देव्याः क्रोधः शक्तिनिर्माणं च (Devī’s Wrath and the Manifestation of the Śaktis)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੋਂ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਹਾਲਾਤ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗਣ ਵਾਜੇ ਵਜਾ ਕੇ ਮਹੋਤਸਵ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼ਿਵ ਇੱਕ ਸ਼ਿਰਛੇਦ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਰਿਜਾ/ਦੇਵੀ ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਹਾਨੀ ਦਾ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀ ਗਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰਲਯ ਆਰੰਭ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤਦ ਜਗਦੰਬਾ ਪਲ ਵਿੱਚ ਅਣਗਿਣਤ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਆਗਿਆ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਹਾਮਾਇਆ, ਸ਼ੰਭੂਸ਼ਕਤੀ/ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਸਰੂਪਾ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਹਿਚਕ ਲਯ-ਸੰਹਾਰ ਕਾਰਜ ਕਰਨ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਕ੍ਰੋਧ, ਸ਼ਕਤੀ-ਪ੍ਰਕਟਤਾ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਵਿਵਸਥਾ ਵਿਰੁੱਧ ਵਿਨਾਸ਼-ਵੇਗ ਦਾ ਤਣਾਅ ਉਭਰਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । ब्रह्मन् वद महाप्राज्ञ तद्वृत्तान्तेखिले श्रुते । किमकार्षीन्महादेवी श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः
ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ! ਉਹ ਸਾਰਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਪੂਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੱਤਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”
Verse 2
ब्रह्मोवाच । श्रूयतां मुनिशार्दूल कथयाम्यद्य तद्ध्रुवम् । चरितं जगदंबाया यज्जातं तदनंतरम्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਸੁਣੋ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਧ੍ਰੁਵ-ਸੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਜਗਦੰਬਾ ਦਾ ਪਾਵਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੋਇਆ।”
Verse 3
मृदंगान्पटहांश्चैव गणाश्चावादयंस्तथा । महोत्सवं तदा चक्रुर्हते तस्मिन्गणाधिपे
ਤਦੋਂ ਗਣਾਂ ਨੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਤੇ ਪਟਹ ਆਦਿ ਵਜਾਏ; ਅਤੇ ਉਸ ਗਣਾਧਿਪ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਹੋਤਸਵ ਮਨਾਇਆ।
Verse 4
शिवोपि तच्छिरश्छित्वा यावद्दुःखमुपाददे । तावच्च गिरिजा देवी चुक्रोधाति मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ, ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਸਿਰ ਕੱਟ ਕੇ ਜਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਦੁੱਖ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਉਨਾ ਹੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਗਿਰਿਜਾ ਦੇਵੀ ਅਤਿ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।
Verse 5
किं करोमि क्व गच्छामि हाहादुःखमुपागतम् । कथं दुःखं विनश्येतास्याऽतिदुखं ममाधुना
“ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿੱਥੇ ਜਾਵਾਂ? ਹਾਏ—ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼ੋਕ ਕਿਵੇਂ ਨਾਸ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਅਸਹਿਣ ਪੀੜਾ ਮੈਨੂੰ ਘੇਰ ਰਹੀ ਹੈ।”
Verse 6
मत्सुतो नाशितश्चाद्य देवेस्सर्वैर्गणैस्तथा । सर्वांस्तान्नाशयिष्यामि प्रलयं वा करोम्यहम्
ਅੱਜ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰ ਦਿਆਂਗੀ।
Verse 7
इत्येवं दुःखिता सा च शक्तीश्शतसहस्रशः । निर्ममे तत्क्षणं क्रुद्धा सर्वलोकमहेश्वरी
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਸੇ ਪਲ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ।
Verse 8
निर्मितास्ता नमस्कृत्य जगदंबां शिवां तदा । जाज्वल्यमाना ह्यवदन्मातरादिश्यतामिति
ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਤਦ ਜਗਦੰਬਾ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਹਕਦੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ—“ਮਾਤਾ, ਹੁਕਮ ਕਰੋ; ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ?”
Verse 9
तच्छुत्वा शंभुशक्तिस्सा प्रकृतिः क्रोधतत्परा । प्रत्युवाच तु तास्सर्वा महामाया मुनीश्वर
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਸਰੂਪਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋ ਗਈ; ਤਦ ਮਹਾਮਾਇਆ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 10
देव्युवाच । हे शक्तयोऽधुना देव्यो युष्माभिर्मन्निदेशतः । प्रलयश्चात्र कर्त्तव्यो नात्र कार्या विचारणा
ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਹੇ ਸ਼ਕਤਿਓ, ਹੇ ਦੇਵਿਓ! ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰ ਦਿਓ; ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 11
देवांश्चैव ऋषींश्चैव यक्षराक्षसकांस्तथा । अस्मदीयान्परांश्चैव सख्यो भक्षत वै हठात्
ਹੇ ਸਖਿਓ! ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ-ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ—ਸਾਡੇ ਪੱਖ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪੱਖ ਵਾਲਿਆਂ ਸਭ ਨੂੰ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਨਿਗਲ ਜਾਓ।
Verse 12
ब्रह्मोवाच । तदाज्ञप्ताश्च तास्सर्वाश्शक्तयः क्रोधतत्पराः । देवादीनां च सर्वेषां संहारं कर्तुमुद्यताः
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਆਗਿਆਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਆਦਿ ਸਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 13
यथा च तृणसंहारमनलः कुरुते तथा । एवं ताश्शक्तयस्सर्वास्संहारं कर्तुमुद्यताः
ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਤਿਨਕਿਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਈਆਂ।
Verse 14
गणपो वाथ विष्णुर्वा ब्रह्मा वा शंकरस्तथा । इन्द्रो वा यक्षराजो वा स्कंदो वा सूर्य एव वा
ਚਾਹੇ ਗਣਪਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਾਂ ਸ਼ੰਕਰ; ਚਾਹੇ ਇੰਦਰ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਯਕਸ਼ਰਾਜ, ਜਾਂ ਸਕੰਦ, ਜਾਂ ਆਪ ਸੂਰਜ—(ਸਭ ਪਰਮੇਸ਼ਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਧੀਨ ਹਨ)।
Verse 15
सर्वेषां चैव संहारं कुर्वंति स्म निरंतरम् । यत्रयत्र तु दृश्येत तत्रतत्रापि शक्तयः
ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਿਰੰਤਰ ਸਭ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ; ਜਿੱਥੇ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਦਿਸਦੀਆਂ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਕੇ ਕਰਤੱਬ ਕਰਦੀਆਂ।
Verse 16
कराली कुब्जका खंजा लंबशीर्षा ह्यनेकशः । हस्ते धृत्वा तु देवांश्च मुखे चैवाक्षिपंस्तदा
ਤਦ ਉਹ ਅਨੇਕ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ—ਕਰਾਲੀ, ਕੁਬਜਾ, ਖੰਜਾ ਅਤੇ ਲੰਬ-ਸ਼ੀਰਸ਼ਾ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗੀ।
Verse 17
तं संहारं तदा दृष्ट्वा हरो ब्रह्मा तथा हरिः । इन्द्रादयोऽखिलाः देवा गणाश्च ऋषयस्तथा
ਉਹ ਸੰਹਾਰ ਤਦ ਵੇਖ ਕੇ ਹਰ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਹਰਿ; ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਭ ਦੇਵਤੇ, ਗਣ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ—ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਰਮ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਗਏ।
Verse 18
किं करिष्यति सा देवी संहारं वाप्यकालतः । इति संशयमापन्ना जीवनाशा हताऽभवत्
“ਉਹ ਦੇਵੀ ਕੀ ਕਰੇਗੀ—ਕੀ ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ?” ਇਸ ਸ਼ੰਕੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ।
Verse 19
सर्वे च मिलिताश्चेमे कि कर्त्तव्यं विचिंत्यताम् । एवं विचारयन्तस्ते तूर्णमूचुः परस्परम्
ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਹਨ—ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਉਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲ ਪਏ।
Verse 20
यदा च गिरिजा देवी प्रसन्ना हि भवेदिह । तदा चैव भवेत्स्वास्थ्यं नान्यथा कोटियत्नतः
ਜਦੋਂ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਇੱਥੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਉਪਜਦੀ ਹੈ; ਕਰੋੜਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
Verse 21
शिवोपि दुःखमापन्नो लौकिकीं गतिमाश्रितः । मोहयन्सकलांस्तत्र नानालीलाविशारदः
ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਲੋਕਿਕ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅਪਣਾਇਆ; ਅਨੇਕ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 22
सर्वेषां चैव देवानां कटिर्भग्ना यदा तदा । शिवा क्रोधमयी साक्षाद्गंतुं न पुर उत्सहेत्
ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਕਮਰ ਟੁੱਟੀ, ਤਦ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਕ੍ਰੋਧਮਈ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵੱਲ ਜਾਣ ਨਾ ਦਿੱਤਾ; ਕੋਈ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ।
Verse 23
स्वीयो वा परकीयो वा देवो वा दानवोपि वा । गणो वापि च दिक्पालो यक्षो वा किन्नरो मुनिः
ਚਾਹੇ ਆਪਣਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਪਰਾਇਆ; ਚਾਹੇ ਦੇਵ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਦਾਨਵ; ਚਾਹੇ ਗਣ, ਦਿਕਪਾਲ, ਯਕਸ਼, ਕਿੰਨਰ ਜਾਂ ਮੁਨੀ—ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਰਵਭੌਮ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੀ ਰੂਪਾਂਤਰਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
विष्णुर्वापि तथा ब्रह्मा शंकरश्च तथा प्रभुः । न कश्चिद्गिरिजाग्रे च स्थातुं शक्तोऽभवन्मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੰਕਰ—ਗਿਰਿਜਾ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮਰਥ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ।
Verse 25
जाज्वल्यमानं तत्तेजस्सर्वतोदाहि तेऽखिलाः । दृष्ट्वा भीततरा आसन् सर्वे दूरतरं स्थिताः
ਚੌਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਜਾਜਵਲ੍ਯਮਾਨ ਜੋਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਹੋਰ ਵੀ ਡਰ ਗਏ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੂਰ ਜਾ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋਏ।
Verse 26
एतस्मिन्समये तत्र नारदो दिव्यदर्शनः । आगतस्त्वं मुने देवगणानां सुखहेतवे
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀ ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।
Verse 27
ब्रह्माणं मां भवं विष्णुं शंकरं च प्रणम्य साः । समागत्य मिलित्वोचे विचार्य कार्यमेव वा
ਬ੍ਰਹਮਾ, ਮੈਨੂੰ, ਭਵ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਮਿਲ ਬੈਠ ਕੇ ਕਰਤੱਬ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 28
सर्वे संमंत्रयां चक्रुस्त्वया देवा महात्मना । दुःखशांतिः कथं स्याद्वै समूचुस्तत एव ते
ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸੇ ਪਲ ਪੁੱਛਿਆ—“ਦੁੱਖ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇਗੀ?”
Verse 29
यावच्च गिरिजा देवी कृपां नैव करिष्यति । तावन्नैव सुखं स्याद्वै नात्र कार्या विचारणा
ਜਦ ਤੱਕ ਦੇਵੀ ਗਿਰਿਜਾ ਕਿਰਪਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਸੱਚਾ ਸੁਖ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।
Verse 30
ऋषयो हि त्वदाद्याश्च गतास्ते वै शिवान्तिकम् । सर्वे प्रसादयामासुः क्रोधशान्त्यै तदा शिवाम्
ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਨੇ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।
Verse 31
पुनः पुनः प्रणेमुश्च स्तुत्वा स्तोत्रैरनेकशः । सर्वे प्रसादयन्प्रीत्या प्रोचुर्देवगणाज्ञया
ਉਹ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਅਨੇਕ ਸਤੋਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰੇਮ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਬੋਲੇ।
Verse 32
सुरर्षय ऊचुः । जगदम्ब नमस्तुभ्यं शिवायै ते नमोस्तु ते । चंडिकायै नमस्तुभ्यं कल्याण्यै ते नमोस्तु ते
ਸੁਰ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ— ਹੇ ਜਗਦੰਬਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸ਼ਿਵਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਚੰਡਿਕਾ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 33
आदिशक्तिस्त्वमेवांब सर्वसृष्टिकरी सदा । त्वमेव पालिनी शक्तिस्त्वमेव प्रलयंकरी
ਹੇ ਅੰਬਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਆਦਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ—ਸਦਾ ਸਾਰੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੀ ਕਰਤਾਰ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਲਯ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈਂ।
Verse 34
प्रसन्ना भव देवेशि शांतिं कुरु नमोस्तु ते । सर्वं हि विकलं देवि त्रिजगत्तव कोपतः
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ ਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੋ—ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਹਲ ਤੇ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 35
ब्रह्मोवाच । एवं स्तुता परा देवी ऋषिभिश्च त्वदादिभिः । क्रुद्धदृष्ट्या तदा ताश्च किंचिन्नोवाच सा शिवा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤੀ ਪਰਮ ਦੇਵੀ ਸ਼ਿਵਾ ਨੇ ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੀ।
Verse 36
तदा च ऋषयस्सर्वे नत्वा तच्चरणांबुजम् । पुनरूचुश्शिवां भक्त्या कृतांजलिपुटाश्शनैः
ਤਦ ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 37
ऋषय ऊचुः क्षम्यतां देवि संहारो जाय तेऽधुना । तव स्वामी स्थितश्चात्र पश्य पश्य तमंबिके
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਖ਼ਿਮਾ ਕਰੋ; ਹੁਣ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਸੰਹਾਰ ਉੱਠਣ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਹੇ ਅੰਬਿਕੇ, ਤੁਹਾਡਾ ਸਵਾਮੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ—ਵੇਖੋ, ਵੇਖੋ ਉਸ ਨੂੰ।
Verse 38
वयं के च इमे देवा विष्णुब्रह्मादयस्तथा । प्रजाश्च भवदीयाश्च कृतांजलिपुटाः स्थिताः
ਅਸੀਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਇਹ ਦੇਵ ਕੌਣ ਹਨ? ਤੇ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵੀ—ਸਭ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਇੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀਆਂ ਹਨ।
Verse 39
क्षंतव्यश्चापराधो वै सर्वेषां परमेश्वरि । सर्वे हि विकलाश्चाद्य शांतिं तेषां शिवे कुरु
ਹੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰੀ, ਸਭ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਖ਼ਿਮਾ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਭ ਹੀ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸ਼ਿਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।
Verse 40
ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा ऋषयस्सर्वे सुदीनतरमाकुलाः । संतस्थिरे चंडिकाग्रे कृतांजलिपुटास्तदा
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਤਦੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਚੰਡਿਕਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 41
एवं श्रुत्वा वचस्तेषां प्रसन्ना चंडिकाऽभवत् । प्रत्युवाच ऋषींस्तान्वै करुणाविष्टमानसा
ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਚੰਡਿਕਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 42
देव्युवाच । मत्पुत्रो यदि जीवेत तदा संहरणं नहि । यथा हि भवतां मध्ये पूज्योऽयं च भविष्यति
ਦੇਵੀ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਜੇ ਮੇਰਾ ਪੁੱਤਰ ਜੀਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਾ ਸੰਹਾਰ (ਪ੍ਰਾਣਹਰਨ) ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।
Verse 43
सर्वाध्यक्षो भवेदद्य यूयं कुरुत तद्यदि । तदा शांतिर्भवेल्लोके नान्यथा सुखमाप्स्यथ
ਅੱਜ ਤੋਂ ਇਕੋ ਸਰਵਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼ (ਪਰਮ ਅਧਿਪਤੀ) ਹੋਵੇ; ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਰੋਂਗੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਪਾਵੋਗੇ।
Verse 44
ब्रह्मोवाच । इत्युक्तास्ते तदा सर्वे ऋषयो युष्मदादयः । तेभ्यो देवेभ्य आगत्य सर्वं वृत्तं न्यवेदयन्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਤੁਹਾਡੇ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਕੋਲ ਗਏ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 45
ते च सर्वे तथा श्रुत्वा शंकराय न्यवेदयन् । नत्वा प्रांजलयो दीनाः शक्रप्रभृतयस्सुराः
ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਆਦਿ ਦੇਵਤਾ ਦਿਨ ਤੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਹੱਥ ਜੋੜੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ।
Verse 46
प्रोवाचेति सुराञ्छ्रुत्वा शिवश्चापि तथा पुनः । कर्त्तव्यं च तथा सर्वलोकस्वास्थ्यं भवेदिह
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਫਿਰ ਆਖਿਆ— “ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਸਿਹਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇਗੀ।”
Verse 47
उत्तरस्यां पुनर्यात प्रथमं यो मिलेदिह । तच्छिरश्च समाहृत्य योजनीयं कलेवरे
ਫਿਰ ਮੁੜ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਲੇ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਰ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਹ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋੜ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 48
ब्रह्मोवाच । ततस्तैस्तत्कृतं सर्वं शिवाज्ञाप्रतिपालकैः । कलेवरं समानीय प्रक्षाल्य विधिवच्च तत्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ— ਤਦ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮੰਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ। ਦੇਹ ਲਿਆ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਧੋਇਆ।
Verse 49
पूजयित्वा पुनस्ते वै गताश्चोदङ्मुखास्तदा । प्रथमं मिलितस्तत्र हस्ती चाप्येकदंतकः
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰ ਕੇ ਚਲੇ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਾਥੀ-ਮੁਖ ਏਕਦੰਤਕ (ਗਣੇਸ਼) ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ।
Verse 50
तच्छिरश्च तदा नीत्वा तत्र तेऽयोजयन् ध्रुवम् । संयोज्य देवतास्सर्वाः शिवं विष्णुं विधिं तदा
ਤਦ ਉਹ ਸਿਰ ਉੱਥੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜੋੜ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸੇ ਪਲ ਸ਼ਿਵ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਅਤੇ ਵਿਧੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 51
प्रणम्य वचनं प्रोचुर्भवदुक्तं कृतं च नः । अनंतरं च तत्कार्यं भवताद्भवशेषितम्
ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬੋਲੇ—“ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਖਿਆ ਸੀ, ਅਸੀਂ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੁਣ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਾ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਪੂਰਾ ਕਰੋ।”
Verse 52
ब्रह्मोवाच । ततस्ते तु विरेजुश्च पार्षदाश्च सुराः सुखम् । अथ तद्वचनं श्रुत्वा शिवोक्तं पर्यपालयन्
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਤਦ ਉਹ ਪਾਰਸ਼ਦ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ। ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਨਿਭਾਇਆ।
Verse 53
ऊचुस्ते च तदा तत्र ब्रह्मविष्णुसुरास्तथा । प्रणम्येशं शिवं देवं स्वप्रभुं गुणवर्जितम्
ਤਦ ਓਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਅਤੇ ਦੇਵ ਬੋਲੇ—ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਆਪਣੇ ਪਰਮ ਸੁਆਮੀ ਈਸ਼ਵਰ ਸ਼ਿਵਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।
Verse 54
यस्मात्त्वत्तेजसस्सर्वे वयं जाता महात्मनः । त्वत्तेजस्तत्समायातु वेदमंत्राभियोगतः
ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੇਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਵੇਦ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹੀ ਤੇਜ ਹੁਣ ਮੁੜ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 56
तज्जलस्पर्शमात्रेण चिद्युतो जीवितो द्रुतम् । तदोत्तस्थौ सुप्त इव स बालश्च शिवेच्छया
ਉਸ ਜਲ ਦੇ ਕੇਵਲ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਚੇਤਨਾ-ਯੁਕਤ ਉਹ ਬਾਲਕ ਤੁਰੰਤ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਇਕਦਮ ਐਸੇ ਉੱਠ ਬੈਠਾ ਜਿਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਜਾਗ ਪਿਆ ਹੋਵੇ।
Verse 57
सुभगस्सुन्दरतरो गजवक्त्रस्सुरक्तकः । प्रसन्नवदनश्चातिसुप्रभो ललिताकृतिः
ਉਹ ਪਰਮ ਮੰਗਲਮਯ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਹੈ; ਗਜਮੁਖ ਅਤੇ ਦਿਪਤ ਲਾਲਿਮਾ ਵਰਣ ਵਾਲਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਅਤਿਸ਼ਯ ਪ੍ਰਭਾਮਾਨ, ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 58
तं दृष्ट्वा जीवितं बालं शिवापुत्रं मुनीश्वर । सर्वे मुमुदिरे तत्र सर्वदुःखं क्षयं गतम्
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਸ਼ਿਵਪੁੱਤਰ ਉਹ ਬਾਲਕ ਜੀਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਭ ਲੋਕ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਮਿਟ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 59
देव्यै संदर्शयामासुः सर्वे हर्षसमन्विताः । जीवितं तनयं दृष्ट्वा देवी हृष्टतराभवत्
ਸਭ ਨੇ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜੀਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਹੋਰ ਵੀ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ।
Verse 95
इत्येवमभिमंत्रेण मंत्रितं जलमुत्तमम् । स्मृत्वा शिवं समेतास्ते चिक्षिपुस्तत्कलेवरे
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਜਲ ਨੂੰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇਹ ਉੱਤੇ ਉਹ ਜਲ ਛਿੜਕ ਦਿੱਤਾ।
Frequently Asked Questions
The chapter depicts the immediate aftermath of a violent episode involving a gaṇa-leader (gaṇādhipa) whose head is severed, triggering Śiva’s sorrow and Devī’s intense grief and anger, which then catalyzes further cosmic action.
Devī’s anger functions as a theological trigger for śakti-prakāśa (the outward manifestation of powers): Mahāmāyā/Prakṛti generates innumerable operative energies, illustrating how the One Śakti becomes many instruments for cosmic regulation.
The key manifestation is the instantaneous creation of ‘śaktis’ in vast numbers (śatasahasraśaḥ), who appear as empowered agents, bow to Devī, and await direct instruction—here oriented toward pralaya.