कार्तिकेयलीलावर्णनम् (Narration of Kārttikeya’s Divine Play)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਗਲੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਵਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਅਲੌਕਿਕ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਉਹ ਪੂਰਨਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵਸੁਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਿਲਾਪ ਸ਼ਿਵੇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਕੇ ਚਿਰ-ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਰਬਤ੍ਰ ਪੂਜ੍ਯਤਾ ਦਾ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ, ਗਾਧੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਖ਼ਤਰੀ (ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ) ਹਾਂ; ‘ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹਾਂ। ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਦਰਸ਼ਨ, ਸਤੁਤੀ, ਕਰਮ-ਵੈਧਤਾ ਅਤੇ ਵਰਣ/ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਸੁਖਮ ਚਰਚਾ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । देवदेव प्रजानाथ ब्रह्मन् सृष्टिकर प्रभो । ततः किमभवत्तत्र तद्वदाऽद्य कृपां कुरु
ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਨਾਥ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰਭੂ! ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਅੱਜ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।
Verse 2
ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे तात विश्वामित्रः प्रतापवान् । प्रेरितो विधिना तत्रागच्छत्प्रीतो यदृच्छया
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਤਾਪਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਵਿਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਯਾਦ੍ਰਿਚਛਾ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।
Verse 3
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे कार्तिकेयलीलावर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਰੁਦ੍ਰ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਲੀਲਾ-ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਤੀਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 4
अकरोत्सुनुतिं तस्य सुप्रसन्नेन चेतसा । विधिप्रेरितवाग्भिश्च विश्वामित्रः प्रभाववित्
ਤਦੋਂ ਆਤਮਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਬਾਣੀ ਵਹਿ ਰਹੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 5
ततस्सोऽभूत्सुतस्तत्र सुप्रसन्नो महोति कृत् । सुप्रहस्याद्भुतमहो विश्वामित्रमुवाच च
ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਅਦਭੁਤ ਮਹਾਕਰਮਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ। ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਵਿਸਮਯਕਾਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬੋਲਿਆ।
Verse 6
शिवसुत उवाच । शिवेच्छया महाज्ञानिन्नकस्मात्त्वमिहागतः । संस्कारं कुरु मे तात यथावद्वेदसंमितम्
ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਹੇ ਮਹਾਜ਼ਿਆਨੀ! ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਅਚਾਨਕ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਤਾਤ, ਵੇਦ-ਸੰਮਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਰਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੋ।
Verse 7
अद्यारभ्य पुरोधास्त्वं भव मे प्रीतिमावहन् । भविष्यसि सदा पूज्यस्सर्वेषां नात्र संशयः
ਅੱਜ ਤੋਂ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਸਭਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਰਹੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 8
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य सुप्रसन्नो हि गाधिजः । तमुवाचानुदात्तेन स्वरेण च सुविस्मितः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਹੌਲੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
Verse 9
विश्वामित्र उवाच । शृणु तात न विप्रोऽहं गाधिक्षत्रियबालकः । विश्वामित्रेति विख्यातः क्षत्रियो विप्रसेवकः
ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੁਣ, ਤਾਤ! ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਖ਼ਤਰੀ ਗਾਧੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹਾਂ। ‘ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਾਂ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖ਼ਤਰੀ ਹਾਂ।
Verse 10
इति स्वचरितं ख्यातं मया ते वरबालक । कस्त्वं स्वचरितं ब्रूहि विस्मितायाखिलं हि मे
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਬਾਲਕ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੁਣਾਇਆ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਆਪਣਾ ਪੂਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਚੰਭਿਤ ਹਾਂ।
Verse 11
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वच स्तस्य तत्स्ववृत्तं जगाद ह । ततश्चोवाच सुप्रीत्या गाधिजं तं महोतिकृत्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੱਸਿਆ। ਫਿਰ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ, ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਨੇ ਗਾਧੀ-ਪੁੱਤਰ (ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 12
शिवसुत उवाच । विश्वामित्र वरान्मे त्वं ब्रह्मर्षिर्नाऽत्र संशयः । वशिष्ठाद्याश्च नित्यं त्वां प्रशंसिष्यंति चादरात्
ਸ਼ਿਵ-ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ! ਮੇਰੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਹੈਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਗੇ।
Verse 13
अतस्त्वमाज्ञया मे हि संस्कारं कर्तुमर्हसि । इदं सर्वं सुगोप्यं ते कथनीयं न कुत्रचित्
ਇਸ ਲਈ ਮੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣਾ ਹੈ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ।
Verse 14
ब्रह्मोवाच । ततोकार्षीत्स संस्कारं तस्य प्रीत्याऽखिलं यथा । शिवबालस्य देवर्षे वेदोक्तविधिना परम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ! ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਲਈ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਪਰਮ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਯਥਾਵਿਧੀ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।
Verse 15
शिवबालोपि सुप्रीतो दिव्यज्ञानमदात्परम् । विश्वामित्राय मुनये महोतिकारकः प्रभुः
ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਮੁਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਰਵੋਤਮ ਦਿਵ੍ਯ ਗਿਆਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮਹਾਨ ਉਪਕਾਰਕ ਹੈ।
Verse 16
पुरोहितं चकारासौ विश्वामित्रं शुचेस्सुत । तदारभ्य द्विजवरो नानालीलाविशारदः
ਹੇ ਸ਼ੁਚੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ! ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਤਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਅਨੇਕਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 17
इत्थं लीला कृता तेन कथिता सा मया मुने । तल्लीलामपरां तात शृणु प्रीत्या वदाम्यहम्
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਉਹ ਲੀਲਾ ਮੈਂ ਬਿਆਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ, ਹੇ ਤਾਤ, ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਲੀਲਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੁਣ; ਮੈਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 18
तस्मिन्नवसरे तात श्वेतनामा च संप्रति । तत्राऽपश्यत्सुतं दिव्यं निजं परम पावनम्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਸ਼ਵੇਤਨਾਮਾ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪਾਵਨ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
Verse 19
ततस्तं पावको गत्वा दृष्ट्वालिंग्य चुचुम्ब च । पुत्रेति चोक्त्वा तस्मै स शस्त्रं शक्तिन्ददौ च सः
ਫਿਰ ਪਾਵਕਦੇਵ ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਗਿਆ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਚੁੰਮਿਆ। “ਪੁੱਤਰ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਸਤ੍ਰ—ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ)—ਉਸਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ।
Verse 20
गुहस्तां शक्तिमादाय तच्छृंगं चारुरोह ह । तं जघान तया शक्त्या शृंगो भुवि पपात सः
ਤਦ ਗੁਹ (ਕੁਮਾਰ/ਸਕੰਦ) ਉਹ ਸ਼ਕਤੀ-ਭਾਲਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਡਿੱਗਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆ ਡਿੱਗਿਆ।
Verse 21
दशपद्ममिता वीरा राक्षसाः पूर्वमागताः । तद्वधार्थं द्रुतं नष्टा बभूवुस्तत्प्रहारतः
ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ ਪਦਮ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਵੀਰ ਰਾਖਸ਼ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜੇ, ਉਸਦੇ ਹੀ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ।
Verse 22
हाहाकारो महानासीच्चकंपे साचला मही । त्रैलोक्यं च सुरेशानस्सदेवस्तत्र चागमत्
ਵੱਡਾ ਹਾਹਾਕਾਰ ਮਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਚਲਦੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ। ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਇੰਦਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 23
दक्षिणे तस्य पार्श्वे च वज्रेण स जघान च । शाखनामा ततो जातः पुमांश्चैको महाबलः
ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਆਘਾਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਪੁਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਸ਼ਾਖਨਾਮਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 24
पुनश्शक्रो जघानाऽऽशु वामपार्श्वे हि तं तदा । वज्रेणाऽन्यः पुमाञ्जातो विशाखाख्योऽपरो बली
ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਆਘਾਤ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਬਲਵਾਨ ਪੁਰਖ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਵਿਸਾਖ’ ਸੀ।
Verse 25
तदा स्कंदादिचत्वारो महावीरा महाबलाः । इन्द्रं हंतुं द्रुतं जग्मुस्सोयं तच्छरणं ययौ
ਤਦ ਸਕੰਦ ਆਦਿ ਚਾਰ ਮਹਾਵੀਰ, ਮਹਾਬਲਵਾਨ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਚੱਲ ਪਏ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਇੰਦਰ ਫੌਰਨ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
Verse 27
शक्रस्स सामरगणो भयं प्राप्य गुहात्ततः । ययौ स्वलोकं चकितो न भेदं ज्ञातवान्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੇਵਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਸ ਗੁਫਾ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ। ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਅਸਲ ਭੇਦ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ।
Verse 28
स बालकस्तु तत्रैव तस्थाऽऽवानंदसंयुतः । पूर्ववन्निर्भयस्तात नानालीलाकरः प्रभुः
ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਓਥੇ ਹੀ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਿਰਭੈ ਸੀ—ਪ੍ਰਭੂ ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 29
तस्मिन्नवसरे तत्र कृत्तिकाख्याश्च षट् स्त्रियः । स्नातुं समागता बालं ददृशुस्तं महाप्रभुम्
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਓਥੇ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਨਾਮ ਦੀਆਂ ਛੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸੀ।
Verse 30
ग्रहीतुं तं मनश्चक्रुस्सर्वास्ता कृत्तिकाः स्त्रियः । वादो बभूव तासां तद्ग्रहणेच्छापरो मुने
ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ। ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਇੱਕ ਤਤਪਰ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 31
तद्वादशमनार्थं स षण्मुखानि चकार ह । पपौ दुग्धं च सर्वासां तुष्टास्ता अभवन्मुने
ਉਹ ਝਗੜਾ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਨੇ ਛੇ ਮੁਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਸਭ ਦਾ ਦੁੱਧ ਉਸ ਨੇ ਪੀ ਲਿਆ; ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 32
तन्मनोगतिमाज्ञाय सर्वास्ताः कृत्तिकास्तदा । तमादाय ययुर्लोकं स्वकीयं मुदिता मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤਦੋਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ ਮਾਤਾਵਾਂ ਬਾਲਕ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ।
Verse 33
तं बालकं कुमाराख्यं स्तनं दत्त्वा स्तनार्थिने । वर्द्धयामासुरीशस्य सुतं सूर्याधिकप्रभम्
ਦੁੱਧ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ‘ਕੁਮਾਰ’ ਨਾਮ ਦੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਪਿਲਾ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਈਸ਼ (ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ—ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਤੇਜਸਵੀ—ਪਾਲਿਆ ਤੇ ਵਧਾਇਆ।
Verse 34
न चक्रुर्बालकं याश्च लोचनानामगोचरम् । प्राणेभ्योपि प्रेमपात्रं यः पोष्टा तस्य पुत्रक
ਉਹਨਾਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੋਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਵੀ ਨਾ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰਾ—ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਪਾਤਰ—ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ।
Verse 35
यानि यानि च वस्त्राणि त्रैलोक्ये दुर्लभानि च । ददुस्तस्मै च ताः प्रेम्णा भूषणानि वराणि वै
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਜੋ ਜੋ ਦੁਲੱਭ ਵਸਤ੍ਰ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹੋ ਜਿਹੇ ਉੱਤਮ ਗਹਿਣੇ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।
Verse 36
दिनेदिने ताः पुपुषुर्बालकं तं महाप्रभुम् । प्रसंसितानि स्वादूनि भोजयित्वा विशेषतः
ਦਿਨੋਂ ਦਿਨ ਉਹ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ—ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਸੀ—ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਾਲਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਤੇ ਸੁਆਦਲੇ ਭੋਜਨ ਖਵਾਂਦੇ ਰਹੇ।
Verse 37
अथैकस्मिन् दिने तात स बालः कृत्तिकात्मजः । गत्वा देवसभां दिव्यां सुचरित्रं चकार ह
ਫਿਰ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਹੇ ਤਾਤ, ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਉਹ ਬਾਲਕ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉੱਤਮ, ਆਦਰਸ਼ ਚਰਿਤ੍ਰ ਕਰ ਗਿਆ।
Verse 38
स्वमहो दर्शयामास देवेभ्यो हि महाद्भुतम् । सविष्णुभ्योऽखिलेभ्यश्च महोतिकरबालकः
ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਬਾਲਕ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨੂੰ—ਆਪਣੀ ਅਚੰਭੇ ਭਰੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਖਾ ਗਿਆ।
Verse 39
तं दृष्ट्वा सकलास्ते वै साच्युतास्सर्षयस्सुराः । विस्मयं प्रापुरत्यन्तं पप्रच्छुस्तं च बालकम्
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਸਮੇਤ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ—ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੇ।
Verse 40
को भवानिति तच्छ्रुत्वा न किंचित्स जगाद ह । स्वालयं स जगामाऽशु गुप्तस्तस्थौ हि पूर्ववत्
“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ?” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੁਕ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।
Frequently Asked Questions
Viśvāmitra’s providential arrival at the supramundane abode of Śiva’s son (Kārttikeya), his reverential praise, and Kārttikeya’s commissioning of Viśvāmitra to perform Veda-sanctioned saṃskāras and serve as purohita.
The chapter frames divine encounter as governed by Śiva’s will (śivecchā) and uses the alaukika vision to authorize ritual order: stuti leads to saṃskāra, and priestly mediation is established through divine appointment rather than merely birth-based claims.
Kārttikeya is presented as tejas-bearing (radiant), dwelling in an alaukika dhāma, and exercising sovereign authority to institute ritual roles (purohita) and demand vedasaṃmita propriety in saṃskāra.