तारक-कुमार-युद्धवर्णनम् / Description of the Battle between Tāraka and Kumāra
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ-ਵਧ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਰ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁਮਾਰ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਰਕ ਦੇ ਵਧ ਦਾ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਰਣ-ਤਿਆਰੀ, ਗਰਜਨਾ, ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉਭਰ ਕੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੱਕਰ ਨਿੱਜੀ ਦੁਅਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰੀ ਮਹਾਂਸੰਗ੍ਰਾਮ ਬਣਦੀ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਪਰਸਪਰ ਵਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਵੈਤਾਲਿਕ ਅਤੇ ਖੇਚਰ ਢੰਗਾਂ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਯੁਕਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ, ਗਰਦਨ, ਜੰਘਾਂ, ਗੋਡੇ, ਕਮਰ, ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਪਿੱਠ ਆਦਿ ਕਈ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ-ਪ੍ਰਤਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਮਬਲ ਦਾ ਲੰਮਾ, ਘੋਰ ਦੁਅਲ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅੱਗੇ ਦੀ ਕਥਾ ਲਈ ਭੂਮਿਕਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । निवार्य वीरभद्रं तं कुमारः परवीरहा । समैच्छत्तारकवधं स्मृत्वा शिवपदाम्बुजौ
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਵੀਰਭਦ੍ਰ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਤਾਰਕ-ਵਧ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।
Verse 2
जगर्जाथ महातेजाः कार्तिकेयो महाबलः । सन्नद्धः सोऽभवत्क्रुद्ध सैन्येन महता वृतः
ਤਦੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਤੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਗੱਜ ਉਠਿਆ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਰਿਹਾ।
Verse 3
तदा जयजयेत्युक्तं सर्वैर्देर्वेर्गणै स्तथा । संस्तुतो वाग्भिरिष्टाभिस्तदैव च सुरर्षिभिः
ਤਦੋਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਇਕਸੁਰ ਹੋ ਕੇ “ਜੈ ਜੈ” ਦਾ ਨਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਿਯ ਸਤੋਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।
Verse 4
तारकस्य कुमारस्य संग्रामोऽतीव दुस्सहः । जातस्तदा महाघोरस्सर्वभूत भयंकरः
ਤਦ ਤਾਰਕ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਯੁਵਕ ਕੁਮਾਰ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁੱਸਹ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਘੋਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸੀ।
Verse 5
शक्तिहस्तौ च तौ वीरौ युयुधाते परस्परम् । सर्वेषां पश्यतां तत्र महाश्चर्यवतां मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੂਰਮੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਸਭ ਲੋਕ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ।
Verse 6
शक्तिनिर्भिन्नदेहौ तौ महासाधनसंयुतौ । परस्परं वंचयंतौ सिंहाविव महाबलौ
ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ, ਮਹਾਨ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ; ਮਹਾਬਲੀ ਦੋ ਸਿੰਹਾਂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚਕਮਾ ਦੇਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 7
वैतालिकं समाश्रित्य तथा खेचरकं मतम् । पापं तं च समाश्रित्य शक्त्या शक्तिं विजघ्नतुः
ਵੈਤਾਲਿਕ ਉਪਾਅ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਖੇਚਰਕ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਢੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਨ ਗਏ; ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀ ਟਕਰਾ ਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 8
एभिर्मंत्रैर्महावीरौ चक्रतुर्युद्धमद्भुतम् । अन्योन्यं साधकौ भूत्वा महाबलपराक्रमौ
ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਵੀਰ ਅਦਭੁਤ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧੀ ਸਾਧਦੇ ਸਾਧਕਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਨ ਬਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦਿਖਾਇਆ।
Verse 9
महाबलं प्रकुर्वतौ परस्परवधैषिणौ । जघ्नतुश्शक्तिधाराभी रणे रणविशारदौ
ਅਪਾਰ ਬਲ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਧ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਰਣ-ਵਿਸ਼ਾਰਦ ਯੋਧੇ ਜੰਗ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਭਾਲਿਆਂ (ਸ਼ਕਤੀ) ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।
Verse 10
इति श्री शिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखण्डे तारका सुरवधदेवोत्सववर्णनं नाम दशमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਿਵ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਦੂਜੀ ਰੁਦ੍ਰਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਚੌਥੇ ਕੁਮਾਰਖੰਡ ਵਿੱਚ ‘ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵ-ਉਤਸਵ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 11
तदा तौ युध्यमानौ च हन्तुकामौ महाबलौ । वल्गन्तौ वीरशब्दैश्च नानायुद्धविशारदौ
ਤਦ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਮਹਾਬਲੀ ਸੂਰਮੇ, ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਤੇ ਹੋਏ, ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਵੀਰ-ਨਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਛਾਲਾਂ ਮਾਰਦੇ ਫਿਰੇ; ਉਹ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਸਨ।
Verse 12
अभवन्प्रेक्षकास्सर्वे देवा गंधर्वकिन्नराः । ऊचुः परस्परं तत्र कोस्मिन्युद्धे विजेष्यते
ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਦਰਸ਼ਕ ਬਣ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਖ਼ੀਰ ਜਿੱਤ ਕਿਸ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ?”
Verse 13
तदा नभोगता वाणी जगौ देवांश्च सांत्वयन् । असुरं तारकं चात्र कुमारोऽयं हनिष्यति
ਤਦੋਂ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਣੀ ਗੂੰਜੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ—“ਇੱਥੇ ਇਹ ਕੁਮਾਰ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਅਸੁਰ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਗਾ।”
Verse 14
मा शोच्यतां सुरैः सर्वै सुखेन स्थीयतामिति । युष्मदर्थं शंकरो हि पुत्ररूपेण संस्थितः
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰੋ; ਸਭ ਸੁਖ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਹੀ ਹਿਤ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਆਪ ਪੁੱਤਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ ਹਨ।
Verse 15
श्रुत्वा तदा तां गगने समीरितां वाचं शुभां सप्रमथेस्समावृतः । निहंतुकामः सुखितः कुमारको दैत्याधिपं तारकमाश्वभूत्तदा
ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦੀ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪ੍ਰਮਥਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕੁਮਾਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਦੈਤ੍ਯਾਧਿਪਤੀ ਤਾਰਕ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।
Verse 16
शक्त्या तया महाबाहुराजघानस्तनांतरे । कुमारः स्म रुषाविष्टस्तारकासुरमोजसा
ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਹਾਬਾਹੁ ਕੁਮਾਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦੇ ਸੀਨੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜਸਵੀ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ।
Verse 17
तं प्रहारमनादृत्य तारको दैत्यपुंगवः । कुमारं चापि संक्रुद्धस्स्वशक्त्या संजघान सः
ਉਸ ਵਾਰ ਨੂੰ ਅਣਗੌਲ ਕਰਕੇ ਦੈਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਤਾਰਕ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕੁਮਾਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰ ਬੈਠਾ।
Verse 18
तेन शक्तिप्रहारेण शांकरिर्मूच्छि तोऽभवत् । मुहूर्ताच्चेतनां प्राप स्तूयमानो महर्षिभिः
ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਈ। ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿਚਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਹੋਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 19
यथा सिंहो मदोन्मत्तो हंतुकामस्तथासुरम् । कुमारस्तारकं शक्त्या स जघान प्रतापवान्
ਜਿਵੇਂ ਮਦੋਨਮੱਤ ਸਿੰਘ ਮਾਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 20
एवं परस्परं तौ हि कुमारश्चापि तारकः । युयुधातेऽतिसंरब्धौ शक्तियुद्धविशारदौ
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਮ੍ਹਣੇ-ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਹੋ ਕੇ ਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਤਾਰਕ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਲੜੇ; ਦੋਵੇਂ ਸ਼ਕਤੀ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ।
Verse 21
अभ्यासपरमावास्तामन्योन्यं विजिगीषया । पदातिनौ युध्यमान्नौ चित्ररूपौ तरस्विनौ
ਲਗਾਤਾਰ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਪੱਕੇ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ, ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪੈਦਲ ਯੋਧੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗੁੱਥ ਕੇ ਲੜਦੇ ਰਹੇ।
Verse 22
विविधैर्घातपुंजैस्तावन्योन्यं विनि जघ्नतुः । नानामार्गान्प्रकुर्वन्तौ गर्जंतौ सुपराक्रमौ
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਰੀ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਨਾਲ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਮਾਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਨੇਕਾਂ ਢੰਗਾਂ ਤੇ ਚਾਲਾਂ ਵਰਤ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗੱਜਦੇ ਰਹੇ।
Verse 23
अवलोकपरास्सर्वे देवगंधर्वकिन्नराः । विस्मयं परमं जग्मुर्नोचुः किंचन तत्र ते
ਸਾਰੇ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰ ਤੱਕਦੇ ਹੀ ਰਹੇ। ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਓਥੇ ਇਕ ਸ਼ਬਦ ਵੀ ਨਾ ਬੋਲੇ।
Verse 24
न ववौ पवमानश्च निष्प्रभोऽभूद्दिवाकरः । चचाल वसुधा सर्वा सशैलवनकानना
ਹਵਾ ਨਾ ਵੱਗੀ ਅਤੇ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਨਿਰਤੇਜ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਹਾੜਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਬਾਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉਠੀ।
Verse 25
एतस्मिन्नंतरे तत्र हिमालयमुखा धराः । स्नेहार्दितास्तदा जग्मुः कुमारं च परीप्सवः
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਹਿਮਾਲਯ ਆਦਿ ਪਹਾੜ-ਰਾਜ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪਿਘਲ ਕੇ ਉੱਥੇ ਗਏ—ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ।
Verse 26
ततस्स दृष्ट्वा तान्सर्वान्भयभीतांश्च शांकरिः । पर्वतान्गिरिजापुत्रो बभाषे परिबोधयन्
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਂਕਰੀ—ਗਿਰਿਜਾ-ਪੁੱਤਰ—ਨੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦਿਆਂ।
Verse 27
कुमार उवाच । मा खिद्यतां महाभागा मा चिंतां कुर्वतां नगाः । घातयाम्यद्य पापिष्ठं सर्वेषां वः प्रपश्य ताम्
ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਵੋ; ਹੇ ਪਹਾੜੋ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪਾਪੀ ਵੈਰੀ ਦਾ ਵਧ ਕਰਾਂਗਾ—ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੇਖੋ।
Verse 28
एवं समाश्वास्य तदा पर्वतान्निर्जरान्गणान् । प्रणम्य गिरिजां शंभुमाददे शक्तिमुत्प्रभाम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਦ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਗਣਾਂ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਅਤੇ ਸ਼ੰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਜ੍ਵਲੰਤ ਸ਼ਕਤੀ (ਸ਼ਕਤੀ) ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ।
Verse 29
तं तारकं हंतुमनाः करशक्तिर्महाप्रभुः । विरराज महावीरः कुमारश्शंभुबालकः
ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲਾ) ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ—ਸ਼ੰਭੂ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਾਲਕ ਪਰਮਵੀਰ ਕੁਮਾਰ—ਅਪਾਰ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ।
Verse 30
शक्त्या तया जघानाथ कुमारस्तारकासुरम् । तेजसाढ्यश्शंकरस्य लोकक्लेशकरं च तम्
ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ (ਭਾਲੇ) ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਤਾਰਕਾਸੁਰ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ—ਜੋ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕਲੇਸ਼ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਸੀ।
Verse 31
पपात सद्यस्सहसा विशीर्णांगोऽसुरः क्षितौ । तारकाख्यो महावीरस्सर्वासुरगणाधिपः
ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਹ ਅਸੁਰ—ਅੰਗ-ਪ੍ਰਤਿਅੰਗ ਟੁੱਟ-ਫੁੱਟ ਕੇ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਵੀਰ ਤਾਰਕ, ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਗਣਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ।
Verse 32
कुमारेण हतस्सोतिवीरस्स खलु तारकः । लयं ययौ च तत्रैव सर्वेषां पश्यतां मुने
ਹੇ ਮੁਨੀ, ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਅਤਿਵੀਰ ਤਾਰਕ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 33
तथा तं पतितं दृष्ट्वा तारकं बलवत्तरम् । न जघान पुनर्वीरस्स गत्वा व्यसुमाहवे
ਬਹੁਤ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿੱਗਿਆ ਦੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਵੀਰ ਨੇ ਉਸ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਮਲਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ; ਸਗੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੇਜਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 34
हते तस्मिन्महादैत्ये तारकाख्ये महाबले । क्षयं प्रणीता बहवोऽसुरा देवगणैस्तदा
ਉਸ ਮਹਾਬਲੀ ਤਾਰਕ ਨਾਮਕ ਮਹਾਦੈਤ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਉਪਰੰਤ, ਤਦੋਂ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾਸ ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ।
Verse 35
केचिद्भीताः प्रांजलयो बभूवुस्तत्र चाहवे । छिन्नभिन्नांगकाः केचिन्मृता दैत्यास्सहस्रशः
ਉਸੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਡਰ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਤੇ ਕੁਝ ਦੇ ਅੰਗ ਕੱਟ-ਫੱਟ ਗਏ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੈਤ ਮਰੇ ਪਏ ਸਨ।
Verse 36
केचिज्जाताः कुमारस्य शरणं शरणार्थिनः । वदन्तः पाहि पाहीति दैत्याः सांजलयस्तदा
ਤਦ ਕੁਝ ਦੈਤ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਲਈ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ; ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ‘ਬਚਾਓ, ਬਚਾਓ’ ਪੁਕਾਰਦੇ ਰਹੇ।
Verse 37
कियंतश्च हतास्तत्र कियंतश्च पलायिताः । पलायमाना व्यथिता स्ताडिता निर्ज्जरैर्गणैः
ਉੱਥੇ ਕਈ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਕਈ ਭੱਜ ਨਿਕਲੇ; ਭੱਜਦਿਆਂ ਉਹ ਦੁਖੀ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਰਹੇ, ਨਿਰਜਰ-ਗਣਾਂ (ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ) ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਤੇ ਤੰਗ ਕੀਤੇ ਗਏ।
Verse 38
सहस्रशः प्रविष्टास्ते पाताले च जिजीषवः । पलायमानास्ते सर्वे भग्नाशा दैन्यमागताः
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਪਏ; ਪਰ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਦੇ ਸਭ ਦੀ ਆਸ ਟੁੱਟ ਗਈ ਅਤੇ ਉਹ ਘੋਰ ਦੈਨਤਾ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ।
Verse 39
एवं सर्वं दैत्यसैन्यं भ्रष्टं जातं मुनीश्वर । न केचित्तत्र संतस्थुर्गणदेवभयात्तदा
ਹੇ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ! ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀ ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਉਲਝ ਕੇ ਟੁੱਟ ਗਈ; ਤਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਕੋਈ ਵੀ ਡਟ ਕੇ ਨਾ ਖੜ੍ਹ ਸਕਿਆ।
Verse 40
आसीन्निष्कंटकं सर्वं हते तस्मिन्दुरात्मनि । ते देवाः सुखमापन्नास्सर्वे शक्रादयस्तदा
ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਕੰਟਕ—ਉਪਦ੍ਰਵ-ਰਹਿਤ—ਹੋ ਗਿਆ; ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਸੁਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
Verse 41
एवं विजयमापन्नं कुमारं निखिलास्सुराः । बभूवुर्युगपद्धृष्टास्त्रिलोकाश्च महासुखा
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਜਿੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਉਠੇ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
Verse 42
तदा शिवोऽपि तं ज्ञात्वा विजयं कार्तिकस्य च । तत्राजगाम स मुदा सगणः प्रियया सह
ਤਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ ਵੀ ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਦੀ ਜਿੱਤ ਜਾਣ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆਏ—ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ।
Verse 43
स्वात्मजं स्वांकमारोप्य कुमारं सूर्यवर्चसम् । लालयामास सुप्रीत्या शिवा च स्नेहसंकुला
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਕੁਮਾਰ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨੇ ਬਹੁਤ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਲਾਡ-ਪਿਆਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪਾਲਿਆ।
Verse 44
हिमालयस्तदागत्य स्वपुत्रैः परिवारितः । सबंधुस्सानुगश्शंभुं तुष्टाव च शिवां गुहम्
ਤਦੋਂ ਹਿਮਾਲਯ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉੱਥੇ ਆਇਆ। ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਸੇਵਕਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ੰਭੂ (ਸ਼ਿਵ), ਸ਼ਿਵਾ (ਦੇਵੀ) ਅਤੇ ਗੁਹ (ਕੁਮਾਰ/ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।
Verse 45
ततो देवगणास्सर्वे मुनयस्सिद्धचारणाः । तुष्टुवुश्शांकरिं शंभुं गिरिजां तुषितां भृशम्
ਫਿਰ ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ, ਮੁਨੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ—ਸਭ ਨੇ—ਸ਼ੰਭੂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਕਰੀ ਗਿਰਿਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ; ਗਿਰਿਜਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸੀ।
Verse 46
पुष्पवृष्टिं सुमहतीं चक्रुश्चोपसुरास्तदा । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः
ਤਦੋਂ ਉਪਸੁਰਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ ਗਾਉਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਟੋਲੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਲੱਗੇ।
Verse 47
वादित्राणि तथा नेदुस्तदानीं च विशेषतः । जयशब्दो नमः शब्दो बभूवोच्चैर्मुहुर्मुहुः
ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ਤੇ ਵਾਜੇ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਉਠੇ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ‘ਜੈ’ ਅਤੇ ‘ਨਮਹ’ ਦੇ ਨਾਅਰੇ ਲੱਗਣ ਲੱਗੇ।
Verse 48
ततो मयाच्युतश्चापि संतुष्टोभूद्विशेषतः । शिवं शिवां कुमारं च संतुष्टाव समादरात्
ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਮੈਂ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ, ਸ਼ਿਵਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਅਤੇ ਕੁਮਾਰ (ਕਾਰਤਿਕੇਯ) ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕੀਤਾ।
Verse 49
कुमारमग्रतः कृत्वा हरिकेन्द्रमुखास्सुराः । चक्रुर्नीराजनं प्रीत्या मुनयश्चापरे तथा
ਕੁਮਾਰ (ਸਕੰਦ) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹਰੀ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਨੀਰਾਜਨ ਕੀਤਾ; ਹੋਰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ।
Verse 50
गीतवादित्रघोषेण ब्रह्मघोषेण भूयसा । तदोत्सवो महानासीत्कीर्तनं च विशेषतः
ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਘੋਸ਼ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਘੋਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਉਤਸਵ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਕਤੀਮਈ ਕੀਰਤਨ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਰਿਹਾ।
Verse 51
गीतवाद्यैस्सुप्रसन्नैस्तथा साञ्जलिभिर्मुने । स्तूयमानो जगन्नाथस्सर्वैर्दैवैर्गणैरभूत
ਹੇ ਮੁਨੀ! ਖੁਸ਼ੀ ਭਰੇ ਗੀਤਾਂ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਗਣ ਜਗੰਨਾਥ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼੍ਵਨਾਥ ਸਭ ਦੇਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋਏ।
Verse 52
ततस्स भगवान्रुद्रो भवान्या जगदंबया । सर्वैः स्तुतो जगामाथ स्वगिरिं स्वगणैर्वृतः
ਤਦੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ, ਜਗਦੰਬਾ ਭਵਾਨੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ।
Frequently Asked Questions
The escalation of the Kumāra–Tāraka combat within the Tāraka-vadha cycle, including Kumāra’s resolve (after restraining Vīrabhadra) and the devas’ acclamation as the duel becomes cosmic in scope.
The narrative encodes a Śaiva model where remembrance of Śiva (śiva-pāda-smaraṇa) stabilizes intent, and śakti/mantra represent disciplined sacred power—suggesting that righteous victory depends on alignment with Śiva rather than brute force alone.
Kumāra’s mahātejas (great splendor), mahābala (great strength), and sanctioned wrath; the devas and seers as validating witnesses; and śakti as the convergent symbol of weapon, energy, and divine authorization.