Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 28, Shloka 12

सीताविलापः

Sita’s Lament and Resolve under Threat

Devanagari script

अनन्य दैवत्वमियं क्षमा चभूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे।पतिव्रतात्वं विफलं ममेदंकृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम्।।5.28.12।।

Transliteration

ananya-daivatvam iyaṁ kṣamā ca

bhūmau ca śayyā niyamaś ca dharme |

pativratātvaṁ viphalaṁ mamedaṁ

kṛtaṁ kṛtaghneṣv iva mānuṣāṇām || 5.28.12 ||

Translation

ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਦੇਵ ਮੰਨ ਕੇ ਮੇਰੀ ਏਕਨਿਸ਼ਠ ਭਗਤੀ, ਮੇਰੀ ਖ਼ਿਮਾ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ—ਇਹ ਸਭ; ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸਤਕਰਮ।

Word by Word

• अनन्यदैवत्वम्: exclusive devotion to one deity (no other god)
• अनन्यदैवत्वम्: कर्ता (subject, item being described)
• Type: Noun
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक) + दैवत्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nominative, Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः/सम्बन्ध-तत्पुरुषः (ananya-sya daivatvam = exclusive devotion to one deity)

• इयम्: this (she/this one)
• इयम्: कर्ता (subject; apposition with following nouns)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Feminine, Nominative, Singular); सर्वनाम (pronoun)

• क्षमा: forbearance, tolerance
• क्षमा: कर्ता (subject; coordinated list)
• Type: Noun
• Root: क्षमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Feminine, Nominative, Singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction: 'and')

• भूमौ: on the ground/earth
• भूमौ: अधिकरण (location)
• Type: Noun
• Root: भूमि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Feminine, Locative, Singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• शय्या: bed, sleeping (on the ground)
• शय्या: कर्ता (subject; coordinated list)
• Type: Noun
• Root: शय्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Feminine, Nominative, Singular)

• नियमः: discipline, restraint
• नियमः: कर्ता (subject; coordinated list)
• Type: Noun
• Root: नियम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Nominative, Singular)

• च: and
• च: समुच्चय (coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम् (conjunction)

• धर्मे: in righteousness/duty
• धर्मे: अधिकरण (sphere/field)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः एकवचनम् (Masculine, Locative, Singular)

• पतिव्रतात्वम्: the state of being devoted to one’s husband (chastity)
• पतिव्रतात्वम्: कर्ता (subject; main topic of second half)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + त्व (तद्धित-प्रत्ययः)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nominative, Singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (pateḥ vratam) + तद्धितान्त-भाववाचकः 'त्व' (state/quality)

• विफलम्: fruitless, futile
• विफलम्: कर्तृ-विशेषण (predicate adjective of subject)
• Type: Adjective
• Root: विफल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nominative, Singular); विशेषणम् (qualifies पतिव्रतात्वम्)

• मम: my
• मम: सम्बन्ध (possessor)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः एकवचनम् (Genitive, Singular); सर्वनाम (pronoun)

• इदम्: this
• इदम्: कर्ता (subject/apposition to पतिव्रतात्वम्)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nominative, Singular); सर्वनाम (pronoun); (मम + इदम् → ममेदम् sandhi)

• कृतम्: done, performed
• कृतम्: कर्तृ-विशेषण (predicate participle)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + क्त (कृत्-प्रत्ययः)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तं कृदन्तम् (past passive participle); नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (Neuter, Nominative, Singular); (agrees with इदम्/पतिव्रतात्वम्: 'done/performed')

• कृतघ्नेषु: among the ungrateful (people)
• कृतघ्नेषु: अधिकरण (reference set: 'among/in the case of')
• Type: Noun
• Root: कृत (प्रातिपदिक) + घ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः बहुवचनम् (Masculine, Locative, Plural); कर्मधारय/तत्पुरुष-समासः (कृतं घ्नन्ति/कृतं न जानन्ति इति—'ungrateful'); (कृतघ्नेषु + इव → कृतघ्नेष्विव sandhi)

• इव: like, as if
• इव: उपमान-सम्बन्ध (comparative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्ययम् (particle of comparison: 'like/as')

• मानुषाणाम्: of human beings
• मानुषाणाम्: सम्बन्ध (genitive relation with कृतघ्नेषु: 'of human beings')
• Type: Noun
• Root: मानुष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (Masculine, Genitive, Plural)

Context

"I am devoted to you and to no other god. My hardship in sleeping on the ground, my righteousness, my discipline and chastity have all proved futile like the devotion of an ungrateful person.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma (implied by exclusive devotion)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse spotlights pativratā-dharma and disciplined living, while also expressing the anguish that arises when righteous conduct seems unrewarded—raising the Ramayana’s recurring question of how dharma is tested before it is vindicated.

What is the narrative situation?

Sītā laments that her austerity, patience, and exclusive devotion appear to have yielded no protection, as she faces mortal danger in Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s chastity, restraint, and endurance—virtues held as exemplary in the epic, even when they become the very ground of her suffering and trial.