गिरिजातपः-परीक्षा तथा सप्तर्षि-आह्वानम् (Girijā’s Austerity-Test and the Summoning of the Seven Sages)

Verse 1

नारद उवाच । गतेषु तेषु देवेषु विधि विष्ण्वादिकेषु च । सर्वेषु मुनिषु प्रीत्या किं बभूव ततः परम्

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਵਿਧਾਤਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਆਦਿ ਉਹ ਦੇਵ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਵਿਦਾ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ?

Verse 2

किं कृतं शंभुना तात वरं दातुंसमागतः । कियत्कालेन च कथं तद्वद प्रीतिमावहन्

ਹੇ ਤਾਤ, ਵਰ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਆਏ? ਕਿੰਨੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਆਏ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ।

Verse 3

ब्रह्मोवाच । गतेषु तेषु देवेषु ब्रह्मादिषु निजाश्रमम् । तत्तपस्सु परीक्षार्थं समाधिस्थोऽभवद्भवः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ/ਧਾਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਦ ਉਸ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਪਰਖ ਲਈ ਭਵ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।

Verse 4

स्वात्मानमात्मना कृत्वा स्वात्मन्येव व्यचिंतयत् । परात्परतरं स्वस्थं निर्माय निरवग्रहम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪਰਾਤਪਰ, ਸਦਾ ਸਵਸਥ, ਦੋਸ਼-ਸੀਮਾ ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 5

तद्वस्तुभूतो भगवानीश्वरो वृषभध्वजः । अविज्ञातगतिस्सूतिस्स हरः परमेश्वरः

ਉਹੀ ਆਪ ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ੍ਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ—ਭਗਵਾਨ ਈਸ਼ਵਰ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ। ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਅਜਾਣੀ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਸਧਾਰਣ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਉਹੀ ਹਰ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਹੈ।

Verse 6

ब्रह्मोवाच । गिरिजा हि तदा तात तताप परमं तपः । तपसा तेन रुद्रोऽपि परं विस्मयमागतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਪਰਮ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਤਪ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰੁਦ੍ਰ ਵੀ ਅਤਿ ਵਿਸਮਯ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ।

Verse 7

समाधेश्चलितस्सोऽभूद्भक्ताधीनोऽपि नान्यथा । वसिष्ठादीन्मुनीन्सप्त सस्मार सूतिकृद्धरः

ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵੀ ਉਹ ਚਲਿਤ ਹੋਏ—ਪਰ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਸ਼, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ। ਤਦ ਦੁੱਖਹਰ ਮਹਾਬਲੀ ਹਰ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਸੱਤ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।

Verse 8

सप्तापि मुनयश्शीघ्रमाययुस्स्मृति मात्रतः । प्रसन्नवदनाः सर्वे वर्णयंतो विधिं बहु

ਸਿਰਫ਼ ਯਾਦ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਤੇ ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿਹਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਵਿਧੀ ਬਾਰੇ ਲੰਮੇ ਤੌਰ ਤੇ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹੋਏ।

Verse 9

प्रणम्य तं महेशानं तुष्टुवुर्हर्षनिर्भराः । वाण्या गद्गदया बद्धकरा विनतकंधराः

ਉਸ ਮਹੇਸ਼ਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ। ਗਦਗਦ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਤੇ ਗਰਦਨ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਿਮਰ ਹੋਏ।

Verse 10

सप्तर्षय ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । जाता वयं सुधन्या हि त्वया यदधुना स्मृताः

ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਹੇ ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧੰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 11

किमर्थं संस्मृता वाथ शासनं देहि तद्धि नः । स्वदाससदृशीं स्वामिन्कृपां कुरु नमोऽस्तु ते

ਸਾਨੂੰ ਕਿਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੁਕਮ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੇ ਦਾਸਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 12

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य नीनां तु विज्ञप्तिं करुणानिधिः । प्रोवाच विहसन्प्रीत्या प्रोत्फुल्लनयनाम्बुजः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਕਰੁਣਾ-ਸਾਗਰ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮੁਸਕੁਰਾਏ; ਕਮਲ ਵਰਗੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

महेश्वर उवाच । हे सप्तमुनयस्ताताश्शृणुतारं वचो मम । अस्मद्धितकरा यूयं सर्वज्ञानविचक्षणाः

ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸੱਤ ਮੁਨੀਓ, ਪਿਆਰੇਓ, ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋ ਅਤੇ ਸਭ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਹੋ।

Verse 14

तपश्चरति देवेशी पार्वती गिरिजाऽधुना । गौरीशिखरसंज्ञे हि पार्वते दृढमानसा

ਹੁਣ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਗਿਰਿਜਾ ਪਾਰਵਤੀ ‘ਗੌਰੀ-ਸ਼ਿਖਰ’ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਲਈ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

Verse 15

मां पतिं प्राप्तुकामा हि सा सखीसेविता द्विजाः । सर्वान्कामान्विहायान्यान्परं निश्चयमागता

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਸਖੀਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ ਉਹ—ਮੈਨੂੰ ਪਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਹੋਰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਤਿਆਗ ਕੇ ਪਰਮ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 16

तत्र गच्छत यूयं मच्छासनान्मुनिसत्तमाः । परीक्षां दृढतायास्तत्कुरुत प्रेमचेतसः

ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼੍ਰੇਠੋ, ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਾਓ। ਪ੍ਰੇਮ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਅਡੋਲਤਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰੋ।

Verse 17

सर्वथा छलसंयुक्तं वचनीयं वचश्च वः । न संशयः प्रकर्तव्यश्शासनान्मम सुव्रताः

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੋ, ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤੀ-ਯੁਕਤ ਬਚਨ ਹੀ ਬੋਲੋ ਅਤੇ ਓਹੀ ਬੋਲਣਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਾ ਰੱਖੋ।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञप्ताश्च मुनयो जग्मुस्तत्र द्रुतं हि ते । यत्र राजति सा दीप्ता जगन्माता नगात्मजा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਥਾਂ ਗਏ, ਜਿੱਥੇ ਜਗਤ-ਮਾਤਾ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮਹਿਮਾ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਮਾਨ ਸੀ।

Verse 19

तत्र दृष्ट्वा शिवा साक्षात्तपःसिद्धिरिवापरा । मूर्ता परमतेजस्का विलसंती सुतेजसा

ਉੱਥੇ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਮਾਨੋ ਤਪੱਸਿਆ-ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਮੂਰਤੀ—ਉਹ ਸਾਕਾਰ, ਪਰਮ ਤੇਜਸਵਿਨੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੁਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 20

हृदा प्रणम्य तां ते तु ऋषयस्सप्त सुव्रताः । सन्नता वचनं प्रोचुः पूजिताश्च विशेषतः

ਤਦ ਉਹ ਸੱਤ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਰਿਸ਼ੀ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਨਿਮਰ ਹੋਏ। ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਜੇ ਜਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 21

ऋषय ऊचुः । शृणु शैलसुते देवी किमर्थं तप्यते तपः । इच्छसि त्वं सुरं कं च किं फलं तद्वदाधुना

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੇਵੀ ਸ਼ੈਲਸੁਤੇ, ਸੁਣੋ; ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੋ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋ ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਮੰਗਦੀ ਹੋ? ਹੁਣ ਦੱਸੋ।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्युक्ता सा शिवा देवी गिरींद्रतनया द्विजैः । प्रत्युवाच वचस्सत्यं सुगूढमपि तत्पुरः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਦੁਇਜ ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗਿਰਿਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਕਹੇ, ਭਾਵੇਂ ਅਰਥ ਬਹੁਤ ਗੂੜ੍ਹਾ ਸੀ।

Verse 23

पार्वत्युवाच । मुनीश्वरास्संशृणुत मद्वाक्यं प्रीतितो हृदा । ब्रवीमि स्वविचारं वै चिंतितो यो धिया स्वया

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਿਰਦੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣੋ। ਜੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਮਨਨ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਪਣਾ ਵਿਚਾਰ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 24

करिष्यथ प्रहासं मे श्रुत्वा वाचो ह्यसंभवाः । संकोचो वर्णनाद्विप्रा भवत्येव करोमि किम्

ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਜੋ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅਸੰਭਵ ਜਿਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ—ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਹਾਸਾ ਕਰੋਂਗੇ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਵਰਣਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮੈਨੂੰ ਸੰਕੋਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਹਿਣ ਵੇਲੇ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਲਾਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 25

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखंडे सप्तर्षिंकृतपरीक्षावर्णनो नाम पंचविशोऽध्याय

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਾਰਵਤੀ ਖੰਡ ਵਿੱਚ “ਸਪਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਪਰਖ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 26

सुरर्षेश्शासनं प्राप्य करोमि सुदृढं तपः । रुद्रः पतिर्भवेन्मे हि विधायेति मनोरथम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਾਂਗੀ; ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਨੋਰਥ ਧਾਰ ਕੇ ਕਿ ‘ਰੁਦ੍ਰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣੇ—ਵਿਧਾਤਾ ਐਸਾ ਹੀ ਵਿਧਾਨ ਕਰੇ।’

Verse 27

अपक्षो मन्मनः पक्षी व्योम्नि उड्डीयते हठात् । तदाशां शंकरस्वामी पिपर्त्तु करुणानिधिः

ਪਰ ਬਿਨਾ ਪੰਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਪੰਛੀ ਅਚਾਨਕ ਅਸਮਾਨ ਵਿਚ ਉੱਡਣ ਨੂੰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ; ਕਰੁਣਾ-ਨਿਧਿ ਸ਼ੰਕਰ ਸਵਾਮੀ ਉਹ ਆਸ ਪੂਰੀ ਕਰਨ।

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्या विहस्य मुनयश्च ते । संमान्य गिरिजां प्रीत्या प्रोचुश्छलवचो मृषा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਹੱਸ ਪਏ। ਫਿਰ ਗਿਰਿਜਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਖੇਡ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਛਲ ਭਰੇ ਝੂਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 29

ऋषय ऊचुः । न ज्ञातं तस्य चरितं वृथापण्डितमानिनः । देवर्षेः कूरमनसः सुज्ञा भूत्वाप्यगात्मजे

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਗਿਰਿਜੇ! ਸੁਜਾਣ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸੱਚੇ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕੀ। ਉਹ ਮੰਦਬੁੱਧੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਪੰਡਿਤ ਮੰਨਦਾ ਹੈ।

Verse 30

नारदः कूटवादी च परचित्तप्रमंथकः । तस्य वार्त्ताश्रवणतो हानिर्भवति सर्वथा

ਨਾਰਦ ਕੂੜੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮਥਣ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 31

तत्र त्वं शृणु सद्बुध्या चेतिहासं सुशोभितम् । क्रमात्त्वां बोधयंतो हि प्रीत्या तमुपधारय

ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਚੰਗੀ ਤੇ ਅਡੋਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣ। ਅਸੀਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਕਦਮ-ਕਦਮ ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਸਮਝਾਵਾਂਗੇ—ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕਰ।

Verse 32

ब्रह्मपुत्रो हि यो दक्षस्सुषुवे पितुराज्ञया । स्वपत्न्यामयुतं पुत्रानयुंक्त तपसि प्रियान्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਲਾਇਆ।

Verse 33

ते सुताः पश्चिमां दिशि नारायणसरो गताः । तपोर्थे ते प्रतिज्ञाय नारदस्तत्र वै ययौ

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਨਾਰਾਇਣ-ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਗਏ। ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ ਨਾਰਦ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 34

कूटोपदेशमाश्राव्य तत्र तान्नारदो मुनिः । तदाज्ञया च ते सर्वे पितुर्न गृहमाययुः

ਉੱਥੇ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਤੁਰਾਈ ਭਰਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਾਇਆ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਨਾ ਗਏ।

Verse 35

तच्छ्रुत्वा कुपितो दक्षः पित्राश्वासितमानसः । उत्पाद्य पुत्रान्प्रायुंक्त सहस्रप्रमितांस्ततः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦਕਸ਼ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ; ਪਰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਧੀਰਜ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 36

तेऽपि तत्र गताः पुत्रास्तपोर्थं पितुराज्ञया । नारदोऽपि ययौ तत्र पुनस्तत्स्वोपदेशकृत्

ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤਪ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਥੇ ਗਏ। ਨਾਰਦ ਵੀ ਮੁੜ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 37

ददौ तदुपदेशं ते तेभ्यो भ्रातृपथं ययुः । आययुर्न पितुर्गेहं भिक्षुवृत्तिरताश्च ते

ਉਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਭਰਾਤ੍ਰ-ਭਾਵ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਘਰ ਨਹੀਂ ਮੁੜੇ; ਭਿਖਸ਼ੂ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੋ ਕੇ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਰਹੇ।

Verse 38

इत्थं नारदसद्वृत्तिर्विश्रुत्ता शैलकन्यके । अन्यां शृणु हि तद्वृत्तिं वैराग्यकरणीं नृणाम्

ਹੇ ਸ਼ੈਲਕਨਿਆ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਦਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਸੁਣੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰਾਗ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 39

विद्याधरश्चित्रकेतुर्यो बभूव पुराकरोत् । स्वोपदेशमयं दत्त्वा तस्मै शून्यं च तद्गृहम्

ਇਕ ਵਾਰ ਚਿਤ੍ਰਕੇਤੁ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਘਰ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ—ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਅੰਤਰਮੁਖ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਪਤੀ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਮੋਖਸ਼ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰੇ।

Verse 40

प्रह्लादाय स्वोपदेशान्हिरण्यकशिपोः परम् । दत्त्वा दुखं ददौ चायं परबुद्धिप्रभेदकः

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਮਨਸ਼ਾ ਦੇ ਉਲਟ ਗੁਰੂ ਨੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤੇ ਹੀ ਦੁੱਖ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉੱਚੀ ਸਮਝ ਜਗਾ ਕੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਦੁਸ਼ਟ ਸੰਕਲਪ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 41

मुनिना निजविद्या यच्छ्राविता कर्णरोचना । स स्वगेहं विहायाशु भिक्षां चरति प्रायशः

ਮੁਨੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜ ਵਿਦਿਆ—ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਵਣੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣਾ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਕਸਰ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਭਟਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 42

नारदो मलिनात्मा हि सर्वदो ज्ज्वलदेहवान् । जानीमस्तं विशेषेण वयं तत्सहवासिनः

“ਨਾਰਦ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਤਾਂ ਮਲਿਨ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ—ਉਸ ਦੇ ਸਹਵਾਸੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 43

बकं साधुं वर्णयंति न मत्स्यानत्ति सर्वथा । सहवासी विजानीयाच्चरित्रं सहवासिनाम्

ਲੋਕ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ‘ਸਾਧੂ’ ਕਹਿ ਕੇ ਵਰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਕਦੇ ਮੱਛੀ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਹਵਾਸੀਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਚਰਿੱਤਰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

लब्ध्वा तदुपदेशं हि त्वमपि प्राज्ञसंमता । वृथैव मूर्खीभूता तु तपश्चरसि दुष्करम्

ਉਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੀ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਮੂਰਖ ਬਣ ਕੇ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ।

Verse 45

यदर्थमीदृशं बाले करोषि विपुलं तपः । सदोदासी निर्विकारो मदनारिर्नसंशयः

ਹੇ ਬਾਲਿਕਾ, ਤੂੰ ਕਿਹੜੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਐਨਾ ਵੱਡਾ ਤਪ ਕਰਦੀ ਹੈਂ? ਮਦਨ-ਵੈਰੀ ਸ਼ਿਵ ਸਦਾ ਉਦਾਸੀਨ ਤੇ ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 46

अमंगलवपुर्धारी निर्लज्जोऽसदनोऽकुली । कुवेषी प्रेतभूतादिसंगी नग्नौ हि शूलभृत्

ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ ਅਮੰਗਲ ਜਿਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਬੇਸ਼ਰਮ, ਘਰ-ਵਿਹੂਣਾ ਤੇ ਬੇਚੈਨ ਹੈ। ਮਾੜੇ ਵੇਸ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰੇਤ-ਭੂਤ ਆਦਿ ਦਾ ਸਾਥੀ; ਨੰਗਾ ਰਹਿੰਦਾ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 47

स धूर्तस्तव विज्ञानं विनाश्य निजमायया । मोहयामास सद्युक्त्या कारयामास वै तपः

ਉਸ ਧੂਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵਿਵੇਕ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਮਿੱਠੀਆਂ ਯੁਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਮੋਹ ਕੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਪ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 49

प्रथमं दक्षजां साध्वी विवाह्य सुधिया सतीम् । निर्वाहं कृतवान्नैव मूढः किंचिद्दिनानि हि

ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਮੋਹਿਤ ਨੇ ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ, ਸਾਧਵੀ ਤੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦਾ ਨਿਭਾਉ ਨਾ ਕੀਤਾ।

Verse 50

तां तथैव स वै दोषं दत्त्वात्याक्षीत्स्वयं प्रभुः । ध्यायन्स्वरूप मकलमशोकमरमत्सुखी

ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹੀ ਦੋਸ਼ ਉਸ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ; ਆਪਣੇ ਨਿਰਵਿਕਲ, ਸ਼ੋਕ-ਰਹਿਤ ਅਤੇ ਅਮਰ ਸਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।

Verse 51

एकलः परनिर्वाणो ह्यसंगोऽद्वय एव च । तेन नार्याः कथं देवि निर्वाहः संभविष्यति

ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਹੈ, ਪਰਮ ਨਿਰਵਾਣ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਅਸੰਗ ਅਤੇ ਅਦ੍ਵੈਤ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਘਰ-ਨਿਭਾਉ ਅਤੇ ਦਾਂਪਤ੍ਯ ਧਰਮ ਕਿਵੇਂ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ?

Verse 52

अद्यापि शासनं प्राप्य गृहमायाहि दुर्मतिम् । त्यजास्माकं महाभागे भविष्यति च शं तव

ਹੁਣ ਵੀ ਸਾਡਾ ਹੁਕਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾ ਅਤੇ ਇਹ ਕੁਮਤ ਵਾਲਾ ਸੰਕਲਪ ਛੱਡ ਦੇ। ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਐਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 53

त्वद्योग्यो हि वरो विष्णुस्सर्वसद्गुणवान्प्रभुः । वैकुण्ठवासी लक्ष्मीशो नानाक्रीडाविशारदः

ਤੇਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਵਰ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਹਨ—ਸਾਰੇ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਭੂ। ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਸੀ, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹਨ।

Verse 54

तेन ते कारयिष्यामो विवाहं सर्वसौख्यदम् । इतीदृशं त्यज हठं सुखिता भव पार्वति

ਉਸ ਉਪਾਏ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੇਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰਾਵਾਂਗੇ, ਜੋ ਸਭ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ, ਐਸਾ ਹਠ ਛੱਡ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਸੁਖੀ ਰਹਿ।

Verse 55

ब्रह्मोवाच । इत्येदं वचनं श्रुत्वा पार्वती जगदम्बिका । विहस्य च पुनः प्राह मुनीन्ज्ञान विशारदान्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਦੰਬਿਕਾ ਪਾਰਵਤੀ ਮੁਸਕੁਰਾਈ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ।

Verse 56

पार्वत्युवाच । सत्यं भवद्भिः कथितं स्वज्ञानेन मुनीश्वराः । परंतु मे हठो नैव मुक्तो भवति वै द्विजाः

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰੋ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੋ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਸੱਚ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਮੇਰਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਛੁਟਦਾ।

Verse 57

स्वतनोः शैलजातत्वात्काठिन्यं सहजं स्थितम् । इत्थं विचार्य सुधिया मां निषेद्धुं न चार्हथ

ਮੇਰਾ ਸਰੀਰ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਠੋਰਤਾ ਤੇ ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸੁਭਾਵਕ ਹੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 58

सुरर्षेर्वचनं पथ्यं त्यक्ष्ये नैव कदाचन । गुरूणां वचनं पथ्यमिति वेदविदो विदुः

ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ। ਵੇਦ-ਵਿਦ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂਆਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਹੀ ਸੱਚਾ ਪਥ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨੁਸਰਨਯੋਗ ਹੈ।

Verse 59

गुरूणां वचनं सत्यमिति येषां दृढा मतिः । तेषामिहामुत्र सुखं परमं नासुखं क्वचित्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੱਕੀ ਧਾਰਣਾ ਹੈ ਕਿ “ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ”, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸੁਖ ਪਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕਿਤੇ ਵੀ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਦਾ।

Verse 60

गुरूणां वचनं सत्यमिति यद्धृदये न धीः । इहामुत्रापि तेषां हि दुखं न च सुखं क्वचित्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ “ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ” ਇਹ ਸਾਫ਼ ਨਿਸ਼ਚਾ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ; ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੁੱਖ ਹੀ ਹੈ।

Verse 61

सर्वथा न परित्याज्यं गुरूणां वचनं द्विजाः । गृहं वसेद्वा शून्यं स्यान्मे हठस्सुखदस्सदा

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਗੁਰੂਆਂ ਦਾ ਬਚਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਘਰ ਸੁੰਨ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣਾ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਭਲਾਈ ਦੇਵੇ।

Verse 62

यद्भवद्भिस्सुभणितं वचनं मुनिसत्तमाः । तदन्यथा तद्विवेकं वर्णयामि समासतः

ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਬਚਨ ਕਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸੁਭਾਸ਼ਿਤ ਹੈ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਵਿਵੇਕ ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਵ ਸਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਆਵੇ।

Verse 63

गुणालयो विहारी च विष्णुस्सत्यं प्रकीर्तितः । सदाशिवोऽगुणः प्रोक्तस्तत्र कारण मुच्यते

ਵਿਸ਼ਣੂ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਸਤ੍ਯ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਸਦਾਸ਼ਿਵ ਗੁਣਾਤੀਤ, ਨਿਰਗੁਣ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਪਰਮ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 64

शिवो ब्रह्माविकारः स भक्तहेतोर्धृताकृतिः । प्रभुतां लौकिकीं नैव संदर्शयितुमिच्छति

ਸ਼ਿਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ; ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਉਹ ਸਾਕਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਕੇਵਲ ਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਜਾਂ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।

Verse 65

अतः परमहंसानां धार्यये सुप्रिया गतिः । अवधूतस्वरूपेण परानंदेन शंभुना

ਇਸ ਲਈ ਪਰਮਹੰਸਾਂ ਲਈ ਧਾਰਣਯੋਗ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਆਸਰਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਵਧੂਤ-ਸਰੂਪ, ਪਰਮਾਨੰਦਮਈ ਸ਼ੰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਧਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 66

भूषूणादिरुचिर्मायार्लिप्तानां ब्रह्मणो न च । स प्रभुर्निर्गुणोऽजो निर्मायोऽलक्ष्यगतिर्विराट्

ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਲੋਕ ਬਾਹਰੀ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਦਿੱਖਣ, ਉਹਨਾਂ ਦਾ ‘ਬ੍ਰਹਮ’ ਉਹ ਨਹੀਂ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਨਿਰਗੁਣ, ਅਜ, ਨਿਰਮਾਇਆ; ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਤੋਂ ਅਗੋਚਰ ਗਤੀ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ ‘ਵਿਰਾਟ’।

Verse 67

धर्मजात्यादिभिश्शम्भुर्नानुगृह्णाति व द्विजाः । गुरोरनुग्रहेणैव शिवं जानामि तत्त्वतः

ਹੇ ਦਵਿਜੋ, ਸ਼ੰਭੂ ਧਰਮ, ਜਾਤ ਆਦਿ ਬਾਹਰੀ ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਤੱਤਵਤಃ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 68

चेच्छिवस्स हि मे विप्रा विवाहं न करिष्यति । अविवाहा सदाहं स्यां सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜੇ ਮੇਰਾ ਸ਼ਿਵ ਵਿਆਹ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਦਾ ਅਵਿਵਾਹਿਤ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ—ਮੈਂ ਸੱਚ, ਸੱਚ ਹੀ ਆਖਦੀ ਹਾਂ।

Verse 69

उदयति यदि भानुः पश्चिमे दिग्विभागे प्रचलति यदि मेरुश्शीततां याति वह्निः । विकसति यदि पद्मं पर्वताग्रे शिलायां न हि चलति हठो मे सत्यमेतद्ब्रवीमि

ਜੇ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮ ਵੱਲੋਂ ਚੜ੍ਹ ਪਵੇ, ਜੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਹਿਲ ਪਏ, ਜੇ ਅੱਗ ਠੰਡੀ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ ਦੀ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਕਮਲ ਖਿੜ ਪਵੇ—ਤਾਂ ਵੀ ਮੇਰਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਨਹੀਂ ਡੋਲਦਾ; ਇਹ ਮੈਂ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 70

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तान्प्रणम्याशु मुनीन्सा पर्वतात्मजा । विरराम शिवं स्मृत्वा निर्विकारेण चेतसा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਪਰਬਤ-ਜਨਮੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹੀ।

Verse 71

ऋषयोऽपीत्थमाज्ञाय गिरिजायास्सुनिश्चयम् । प्रोचुर्जयगिरं तत्र ददुश्चाशिषमुत्तमाम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਜੈ-ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ।

Verse 72

अथ प्राणम्य तां देवीं मुनयो हृष्टमानसाः । शिवस्थानं द्रुतं जग्मुस्तत्परीक्षाकरा मुने

ਫਿਰ ਉਹ ਮੁਨੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ, ਹੇ ਮੁਨੇ, ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਚਲੇ ਗਏ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਪਰਖ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 73

तत्र गत्वा शिवं नत्वा वृत्तांतं विनिवेद्य तम् । तदाज्ञां समनुप्राप्य स्वर्लोकं जग्मुरादरात्

ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।