कार्त्तिकेयान्वेषण-नन्दिसंवाद-वर्णनम् (Search for Kārttikeya and the Nandī Dialogue)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਸੰਵਾਦ-ਕ੍ਰਮ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਇਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਦੀ ਧੀ ਪਾਰਵਤੀ/ਦੁਰਗਾ ਇਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ; ਫਿਰ ਚਿੰਤਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਵੀਰਯ ਦੀ ਗਤੀ ਬਾਰੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਨ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਉਂ ਡਿੱਗਿਆ, ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਚੂਕ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿਵੇਂ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਂ ਵਿਅਰਥ ਜਿਹਾ ਦਿਸ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ਾਂਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਬੁਲਾ ਕੇ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਕਥਾ ‘ਕਾਰਤਿਕੇਯ-ਅਨ੍ਵੇਸ਼ਣ’ ਅਤੇ ‘ਨੰਦੀ-ਸੰਵਾਦ’ ਵੱਲ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਊਰਜਾ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹ ਹੋਣ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਤੱਤਵਿਕ ਕਾਰਣ ਸਪਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ ततः किमभवद्विधे । वदेदानीं कृपातस्तु शिवलीलासमन्वितम्
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਨਾਥ, ਹੇ ਵਿਧਾਤਾ! ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਹੁਣ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਲੀਲਾ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । कृत्तिकाभिर्गृहीते वै तस्मिञ्शंभुसुते मुने । कश्चित्कालो व्यतीयाय बुबुधे न हिमाद्रिजा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਮੁਨੀ! ਜਦੋਂ ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਦੇਖਭਾਲ ਵਿੱਚ ਲੈ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ; ਪਰ ਹਿਮਾਦ੍ਰੀ ਦੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਾ ਹੋਇਆ।
Verse 3
तस्मिन्नवसरे दुर्गा स्मेराननसरोरुहा । उवाच स्वामिनं शंभुं देवदेवेश्वरं प्रभुम्
ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਕਮਲ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਾਮੀ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ—ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 4
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे कार्त्तिकेयान्वेषणनन्दिसंवादवर्णनं नाम चतुर्थोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਦੀ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨੰਦੀ-ਸੰਵਾਦ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਚੌਥਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 5
कृपया योगिषु श्रेष्ठो विहारैस्तत्परोऽभवः । रतिभंगः कृतो देवैस्तत्र मे भवता भव
ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੁਸੀਂ ਕ੍ਰੀੜਾਮਯ ਵਿਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਏ; ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਰਤੀ-ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਭੰਗ ਪਾਇਆ। ਉਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹੋ—ਮੇਰਾ ਸਾਥ ਦਿਓ।
Verse 6
भूमौ निपतितं वीर्यं नोदरे मम ते विभो । कुत्र यातं च तद्देव केन दैवेन निह्णुतम्
ਹੇ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ! ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਉਹ ਵੀਰਜ ਮੇਰੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦੇਵ! ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਦੈਵੀ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਉਹ ਲੁਕਾਇਆ ਗਿਆ?
Verse 7
कथं मत्स्वामिनो वीर्यममोघं ते महेश्वर । मोघं यातं च किं किंवा शिशुर्जातश्च कुत्रचित्
ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਮੇਰੇ ਸੁਆਮੀ ਦੀ ਅਮੋਘ ਸ਼ਕਤੀ (ਵੀਰਜ) ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਕੀ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਈ? ਜਾਂ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਸ਼ਿਸ਼ੁ ਜਨਮਿਆ ਹੈ?
Verse 8
ब्रह्मोवाच । पार्वतीवचनं श्रुत्वा प्रहस्य जगदीश्वरः । उवाच देवानाहूय मुनींश्चापि मुनीश्वर
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਗਦੀਸ਼ਵਰ (ਸ਼ਿਵ) ਹੱਸ ਪਏ। ਫਿਰ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।
Verse 9
महेश्वर उवाच । देवाः शृणुत मद्वाक्यं पार्वतीवचनं श्रुतम् । अमोघं कुत्र मे वीर्यं यातं केन च निह्नुतम्
ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵੋ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣੋ; ਪਾਰਵਤੀ ਦਾ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਅਮੋਘ ਸ਼ਕਤੀ ਕਿੱਥੇ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੁਕਾਇਆ?
Verse 10
सभयं नापतत्क्षिप्रं स चेद्दंडं न चार्हति । शक्तौ राजा न शास्ता यः प्रजाबाध्यश्च भक्षकः
ਜੋ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ਰਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ, ਉਹ ਰਾਜਦੰਡ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ਕਤੀਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕੁਕਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰੋਕਦਾ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲਾ ਭੱਖਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
शंभोस्तद्वचनं श्रुत्वा समालोच्य परस्परम् । ऊचुस्सर्वे क्रमेणैव त्रस्तास्तु पुरतः प्रभोः
ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਭ ਨੇ ਵਾਰੀ ਵਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਹਾ।
Verse 12
विष्णुरुवाच । ते मिथ्यावादिनस्संतु भारते गुरुदारिकाः । गुरुनिन्दारताश्शश्वत्त्वद्वीर्यं यैश्च निह्नुतम्
ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜੋ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੁਰੂ-ਦ੍ਰੋਹੀ ਬਣਨ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੇਰੇ ਅਟੱਲ ਵੀਰਯ-ਯਸ਼ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ ਲੁਕਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਗੁਰੂ-ਨਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿਣ।
Verse 13
ब्रह्मोवाच । त्वद्वीर्यं निह्नुतं येन पुण्यक्षेत्रे च भारते । स नाऽन्वितो भवेत्तत्र सेवने पूजने तव
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁੰਨ੍ਯ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੇਰੀ ਵੀਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਲੁਕਾਏ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
Verse 14
लोकपाला ऊचुः । त्वदवीर्यं निह्नुतं येन पापिना पतितभ्रमात् । भाजनं तस्य सोत्यन्तं तत्तपं कर्म संततिम्
ਲੋਕਪਾਲ ਬੋਲੇ—ਜਿਸ ਪਾਪੀ ਨੇ ਪਤਿਤ ਮੋਹ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਵੀਰਯ ਲੁਕਾਇਆ, ਉਹੀ ਉਸ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇ; ਉਸ ਲਈ ਤਪ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ, ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਪਰੰਪਰਾ ਹੀ ਬਣੀ ਰਹੇ।
Verse 15
देवा ऊचुः । कृत्वा प्रतिज्ञां यो मूढो नाऽऽपादयति पूर्णताम् । भाजनं तस्य पापस्य त्वद्वीर्यं येन निह्नुतम्
ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਜੋ ਮੂਰਖ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਂਦਾ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਦਿਵ੍ਯ ਵੀਰਯ ਨਕਾਰਿਆ ਤੇ ਲੁਕਾਇਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਉਸ ਪਾਪ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣੇ।
Verse 16
देवपत्न्य ऊचुः । या निदति स्वभर्तारं परं गच्छति पूरुषम् । मातृबन्धुविहीना च त्वद्वीर्यं निह्नुतं यया
ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ—ਜੋ ਆਪਣੀ ਪਤੀ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਪਰ-ਪੁਰਖ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਤੇਰਾ ਵੀਰਜ ਲੁਕਾਇਆ—ਉਸ ਬਾਰੇ ਦੱਸੋ ਤੇ ਉਸ ਆਚਰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰੋ।
Verse 17
ब्रह्मोवाच । देवानां वचनं श्रुत्वा देवदेवेश्वरो हरः । कर्म्मणां साक्षिणश्चाह धर्मादीन्सभयं वचः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ-ਦੇਵેશਵਰ ਹਰ ਨੇ, ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਧਰਮ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਿਤ ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।
Verse 18
श्रीशिव उवाच । देवैर्न निह्नुतं केन तद्वीर्यं निह्नुतं ध्रुवम् । तदमोघं भगवतो महेशस्य मम प्रभोः
ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਉਹ ਵੀਰਜ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨਹੀਂ ਲੁਕਾਇਆ; ਸੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਲੁਕਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ ਅਮੋਘ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਹੈ।
Verse 19
यूयं च साक्षिणो विश्वे सततं सर्वकर्मणाम् । युष्माकं निह्नुतं किम्वा किं ज्ञातुं वक्तुमर्हथ
ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਸਰਬਦਰਸ਼ੀ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ, ਸਦਾ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋ। ਫਿਰ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕੀ ਲੁਕ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਅਣਜਾਣ ਹੈ—ਅਤੇ ਦੱਸਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਕੀ?
Verse 20
ब्रह्मोवाच । ईश्वरस्य वचः श्रुत्वा सभायां कंपिताश्च ते । परस्परं समालोक्य क्रमेणोचुः पुराः प्रभोः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ—ਈਸ਼ਵਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪੁਰ (ਨਗਰ) ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬੋਲ ਪਏ।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । रते तु तिष्ठतो वीर्यं पपात वसुधातले । मया ज्ञातममोघं तच्छंकरस्य प्रकोपतः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਰਤੀ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਵੀਰਯ ਵਸੁਧਾ-ਤਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਤੋਂ ਮੈਂ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਉਹ ਅਮੋਘ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 22
क्षितिरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्ताहं तद्वह्नो न्यक्षिपं पुरा । अतोऽत्र दुर्वहं ब्रह्मन्नबलां क्षंतुमर्हसि
ਧਰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਮੈਂ ਉਸ ਵੀਰਯ ਨੂੰ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੀ, ਇਸ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਇੱਥੇ ਉਸ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਬਹੁਤ ਦੁੱਭਰ ਹੈ; ਮੈਂ ਅਬਲਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਧੀਰਜ ਧਰੋ।
Verse 23
वह्निरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्तोहं तव शंकर पर्वते । कैलासे न्यक्षिपं सद्यः कपोतात्मा सुदुस्सहम्
ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ! ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਉਸ ਵੀਰਯ ਨੂੰ ਝੱਲਣਾ ਮੇਰੇ ਵੱਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਭਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਬੂਤਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 24
गिरिरुवाच । वीर्यं सोढुमशक्तोऽहं तव शंकर लोकप । गंगायां प्राक्षिपं सद्यो दुस्सहं परमेश्वर
ਗਿਰਿ ਬੋਲੇ—ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਲੋਕਪਾਲ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੀਰਯ‑ਤੇਜ ਨੂੰ ਝੱਲਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਉਹ ਅਸਹਿ ਸ਼ਕਤੀ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ।
Verse 25
गंगोवाच । वीर्यं सोढुमशक्ताहं तव शंकर लोकप । व्याकुलाऽति प्रभो नाथ न्यक्षिपं शरकानने
ਗੰਗਾ ਬੋਲੀ—ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਲੋਕਪਾਲ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਵੀਰਯ‑ਤੇਜ ਨੂੰ ਝੱਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ। ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਥ, ਮੈਂ ਉਹਨੂੰ ਸਰਕਾਨਨ (ਨਰਕਟਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ) ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
Verse 26
वायुरुवाच । शरेषु पतितं वीर्यं सद्यो बालो बभूव ह । अतीव सुन्दरश्शम्भो स्वर्नद्याः पावने तटे
ਵਾਯੂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਜਦੋਂ ਵੀਰਯ ਸਰਕੰਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ, ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਜਨਮਿਆ। ਹੇ ਸ਼ੰਭੋ, ਉਹ ਸਵਰਣਾ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਵਨ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
Verse 27
विष्णुस्त्वं जगतां व्यापी नान्यो जातोसि शांभव । यथा न केषां व्याप्यं च तत्सर्वं व्यापकं नभः
ਹੇ ਸ਼ਾਂਭਵ! ਤੂੰ ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਦਾ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ, ਤੱਤਵ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਸਰੂਪ; ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਨਮਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਕਿਸੇ ਆਧਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਵਿਆਪਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਤੂੰ ਸਰਬਤ੍ਰ ਵਿਆਪਕ ਹੈਂ।
Verse 28
चन्द्र उवाच रुदंतं बालकं प्राप्य गृहीत्वा कृत्तिकागणः । जगाम स्वालयं शंभो गच्छन्बदरिकाश्रमम्
ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ! ਰੋਂਦੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਲੱਭ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਸਮੂਹ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲਿਆ; ਬਦਰੀਕਾ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਜਾਂਦਿਆਂ।
Verse 29
जलमुवाच । अमुं रुदंतमानीय स्तन्यपानेन ताः प्रभो । वर्द्धयामासुरीशस्य सुतं तव रविप्रभम्
ਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਉਸ ਰੋਂਦੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਲਿਆ ਕੇ, ਉਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੇ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਸ਼ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਧਾਇਆ।
Verse 30
संध्योवाच । अधुना कृत्तिकानां च वनं तम्पोष्य पुत्रकम् । तन्नाम चक्रुस्ताः प्रेम्णा कार्त्तिकश्चेति कौतुकात्
ਸੰਧਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੁਣ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪਾਲ ਪੋਸ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਸਨੇਹਮਈ ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਕੌਤੁਕ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕਾਰੱਤਿਕ’ ਰੱਖਿਆ।
Verse 31
रात्रिरुवाच । न चक्रुर्बालकं ताश्च लोचनानामगोचरम् । प्राणेभ्योपि प्रीतिपात्रं यः पोष्टा तस्य पुत्रकः
ਰਾਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਹ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ। ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਪਿਆਰਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਲਣ‑ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅਤਿ ਪਿਆਰਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
Verse 32
दिनमुवाच । यानि यानि च वस्त्राणि भूषणानि वराणि च । प्रशंसितानि स्वादूनि भोजयामासुरेव तम्
ਦਿਨ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੋ ਜੋ ਵਸਤ੍ਰ, ਉੱਤਮ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਦਾਨ ਸਨ, ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕੀਤੇ। ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ, ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨਾਂ ਨਾਲ ਉਸੇ ਨੂੰ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ।
Verse 33
ब्रह्मोवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा संतुष्टः पुरसूदनः । मुदं प्राप्य ददौ प्रीत्या विप्रेभ्यो बहुदक्षिणाम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪੁਰਸੂਦਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੱਖਿਣਾ ਦਾਨ ਕੀਤੀ।
Verse 34
पुत्रस्य वार्त्तां संप्राप्य पार्वती हृष्टमानसा । कोटिरत्नानि विप्रेभ्यो ददौ बहुधनानि च
ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਪਾਰਵਤੀ ਮਨੋਂ ਹर्षਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਉਸ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਰਤਨ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 35
लक्ष्मी सरस्वती मेना सावित्री सर्वयोषितः । विष्णुस्सर्वे च देवाश्च ब्राह्मणेभ्यो ददुर्धनम्
ਲਕਸ਼ਮੀ, ਸਰਸਵਤੀ, ਮੇਨਾ, ਸਾਵਿਤਰੀ ਅਤੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 36
प्रेरितस्स प्रभुर्देवैर्मुनिभिः पर्वतैरथ । दूतान् प्रस्थापयामास स्वपुत्रो यत्र तान् गणान्
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ—ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ—ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗਣ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਦੂਤ ਭੇਜਣ ਲੱਗਾ।
Verse 37
वीरभद्रं विशालाक्षं शंकुकर्णं कराक्रमम् । नन्दीश्वरं महाकालं वज्रदंष्ट्रं महोन्मदम्
ਉਸ ਨੇ ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਵਿਸ਼ਾਲਾਖ, ਸ਼ੰਕੁਕਰਣ, ਕਰਾਕ੍ਰਮ, ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ, ਮਹਾਕਾਲ, ਵਜ੍ਰਦੰਸ਼ਟ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹੋਨਮਦ—ਇਹ ਰੌਦ੍ਰ ਗਣ ਵੇਖੇ।
Verse 38
गोकर्णास्यं दधिमुखं ज्वलदग्निशिखोपमम् । लक्षं च क्षेत्रपालानां भूतानां च त्रिलक्षकम्
ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਗੋਕਰਣ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਦਧਿਮੁਖ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਜੋ ਧਧਕਦੀ ਅੱਗ ਦੀ ਲਪਟ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰਪਾਲ ਇੱਕ ਲੱਖ ਅਤੇ ਭੂਤ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਸਨ।
Verse 39
रुद्रांश्च भैरवांश्चैव शिवतुल्यपराक्रमान् । अन्यांश्च विकृताकारानसंख्यानपि नारद
ਹੇ ਨਾਰਦ! (ਉਸ ਨੇ) ਰੁਦ੍ਰਾਂਸ਼ ਅਤੇ ਭੈਰਵਾਂਸ਼ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ—ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਵਿਲੱਖਣ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਵੀ।
Verse 40
ते सर्वे शिवदूताश्च नानाशस्त्रास्त्रपाणयः । कृत्तिकानां च भवनं वेष्टयामासुरुद्धताः
ਉਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ਿਵਦੂਤ ਨਾਨਾ ਕਿਸਮ ਦੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਅਸਤ੍ਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਨਿਡਰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ।
Verse 41
दृष्ट्वा तान् कृत्तिकास्सर्वा भयविह्नलमानसाः । कार्त्तिकं कथयामासुर्ज्वलंतं ब्रह्मतेजसा
ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਡਰ ਤੇ ਅਦਭੁਤਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੀਆਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨ ਲੱਗੀਆਂ।
Verse 42
कृत्तिका ऊचुः । वत्स सैन्यान्यसंख्यानि वेष्टयामासुरालयम् । किं कर्तव्यं क्व गंतव्यं महाभयमुपस्थितम्
ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਪੁੱਤਰ, ਅਣਗਿਣਤ ਫੌਜਾਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਈਏ? ਵੱਡਾ ਡਰ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।
Verse 43
कार्तिकेय उवाच । भयं त्यजत कल्याण्यो भयं किं वा मयि स्थिते । दुर्निवार्योऽस्मि बालश्च मातरः केन वार्यते
ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਕਲਿਆਣਮਈ ਮਾਤਾਵੋ, ਡਰ ਛੱਡ ਦਿਓ। ਮੇਰੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਡਰ ਕਿਹੜਾ? ਮੈਂ ਅਰੋਕ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਭਾਵੇਂ ਬਾਲਕ ਹਾਂ, ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੌਣ ਰੋਕ ਸਕਦਾ ਹੈ?
Verse 44
ब्रह्मोवाच । एतस्मिन्नंतरे तत्र सैन्येन्द्रो नन्दिकेश्वरः । पुरतः कार्तिकेयस्योपविष्टस्समुवाच ह
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੈਠ ਕੇ ਬੋਲ ਪਏ।
Verse 45
नन्दीश्वर उवाच । भ्रातः प्रवृत्तिं शृणु मे मातरश्च शुभावहाम् । प्रेरितोऽहं महेशेन संहर्त्रा शंकरेण च
ਨੰਦੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਰਾ, ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ; ਇਹ ਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ। ਸੰਹਾਰਕ ਮਹੇਸ਼ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।
Verse 46
कैलासे सर्वदेवाश्च ब्रह्मविष्णुशिवादयः । सभायां संस्थितास्तात महत्युत्सवमंगले
ਕੈਲਾਸ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਿਆਰੇ, ਮਹਾਨ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਮਹੋਤਸਵ ਦਾ ਮੰਗਲ ਸਮਾਂ ਸੀ।
Verse 47
तदा शिवा सभायां वै शंकरं सर्व शंकरम् । सम्बोध्य कथयामास तवान्वेषणहेतुकम्
ਤਦ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਸਰਬ-ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਅਨ੍ਵੇਸ਼ਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਿਆ।
Verse 48
पप्रच्छ ताञ्शिवो देवान् क्रमात्त्वत्प्राप्तिहेतवे । प्रत्युत्तरं ददुस्ते तु प्रत्येकं च यथोचितम्
ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਇਕ ਕਰਕੇ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਉਪਾਯ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਤਦ ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਮਝ ਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥੋਚਿਤ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 49
त्वामत्र कृत्तिकास्थाने कथयामासुरीश्वरम् । सर्वे धर्मादयो धर्माधर्मस्य कर्मसाक्षिणः
ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ। ਧਰਮ ਆਦਿ ਸਭ ਤੱਤ ਧਰਮ-ਅਧਰਮ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਸਾਕਸ਼ੀ ਹਨ।
Verse 50
प्रबभूव रहः क्रीडा पार्वतीशिवयोः पुरा । दृष्टस्य च सुरैश्शंभोर्वीर्यं भूमौ पपात ह
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪਾਰਵਤੀ ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਵਿਚਕਾਰ ਇਕ ਗੁਪਤ ਕ੍ਰੀੜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਵੀਰ੍ਯ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
Verse 51
भूमिस्तदक्षिपद्वह्नौ वह्निश्चाद्रौ स भूधरः । गंगायां सोऽक्षिपद्वेगात् तरंगैश्शरकानने
ਉਸ ਤੇਜ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਨੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਪਈ—ਉਹ ਪਹਾੜ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਧਾਰਕ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਹ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰ-ਕਾਨਨ ਵੱਲ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 52
तत्र बालोऽभवस्त्वं हि देवकार्यकृति प्रभुः । तत्र लब्धः कृत्तिकाभिस्त्वं भूमिं गच्छ सांप्रतम्
ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਬਾਲਕ ਬਣੇ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਿਕਾਵਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਪਾਲਿਆ; ਹੁਣ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਓ।
Verse 53
तवाभिषेकं शंभुस्तु करिष्यति सुरैस्सह । लप्स्यसे सर्वशस्त्राणि तारकाख्यं हनिष्यसि
ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪ ਸ਼ੰਭੂ ਤੇਰਾ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰਨਗੇ। ਤੂੰ ਸਭ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ ਅਤੇ ‘ਤਾਰਕ’ ਨਾਮੇ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰੇਂਗਾ।
Verse 54
पुत्रस्त्वं विश्वसंहर्त्तुस्त्वां प्राप्तुञ्चाऽक्षमा इमाः । नाग्निं गोप्तुं यथा शक्तश्शुष्कवृक्षस्स्व कोटरे
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਵ-ਸੰਹਾਰਕ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈਂ; ਇਹ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਤੈਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਸੁੱਕਾ ਦਰੱਖਤ ਆਪਣੇ ਖੋਖਲੇ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।
Verse 55
दीप्तवांस्त्वं च विश्वेषु नासां गेहेषु शोभसे । यथा पतन्महाकूपे द्विजराजो न राजत
ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾਰ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦਾ ਨਹੀਂ; ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਂ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਤਾਂ ਦਵਿਜਰਾਜ ਗਰੁੜ ਵੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
Verse 56
करोषि च यथाऽलोकं नाऽऽच्छन्नोऽस्मासु तेजसा । यथा सूर्यः कलाछन्नो न भवेन्मानवस्य च
ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਓਹਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਕਲਾ ਨਾਲ ਕੁਝ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਲੁਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 58
योगीन्द्रो नाऽनुलिप्तश्च भागी चेत्परिपोषणे । नैव लिप्तो यथात्मा च कर्मयोगेषु जीविनाम्
ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਵੀ ਲਿਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਗਤ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕਰਮਯੋਗ ਵਿੱਚ ਦੇਹਧਾਰੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਮਲੀਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
Verse 59
विश्वारंभस्त्वमीशश्च नासु ते संभवेत् स्थितिः । गुणानां तेजसां राशिर्यथात्मानं च योगिनः
ਹੇ ਈਸ਼, ਵਿਸ਼ਵ ਦਾ ਆਰੰਭ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਹੋ, ਪਰ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿੱਚ ਸੀਮਿਤ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ। ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਤੇਜ ਦਾ ਸੰਘਣਾਪੁੰਜ ਹੋ—ਜਿਵੇਂ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਸਾਖਾਤ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 60
भ्रातर्ये त्वां न जानंति ते नरा हतबुद्धयः । नाद्रियन्ते यथा भेकास्त्वेकवासाश्च पंकजान्
ਹੇ ਭਰਾ, ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਹਤਬੁੱਧੀ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਮੇਂਡਕ ਕਮਲ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਕੁਚਿਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ ਇਕ-ਰੁਖੇ ਲੋਕ ਪੂਜਣਯੋਗ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।
Verse 61
कार्त्तिकेय उवाच । भ्रातस्सर्वं विजानासि ज्ञानं त्रैकालिकं च यत् । ज्ञानी त्वं का प्रशंसा ते यतो मृत्युञ्जयाश्रितः
ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਭਰਾ, ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ; ਤਿੰਨਾਂ ਕਾਲਾਂ ਨੂੰ ਘੇਰਣ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ। ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈਂ; ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਿਹੜੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਾਫ਼ੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?
Verse 62
कर्मणां जन्म येषां वा यासु यासु योनिषु । तासु ते निर्वृतिं भ्रातः प्राप्नुवंतीह सांप्रतम्
ਹੇ ਭਰਾ, ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵ ਜਿਹੜੀਆਂ-ਜਿਹੜੀਆਂ ਯੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਤੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਮੋਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Verse 63
कृत्तिका ज्ञानवत्यश्च योगिन्यः प्रकृतेः कलाः । स्तन्येनासां वर्द्धितोऽहमुपकारेण संततम्
ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ—ਗਿਆਨਵਾਨ ਯੋਗਿਨੀਆਂ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾਵਾਂ—ਆਪਣੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਪਾਲਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਉਪਕਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਦਾ ਵਧਿਆ।
Verse 64
आसामहं पोष्यपुत्रो मदंशा योषितस्त्विमाः । तस्याश्च प्रकृतेरंशास्ततस्तत्स्वामिवीर्यजः
ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਾਲਿਆ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਹਨ। ਉਹ ਮੁੱਖ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਵੀਰਜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ।
Verse 65
न मद्भंगो हे शैलेन्द्रकन्यया नन्दिकेश्वर । सा च मे धर्मतो माता यथेमास्सर्वसंमताः
ਹੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ, ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਕੋਈ ਅਪਮਾਨ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹਨ।
Verse 66
शम्भुना प्रेषितस्त्वं च शंभोः पुत्रसमो महान् । आगच्छामि त्वया सार्द्धं द्रक्ष्यामि देवताकुलम्
ਤੂੰ ਵੀ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਹੈਂ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ। ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵੇਖਾਂਗਾ।
Verse 67
इत्येवमुक्त्वा तं शीघ्रं संबोध्य कृत्तिकागणम् । कार्त्तिकेयः प्रतस्थे हि सार्द्धं शंकरपार्षदैः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਦੇ ਉਸ ਗਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਸੱਚਮੁੱਚ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Frequently Asked Questions
Pārvatī’s questioning of where Śiva’s vīrya went after it fell to the earth and was taken/handled in connection with the Kṛttikās, setting up the clarification of Kārttikeya’s status and whereabouts.
It asserts that divine creative potency cannot be nullified; even when its trajectory appears irregular (not entering Pārvatī’s womb), it remains safeguarded and purposeful, culminating in a cosmically necessary manifestation.
Śiva is emphasized as Jagadīśvara/Maheśvara (supreme governor), while Pārvatī appears as Durgā/Himādrijā (divine consort and power), and the gods/sages function as witnesses and interpreters of līlā within cosmic administration.