तारकवाक्य-शक्रविष्णुवीरभद्रयुद्धवर्णनम् — Account of Tāraka’s declarations and the battle involving Śakra (Indra), Viṣṇu, and Vīrabhadra

Verse 1

ब्रह्मोवाच । देवदेव गुह स्वामिञ्शांकरे पार्वतीसुत । न शोभते रणो विष्णु तारकासुरयोर्वृथा

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ ਗੁਹਾ! ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਸ਼ੰਕਰ-ਜਨਮਿਆ ਪਾਰਵਤੀ-ਸੁਤ! ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਇਹ ਯੁੱਧ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

Verse 2

विष्णुना न हि वध्योऽसौ तारको बलवानति । मया दत्तवरस्तस्मात्सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਉਹ ਤਾਰਕ ਵਧ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੱਚ, ਸੱਚ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 3

नान्यो हंतास्य पापस्य त्वां विना पार्वतीसुत । तस्मात्त्वया हि कर्तव्यं वचनं मे महाप्रभो

ਹੇ ਪਾਰਵਤੀ-ਸੁਤ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਇਸ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਤੈਨੂੰ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਜ਼ਰੂਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 4

सन्नद्धो भव दैत्यस्य वधायाशु परंतप । तद्वधार्थं समुत्पन्नः शंकरात्त्वं शिवासुत

ਹੇ ਪਰੰਤਪ! ਉਸ ਦੈਤ ਦੇ ਵਧ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਸੱਜ ਹੋ। ਉਸ ਦੇ ਸੰਹਾਰ ਲਈ ਹੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈਂ—ਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਹੇ ਸ਼ਿਵ-ਸੁਤ।

Verse 5

रक्ष रक्ष महावीर त्रिदशान्व्यथितान्रणे । न बालस्त्वं युवा नैव किं तु सर्वेश्वरः प्रभुः

“ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਮਹਾਵੀਰ! ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੁਖੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਤੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਬਾਲਕ ਹੈਂ, ਨਾ ਕੇਵਲ ਜਵਾਨ; ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਰਵੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ।”

Verse 6

शक्रं पश्य तथा विष्णुं व्याकुलं च सुरान् गणान् । एवं जहि महादैत्यं त्रैलोक्यं सुखिनं कुरु

“ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਘਬਰਾਏ ਹੋਏ ਦੇਵ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਇਸ ਲਈ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਮਹਾਦੈਤ ਦਾ ਵਧ ਕਰੋ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਨੂੰ ਸੁਖੀ ਕਰੋ।”

Verse 7

अनेन विजितश्चेन्द्रो लोकपालैः पुरा सह । विष्णुश्चापि महावीरो तर्जितस्तपसो बलात्

ਇਸੇ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਵੀ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੀ ਤਪਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ।

Verse 8

त्रैलोक्यं निर्जितं सर्वमसुरेण दुरात्मना । इदानीं तव सान्निध्यात्पुनर्युद्धं कृतं च तैः

ਦੁਰਾਤਮਾ ਅਸੁਰ ਨੇ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ; ਪਰ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਯੁੱਧ ਛੇੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 9

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे तारकवाक्यशक्रविष्णुवी रभद्रयुद्धवर्णनं नाम नवमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰਕ ਦੇ ਬਚਨ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ-ਯੁੱਧ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 10

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा मम वचः कुमारः शंकरात्मजः । विजहास प्रसन्नात्मा तथास्त्विति वचोऽब्रवीत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ-ਪੁੱਤਰ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ—“ਤਥਾਸਤੁ।”

Verse 11

विनिश्चित्यासुरवधं शांकरिस्स महा प्रभुः । विमानादवतीर्याथ पदातिरभवत्तदा

ਅਸੁਰ-ਵਧ ਦਾ ਪੱਕਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦਾ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸੈਨਾਪਤੀ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤਦ ਪੈਦਲ ਹੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।

Verse 12

पद्भ्यां तदासौ परिधावमानो रेजेऽतिवीरः शिवजः कुमारः । करे समादाय महाप्रभां तां शक्तिं महोल्कामिव दीप्तिदीप्ताम्

ਤਦ ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਅਤਿਵੀਰ ਕੁਮਾਰ ਪੈਦਲ ਹੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਸ਼ਕਤੀ ਸੀ ਜੋ ਮਹਾਂ ਉਲਕਾ ਵਾਂਗ ਦਿਪਤਿ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਸੀ।

Verse 13

दृष्ट्वा तमायातमतिप्रचंडमव्याकुलं षण्मुखमप्रमेयम् । दैत्यो बभाषे सुरसत्तमान्स कुमार एष द्विषतां प्रहंता

ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਰ ਅਡੋਲ, ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਛੇ-ਮੁਖੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੈਤ ਨੇ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਇਹ ਕੁਮਾਰ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ।”

Verse 14

अनेन साकं ह्यहमेकवीरो योत्स्ये च सर्वानहमेव वीरान् । गणांश्च सर्वानपि घातयामि सलोकपालान्हरिनायकांश्च

ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਇਕ ਮਹਾਵੀਰ ਬਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਢਾਹ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 15

इत्येवमुक्त्वा स तदा महाबलः कुमारमुद्दिश्य ययौ च योद्धुम् । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको देववरान्बभाषे

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਰਕ ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਫੜੀ ਅਤੇ ਫਿਰ ਦੇਵ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 16

तत्र विष्णुश्छली दोषी ह्यविवेकी विशे षतः । बलिर्येन पुरा बद्धश्छलमाश्रित्य पापतः

ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੀ ਛਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੋਸ਼ੀ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਵਿਵੇਕੀ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਪਾਪੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਰਾਜਾ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 17

पुरैताभ्यां कृतं कर्म विरुद्धं वेदमार्गतः । तच्छृणुध्वं मया प्रोक्तं वर्णयामि विशेषतः

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ—ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

तेनैव यत्नतः पूर्वमसुरौ मधुकैटभौ । शिरौहीनौ कृतौ धौर्त्याद्वेदमार्गो विवर्जितः

ਉਸੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਮਧੁ ਅਤੇ ਕੈਟਭ—ਇਹ ਦੋ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਧੋਖੇ ਭਰੇ ਅਧਰਮ ਕਾਰਨ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ।

Verse 20

मोहिनीरूपतोऽनेन पंक्तिभेदः कृतो हि वै । देवासुरसुधापाने वेदमार्गो विगर्हितः

ਇਸ ਨੇ ਮੋਹਿਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਕਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਪਾਨ ਵਿੱਚ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਨਿੰਦਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤਿਆਗੀ ਗਈ।

Verse 21

रामो भूत्वा हता नारी वाली विध्वंसितो हि सः । पुनर्वैश्रवणो विप्रौ हतो नीतिर्हता श्रुतेः

ਰਾਮ ਬਣ ਕੇ ਇੱਕ ਨਾਰੀ ਦਾ ਵਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵਾਲੀ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਨੀਤੀ ਦਾ ਘਾਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਆਹਤ ਹੋ ਗਈ।

Verse 22

पापं विना स्वकीया स्त्री त्यक्ता पापरतेन यत् । तत्रापि श्रुतिमार्गश्च ध्वंसितस्स्वार्थहेतवे

ਜਦੋਂ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦੋਂ ਉੱਥੇ ਵੀ ਸਵਾਰਥ ਕਾਰਨ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਮਾਰਗ (ਵੇਦ-ਧਰਮ) ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

स्वजनन्याश्शिरश्छिन्नमवतारे रसाख्यके । गुरुपुत्रापमानश्च कृतोऽनेन दुरात्मना

‘ਰਸ’ ਨਾਮਕ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਵੱਡਾ ਕਲੰਕ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 24

कृष्णो भूत्वान्यनार्यश्च दूषिताः कुलधर्मतः । श्रुतिमार्गं परित्यज्य स्वविवाहाः कृतास्तथा

‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ’ ਬਣ ਕੇ ਅਨਾਰਯ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਕੁਲ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦੂਸ਼ਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੇ ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਵੀ ਕੀਤੇ।

Verse 25

पुनश्च वेदमार्गो हि निंदितो नवमे भवे । स्थापितं नास्तिकमतं वेदमार्गविरोधकृत्

ਫਿਰ ਨੌਵੇਂ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਦਿਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕੀਤੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਾਸਤਿਕ ਮਤ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਹੋਈ।

Verse 26

एवं येन कृतं पापं वेदमार्गं विसृज्य वै । स कथं विजयेद्युद्धे भवेद्धर्मवतांवरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਜਿੱਤ ਸਕੇਗਾ? ਜਾਂ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕੇਗਾ?

Verse 27

भ्राता ज्येष्ठश्च यस्तस्य शक्रः पापी महान्मतः । तेन पापान्यनेकानि कृतानि निजहेतुतः

ਉਸ ਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਅਨੇਕਾਂ ਪਾਪ ਕਰਮ ਕੀਤੇ।

Verse 28

निकृत्तो हि दितेर्गर्भस्स्वार्थ हेतोर्विशेषतः । धर्षिता गौतमस्त्री वै हतो वृत्रश्च विप्रजः

ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦਿਤੀ ਦਾ ਗਰਭ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਰਥ ਲਈ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ; ਗੌਤਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਧਰਸ਼ਿਤ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

Verse 29

विश्वरूपद्विजातेर्वै भागिनेयस्य यद्गुरोः । निकृत्तानि च शीर्षाणि तदध्वाध्वंसितश्श्रुतेः

ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪ ਦੇ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਾਣਜੇ ਦੇ ਜੋ ਸਿਰ ਕੱਟੇ ਗਏ ਸਨ, ਸ਼ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸੇ ਮਾਰਗ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ।

Verse 30

कृत्वा बहूनि पापानि हरिश्शक्रः पुनःपुनः । तेजोभिर्विहतावेव नष्टवीर्यौ विशेषतः

ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕਈ ਪਾਪ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਹਰੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦਿਵਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸੱਟ ਖਾ ਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪਰਾਕਰਮ ਗੁਆ ਬੈਠੇ।

Verse 31

तयोर्बलेन नो यूयं संग्रामे जयमाप्स्यथ । किमर्थं मूढतां प्राप्य प्राणांस्त्यक्तुमिहागताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਬਲ 'ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੋਗੇ। ਤੁਸੀਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਗੁਆਉਣ ਕਿਉਂ ਆਏ ਹੋ?

Verse 32

जानन्तौ धर्ममेतौ न स्वार्थलंपटमानसौ । धर्मं विनाऽमराः कृत्यं निष्फलं सकलं भवेत्

ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸੁਆਰਥ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਹੇ ਦੇਵਤਿਓ, ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹਰ ਕੰਮ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

महाधृष्टाविमौ मेद्य कृतवंतौ पुरश्शिशुम् । अहं बालं वधिष्यामि तयोस्सोऽपि भविष्यति

ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਬਹੁਤ ਧਿੱਠ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਅਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਮਾਰਾਂਗਾ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉਹੀ ਹਸ਼ਰ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 34

किं बाल इतो यायाद्दूरं प्राणपरीप्सया । इत्युक्तोद्दिश्य च हरी वीरभद्रमुवाच सः

“ਹੇ ਬਾਲਕ, ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇੱਥੋਂ ਦੂਰ ਕਿਉਂ ਜਾਵੇਂਗਾ?” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਹਰੀ ਨੇ ਵੀਰਭਦਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 36

ब्रह्मोवाच । इत्येवमुक्त्वा तु विधूय पुण्यं निजं स तन्निंदनकर्मणा वै । जग्राह शक्तिं परमाद्भुतां च स तारको युद्धवतां वरिष्ठः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਿੰਦਾ-ਕਰਮ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸੰਚਿਤ ਪੁੰਨ ਝਾੜ ਸੁੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਾਰਕ ਨੇ ਪਰਮ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 37

तं बालान्तिकमायातं तारकासुरमोजसा । आजघान च वज्रेण शक्रो गुहपुरस्सरः

ਤਦੋਂ ਬਲ ਨਾਲ ਮੱਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਲਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਨੂੰ, ਗੁਹ ਦੇ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 38

तेन वज्रप्रहारेण तारको जर्जरीकृतः । भूमौ पपात सहसा निंदाहतबलः क्षणम्

ਉਸ ਵਜ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਤਾਰਕ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਅਪਮਾਨ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅਚਾਨਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।

Verse 39

पतितोऽपि समुत्थाय शक्त्या तं प्राहरद्रुषा । पुरंदरं गजस्थं हि पातयामास भूतले

ਡਿੱਗ ਪੈਣ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲੇ) ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 40

हाहाकारो महानासीत्पतिते च पुरंदरे । सेनायां निर्जराणां हि तद्दृष्ट्वा क्लेश आविशत्

ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਹੀ ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਅਮਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਛਾ ਗਈ।

Verse 41

तारकेणाऽपि तत्रैव यत्कृतं कर्म दुःखदम् । स्वनाशकारणं धर्मविरुदं तन्निबोध मे

ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਤੋਂ ਸਮਝ ਲੈ—ਤਾਰਕ ਨੇ ਓਥੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਦੁੱਖਦਾਇਕ, ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 42

पतितं च पदाक्रम्य हस्ताद्वज्रं प्रगृह्य वै । पुनरुद्वज्रघातेन शक्रमाताडयद्भृशम्

ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਰੌਂਦ ਕੇ ਉਸ ਨੇ (ਇੰਦਰ ਦੇ) ਹੱਥੋਂ ਵਜ੍ਰ ਖੋਹ ਲਿਆ। ਫਿਰ ਉਸੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਤੀਖੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁੱਟਿਆ।

Verse 43

एवं तिरस्कृतं दृष्ट्वा शक्रविष्णुप्रतापवान् । चक्रमुद्यस्य भगवांस्तारकं स जघान ह

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਰਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਚੱਕਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਾਰਕ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 44

चक्रप्रहाराभितो निपपात क्षितौ हि सः । पुनरुत्थाय दैत्येन्द्रशक्त्या विष्णुं जघान तम्

ਚੱਕਰ ਦੇ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉੱਠ ਕੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਵਾਰਿਆ।

Verse 45

तेन शक्तिप्रहारेण पतितो भुवि चाच्युतः । करो महानासीच्चुक्रुशुश्चाऽतिनिर्जराः

ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਵਾਰ ਨਾਲ ਅਚ੍ਯੁਤ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਅਮਰ ਗਣ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਚੀਖ ਪਏ।

Verse 46

निमेषेण पुनर्विष्णुर्यावदुत्तिष्ठते स्वयम् । तावत्स वीरभद्रो हि तत्क्षणादागतोऽसुरम्

ਅੱਖ ਝਪਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਠਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਓਸੇ ਪਲ ਵੀਰਭਦਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਅਸੁਰ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਦੌੜਿਆ।

Verse 47

त्रिशूलं च समुद्यम्य वीरभद्रः प्रतापवान् । तारकं दितिजाधीशं जघान प्रसभं बली

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦਿਤਿਜਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਅਟੱਲ ਬਲ ਨਾਲ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

तत्त्रिशूलप्रहारेण स पपात क्षितौ तदा । पतितोऽपि महातेजास्तारकः पुनरुत्थितः

ਉਸ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਤਦੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਪਰ ਡਿੱਗ ਕੇ ਵੀ ਮਹਾਤੇਜੀ ਤਾਰਕ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 49

कृत्वा क्रोधं महावीरस्सकलासुरनायकः । जघान परया शक्त्या वीरभद्रं तदोरसि

ਤਦੋਂ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕਿਆ ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ, ਸਭ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਨਾਇਕ, ਆਪਣੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ।

Verse 50

वीरभद्रोऽपि पतितो भूतले मूर्छितः क्षणम् । तच्छक्त्या परया क्रोधान्निहतो वक्षसि धुवम्

ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਵੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਚੋਟ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਢਹਿ ਪਿਆ।

Verse 51

सगणश्चैव देवास्ते गंधर्वोरगराक्षसाः । हाहाकारेण महता चुक्रुशुश्च मुहुर्मुहुः

ਤਦੋਂ ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਨਾਗ ਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੀ ‘ਹਾ ਹਾ’ ਦੇ ਮਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮੁੜ ਚੀਕ ਪਏ।

Verse 52

निमेषमात्रात्सहसा महौजास्स वीरभद्रो द्विषतां निहंता । त्रिशूलमुद्यम्य तडित्प्रकाशं जाज्वल्यमानं प्रभया विरेजे

ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ।

Verse 53

स्वरोचिषा भासितदिग्वितानं सूर्येन्दुबिम्बाग्निसमानमंडलम् । महाप्रभं वीरभयावहं परं कालाख्यमत्यंतकरं महोज्ज्वलम्

ਆਪਣੀ ਹੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਚਮਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਉਸ ਦਾ ਮੰਡਲ ਸੂਰਜ, ਚੰਦ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਪਰਮ ਮਹਾਪ੍ਰਭ, ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ, ‘ਕਾਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਅਤਿਅੰਤ ਸੰਹਾਰਕ ਅਤੇ ਮਹਾ-ਉਜਲਾ ਸੀ।

Verse 54

यावत्त्रिशूलेन तदा हंतुकामो महाबलः । वीरभद्रोऽसुरं यावत्कुमारेण निवारितः

ਜਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਉਸ ਅਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਹੀ ਲੱਗਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਵਿਚ ਪੈ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ।