Mantra 11
Sukta 1.188
Rishi: Agastya (traditionally associated with RV 1.188 in Anukramaṇī lists)
Devata: Agni
Chandas: Gāyatrī (implied by the verse’s own mention; exact metrical count not computed here)
Samhita Patha (Devanagari)
पुरोगा अग्निर्देवानां गायत्रेण समज्यते । स्वाहाकृतीषु रोचते ॥
Samhita Patha (IAST)
पु॒रो॒गा अ॒ग्निर्दे॒वानां॑ गाय॒त्रेण॒ सम॑ज्यते । स्वाहा॑कृतीषु रोचते ॥
Transliteration
purógā agnír devā́nāṃ gāyatréṇa sám ajyate | svā́hākṛtīṣu rocate ||
Translation
ਅੱਗੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਅਗਨੀ—ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪੁਰੋਗਾ—ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸਮ੍ਯਕ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸੰਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਈ ਛੰਦ ਦੇ ਲਯ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ‘ਸ੍ਵਾਹਾ’ ਕਰਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਅਰਪਣ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।
Padapatha (Word Analysis)
पु॒रः॒ऽगाः । अ॒ग्निः । दे॒वाना॑म् । गा॒य॒त्रेण॑ । सम् । अ॒ज्य॒ते॒ । स्वाहा॑ऽकृतीषु । रो॒च॒ते॒ ॥पुरःगाः । अग्निः । देवानाम् । गायत्रेण । सम् । अज्यते । स्वाहाकृतीषु । रोचते ॥puraḥ-gāḥ | agniḥ | devānām | gāyatreṇa | sam | ajyate | svāhākṛtīṣu | rocate
Word by Word
पुरोगाःgoing in front; leading
पुरोगाः:
Kartā (विशेषणरूपेण ‘अग्निः’ का)
TypeAdjective
Rootपुरोग (प्रातिपदिक; पुरस्-ग/गम् ‘to go’ से कृत) अथवा पुरोग (विशेषण-प्रातिपदिक)
अग्निःAgni (fire; the fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
देवानाम्of the gods
देवानाम्:
सम्बन्ध (genitive: whose/among whom)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
गायत्रेणwith/by the Gāyatrī (metre/chant)
गायत्रेण:
Karaṇa
TypeNoun
Rootगायत्र (प्रातिपदिक)
समज्यतेis anointed; is duly prepared/arranged
समज्यते:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootअञ्ज् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
स्वाहाकृतीषुin the ‘svāhā’-utterances / in the svāhā-formulas
स्वाहाकृतीषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootस्वाहाकृति (प्रातिपदिक; स्वाहा + कृति)
रोचतेshines; is radiant
रोचते:
Kriyā (अन्य क्रिया; कर्ता = अग्निः)
TypeVerb
Rootरुच् (धातु)