Rig Veda 7.95.2: Mandala 7, Sukta 95, Mantra 2

Sukta 7.95

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Sarasvatī

Chandas: Jagatī (probable; confirm by syllable count)

Samhita Patha (Devanagari)

एकाचेतत्सरस्वती नदीनां शुचिर्यती गिरिभ्य आ समुद्रात् । रायश्चेतन्ती भुवनस्य भूरेर्घृतं पयो दुदुहे नाहुषाय ॥

Transliteration

ékā acetat sárasvatī nadī́nāṃ śúcir yatī́ giríbhyā́ samudrā́t | rā́yaś cetántī bhúvanasya bhū́rer ghṛtáṃ páyo duduhe nā́huṣāya ||

Translation

ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਉਹ—ਸਰਸਵਤੀ—ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਜਾਗਦੀ ਹੈ; ਪਹਾੜਾਂ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਗਤੀ ਨਾਲ ਵਹਿੰਦੀ। ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਗਤ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਨਾਹੁਸ਼ (ਮਨੁੱਖ-ਸਾਧਕ) ਲਈ ਘ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪਯਃ—ਸੁੱਧ ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਪਰਿਪੂਰਨਤਾ—ਦੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एकाचेतत्: single-minded / of one intent
• एकाचेतत्: Kartā (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक- (संख्या/प्रातिपदिक) + चेतत् (√चित् ‘चेतयति/चेतति’ से कृत्-रूप) अथवा समास-विशेषण

• सरस्वती: Sarasvatī
• सरस्वती: Kartā
• Type: Noun
• Root: सरस्वती- (प्रातिपदिक; नदी-देवी का नाम)

• नदीनाम्: of the rivers
• नदीनाम्: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: नदी- (प्रातिपदिक)

• शुचिः: pure, bright
• शुचिः: Kartā (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुचि- (प्रातिपदिक)

• यती: going, flowing
• यती: Kartā (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यती- (प्रातिपदिक; √या ‘गच्छति’ से ‘यत्/यती’ ‘going’)

• गिरिभ्यः: from the mountains
• गिरिभ्यः: Apādāna
• Type: Noun
• Root: गिरि- (प्रातिपदिक)

• आ: towards, forth
• आ: (क्रिया-विशेषक; गत्यर्थ-प्रवृत्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/निपात)

• समुद्रात्: from the sea/ocean
• समुद्रात्: Apādāna
• Type: Noun
• Root: समुद्र- (प्रातिपदिक)

• रायः: of wealth
• रायः: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Noun
• Root: राय्/रायि- (प्रातिपदिक ‘धन, संपत्ति’)

• चेतन्ती: noticing, mindful of
• चेतन्ती: Kartā (कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √चित् (चेतयति/चेतति) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)

• भुवनस्य: of the world
• भुवनस्य: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: भुवन- (प्रातिपदिक)

• भूरेः: of abundance, of the great (store)
• भूरेः: सम्बन्ध
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: भूरि- (प्रातिपदिक ‘बहु, प्रचुर’)

• घृतम्: ghee, clarified butter
• घृतम्: Karma
• Type: Noun
• Root: घृत- (प्रातिपदिक)

• पयः: milk, nourishing fluid
• पयः: Karma
• Type: Noun
• Root: पयस्- (प्रातिपदिक)

• दुदुहे: she milked/drew forth
• दुदुहे: (क्रिया) — कर्ता: सरस्वती; कर्म: घृतम्, पयः
• Type: Verb
• Root: √दुह् ‘दोहति’

• नाहुषाय: for Nāhuṣa
• नाहुषाय: Sampradāna
• Type: Noun (proper) / Recipient
• Root: नाहुष- (प्रातिपदिक; नहुष-वंशज/नाहुष नाम)