Sarga 18

Verse 1

स ददर्शासने रामो निषण्णं पितरं शुभे।कैकेयीसहितं दीनं मुखेन परिशुष्यता।।।।

ਉੱਥੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸ਼ੁਭ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਕੈਕਈ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦਿਨ੍ਹਾ ਦਿੱਸਦਾ ਸੀ—ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਸੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 2

स पितुश्चरणौ पूर्वमभिवाद्य विनीतवत्।ततो ववन्दे चरणौ कैकेय्या स्सुसमाहितः।।।।

ਉਹ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਸੁਸਮਾਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕੈਕਈ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੰਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

रामेत्युक्त्वा तु वचनं बाष्पपर्याकुलेक्षणः।शशाक नृपतिर्दीनो नेक्षितुं नाभिभाषितुम्।।।।

‘ਰਾਮ’ ਇਹ ਇਕੋ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਰਾਜਾ ਐਨਾ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਨਾ ਉਹ ਰਾਮ ਵੱਲ ਤੱਕ ਸਕਿਆ, ਨਾ ਅੱਗੇ ਬੋਲ ਸਕਿਆ।

Verse 4

तदपूर्वं नरपतेर्दृष्ट्वा रूपं भयावहम्।रामोऽपि भयमापन्नः पदा स्पृष्ट्वेव पन्नगम्।।।।

ਨਰਪਤੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਹ ਅਪੂਰਵ, ਭਯਾਨਕ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਵੀ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪੈਰ ਨਾਲ ਸੱਪ ਨੂੰ ਛੂਹ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 5

इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसन्तापकर्शितम्।निश्श्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम्।।।।ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा।।।।

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਿਰਾਨੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਅਕੁਲ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਅਕੰਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਿੱਸਿਆ; ਗ੍ਰਹਣ-ਗ੍ਰਸਤ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ; ਅਤੇ ਅਸੱਤ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ਨੀਵਾਂ ਪਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ।

Verse 6

इन्द्रियैरप्रहृष्टैस्तं शोकसन्तापकर्शितम्।निश्श्वसन्तं महाराजं व्यथिताकुलचेतसम्।।2.18.5।।ऊर्मिमालिनमक्षोभ्यं क्षुभ्यन्तमिव सागरम्।उपप्लुतमिवादित्यमुक्तानृतमृषिं यथा।।2.18.6।।

ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨਿਰਾਨੰਦ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਸੰਤਾਪ ਨਾਲ ਕ੍ਰਸ਼ਿਤ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਾਰੀ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚਿੱਤ ਵਿਆਕੁਲ ਤੇ ਅਕੁਲ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਸੀ। ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਅਕੰਪ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਦਿੱਸਿਆ; ਗ੍ਰਹਣ-ਗ੍ਰਸਤ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ; ਅਤੇ ਅਸੱਤ ਬੋਲਣ ਕਰਕੇ ਨੀਵਾਂ ਪਿਆ ਰਿਸ਼ੀ ਵਾਂਗ।

Verse 7

अचिन्त्यकल्पं हि पितुस्तं शोकमुपधारयन्।बभूव संरब्धतर स्समुद्र इव पर्वणि।।।।

ਪਿਤਾ ਦੇ ਅਚਿੰਤਿਆ ਸ਼ੋਕ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਰਾਮ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਜਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਛਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

चिन्तयामास च तदा रामः पितृहिते रतः।किं स्विदद्यैव नृपतिर्न मां प्रत्यभिनन्दति।।।।

ਤਦ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਾਮ ਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਅੱਜ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਤਿਅਭਿਨੰਦਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ?”

Verse 9

अन्यदा मां पिता दृष्ट्वा कुपितोऽपि प्रसीदति।तस्य मामद्य संप्रेक्ष्य किमायासः प्रवर्तते।।।।

“ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਪਿਤਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕ ਕੇ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਲੇਸ਼ ਕਿਉਂ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ?”

Verse 10

स दीन इव शोकार्तो विषण्णवदनद्युतिः।कैकेयीमभिवाद्यैव रामो वचनमब्रवीत्।।।।

ਰਾਮ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦਿਨ੍ਹੇ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ, ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ ਚਿਹਰੇ ਦੀ ਜੋਤ ਮੰਦ ਹੋਈ; ਪਹਿਲਾਂ ਕੈਕਈ ਨੂੰ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 11

कच्चिन्मया नापराद्धमज्ञानाद्येन मे पिता।कुपितस्तन्ममाचक्ष्व त्वं चैवैनं प्रसादय।।।।

ਕੀ ਮੈਂ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਸ਼ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹਨ? ਉਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ; ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੋ।

Verse 12

अप्रसन्नमनाः किन्नु सदा मां प्रति वत्सलः।विवर्णवदनो दीनो न हि मामभिभाषते।।।।

ਜੋ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਤਸਲ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਅਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਕਿਉਂ ਫਿੱਕਾ ਤੇ ਦਿਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ?

Verse 13

शरीरो मानसो वापि कच्चिदेनं न बाधते।सन्तापोवाऽभितापो वा दुर्लभं हि सदा सुखम्।।।।

ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦੀ ਕੋਈ ਬਿਮਾਰੀ ਤੰਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਨ ਦੀ ਕੋਈ ਪੀੜ? ਕੋਈ ਸੰਤਾਪ ਜਾਂ ਅਤਿ ਤੀਬਰ ਦੁੱਖ ਤਾਂ ਨਹੀਂ? ਕਿਉਂਕਿ ਸਦਾ ਦਾ ਸੁਖ ਵਾਕਈ ਦੁਲੱਭ ਹੈ।

Verse 14

कच्चिन्न किञ्चिद्भरते कुमारे प्रियदर्शने।शत्रुघ्ने वा महासत्त्वे मात्रूणां वा ममाशुभम्।।।।

ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੇ ਕੁਮਾਰ ਭਰਤ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਮਹਾਸੱਤਵ ਵਾਲੇ ਸ਼ਤਰੁਘਨ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਮੇਰੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰਿਆ?

Verse 15

अतोषयन्महाराजमकुर्वन्वा पितुर्वचः।मुहूर्तमपि नेच्छेयं जीवितुं कुपिते नृपे।।।।

ਜੇ ਮੈਂ ਮਹਾਰਾਜ—ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਜੀ—ਨੂੰ ਕਦੇ ਅਤੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾ ਚੱਲਿਆ ਹੋਵਾਂ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵੀ ਜੀਉਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।

Verse 16

यतोमूलं नरः पश्येत्प्रादुर्भावमिहात्मनः।कथं तस्मिन्नवर्तेत प्रत्यक्षे सति दैवते।।।।

ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਰੋਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੈਵਤ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 17

कच्चित्ते परुषं किञ्चिदभिमानात्पतिता मम।उक्तो भवत्या कोपेन यत्रास्य लुलितं मनः।।।।

ਕੀ ਤੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਠੇਸ ਲੱਗਣ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਡੋਲ ਗਿਆ?

Verse 18

एतदाचक्ष्व मे देवि तत्त्वेन परिपृच्छतः।किं निमित्तमपूर्वोयं विकारो मनुजाधिपे।।।।

ਹੇ ਦੇਵੀ ਰਾਣੀ, ਮੈਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਤੱਤ ਨਾਲ ਸੱਚ ਦੱਸੋ—ਮਨੁਜਾਧਿਪ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਪੂਰਵ ਬਦਲਾਅ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਆਇਆ ਹੈ?

Verse 19

एवमुक्ता तु कैकेयी राघवेण महात्मना।उवाचेदं सुनिर्लज्जा धृष्टमात्महितं वचः।।।।

ਇਉਂ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਘਵ ਦੇ ਕਹਿਣ ਉਪਰੰਤ, ਕੈਕਈ ਬਿਲਕੁਲ ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਲਾਭ ਲਈ ਧਿੱਠੇ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 20

न राजा कुपितो राम व्यसनं नास्य किञ्चन।किञ्चिन्मनोगतंत्वस्य त्वद्भयान्नाभिभाषते।।।।

ਹੇ ਰਾਮ, ਰਾਜਾ ਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੈ, ਨ ਹੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵਿਪੱਤੀ ਆਈ ਹੈ; ਪਰ ਤੇਰੇ ਡਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 21

प्रियं त्वामप्रियं वक्तुं वाणी नास्योपवर्तते।तदवश्यं त्वया कार्यं यदनेनाश्रुतं मम।।।।

ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਗੱਲ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਬਾਣੀ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਦੀ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਤੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਪੂਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 22

एष मह्यं वरं दत्त्वा पुरा मामभिपूज्य च।स पश्चात्तप्यते राजा यथाऽन्यः प्राकृतस्तथा।।।।

ਇਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਆਦਰ-ਪੂਜਨ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਛਤਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸਧਾਰਣ ਮਨੁੱਖ ਪਛਤਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 23

अतिसृज्य ददानीति वरं मम विशांपतिः।स निरर्थं गतजले सेतुं बन्धितुमिच्छति।।।।

‘ਮੈਂ ਦੇਵਾਂਗਾ’ ਕਹਿ ਕੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਦਿਲ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ; ਹੁਣ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਉਸ ਥਾਂ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ।

Verse 24

धर्ममूलमिदं राम विदितं च सतामपि।तत्सत्यं न त्यजेद्राजा कुपितस्त्वत्कृते यथा।।।।

ਹੇ ਰਾਮ, ਇਹ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਦਿਤ ਹੈ: ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਸੱਚ ਦਾ ਤਿਆਗ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 25

यदि तद्वक्ष्यते राजा शुभं वा यदि वाऽशुभम्।करिष्यसि ततस्सर्वमाख्यास्यामि पुनस्त्वहम्।।।।

ਜੇ ਰਾਜਾ ਸੁਭ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਸੁਭ—ਜੋ ਕੁਝ ਆਖੇ, ਤੂੰ ਉਹ ਸਭ ਕਰੇਂਗਾ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਮੈਂ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮੁੜ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 26

यदि त्वभिहितं राज्ञा त्वयि तन्न विपत्स्यते।ततोऽहमभिधास्यामि न ह्येष त्वयि वक्ष्यति।।।।

ਜੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਭੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਖੇਗਾ।

Verse 27

एतत्तु वचनं श्रुत्वा कैकेय्या समुदाहृतम्।उवाच व्यथितो रामस्तां देवीं नृपसन्निधौ।।।।

ਕੈਕਈ ਵੱਲੋਂ ਆਖੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਵਿਹਲ ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਰਾਣੀ-ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 28

अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके।।।।भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे।नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च।।।।

ਹਾਇ, ਧਿਕਕਾਰ! ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਐਸੇ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਤੈਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੂਦ ਪਵਾਂ; ਤਿੱਖਾ ਵਿਸ਼ ਵੀ ਪੀ ਲਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੁੱਬ ਮਰਾਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਗੁਰੂ-ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨ੍ਰਿਪ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 29

अहो धिङ्नार्हसे देवि वक्तुं मामीदृशं वचः।अहं हि वचनाद्राज्ञः पतेयमपि पावके।।2.18.28।।भक्षयेयं विषं तीक्ष्णं मज्जेयमपि चार्णवे।नियुक्तो गुरुणा पित्रा नृपेण च हितेन च।।2.18.29।।

ਹਾਇ, ਧਿਕਕਾਰ! ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਐਸੇ ਬਚਨ ਕਹਿਣਾ ਤੈਨੂੰ ਸੋਭਦਾ ਨਹੀਂ। ਰਾਜੇ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੂਦ ਪਵਾਂ; ਤਿੱਖਾ ਵਿਸ਼ ਵੀ ਪੀ ਲਵਾਂ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਡੁੱਬ ਮਰਾਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਗੁਰੂ-ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਨ੍ਰਿਪ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਨਿਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 30

तद्ब्रूहि वचनं देवि राज्ञो यदभिकाङ्क्षितम्।करिष्ये प्रतिजाने च रामो द्विर्नाभिभाषते।।।।

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਾਜੇ ਦੀ ਜੋ ਇੱਛਾ ਹੈ ਉਹ ਬਚਨ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਮੈਂ ਉਹ ਕਰਾਂਗਾ—ਮੈਂ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਰਾਮ ਦੋਹਾਂ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦਾ, ਆਪਣੇ ਬਚਨ ਤੋਂ ਮੁੜਦਾ ਨਹੀਂ।

Verse 31

तमार्जवसमायुक्तमनार्या सत्यवादिनम्।उवाच रामं कैकेयी वचनं भृशदारुणम्।।।।

ਸਿੱਧੇਪਣ ਅਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਅਨਾਰਿਆ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਕੈਕਈ ਨੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਤੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 32

पुरा दैवासुरे युद्धे पित्रा ते मम राघव।रक्षितेन वरौ दत्तौ सशल्येन महारणे।।।।

ਹੇ ਰਾਘਵ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਘਾਇਲ ਹੋਏ ਸਨ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੋ ਵਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ।

Verse 33

तत्र मे याचितो राजा भरतस्याभिषेचनम्।गमनं दण्डकारण्ये तव चाद्यैव राघव।।।।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਵਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਰਾਜੇ ਕੋਲੋਂ ਭਰਤ ਦਾ ਅਭਿਸੇਕ ਮੰਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇ ਰਾਘਵ, ਤੇਰਾ ਅੱਜ ਹੀ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਵੀ ਮੰਗਿਆ ਹੈ।

Verse 34

यदि सत्यप्रतिज्ञं त्वं पितरं कर्तुमिच्छसि।आत्मानं च नरश्रेष्ठ मम वाक्यमिदं शृणु।।।।

ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਵਿੱਚ ਅਟੱਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੀ ਸਤ੍ਯਨਿਸ਼ਠ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ।

Verse 35

सन्निदेशे पितुस्तिष्ठ यथा तेन प्रतिश्रुतम्।त्वयाऽरण्यं प्रवेष्टव्यं नव वर्षाणि पञ्च च।।।।

ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹੁ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਤੈਨੂੰ ਨੌਂ ਸਾਲ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੰਜ—ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ—ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਹੀ ਪਵੇਗਾ।

Verse 36

भरतस्त्वभिषिच्येत यदेतदभिषेचनम्।त्वदर्थे विहितं राज्ञा तेन सर्वेण राघव।।।।

ਹੇ ਰਾਘਵ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋ ਇਸ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਦੀ ਸਾਰੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਭਰਤ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।

Verse 37

सप्त सप्त च वर्षाणि दण्डकारण्यमाश्रितः।अभिषेकमिमं त्यक्त्वा जटाजिनधरो वस।।।।

ਇਸ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ; ਜਟਾ ਅਤੇ ਅਜਿਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੱਤ ਅਤੇ ਸੱਤ—ਚੌਦਾਂ ਸਾਲ—ਉੱਥੇ ਵੱਸ।

Verse 38

भरतः कोसलपुरे प्रशास्तु वसुधामिमाम्।नानारत्न समाकीर्णां सवाजिरथकुञ्जराम्।।।।

“ਕੋਸਲਪੁਰ (ਅਯੋਧਿਆ) ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰੇ—ਨਾਨਾ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਤੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਇਸ ਰਾਜ ਨੂੰ।”

Verse 39

एतेन त्वां नरेन्द्रोऽयं कारुण्येन समाप्लुतः।शोकसंक्लिष्ट वदनो न शक्नोति निरीक्षितुम्।।।।

ਇਸ ਕਾਰਨ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਇਹ ਨਰੇਂਦਰ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਵੀ ਸਹਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

Verse 40

एतत्कुरु नरेन्द्रस्य वचनं रघुनन्दन।सत्येन महता राम तारयस्व नरेश्वरम्।।।।

ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਨਰੇਂਦਰ ਦਾ ਇਹ ਬਚਨ ਪੂਰਾ ਕਰ; ਹੇ ਰਾਮ, ਮਹਾਨ ਸਤ੍ਯ-ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਤਾਰ ਦੇ।

Verse 41

इतीव तस्यां परुषं वदन्त्यांन चैव रामः प्रविवेश शोकम्।प्रविव्यथे चापि महानुभावोराजा तु पुत्रव्यसनाभितप्तः।।।।

ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਬੋਲਦੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਵੀ ਰਾਮ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਿਆ; ਪਰ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਰਾਜਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਵਿਪੱਤੀ ਨਾਲ ਦਗਧ, ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।