Rig Veda 3.38.2: Mandala 3, Sukta 38, Mantra 2

Sukta 3.38

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (hymn attribution)

Devata: Indra (implicit addressee through the hymn’s movement; verse speaks of kavīs and ordered force)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

इनोत पृच्छ जनिमा कवीनां मनोधृतः सुकृतस्तक्षत द्याम् । इमा उ ते प्रण्यो वर्धमाना मनोवाता अध नु धर्मणि ग्मन् ॥

Transliteration

inóta pṛ́ccha jánimā kavīnā́m manodhṛ́taḥ su-kṛ́tas takṣata dyā́m | imā́ u te práṇyo vardhamānā mánovātā ádha nú dhármaṇi gman ||

Translation

ਕਵੀਨ (਋ਸ਼ਿ-ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ) ਦੇ ਜਨਿਮਾ (ਉਦਭਵ) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕੇ ਪੁੱਛ; ਮਨੋਧ੍ਰਿਤਹ (ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਰੇ) ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਸੁਘੜ) ਬਲਾਂ ਨੇ ਦ੍ਯਾਮ (ਦਿਵ੍ਯ ਚੇਤਨਾ ਦਾ ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਤੱਖਤ (ਘੜਿਆ) ਹੈ। ਤੇਰੇ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ੍ਯਹ (ਜੀਵਨ-ਚਲਣ) ਮਨੋਵਾਤ (ਮਨ ਦੀ ਹਵਾ) ਨਾਲ ਚਲ ਕੇ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਧਰਮਣਿ (਋ਤ-ਨਿਯਮ, ਠੀਕ ਕ੍ਰਮ) ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इनोत: impel / set in motion (you)
• इनोत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (इण्) / इ-प्रेरणे

• पृच्छ: ask (you)
• पृच्छ: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रच्छ् (पृच्छ्) / प्रच्छ-प्रश्ने

• जनिमा: birth; origin
• जनिमा: कर्म
• Type: Noun
• Root: जनिमन् (प्रातिपदिक) < √जन् / जनने

• कवीनाम्: of the seers/poets
• कवीनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• मनोधृतः: mind-sustaining; holding (it) in mind
• मनोधृतः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: मनोधृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक) = मनस् + √धृ (धारणे)

• सुकृतः: well-doing; skilful
• सुकृतः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सुकृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक) = सु + √कृ (करणे)

• तक्षत: they fashioned / they hewed
• तक्षत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तक्ष् / तक्षणे

• द्याम्: the heaven (sky)
• द्याम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक)

• इमा: these
• इमा: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• उ: indeed; and
• उ: —
• Type: Indeclinable
• Root: उ (निपात)

• ते: of you; your
• ते: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (युष्मद्) सर्वनाम

• प्रण्यः: to be led forth; prominent/foremost
• प्रण्यः: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: प्रण्य (प्रातिपदिक) < प्र + √नी (नयने) (वेदिक विशेषण)

• वर्धमाना: growing; increasing
• वर्धमाना: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: वर्धमान (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √वृध् (वर्धने)

• मनःवाता: mind-impelled; driven by thought
• मनःवाता: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: मनःवात (प्रातिपदिक) = मनस् + वात

• अध: then; thereafter
• अध: —
• Type: Indeclinable
• Root: अध (निपात)

• नु: now; indeed
• नु: —
• Type: Indeclinable
• Root: नु (निपात)

• धर्मणि: in the established order; in the law/rite
• धर्मणि: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: धर्मन् (प्रातिपदिक)

• ग्मन्: let them go / may they come
• ग्मन्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् / गत्यर्थे