Mantra 15
Sukta 8.93
Devata: Indra (Vṛtrahan)
Samhita Patha (Devanagari)
आदु मे निवरो भुवद्वृत्रहादिष्ट पौंस्यम् । अजातशत्रुरस्तृतः ॥
Samhita Patha (IAST)
आदु॑ मे निव॒रो भु॑वद्वृत्र॒हादि॑ष्ट॒ पौंस्य॑म् । अजा॑तशत्रु॒रस्तृ॑तः ॥
Transliteration
ā́d u me nivaró bhúvad vṛtrahā́diṣṭa paúṃsyam | ajā́taśatrur ástṛtaḥ ||
Translation
ਤਦ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਵਾਰ (ਪਿੱਛੇ ਮੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸੰਯਮ) ਰੱਖਿਆ-ਕਵਚ ਬਣ ਕੇ ਆਇਆ; ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਹਾ (ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ) ਨੇ ਪੌਂਸ੍ਯ—ਪੁਰਖੀ ਬਲ/ਵੀਰਤਾ—ਨਿਯਤ ਕੀਤੀ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਅਸਤ੍ਰਿਤਃ—ਅਭੇਦ—ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਅਛਿਦ੍ਰ, ਅਘਾਤਿਤ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Padapatha (Word Analysis)
आत् । ऊँ॒ इति॑ । मे॒ । नि॒ऽव॒रः । भु॒व॒त् । वृ॒त्र॒ऽहा । अ॒दि॒ष्ट॒ । पौंस्य॑म् । अजा॑तऽशत्रुः । अस्तृ॑तः ॥आत् । ऊँ इति । मे । निवरः । भुवत् । वृत्रहा । अदिष्ट । पौंस्यम् । अजातशत्रुः । अस्तृतः ॥āt | oṃ iti | me | ni-varaḥ | bhuvat | vṛtra-hā | adiṣṭa | paiṃsyam | ajāta-śatruḥ | astṛtaḥ
Word by Word
आदुthen, indeed
आदु:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग) + दु (निपात) / अदु (निपात-समूह)
मेmy, of me
मे:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypePronoun
Rootअस्मद्
निवरःprotector/warder; (one who) restrains/guards
निवरः:
कर्तृ (भुवत्/अभवत् का कर्ता)
TypeNoun
Rootनिवर (प्रातिपदिक)
भुवत्became, was
भुवत्:
—
TypeVerb
Rootभू (धातु)
वृत्रहाVṛtra-slayer (Indra)
वृत्रहा:
कर्तृ (अदिष्ट का कर्ता)
TypeNoun (epithet)
Rootवृत्रहन् (प्रातिपदिक; वृत्र + हन्)
अदिष्टassigned, granted
अदिष्ट:
—
TypeVerb
Rootदिश् (धातु) + अ (augment) / aorist stem
पौंस्यम्manly power, virility, prowess
पौंस्यम्:
कर्म (अदिष्ट का कर्म)
TypeNoun
Rootपौंस्य (प्रातिपदिक; from पुंस् ‘man’)
अजातशत्रुःhaving no born/enemy; unconquered by foes
अजातशत्रुः:
कर्तृ (अस्तृतः का कर्ता)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootअजात-शत्रु (प्रातिपदिक; अ- + जात + शत्रु)
अस्तृतःunoverthrown, unstruck down
अस्तृतः:
— (विशेषण-रूपेण कर्तृ-सम्बद्ध)
TypeParticiple (verbal adjective)
Rootस्तृ (धातु ‘to strew/spread/lay low’) with privative/negative sense in Vedic usage