Shloka 39
Devanagari script
एते बहुविधा शोका विलापरुदिते तथा।
वर्जनीया हि धीरेण सर्वावस्थासु धीमता।।2.105.39।।
Transliteration
ete bahuvidhāḥ śokā vilāparudite tathā | varjanīyā hi dhīreṇa sarvāvasthāsu dhīmatā || 2.105.39 ||
Translation
ਇਹ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ—ਵਿਲਾਪ ਅਤੇ ਰੋਣਾ ਸਮੇਤ—ਧੀਰ ਅਤੇ ਧੀਮਾਨ ਪੁਰਖ ਵੱਲੋਂ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗਣ ਯੋਗ ਹਨ।
Word by Word
एतेthese
एते:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम
बहुविधाःmany kinds of
बहुविधाः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootबहुविध (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (शोकाः)
शोकाःgriefs
शोकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
विलापरुदितेlamentation and weeping
विलापरुदिते:
अनुयोगी/समुच्चित (co-ordinated item with śokāḥ)
TypeNoun
Rootविलाप + रुदित (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (विलापश्च रुदितं च); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचन (Dual) (epic usage; as 'lamentation and crying')
तथाalso
तथा:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: likewise/also)
वर्जनीयाःshould be avoided
वर्जनीयाः:
विधेय (predicate adjective)
TypeAdjective
Rootवृज्/वर्ज् (धातु) + अनीयर् (कृदन्त)
Formअनीयर्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive: 'to be avoided'), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विधेय-विशेषणम् (of एते शोकाः)
हिindeed
हि:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक-निपात
धीरेणby the steadfast (person)
धीरेण:
करण (Karaṇa/Instrument; agent-instrumental)
TypeNoun
Rootधीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृवाचक (by the steadfast one)
सर्वावस्थासुin all situations
सर्वावस्थासु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसर्व + अवस्था (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सर्वासु अवस्थासु); स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
धीमताby the wise (man)
धीमता:
करण (Karaṇa/Instrument; agent-instrumental)
TypeNoun
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्तृवाचक (by the wise one)
Context
A wise man, holding on to his fortitude in all circumstances, should avoid such occasions of grief, these words of lamentation and this crying.
FAQs
Dharma demands steadiness: the wise restrain excessive sorrow and lament, maintaining clarity to fulfill duty even amid loss.
Bharata generalizes his counsel into a principle: wise persons avoid indulgence in grief and crying.
Dhairya (fortitude) and dhī (discernment): emotional discipline as a mark of wisdom.