Adhyaya 29
Rudra SamhitaParvati KhandaAdhyaya 2942 Verses

पार्वतीप्रार्थना—हिमवत्पार्श्वे भिक्षुरूपेण याचनम् | Pārvatī’s Request: Śiva to Seek Her in Beggar-Form at Himālaya’s Court

ਅਧਿਆਇ 29 ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ–ਬ੍ਰਹਮਾ ਸੰਵਾਦ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਸਨੇਹਭਰੀ, ਆਦੇਸ਼ਾਤਮਕ ਬਾਣੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਰਵਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੁਆਮੀ ਮੰਨ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਯੱਗ ਦੇ ਵਿਧਵੰਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੀੜਾ ਯਾਦ ਕਰਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਧਰਮ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਤਕ ਵਿਧੀ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੰਗਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹਿਮਵਤ ਦੇ ਕੋਲ ਭਿਖਸ਼ੂ-ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਲੀਲਾ ਵਜੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਮੇਰਾ ਹੱਥ ਮੰਗੋ। ਅਧਿਆਇ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ, ਯਸ਼ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ-ਰੂਪ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵਿਆਹ ਨਾਲ ਸਮਨਵਯ ਦਿਖਾ ਕੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਜਨਤਕ ਸਵੀਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

नारद उवाच । ब्रह्मन् विधे महाभाग किं जातं तदनन्तरम् । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथय त्वं शिवायशः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਮੈਂ ਉਹ ਸਭ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸ਼ਿਵਾਯਸ਼, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹੈ।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । देवर्षे श्रूयतां सम्यक्कथयामि कथां मुदा । तां महापापसंहर्त्रीं शिवभक्तिविवर्द्धिनीम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਮਹਾ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਭਕਤੀ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 3

पार्वती वचनं श्रुत्वा हरस्स परमात्मनः । दृष्ट्वानन्दकरं रूपं जहर्षातीव च द्विज

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਹਰ ਨੇ ਉਸਦਾ ਅਨੰਦਮਈ ਰੂਪ ਦੇਖਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 4

प्रत्युवाच महा साध्वी स्वोपकण्ठस्थितं विभुम् । अतीव सुखिता देवी प्रीत्युत्फुल्लानना शिवा

ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਸਾਧਵੀ ਦੇਵੀ, ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਵਿਭੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 5

पार्वत्युवाच । त्वं नाथो मम देवेश त्वया किं विस्मृतम्पुरा । दक्षयज्ञविनाशं हि यदर्थं कृतवान्हठात्

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਪੁਰਾਣੀ ਗੱਲ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦਕਸ਼ ਦੇ ਯੱਗ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ?

Verse 6

स त्वं साहं समुत्पन्ना मेनयां कार्य्यसिद्धये । देवानां देव देदेश तारकाप्ताऽसुखात्मनाम्

ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਨਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਂ।

Verse 7

यदि प्रसन्नो देवेश करोषि च कृपां यदि । पतिर्भव ममेशान मम वाक्यं कुरु प्रभो

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪา ਕਰਦੇ ਹੋ, ਤਾਂ ਹੇ ਈਸ਼ਾਨ, ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਬਣੋ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰੋ।

Verse 8

पितुर्गेहे मया सम्यग्गम्यते त्वदनुजया । प्रसिद्धं क्रियतां तद्वै विशुद्धं परमं यशः

ਤੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਨਾਲ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਗੱਲ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਪਰਮ ਯਸ਼ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇ।

Verse 9

गन्तव्यं भवता नाथ हिमवत्पार्श्वतं प्रभो । याचस्व मां ततो भिक्षु भूत्वा लीलाविशारदः

ਹੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਗੋ।

Verse 10

तथा त्वया प्रकर्तव्यं लोके ख्यापयता यशः । पितुर्मे सफलं सर्वं कुरुष्वैवं गृहा मम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਰ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਭ ਮਨੋਰਥ ਸਫਲ ਕਰ ਅਤੇ ਇਸੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰ।

Verse 11

ऋषिभिर्बोधितः प्रीत्या स्वबन्धुपरिवारितः । करिष्यति न संदेहस्तव वाक्यं पिता मम

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਤੇਰਾ ਬਚਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 12

दक्षकन्या पुराहं वै पित्रा दत्ता यदा तव । यथोक्तविधिना तत्र विवाहो न कृतस्त्वया

ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤਦ ਤੂੰ ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 13

न ग्रहाः पूजितास्तेन दक्षेण जनकेन मे । ग्रहाणां विषयस्तेन सच्छिद्रोयं महानभूत्

ਮੇਰੇ ਜਨਕ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਉਪੇਖਾ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ (ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ) ਵੱਡਾ, ਦੋਸ਼-ਭਰਿਆ ਕਲੇਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 14

तस्माद्यथोक्तविधिना कर्तुमर्हसि मे प्रभो । विवाहं त्वं महादेव देवानां कार्य्यसिद्धये

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਇਹ ਵਿਆਹ ਸੰਪੰਨ ਕਰ।

Verse 15

विवाहस्य यथा रीतिः कर्तव्या सा तथा धुवम् । जानातु हिमवान् सम्यक् कृतं पुत्र्या शुभं तपः

ਵਿਆਹ ਦੀ ਰੀਤ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹੀ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ। ਹਿਮਵਾਨ ਸਾਫ਼ ਜਾਣ ਲਵੇ ਕਿ ਧੀ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਤਪੱਸਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 16

ब्रह्मोवाच इत्येवं वचनं श्रुत्वा सुप्रसन्नस्सदाशिवः । प्रोवाच वचनं प्रीत्या गिरिजां प्रहसन्निव

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਹੌਲੀ ਮੁਸਕਰਾ ਰਹੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 17

शिव उवाच । शृणु देवि महेशानि परमं वचनं मम । यथोचितं सुमाङ्गल्यमविकारि तथा कुरु

ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨੀ, ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਬਚਨ ਸੁਣ। ਯਥੋਚਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੰਗਲਦਾਇਕ ਕਰਮ ਕਰ—ਅਡੋਲ ਰਹਿ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਡੋਲ੍ਹੇ।

Verse 18

ब्रह्मादिकानि भूतानि त्वनित्यानि वरानने । दृष्टं यत्सर्वमेतच्च नश्वरं विद्धि भामिनि

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸੱਤਾਵਾਂ ਵੀ ਅਨਿੱਤ ਹਨ। ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਨਾਸਵੰਤ ਜਾਣ।

Verse 19

एकोनेकत्वमापन्नो निर्गुणो हि गुणान्वितः । ज्योत्स्नया यो विभाति परज्योत्स्नान्वितोऽभवत्

ਉਹ ਇਕ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੂਪ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਲਈ ਸਗੁਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਾਂਗ ਜ੍ਯੋਤਸਨਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰ-ਜ੍ਯੋਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

स्वतन्त्रः परतन्त्रश्च त्वया देवि कृतो ह्यहम् । सर्वकर्त्री च प्रकृतिर्महामाया त्वमेव हि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸੁਤੰਤਰ ਵੀ ਅਤੇ ਪਰਤੰਤਰ ਵੀ ਬਣਾਇਆ ਹੈ। ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ, ਉਹ ਮਹਾਮਾਇਆ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਤੂੰ ਹੀ ਹੈਂ।

Verse 21

मायामयं कृतमिदं च जगत्समग्रं सर्वात्मना हि विधृतं परया स्वबुद्ध्या । सवार्त्मभिस्सुकृतिभिः परमात्मभावैस्संसिक्तमात्मनि गणः परिवेष्टितश्च

ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮਾਇਆਮਯ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਪਰਮੇਸ਼ੁਰ ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਚੇਤਨਾ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪੁੰਨਵਾਨ ਜੀਵ-ਗਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰੰਗੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

के ग्रहाः के ऋतुगणाः के वान्येपि त्वया ग्रहाः । किमुक्तं चाधुना देवि शिवार्थं वरवर्णिनि

ਕਿਹੜੇ ਗ੍ਰਹ ਹਨ, ਕਿਹੜੇ ਰਿਤੂ-ਗਣ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਹੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਏ ਹਨ? ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਵਰਨੀ, ਸ਼ਿਵਾਰਥ ਕੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?

Verse 23

गुणकार्य्यप्रभेदेनावाभ्यां प्रादुर्भवः कृतः । भक्तहेतोर्जगत्यस्मिन्भक्तवत्सलभावतः

ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਾਰਜਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਇਸ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਾਂ। ਇਹ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਭਗਤਾਂ ਲਈ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਭਗਤਵਤਸਲ ਹਾਂ।

Verse 24

त्वं हि वै प्रकृतिस्सूक्ष्मा रजस्सत्त्वतमोमयी । व्यापारदक्षा सततं सगुणा निर्गुणापि च

ਤੂੰ ਹੀ ਸੁਖਮ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੈਂ, ਰਜਸ-ਸਤ੍ਤਵ-ਤਮਸ ਮਈ। ਕਰਮ-ਵਿਆਪਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਦੱਖ, ਤੂੰ ਸਗੁਣੀ ਵੀ ਹੈਂ ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣੀ ਵੀ।

Verse 25

सर्वेषामिह भूतानामहमात्मा सुमध्यमे । निर्विकारी निरीहश्च भक्तेच्छोपात्तविग्रहः

ਹੇ ਸੁਮਧ੍ਯਮੇ, ਇੱਥੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਤੇ ਨਿਰਪੇਖ ਹਾਂ; ਪਰ ਭਗਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਪਾਸ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 26

हिमालयं न गच्छेयं जनकं तव शैलजे । ततस्त्वां भिक्षुको भूत्वा न याचेयं कथंचन

ਹੇ ਸ਼ੈਲਜੇ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਕੋਲ ਜਾਣ ਲਈ ਹਿਮਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਵੀ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਵੀ ਤੈਥੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਮੰਗਾਂਗਾ।

Verse 27

महागुणैर्गरिष्ठोपि महात्मापि गिरीन्द्रजे । देहीतिवचनात्सद्यः पुरुषो याति लाघवम्

ਹੇ ਗਿਰੀਂਦ੍ਰਜੇ, ਬਹੁਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰੀ ਮਹਾਤਮਾ ਵੀ ‘ਦੇ’ ਆਖਣ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਲਘੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

इत्थं ज्ञात्वा तु कल्याणि किमस्माकं वदस्यथ । कार्य्यं त्वदाज्ञया भद्रे यथेच्छसि तथा कुरु

ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ? ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਕੰਮ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕਰ।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । तेनोक्तापि महादेवी सा साध्वी कमलेक्षणा । जगाद शंकरं भक्त्या सुप्रणम्य पुनः पुनः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਹ ਸਾਧਵੀ, ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਬੋਲੀ।

Verse 30

पार्वत्युवाच । त्वमात्मा प्रकृतिश्चाहं नात्र कार्य्या विचारणा । स्वतन्त्रौ भक्तवशगौ निर्गुणौ सगुणावपि

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਤੁਸੀਂ ਪਰਮ ਆਤਮਾ ਹੋ ਅਤੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਨਿਰਗੁਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਗੁਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 31

प्रयत्नेन त्वया शम्भो कार्यं वाक्यं मम प्रभो । याचस्व मां हिमगिरेस्सौभाग्यं देहि शङ्कर

ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਯਤਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਬੇਨਤੀ ਪੂਰੀ ਕਰੋ। ਹਿਮਾਲੇ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਵਿਆਹ ਲਈ ਮੰਗੋ; ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਅਰਧਾਂਗਿਨੀ ਬਣਨ ਦਾ ਸੁਭਾਗ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 32

कृपां कुरु महेशान तव भक्तास्मि नित्यशः । तव पत्नी सदा नाथ ह्यहं जन्मनि जन्मनि

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ, ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਮੈਂ ਨਿੱਤ ਤੁਹਾਡੀ ਭਗਤ ਹਾਂ। ਹੇ ਨਾਥ, ਜਨਮ ਜਨਮਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੀ ਪਤਨੀ ਹੀ ਹਾਂ।

Verse 33

त्वं ब्रह्म परमात्मा हि निर्गुणः प्रकृतेः परः । निर्विकारी निरीहश्च स्वतन्त्रः परमेश्वरः

ਤੂੰ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਹੈਂ—ਗੁਣਾਤੀਤ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ। ਤੂੰ ਨਿਰਵਿਕਾਰ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ, ਸਰਬਥਾ ਸੁਤੰਤਰ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈਂ।

Verse 34

तथापि सगुणोपीह भक्तोद्धारपरायणः । विहारी स्वात्मनिरतो नानालीलाविशारदः

ਤਾਂ ਵੀ ਇੱਥੇ ਉਹ ਸਗੁਣ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾ-ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ, ਆਪਣੇ ਆਪ-ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈ।

Verse 35

सर्वथा त्वामहं जाने महादेव महेश्वर । किमुक्तेन च सर्वज्ञ बहुना हि दयां कुरु

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਸਰਵਜ੍ਞ, ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦਇਆ ਕਰ।

Verse 36

विस्तारय यशो लोके कृत्वा लीलां महाद्भुताम् । यत्सुगीय जना नाथांजसोत्तीर्णा भवाम्बुधेः

ਹੇ ਨਾਥ! ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਲੀਲਾ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯਸ਼ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ; ਜਿਸ ਦੇ ਸੁਗਾਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਲੋਕ ਸੌਖੇ ਹੀ ਭਵ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा गिरिजा सुप्रणम्य पुनः पुनः । विरराम महेशानं नतस्कन्धा कृतांजलिः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਮੋਢੇ ਨਿਵਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।

Verse 38

इत्येवमुक्तस्स तया महात्मा महेश्वरो लोकविडम्बनाय । तथेति मत्त्वा प्रहसन्बभूव मुदान्वितः कर्तुमनास्तदेव

ਉਸ ਨੇ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਮਹਾਤਮਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਲੋਕ-ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਲੀਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ‘ਤਥਾਸਤੁ’ ਮੰਨ ਲਿਆ। ਉਹ ਹੱਸ ਪਏ, ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਓਹੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ।

Verse 39

ततो ह्यन्तर्हितश्शम्भुर्बभूव सुप्रहर्षितः । कैलासं प्रययौ काल्या विरहाकृष्टमानसः

ਤਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਕਾਲੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਕੈਲਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ।

Verse 40

तत्र गत्वा महेशानो नन्द्यादिभ्यस्स ऊचिवान् । वृत्तान्तं सकलं तम्वै परमानन्दनिर्भरः

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੇ ਨੰਦੀ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਾਇਆ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ।

Verse 41

तेऽपि श्रुत्वा गणास्सर्वे भैरवाद्याश्च सर्वशः । बभूवुस्सुखिनोत्यन्तं विदधुः परमोत्सवम्

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਗਣ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਭੈਰਵ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਮਹੋਤਸਵ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।

Verse 42

सुमंगलं तत्र द्विज बभूवातीव नारद । सर्वेषां दुःखनाशोभूद्रुद्रः प्रापापि संमुदम्

ਹੇ ਨਾਰਦ, ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ! ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਮੰਗਲ ਹੋਇਆ। ਸਭ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਗਹਿਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Frequently Asked Questions

Pārvatī asks Śiva to go to Himavat’s residence and formally request her hand, even taking on a bhikṣu (mendicant) form as līlā; she also invokes the earlier Dakṣa-yajña destruction as contextual memory.

The narrative encodes the Śiva–Śakti union as grace-mediated and dharma-aligned: supreme divinity adopts humility (bhikṣu) to sanctify social order, showing that transcendence can validate, not negate, worldly rites.

Śiva is highlighted as Hara/Paramātman and as a potential bhikṣu-form (ascetic manifestation), while Pārvatī is shown as the directive Śakti who orchestrates the dharmic visibility of their union.