Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 34, Shloka 58

रामदर्शनार्थं दारानयनम्

The Queens Summoned; Rama’s Leave-Taking and Dasaratha’s Collapse

Devanagari script

तदद्य नैवानघ राज्यमव्ययंन सर्वकामान्न सुखं न मैथिलीम्।न जीवितं त्वामनृतेन योजयन्वृणीय सत्यं व्रतमस्तु ते तथा।।।।

Transliteration

tad adya naivānagha rājyam avyayaṃ na sarvakāmān na sukhaṃ na maithilīm | na jīvitaṃ tvām anṛtena yojayan vṛṇīya satyaṃ vratam astu te tathā ||

Translation

ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ, ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਝੂਠ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਪਵੇ ਤਾਂ ਮੈਂ ਨਾ ਅਟੱਲ ਰਾਜ, ਨਾ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ, ਨਾ ਸੁਖ, ਨਾ ਮੈਥਿਲੀ—ਨਾ ਜੀਵਨ ਹੀ—ਚੁਣਾਂਗਾ। ਮੈਂ ਕੇਵਲ ਇਹੀ ਚੁਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਵਰਤ ਸੱਚਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।

Word by Word

• तत्: that
• तत्: सम्बन्ध/अनुवाद्य (correlative: 'that')
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative/accusative singular)

• अद्य: today/now
• अद्य: कालाधिकरण (time)
• Type: Indeclinable
• Root: अद्य (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• एव: indeed/just
• एव: अवधारण (emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारणार्थक-अव्ययम् (emphatic/limitative particle)

• अनघ: O sinless one
• अनघ: सम्बोधन (address)
• Type: Noun
• Root: अनघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे सम्बोधन विभक्तिः एकवचनम् (masculine vocative singular)

• राज्यम्: kingdom
• राज्यम्: कर्म (object of seeking)
• Type: Noun
• Root: राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular)

• अव्ययम्: imperishable/eternal
• अव्ययम्: विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अव्यय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः एकवचनम्; विशेषणम् (neuter accusative singular; adjective qualifying राज्यम्)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• सर्वकामान्: all desires
• सर्वकामान्: कर्म (object of seeking)
• Type: Noun
• Root: सर्व + काम (प्रातिपदिक-द्वय)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः बहुवचनम् (masculine accusative plural); समासः—कर्मधारयः (all + desires)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• सुखम्: happiness
• सुखम्: कर्म (object of seeking)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• मैथिलीम्: Maithilī (Sītā)
• मैथिलीम्: कर्म (object of seeking)
• Type: Noun
• Root: मैथिली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (feminine accusative singular)

• न: not
• न: निषेध (negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्ययम् (negation particle)

• जीवितम्: life
• जीवितम्: कर्म (object of seeking/choosing)
• Type: Noun
• Root: जीवित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular)

• त्वाम्: you
• त्वाम्: कर्म (object of yojayan)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (accusative singular pronoun)

• अनृतेन: with untruth/falsehood
• अनृतेन: करण (instrument/means)
• Type: Noun
• Root: अनृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे तृतीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter instrumental singular)

• योजयन्: joining/associating (while doing so)
• योजयन्: कर्तृ (agent of the participial action)
• Type: Verb
• Root: युज् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; परस्मैपदी; पुंलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (present active participle, nominative singular masculine)

• वृणीय: I would choose/seek
• वृणीय: क्रिया (main verb: choosing/seeking)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), उत्तमपुरुषः एकवचनम्, परस्मैपदम् (1st person singular optative active)

• सत्यम्: truth
• सत्यम्: कर्म (object of choosing)
• Type: Noun
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे द्वितीया विभक्तिः एकवचनम् (neuter accusative singular)

• व्रतम्: vow
• व्रतम्: कर्तृ (subject of astu)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा विभक्तिः एकवचनम् (neuter nominative singular)

• अस्तु: let it be
• अस्तु: क्रिया (be/let it be)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लोट् (imperative/benedictive sense), प्रथमपुरुषः एकवचनम्, परस्मैपदम् (3rd person singular imperative)

• ते: to/for you
• ते: सम्प्रदान (recipient/beneficiary)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी/षष्ठी विभक्तिः एकवचनम् (dative/genitive singular); अत्र चतुर्थी—'to/for you' (here dative)

• तथा: thus/in that way
• तथा: प्रकाराधिकरण (manner)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (manner adverb: 'thus/in that way')

Context

O sinless one! by associating you with falsehood I will neither seek this eternal kingdom nor objects of desires nor objects of happiness nor Maithili nor even my life. I only wish that your vow comes true.

Characters & Entities

• Rāma
• Daśaratha
• Maithilī (Sītā)
• kingdom (rājya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya as supreme: preserving another’s truth-bound vow is valued above power, pleasure, relationships, and even life.

What is the narrative situation?

Rāma insists Daśaratha must not be made false to his promise; Rāma will sacrifice everything to uphold that truth.

Which character virtue is emphasized?

Truthfulness and radical self-sacrifice in service of dharma.