Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 72, Shloka 34

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

धर्मविद्धर्मनित्यश्च सत्यसन्धो दृढव्रतः।

आर्यः किमब्रवीद्राजा पिता मे सत्यविक्रमः।।2.72.34।।

dharma-vid dharma-nityaś ca satya-sandho dṛḍha-vrataḥ |

āryaḥ kim abravīd rājā pitā me satya-vikramaḥ || 2.72.34 ||

ਧਰਮ-ਵਿਦ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਅਡੋਲ, ਸੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਵਾਲਾ ਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤਧਾਰੀ—ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਹੀ ਸੱਚ ਸੀ—ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਉਹ ਆਰਯ ਰਾਜਾ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਕੀ ਬੋਲਿਆ?

धर्मवित्knower of dharma
धर्मवित्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधर्मविद् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः धर्मं वेत्ति इति (उपपद-तत्पुरुष)
धर्मनित्यःever steadfast in righteousness
धर्मनित्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootधर्मनित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः धर्मे नित्यः इति (सप्तमी-तत्पुरुष)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सत्यसन्धःtrue to his pledge
सत्यसन्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसत्यसन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः सत्ये सन्धिः/प्रतिज्ञा यस्य सः (सप्तमी-तत्पुरुष)
दृढव्रतःfirm in vows
दृढव्रतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदृढव्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः दृढं व्रतम् यस्य/दृढं व्रतम् (कर्मधारय)
आर्यःvenerable sir
आर्यः:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootआर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बोधनार्थे आदर-प्रयोगः (honorific)
किम्what
किम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative) एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पिताfather
पिता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
मेmy
मे:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive) एकवचन; enclitic form
सत्यविक्रमःwhose valor is truth
सत्यविक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसत्यविक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः सत्यः विक्रमः यस्य/सत्य-विक्रमः (कर्मधारय/बहुव्रीह्यर्थे विशेषण)

 What did my father, the noble king, conversant with righteous conduct, true, to his vows, one who always conducted himself in a righteous manner, whose truth was his prowess (at the time of his death)?

B
Bharata
D
Daśaratha

FAQs

Satya as royal dharma: a king’s greatness is measured by fidelity to truth and vows, even when painful.

Bharata asks Kaikeyi to report the king’s final message, framing Daśaratha’s character in terms of dharma and truth.

Daśaratha’s satya-niṣṭhā (commitment to truth) and dṛḍha-vrata (steadfastness to vows).