Rig Veda 7.91.5: Mandala 7, Sukta 91, Mantra 5

Sukta 7.91

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra–Vāyu

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

नियुवाना नियुतः स्पार्हवीरा इन्द्रवायू सरथं यातमर्वाक् । इदं हि वां प्रभृतं मध्वो अग्रमध प्रीणाना वि मुमुक्तमस्मे ॥

Transliteration

niyuvānā́ niyútaḥ spārhávīrā índravāyū saráthaṃ yātam arvā́k | idáṃ hí vāṃ prábhṛtaṃ mádhvo ágram ádha prīṇānā́ ví mumuktam asmè ||

Translation

ਨਿਯੁਵਾਨ—ਜਵਾਨ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਯੁਤ (ਜੁੱਤੀ ਹੋਈਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਨਾਲ, ਸਪਾਰ੍ਹਵੀਰ (ਇੱਛਿਤ ਵੀਰ-ਬਲ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਹੇ ਇੰਦਰ–ਵਾਯੂ, ਇਕੋ ਰਥ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਡੇ ਵੱਲ ਆਓ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਧੁ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸਾਰ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਸਤਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿਓ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नियुवाना: yoked/being yoked (as a pair)
• नियुवाना: Kartā (सह-कर्तृविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नि-यु (युज्) / यु (यु) → क्त/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (यु-धातोः) ; प्रातिपदिकम्: नियुवान्

• नियुतः: yoked (steeds), teams
• नियुतः: Karaṇa (याने/रथे योज्याः ‘युग्याः’)
• Type: Noun
• Root: नियुत् (प्रातिपदिकम्; ‘योक/नियोजन’)

• स्पार्हवीरा: having desirable heroes/strength
• स्पार्हवीरा: Kartā (सह-कर्तृविशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: स्पार्ह (विशेषण) + वीर (प्रातिपदिकम्) → बहुव्रीहिः/कर्मधारयः; प्रातिपदिकम्: स्पार्हवीर

• इन्द्रवायू: Indra and Vāyu
• इन्द्रवायू: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + वायु (समासः; द्वन्द्वः) प्रातिपदिकम्: इन्द्रवायु

• सरथम्: with the chariot; in one chariot
• सरथम्: Adhikaraṇa/Prakāra (यानेन/रीत्या)
• Type: Adverbial (accusative used adverbially)
• Root: स-रथ (उपसर्ग ‘स’ + रथ) प्रातिपदिकम्: सरथ

• यातम्: come, drive
• यातम्: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: या (धातुः) ; लोट्/आज्ञार्थे—विधिलिङ्? (वैदिके आज्ञार्थ-प्रयोगः) ; रूपम्: यातम्

• अर्वाक्: hither, towards us
• अर्वाक्: Adhikaraṇa (दिशा)
• Type: Indeclinable
• Root: अर्वाक् (अव्यय/दिक्शब्दः)

• इदम्: this
• इदम्: Kartā (वाक्ये ‘इदम् … प्रभृतम्’ इति)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• हि: indeed, for
• हि: —
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपातः)

• वाम्: of you two / for you two
• वाम्: Sampradāna/सम्बन्ध (युष्मदर्थे ‘of you two/for you two’)
• Type: Pronoun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम) → वाम्

• प्रभृतम्: brought forth, presented
• प्रभृतम्: Karma (यत् ‘आनीतम्/प्रस्तुतम्’)
• Type: Participle (past passive) / Adjective
• Root: प्र-भृ (धातुः) → क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; प्रातिपदिकम्: प्रभृत

• मध्वः: of honey/sweet drink (soma)
• मध्वः: सम्बन्ध (अग्रस्य)
• Type: Noun
• Root: मधु (प्रातिपदिकम्)

• अग्रम्: the foremost portion, first draught
• अग्रम्: Kartā/समनाधिकरण (इदम् = अग्रं)
• Type: Noun
• Root: अग्र (प्रातिपदिकम्)

• अध: then, thereupon
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (निपातः)

• प्रीणाना: being pleased, gladdening
• प्रीणाना: Kartā (सह-कर्तृविशेषणम्)
• Type: Participle (present active) / Adjective
• Root: प्री (धातुः) → शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; प्रातिपदिकम्: प्रीणान

• वि: apart, forth (intensively)
• वि: —
• Type: Indeclinable
• Root: वि (उपसर्ग/अव्यय)

• मुमुक्तम्: release, set free
• मुमुक्तम्: (क्रिया) —
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातुः) + वि-; लिट् (परिपूर्ण/परस्मैपद-आदेशः) रूपम्: मुमुक्तम्

• अस्मे: to us, for us
• अस्मे: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम) → अस्मे