Home›Ramayana›Sundara Kanda›Sarga 1›Shloka 146
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 146

Devanagari script

अयं वातात्मजः श्रीमान्प्लवते सागरोपरि।हनुमान्नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर।।।।राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्।दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभः समम्।।।।

Transliteration

ayaṁ vātātmajaḥ śrīmān plavate sāgaropari | hanumān nāma tasya tvaṁ muhūrtaṁ vighnam ācara || rākṣasaṁ rūpam āsthāya sughoraṁ parvatopamam | daṁṣṭrākarālaṁ piṅgākṣaṁ vaktraṁ kṛtvā nabhaḥ samam ||

Translation

“ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਵਾਤਾਤਮਜ ਹਨੁਮਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉਪਰੋਂ ਉੱਡਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਤੂੰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਘਨ ਪਾ: ਅਤਿ ਘੋਰ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ—ਪਰਬਤ ਸਮਾਨ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦੰਸ਼ਟਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕਰਾਲ, ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਰਗਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ।”

Word by Word
अयम्this (one)
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
वातात्मजःson of the Wind-god
वातात्मजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवात + आत्मज (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (वातस्य आत्मजः), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
श्रीमान्glorious, illustrious
श्रीमान्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootश्रीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular; adjective qualifying वातात्मजः/अयम्
प्लवतेleaps/flys
प्लवते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्लु (धातु)
Formलट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; Present Indicative, 3rd person singular (Ātmanepada)
सागरोपरिover the ocean
सागरोपरि:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसागर (प्रातिपदिक) + उपरि (अव्यय)
Formअव्ययीभाव (सागरस्य उपरि), अव्यय; locative sense ‘over the ocean’
हनुमान्Hanuman
हनुमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहनूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नामनिर्देशार्थक particle ‘by name’
तस्यof him
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; Genitive, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative, Singular
मुहूर्तम्for a short while
मुहूर्तम्:
Kāla (काल)
TypeNoun
Rootमुहूर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular (duration)
विघ्नम्obstruction
विघ्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविघ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Masculine, Accusative, Singular
आचरdo, perform
आचर:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + चर् (धातु)
Formलोट्-लकार, मध्यमपुरुष, एकवचन; Imperative, 2nd person singular (Parasmaipada)
राक्षसम्demonic
राक्षसम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; adjective qualifying रूपम्
रूपम्form
रूपम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
आस्थायhaving assumed
आस्थाय:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + स्था (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (ल्यप्-रूप), पूर्वकालिक; Gerund ‘having assumed/taken’
सुघोरम्very terrible
सुघोरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु + घोर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; qualifying रूपम् (or implied वपुः)
पर्वतोपमम्mountain-like, huge
पर्वतोपमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर्वत + उपम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (पर्वत-उपमम् = पर्वतसदृशम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
दंष्ट्राकरालम्with fearsome fangs
दंष्ट्राकरालम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदंष्ट्रा + कराल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (दंष्ट्राभिः करालम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
पिङ्गाक्षम्yellow-brown-eyed
पिङ्गाक्षम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपिङ्ग + अक्षि (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि (पिङ्गे अक्षिणी यस्य), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
वक्त्रम्mouth, face
वक्त्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय; Gerund ‘having made’
नभःसमम्sky-like (vast)
नभःसमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनभस् + सम (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (नभसः समम् = नभःसदृशम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Neuter, Accusative, Singular; qualifying वक्त्रम्
Context

"The glorious son of the Wind-god, called Hanuman, is crossing the ocean. Obstruct him for sometime by assuming the hideous form of a demon, gigantic as a mountain, fearful with yellowish-brown eyes, with big teeth and a wide mouth like the sky.

Characters & Entities
H
Hanuman
V
Vayu (Wind-god)
O
Ocean (Sāgara)
S
Surasā

FAQs

Righteous capability is proven under pressure: dharma is not mere intention, but steadiness when confronted by fear-inducing obstacles.

The gods instruct Surasā to block Hanuman briefly by taking a terrifying form, initiating a divine test during his ocean-crossing.

Hanuman’s fearlessness and presence of mind—expected to remain intact even when confronted by a monstrous threat.

←Previous Verse
Next Verse→