Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 63, Shloka 12

दशरथस्य शोकानुचिन्तनं शब्धवेधि-दोषस्मरणं च

Daśaratha’s grief, karmic reflection, and the remembered ‘śabdavedhī’ misdeed

तदिदं मेऽनुसंम्प्राप्तं देवि दुःखं स्वयं कृतम्।सम्मोहादिह बालेन यथा स्याद्भक्षितं विषम्।।2.63.12।।

tad idaṃ me ’nusaṃprāptaṃ devi duḥkhaṃ svayaṃ kṛtam |

sammohād iha bālena yathā syād bhakṣitaṃ viṣam ||

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਆਪ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਬਾਲਕ ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

तत्that
तत्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इदम् इत्यस्य विशेषण
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अनुसंप्राप्तम् इत्यस्य कर्तृपदम्)
मेto me
मे:
Sampradana (सम्प्रदान/To me)
TypeNoun
Rootअस्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
अनुसंप्राप्तम्has befallen
अनुसंप्राप्तम्:
Kriya (क्रिया/Predicative verbal)
TypeVerb
Rootअनु-सम्-प्र-आप् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘has befallen/has come upon’
देविO lady
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
दुःखम्sorrow
दुःखम्:
Karta (कर्ता/Subject complement)
TypeNoun
Rootदुःख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इदम् इत्यस्य अपपद/समानााधिकरण
स्वयम्by oneself
स्वयम्:
Kriya-visheṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formनिपात/अव्यय (reflexive adverb ‘by oneself’)
कृतम्self-caused
कृतम्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण/Subject-qualifier)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; दुःखम् इत्यस्य विशेषण
सम्मोहात्from delusion
सम्मोहात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootसम्मोह (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb ‘here/in this world’)
बालेनby a child
बालेन:
Upamana-sadhana (उपमानसाधन/Comparative instrument)
TypeNoun
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपमान-प्रयोगे ‘by/like a child’
यथाas
यथा:
Sambandha (सम्बन्ध/Comparison)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्यय (as)
स्यात्might be
स्यात्:
Kriya (क्रिया/Main verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
भक्षितम्eaten
भक्षितम्:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण/Subject-qualifier)
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विषम् इत्यस्य विशेषण
विषम्poison
विषम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Just as a boy consumes poison out of delusion, O Devi, this sorrow has befallen me as a result of my own action.

D
Daśaratha
K
Kausalyā

FAQs

It teaches karma and responsibility: suffering can be the direct consequence of one’s own actions, and dharma begins with owning that causality rather than denying it.

Daśaratha interprets his present agony as self-caused, comparing it to a child’s self-harm through deluded choice.

Accountability (ātma-doṣa-darśana): the willingness to recognize one’s own error as the source of misfortune.