟਨਾ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ।
Verse 40
ततो हिमालयस्तत्राजगामातिसमाकुलः । ताञ्च बोधयितुं प्रीत्या प्राह तत्त्वञ्च दर्शयन्
ਫਿਰ ਹਿਮਾਲਯ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ ਆਇਆ। ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਉਣ ਲਈ, ਤੱਤ ਦਾ ਭੇਦ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
Verse 41
हिमालय उवाच । शृणु मेने वचो मेऽद्य विकलाऽसि कथम्प्रिये । के के समागता गेहं कथं चैतान्विनिन्दसि
ਹਿਮਾਲਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਿਆਰੀ ਮੇਨਾ, ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ। ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਇੰਨੀ ਵਿਹਵਲ ਹੈਂ? ਸਾਡੇ ਘਰ ਕੌਣ ਕੌਣ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?
Verse 42
शंकरं त्वं च जानासि रूपं दृष्ट्वासि विह्वला । विकटं तस्य शंभोस्तु नानारूपाभिधस्य हि
ਤੂੰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਤੂੰ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਈ। ਕਿਉਂਕਿ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਇਹੀ ਵਿਕਟ ਸਰੂਪ ਹੈ।
Verse 43
स शंकरो मया ज्ञातस्सर्वेषां प्रतिपालकः । पूज्यानां पूज्य एवासौ कर्तानुग्रहनिग्रहान्
ਮੈਂ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਕ ਹੈ। ਪੂਜਣਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹੀ ਪਰਮ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਤੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਦੋਵੇਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾ ਹੈ।
Verse 44
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वती खण्डे मेनाप्रबोधवर्णनो नाम चतुश्चत्वारिंशोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਮੇਨਾ-ਪ੍ਰਬੋਧ-ਵਰਨਨ’ ਨਾਮਕ ਚੁਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 45
यद्वै द्वारगतश्शंभुः पुरा विकटरूपधृक् । नानालीलाञ्च कृतवाञ्चेतयामि च तामिमाम्
ਮੈਂ ਉਸੇ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆ ਕੇ ਵਿਕਟ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰ ਗਏ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਹੁਣ ਚੇਤੇ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 46
तन्माहात्म्यं परं दृष्ट्वा कन्यां दातुं त्वया मया । अंगीकृतं तदा देवि तत्प्रमाणं कुरु प्रिये
ਉਸ ਪਰਮ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਦ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਵੀ ਕਨਿਆ-ਦਾਨ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹੁਣ ਉਸ ਫੈਸਲੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਬਣਾ।
Verse 47
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा सोऽद्रिनाथो हि विरराम ततो मुने । तदाकर्ण्य शिवामाता मेनोवाच हिमालयम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਬਤ-ਨਾਥ ਹਿਮਾਲਯ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੇਨਾ ਨੇ ਤਦ ਹਿਮਾਲਯ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 48
मेनोवाच । मद्वचः श्रूयतां नाथ तथा कर्तुं त्वमर्हसि । गृहीत्वा तनुजां चैनां बद्ध्वा कण्ठे तु पार्वतीम्
ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਨਾਥ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਓਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਇਸ ਧੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ ਅਤੇ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਵਰਮਾਲਾ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਗਲ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 49
अधः पातय निःशंकं दास्ये तां न हराय हि । तथैनामथवा नाथ गत्वा वै सागरे सुताम्
ਬਿਨਾ ਝਿਜਕ ਉਸਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦੇ; ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਹੇ ਨਾਥ, ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ-ਧੀ ਵਜੋਂ ਓਥੇ ਹੀ ਦੇ ਆ।
Verse 50
निमज्जय दयां त्यक्त्वा ततोऽद्रीश सुखी भव । यदि दास्यसि पुत्री त्वं रुद्राय विकटात्मने । तर्हि त्यक्ष्याम्यहं स्वामिन्निश्चयेन कलेवरम्
ਦਇਆ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦੇ, ਤੇ ਫਿਰ ਹੇ ਪਰਬਤ-ਨਾਥ, ਤੂੰ ਸੁਖੀ ਰਹਿ। ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ ਭਿਆਨਕ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੂੰ ਦੇਵੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗੀ।
Verse 51
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते च तदा तत्र वचने मेनया हठान् । उवाच वचनं रम्यं पार्वती स्वयमागता
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਮੇਨਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਹਠ ਨਾਲ ਐਸਾ ਕਿਹਾ, ਤਦੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਆਪ ਅੱਗੇ ਆ ਕੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
Verse 52
पार्वत्युवाच । मातस्ते विपरीता हि बुद्धिर्जाताऽशुभावहा । धर्मावलम्बनात्त्वं हि कथन्धर्मं जहासि वै
ਪਾਰਵਤੀ ਬੋਲੀ—ਮਾਤਾ, ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਲਟੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦੇਂਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦੀ ਹੈਂ?
Verse 53
अयं रुद्रोऽपरस्साक्षात्सर्वप्रभव ईश्वरः । शम्भुस्सुरूपस्सुखदस्सर्वश्रुतिषु वर्णितः
ਇਹ ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪਰਾਤਪਰ, ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ ਪ੍ਰਭਵ ਵਾਲਾ ਈਸ਼ਵਰ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ੰਭੂ ਹੈ—ਮੰਗਲਮਈ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਸੁਖਦਾਤਾ—ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼੍ਰੁਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਿਤ।
Verse 54
महेशश्शंकरश्चायं सर्वदेवप्रभुस्स्वराट् । नानारूपाभिधो मातर्हरिब्रह्मादिसेवितः
ਹੇ ਮਾਤਾ, ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹੇਸ਼—ਸ਼ੰਕਰ—ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਸਵਰਾਟ ਹੈ। ਉਹ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਹਰੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 55
अधिष्ठानं च सर्वेषां कर्ता हर्ता च स प्रभुः । निर्विकारी त्रिदेवेशो ह्यविनाशी सनातनः
ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਭ ਦਾ ਆਧਾਰ-ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਹੈ; ਉਹੀ ਕਰਤਾ ਅਤੇ ਹਰਤਾ (ਸੰਹਾਰਕ) ਵੀ ਹੈ। ਉਹ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਤ੍ਰਿਦੇਵਾਂ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਹੈ।
Verse 56
यदर्थे देवतास्सर्वा आयाता किंकरीकृताः । द्वारि ते सोत्सवाश्चाद्य किमतोऽन्यत्परं सुखम्
ਜਿਸ ਦੇ ਲਈ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਆ ਕੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਏ—ਅੱਜ ਉਹ ਉਤਸਵ ਸਮੇਤ ਤੇਰੇ ਦਰ ਤੇ ਖੜੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੁਖ ਹੋਰ ਕੀ?
Verse 57
उत्तिष्ठातः प्रयत्नेन जीवितं सफलं कुरु । देहि मां त्वं शिवायास्मै स्वाश्रमं कुरु सार्थकम्
ਉੱਠੋ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਓ। ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿਓ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਸਾਰਥਕ ਕਰੋ।
Verse 58
देहि मां परमेशाय शंकराय जनन्यहो । स्वीकुरु त्वमिमं मातर्विनयम्मे ब्रवीमि ते
ਹੇ ਮਾਤਾ! ਮੈਨੂੰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ ਦਿਓ। ਹੇ ਜਨਨੀ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
Verse 59
चेन्न दास्यसि तस्मै मां न वृणेऽन्यमहं वरम् । भागं लभेत्कथं सैंहं शृगालः परवंचकः
ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਚੁਣਾਂਗੀ। ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਗਿੱਦੜ ਸਿੰਘ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਵੇਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 60
मनसा वचसा मातः कर्मणा च हरस्त्वयम् । मया वृतो वृतश्चैव यदिच्छसि तथा कुरु
ਹੇ ਮਾਤਾ! ਮਨ, ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਹੀ ਚੁਣਿਆ ਹੈ। ਮੈਂ ਵੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ—ਹੁਣ ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਕਰੋ।
Verse 61
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शिवावाक्यं मेना शैलेश्वरप्रिया । सुविलप्य महाक्रुद्धा गृहीत्वा तत्कलेवरम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਰਬਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਮੇਨਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਲਾਪ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ।
Verse 62
मुष्टिभिः कूर्परैश्चैव दन्तान्धर्षयती च सा । ताडयामास तां पुत्रीं विह्वलातिरुषान्विता
ਮੁੱਠੀਆਂ ਅਤੇ ਕੂਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਪੀਸਦਿਆਂ, ਉਸਨੇ ਉਸ ਧੀ ਨੂੰ ਕੁੱਟਿਆ—ਉਹ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੀ।
Verse 63
ये तत्र ऋषयस्तात त्वदाद्याश्चापरे मुने । तद्धस्तात्ताम्परिच्छिद्य नित्युर्दूरतरं ततः
ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉੱਥੇ ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ—ਤੇਰੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਹੋਰ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਚਲੇ ਗਏ।
Verse 64
तान्वै तथा विधान्दृष्ट्वा भर्त्सयित्वा पुनः पुनः । उवाच श्रावयन्ती सा दुर्वचो निखिलान्पुनः
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਅਣਉਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਡਾਂਟਿਆ; ਅਤੇ ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 65
मेनोवाच । किं मेना हि करिष्येऽहं दुष्टां ग्रहवतीं शिवाम् । दास्याम्यस्यै गरन्तीव्रं कूपे क्षेप्स्यामि वा ध्रुवम्
ਮੇਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲੀ, ਮੰਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਸ਼ਿਵਾ ਦਾ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਤਿੱਖਾ ਜ਼ਹਿਰ ਦੇ ਦਿਆਂਗੀ, ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿਆਂਗੀ।
Verse 66
छेत्स्यामि कालीमथवा शस्त्रास्त्रैर्भूरिखण्डशः । निमज्जयिष्ये वा सिन्धौ स्वसुताम्पार्वतीं खलु
ਮੈਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਾਲੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਦਿਆਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੋ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 67
अथवा स्वशरीरं हि त्यक्ष्याम्याश्वन्यथा ध्रुवम् । न दास्ये शम्भवे कन्यां दुर्गां विकटरूपिणे
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹੀ ਦੇਹ ਤੁਰੰਤ ਤਿਆਗ ਦਿਆਂਗਾ—ਇਹ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਦੁਰਗਾ ਧੀ ਨੂੰ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗਾ।
Verse 68
वरोऽयं कीदृशो भीमोऽनया लब्धश्च दुष्टया । कारितश्चोपहासो मे गिरेश्चापि कुलस्य हि
“ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਔਰਤ ਨੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਵਰ ਲੈ ਲਿਆ ਹੈ? ਇਸ ਨੇ ਮੇਰਾ ਮਖੌਲ ਬਣਾਇਆ ਹੈ—ਗਿਰੀਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਕੁਲ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਦਾ ਵੀ।”
Verse 69
न माता न पिता भ्राता न बन्धुर्गोत्रजोऽपि हि । नो सुरूपं न चातुर्य्यं न गुहं वास्य किंचन
ਉਸ ਦੀ ਨਾ ਮਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਪਿਉ, ਨਾ ਭਰਾ, ਨਾ ਹੀ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਕ। ਨਾ ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ, ਨਾ ਚਤੁਰਾਈ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਗੁਣ ਹੈ।
Verse 70
न वस्त्रं नाप्यलङ्कारास्सहायाः केऽपि तस्य न । वाहनं न शुभं ह्यस्य न वयो न धनन्तथा
ਉਸ ਕੋਲ ਨਾ ਕੱਪੜੇ ਸਨ, ਨਾ ਗਹਿਣੇ; ਕੋਈ ਸਾਥੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕੋਈ ਸ਼ੁਭ ਵਾਹਨ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਨਾ ਜਵਾਨੀ, ਨਾ ਧਨ ਵੀ।
Verse 71
न पावित्र्यं न विद्या च कीदृशः काय आर्तिदः । किं विलोक्य मया पुत्री देयास्मै स्यात्सुमंगला
ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ, ਨਾ ਵਿਦਿਆ। ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਦੇਹ ਧਾਰਦਾ ਹੈ? ਕਿਹੜਾ ਗੁਣ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁਮੰਗਲਾ ਹੋ ਜਾਵੇ?
Verse 72
ब्रह्मोवाच । इत्यादि सुविलप्याथ बहुशो मेनका तदा । रुरोदोच्चैर्मुने सा हि दुःखशोकपरिप्लुता
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕਰੁਣ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਮੇਨਕਾ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋ ਪਈ।
Verse 73
अथाहन्द्रुतमागत्याकथयम्मेनकां च ताम् । शिवतत्त्वं च परमं कुज्ञानहरमुत्तमम्
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਝੱਟ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਮੇਨਕਾ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸ; ਕੁਝਿਆਨ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ, ਉੱਤਮ ਸ਼ਿਵ-ਤੱਤਵ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾ।”
Verse 74
ब्रह्मोवाच । श्रोतव्यम्प्रीतितो मेने मदीयं वचनं शुभम् । यस्य श्रवणतः प्रीत्या कुबुद्धिस्ते विनश्यति
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੇਨੇ, ਪ੍ਰੀਤ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸ਼ੁਭ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ-ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਬੁੱਧੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”
Verse 75
शङ्करो जगतः कर्ता भर्ता हर्ता तथैव च । न त्वं जानासि तद्रूपं कथन्दुःखं समीहसे
ਸ਼ੰਕਰ ਹੀ ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਭਰਤਾ ਅਤੇ ਹਰਤਾ ਹਨ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ; ਫਿਰ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?
Verse 76
अनेकरूपनामा च नाना लीलाकरः प्रभुः । सर्वस्वामी स्वतन्त्रश्च मायाधीशोऽविकल्पकः
ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਵਾਲਾ, ਨਾਨਾ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਰਬ-ਸਵਾਮੀ, ਸਦਾ ਸੁਤੰਤਰ, ਮਾਇਆ ਦਾ ਅਧੀਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਕਲਪ-ਭੇਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
Verse 77
इति विज्ञाय मेने त्वं शिवान्देहि शिवाय वै । कुहठन्त्यज कुज्ञानं सर्वकार्यविनाशनम्
ਇਉਂ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚਾ ਕੀਤਾ—“ਤੂੰ ਸ਼ਿਵਾ ਹੈਂ; ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰ। ਟੇਢੀ ਜਿੱਦ ਛੱਡ ਅਤੇ ਕੁਝਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇ; ਇਹ ਹਰ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।”
Verse 78
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा मया मेना विलपन्ती मुहुर्मुहुः । लज्जां किंचिच्छनैस्त्यक्त्वा मुने मां वाक्यमब्रवीत्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਇਹ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੇਨਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ। ਫਿਰ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਲੱਜਾ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।
Verse 79
मेनोवाच । किमर्थन्तु भवान्ब्रह्मन्रूपमस्य महावरम् । व्यर्थीकरोति किमियं हन्यतां न स्वयं शिवा
ਮੇਨਾ ਬੋਲੀ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਇਸ ਮਹਾਨ ਉੱਤਮ ਰੂਪ (ਅਤੇ ਵਰ) ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇ—ਸਵੈੰ ਸ਼ਿਵਾ ਆਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੀ?
Verse 80
न वक्तव्यं च भवता शिवाय प्रतिदीयताम् । न दास्येऽहं शिवायैनां स्वसुताम्प्राणवल्लभाम्
ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ‘ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।’ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਵਰਗੀ ਪਿਆਰੀ ਆਪਣੀ ਧੀ ਨੂੰ—ਮੈਂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਵਾਂਗੀ।
Verse 81
ब्रह्मोवाच । इत्युक्ते तु तदा सिद्धाः सनकाद्या महामुने । समागत्य महाप्रीत्या वचनं हीदमब्रुवन्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ! ਇਹ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ ਸਨਕ ਆਦਿ ਸਿੱਧ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 82
सिद्धा ऊचुः । अयम्वै परमस्साक्षाच्छिवः परसुखावहः । कृपया च भवत्पुत्र्यै दर्शनन्दत्तवान्प्रभुः
ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹੀ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪਰਮ ਸ਼ਿਵ ਹਨ, ਜੋ ਪਰਮ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੀ ਧੀ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ।
Verse 83
ब्रह्मोवाच । अथोवाच तु तान्मेना विलप्य च मुहुर्मुहुः । न देया तु मया सम्यग्गिरिशायोग्ररूपिणे
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤਦ ਮੇਨਾ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੋਲੀ: ‘ਉਗ੍ਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗਿਰਿਸ਼ ਨੂੰ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੀ।’
Verse 84
किमर्थन्तु भवन्तश्च सर्वे सिद्धाः प्रपञ्चिनः । रूपमस्याः परं नाम व्यर्थीकर्त्तुं समुद्यताः
‘ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਸਭ—ਸਿੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਤੇ ਸੰਸਾਰਕ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਇਸ ਦੇ ਪਰਮ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਰਮ ਨਾਮ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਦਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ?’
Verse 85
इत्युक्ते च तया तत्र मुनेऽहं चकितोऽभवम् । सर्वे विस्मयमापन्ना देवसिद्धर्षिमानवाः
ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਹਿਆ ਤਾਂ, ਹੇ ਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦੇਵ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਸਭ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
Verse 86
एतस्मिन्समये तस्या हठं श्रुत्वा दृढं महत् । द्रुतं शिवप्रियो विष्णुस्समागत्याऽब्रवीदिदम्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਾਨ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਸੁਣ ਕੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੁਰੰਤ ਆਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
Verse 87
विष्णुरुवाच । पितॄणां च प्रिया पुत्री मानसी गुणसंयुता । पत्नी हिमवतस्साक्षाद्ब्रह्मणः कुलमुत्तमम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯ ਧੀ ਹੈ, ਮਨੋਂ ਜਨਮੀ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ; ਉਹ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਦੀ ਹੈ।”
Verse 88
सहायास्तादृशा लोके धन्या ह्यसि वदामि किम् । धर्मस्याधारभूतासि कथं धर्मं जहासि हि
ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਸਹਾਇਕ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧੰਨ ਹੈਂ—ਮੈਂ ਹੋਰ ਕੀ ਆਖਾਂ? ਤੂੰ ਤਾਂ ਧਰਮ ਦੀ ਆਧਾਰ-ਸ਼ਿਲਾ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਧਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈਂ?
Verse 89
देवैश्च ऋषिभिश्चैव ब्रह्मणा वा मया तथा । विरुद्धं कथ्यते किं नु त्वयैव सुविचार्यताम्
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਜਾਂ ਮੈਂ—ਇੱਥੇ (ਸੱਚ-ਧਰਮ ਦੇ) ਵਿਰੁੱਧ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕਰ।
Verse 90
शिवत्वं न च जानासि निर्गुणस्य गुणस्स हि । विरूपस्स सुरूपो हि सर्वसेव्यस्सतां गतिः
ਤੂੰ ਸ਼ਿਵਤ੍ਵ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ। ਉਹ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਲੋਕ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਭਾਵੇਂ ਵਿਰੂਪ ਲੱਗੇ, ਪਰ ਤੱਤਵ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਰਮ ਸੁਰੂਪ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਸੇਵਨਯੋਗ ਹੈ ਅਤੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਹੈ।
Verse 91
तेनैव निर्मिता देवी मूलप्रकृतिरीश्वरी । तत्पार्श्वे च तदा तेन निर्मितः पुरुषोत्तमः
ਉਸੇ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਨੇ ਦੇਵੀ—ਈਸ਼ਵਰੀ, ਮੂਲ-ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਉਸੇ ਨੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
Verse 92
ताभ्यां चाहं तथा ब्रह्मा ततश्च गुणरूपतः । अवतीर्य स्वयं रुद्रो लोकानां हितकारकः
ਉਹਨਾਂ ਦੋ ਆਦਿ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਗੁਣਮਈ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਵੈੰ ਰੁਦ੍ਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਏ।
Verse 93
ततो वेदास्तथा देवा यत्किंचिद्दृश्यते जगत् । स्थावरं जंगमं चैव तत्सर्वं शकरादभूत्
ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵੇਦ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਥਿਰ ਤੇ ਚਲਾਇਮਾਨ—ਉਹ ਸਭ ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 94
तद्रूपम्वर्णितं केन ज्ञायते केन वा पुनः । मया च ब्रह्मणा यस्य ह्यतो लब्धश्च नैव हि
ਉਸ ਰੂਪ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੌਣ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੌਣ ਜਾਣ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਤੱਤ ਨੂੰ ਕਦੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਿਆ।
Verse 95
आब्रह्मस्तम्बपर्यंतं यत्किञ्चिद्दृश्यते जगत् । तत्सर्वं च शिवं विद्धि नात्र कार्या विचारणा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਾਹ ਦੀ ਤਿੰਨੀ ਤੱਕ ਜੋ ਕੁਝ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਹੈ—ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ; ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 96
स एवेदृक्सुरूपेणावतीर्णो निजलीलया । शिवातपः प्रभावाद्धि तव द्वारि समागतः
ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਐਸੇ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਵਤਰੀਤ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸ਼ਿਵ-ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।
Verse 97
तस्मात्त्वं हिमवत्पत्नि दुःखं मुञ्च शिवम्भज । भविष्यति महानन्दः क्लेशो यास्यति संक्षयम्
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਹਿਮਵਾਨ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਭਜਨ ਕਰ। ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਉਪਜੇਗਾ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਕਲੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਜਾਣਗੇ।
Verse 98
ब्रह्मोवाच एवम्प्रबोधितायास्तु मेनकाया अभून्मुने । तस्यास्तु कोमलं किंचिन्मनो विष्णुप्रबोधितम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਗੱਲ ਮਨ ਲਈ। ਉਸ ਦਾ ਕੋਮਲ ਮਨ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੱਦ ਤੱਕ ਜਾਗ ਪਿਆ।
Verse 99
परं हठं न तत्याज कन्यान्दातुं हराय न । स्वीचकार तदा मेना शिवमायाविमोहि ता
ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਹਠ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਕਨਿਆ ਨੂੰ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਦੇਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਨਾ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
Verse 100
उवाच च हरिं मेना किञ्चिद्बुद्ध्वा गिरिप्रिया । श्रुत्वा विष्णुवचो रम्यं गिरिजाजननी हि सा
ਤਦ ਗਿਰਿ-ਪ੍ਰਿਆ (ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆ) ਅਤੇ ਗਿਰਿਜਾ ਦੀ ਮਾਤਾ ਮੇਨਾ ਨੇ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਸੁਹਣੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕੁਝ ਸਮਝਦਿਆਂ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
Verse 101
यदि रम्यतनुस्स स्यात्तदा देया मया सुता । नान्यथा कोटिशो यत्नैर्वच्मि सत्यन्दृढं वचः
ਜੇ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕਰਾਂਗੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਨਹੀਂ—ਕਰੋੜਾਂ ਜਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਮੇਰਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੱਚਾ ਬਚਨ ਹੈ।
Verse 102
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा वचनं मेना तूष्णीमास दृढव्रता । शिवेच्छाप्रेरिता धन्या तथा याखिलमोहिनी
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਵਾਲੀ ਮੇਨਾ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ। ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਉਹ ਧੰਨ ਸੀ; ਉਹ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਰਹੀ।
Frequently Asked Questions
Menā’s emotional outburst and reproach after Pārvatī’s austerities and the unfolding marriage-destiny narrative; she challenges earlier assurances about Śiva and interprets events as a disastrous reversal.
The chapter dramatizes the gap between worldly valuation (honor, security, immediate outcomes) and the purāṇic claim that tapas and divine union can appear ‘painful’ before revealing their higher telos—testing attachment and social fear.
Not a theophany-driven chapter in the sample; the ‘manifestations’ are rhetorical and ethical: Śakti’s path (Pārvatī’s tapas) versus household perception (Menā’s grief), expressed through emblematic metaphors of value inversion.