Adhyaya 45

Verse 1

भीष्म उवाच । इदानीं श्रोतुमिच्छामि हिरण्यकशिपोर्वधम् । नरसिंहस्य माहात्म्यं तथा पापविनाशनम्

ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਨਰਸਿੰਹ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਵੀ।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । पुरा कृतयुगे राजन्हिरण्यकशिपुः प्रभुः । दैत्यानामादिपुरुषश्चकार सुमहत्तपः

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ—ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਆਦਿ-ਪੁਰੁਸ਼—ਨੇ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ।

Verse 3

दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च । जलवासी समभवत्स्नानमौनधृतव्रतः

ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦਸ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ, ਉਹ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ; ਸਨਾਨ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮੌਨ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰਹਿ ਕੇ ਵ੍ਰਤਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 4

वृतः शमदमाभ्यां च ब्रह्मचर्येण चैव हि । ब्रह्मा प्रीतोऽभवत्तस्य तपसा नियमेन च

ਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦਮ ਨਾਲ ਸੰਵਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਪ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 5

ततः स्वयंभूर्भगवान्स्वयमागत्य तत्र हि । विमानेनार्कवर्णेन हंसयुक्तेन भास्वता

ਤਦੋਂ ਸ੍ਵਯੰਭੂ ਭਗਵਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਏ—ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੇ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਹੰਸਾਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਚਮਕਦੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ।

Verse 6

आदित्यैर्वसुभिः साध्यैर्मरुद्भिर्दैवतैस्सह । रुद्रैर्विश्वसहायैश्च यक्षराक्षसपन्नगैः

ਆਦਿਤਿਆਂ, ਵਸੂਆਂ, ਸਾਧਿਆਂ ਅਤੇ ਮਰੁਤਾਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਗਣਾਂ ਦੇ ਨਾਲ; ਰੁਦ੍ਰਾਂ, ਵਿਸ਼ਵ-ਸਹਾਇਕ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਤੇ ਪੰਨਗ (ਸਰਪ-ਜਾਤਿ) ਸਮੇਤ।

Verse 7

दिग्भिश्चैव विदिग्भिश्च नदीभिः सागरैस्तथा । नक्षत्रैश्च मुहूर्तैश्च खचरैश्च महाग्रहैः

ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ; ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਮੁਹੂਰਤਾਂ (ਕਾਲ-ਭਾਗਾਂ) ਨਾਲ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਚਰ ਜ੍ਯੋਤੀਆਂ ਤੇ ਮਹਾਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ।

Verse 8

देवैर्ब्रह्मर्षिभिः सार्द्धं सिद्धैः सप्तर्षिभिस्तथा । राजर्षिभिः पुण्यकृद्भिर्गंधर्वाप्सरसांगणैः

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ; ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀ; ਰਾਜਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪੁੰਨ ਕਰਣ ਵਾਲਿਆਂ, ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 9

चराचरगुरुः श्रीमान्वृतः सर्वैर्दिवौकसैः । ब्रह्मा ब्रह्मविदां श्रेष्ठो दैत्यं वचनमब्रवीत्

ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਸਭ ਦਾ ਗੁਰੂ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਬ੍ਰਹਮਾ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੁਰਲੋਕ-ਵਾਸੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ—ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਦੈਤ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 10

प्रीतोस्मि तव भक्तस्य तपसाऽनेन सुव्रत । वरं वरय भद्रं ते यथेष्टं काममाप्नुहि

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਭਗਤ। ਵਰ ਮੰਗ—ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਜਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।

Verse 11

हिरण्यकशिपुरुवाच । न देवासुरगंधर्वा न यक्षोरगराक्षसाः । न मानुषाः पिशाचाश्च हन्युर्मां देवसत्तम

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨਾ ਦੇਵਤਾ, ਨਾ ਅਸੁਰ ਤੇ ਗੰਧਰਵ, ਨਾ ਯਕਸ਼, ਨਾਗ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚ—ਹੇ ਦੇਵੋਤਮ! ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰ ਨਹੀਂ ਸਕੇਗਾ।

Verse 12

ऋषयो मानवाः शापैर्न शपेयुः पितामह । यदि मे भगवान्प्रीतो वर एष वृतो मया

ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਇਹ ਵਰ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ਾਪਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਨਾ ਦੇ ਸਕਣ।

Verse 13

न शस्त्रेण न चास्त्रेण गिरिणा पादपेन वा । न शुष्केण न चार्द्रेण न स्याच्चान्येन मे वधः

ਮੇਰਾ ਵਧ ਨਾ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਨਾਲ; ਨਾ ਪਹਾੜ ਨਾਲ, ਨਾ ਰੁੱਖ ਨਾਲ; ਨਾ ਸੁੱਕੇ ਨਾਲ, ਨਾ ਗੀਲੇ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ।

Verse 14

भवेयमहमेवार्कः सोमो वायुर्हुताशनः । सलिलं चांतरिक्षं च नक्षत्राणि दिशो दश

ਮੈਂ ਆਪ ਹੀ ਸੂਰਜ, ਚੰਦਰਮਾ, ਵਾਯੂ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂ; ਅਤੇ ਜਲ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਦਸੋ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੀ।

Verse 15

अहं क्रोधश्च कामश्च वरुणो वासवो यमः । धनदश्च धनाध्यक्षो यक्षः किंपुरुषाधिपः

ਮੈਂ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਕਾਮ ਵੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਵਰੁਣ, ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਯਮ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ), ਧਨ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਰੁਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਕ ਹਾਂ।

Verse 16

ब्रह्मोवाच । एष दिव्यो वरस्तात मया दत्तस्तवाद्भुतः । सर्वकामप्रदो वत्स प्राप्स्यसि त्वं न संशयः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਆਰੇ ਬੱਚੇ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰੇਗਾ, ਵਤਸ; ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 17

एवमुक्त्वा स भगवान्जगामाकाशमेव हि । वैराजं ब्रह्मसदनं ब्रह्मर्षिगणसेवितम्

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਹ ਵਿਰਾਜ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਦਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਆਸਨ, ਵੱਲ ਗਏ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।

Verse 18

ततो देवाश्च गंधर्वा ऋषिभिः सह चारणाः । वरप्रदानं श्रुत्वैवं पितामहमुपस्थिताः

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਚਾਰਣ—ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਏ।

Verse 19

देवा ऊचुः । वरप्रदानाद्भगवन्वधिष्यति स नोऽसुरः । तत्प्रसादश्च भगवन्वधोप्यस्य विचिंत्यताम्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਵਰ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਸੁਰ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵੀ ਵਿਚਾਰੋ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ (ਅਤੇ ਵਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ) ਵੀ ਕਿਵੇਂ ਬਚੀ ਰਹੇ।”

Verse 20

भगवान्सर्वभूतानामादिकर्त्ता स्वयंप्रभुः । स्रष्टा च हव्यकव्यानामव्यक्तप्रकृतिः परः

ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਕਰਤਾ ਹਨ, ਸਵੈ-ਪ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਸਵਤੰਤਰ। ਉਹ ਹਵ੍ਯ ਅਤੇ ਕਵ੍ਯ—ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਅਰਪਣ—ਦੇ ਵੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਾ ਹਨ; ਪਰਮ ਹਨ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਹੈ।

Verse 21

सर्वलोकहितं वाक्यं श्रुत्वा देवः प्रजापतिः । आश्वासयामास तदा सुशीतैर्वचनांबुभिः

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਵਾਲੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਤਦ ਸ਼ੀਤਲ, ਸੁਖਦਾਈ ਜਲ ਵਰਗੀ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 22

अवश्यं त्रिदशानेन प्राप्तव्यं तपसः फलं । तपसोऽन्तेऽस्य भगवान्वधं विष्णुः करिष्यति

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਇਸ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਤਪੱਸਿਆ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਤਪ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਸ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਗਾ।

Verse 23

तच्छ्रुत्वा विबुधा वाक्यं सर्वे पंकजजाननात् । स्वानि स्थानानि दिव्यानि विप्रजग्मुर्मुदान्विताः

ਉਹ ਬਚਨ ਕਮਲ-ਮੁਖੀ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 24

लब्धमात्रे वरे सोथ प्रजास्सर्वा अबाधत । हिरण्यकशिपुर्दैत्यो वरदानेन गर्वितः

ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਪੀੜਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਅਹੰਕਾਰਿਤ ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਫੂਲ ਗਿਆ।

Verse 25

आश्रमेषु महाभागान्मुनीन्वै शंसितव्रतान् । सत्यधर्मपरान्दान्तान्धर्षयामास दानवः

ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੇ ਮਹਾਭਾਗ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਵ੍ਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸਤ੍ਯ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਦਮਨਸ਼ੀਲ ਸਨ—ਤੰਗ ਤੇ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 26

देवांस्त्रिभुवनस्थांश्च पराजित्य महासुरः । त्रैलोक्यं वशमानीय स्वर्गे वसति दानवः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਅਸੁਰ ਨੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਦਾਨਵ ਸਵਰਗ ਵਿਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 27

यदा वरमदोत्सिक्तश्चोदितः कालधर्मिणा । यज्ञियानकरोद्दैत्यानयज्ञीयांश्च दैवतान्

ਵਰਾਂ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਤ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਯਜ੍ਞ-ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਯਜ੍ਞੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 28

तथा दैत्याश्च साध्याश्च विश्वे च वसवस्तथा । रुद्रा देवगणा यक्षा देवद्विजमहर्षयः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੈਤ, ਸਾਧ੍ਯ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਵਸੁ; ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵ-ਗਣ, ਯਕ੍ਸ਼, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਜਨਮ ਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਮਹਾ-ਮੁਨੀ ਵੀ (ਉਥੇ) ਸਨ।

Verse 29

शरण्यं शरणं विष्णुमुपतस्थुर्महाबलम् । देवदेवं यज्ञमयं वासुदेवं सनातनम्

ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵਿਸ਼੍ਣੁ—ਸ਼ਰਨਾਗਤਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸ਼ਰਣ—ਦੇਵਦੇਵ, ਯਜ੍ਞ-ਸਰੂਪ, ਸਨਾਤਨ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇੜੇ ਗਏ।

Verse 30

देवा ऊचुः । नारायण महाभाग देवास्त्वां शरणं गताः । त्रायस्व जहि दैत्येंद्रं हिरण्यकशिपुं प्रभो

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ ਨਾਰਾਇਣ! ਅਸੀਂ ਦੇਵਤਾ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ—ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਦੇ।”

Verse 31

त्वं हि नः परमोदाता त्वं हि नः परमो गुरुः । त्वं हि नः परमो देवो ब्रह्मादीनां सुरोत्तमः

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਦਾਤਾ ਹੋ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਸਰਵੋਚ ਗੁਰੂ ਹੋ। ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਪਰਮ ਦੇਵ ਹੋ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿਕਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ।

Verse 32

विष्णुरुवाच । भयं त्यजद्ध्वममरा अभयं वो ददाम्यहम् । तथैव त्रिदिवं देवाः प्रतिपद्यत माचिरम्

ਵਿਸ਼ਨੂ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਅਮਰੋ, ਡਰ ਤਿਆਗ ਦਿਓ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਭਯ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੋ, ਦੇਰ ਨਾ ਲਗਾਓ—ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ शीਘ੍ਰ ਹੀ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੋ।”

Verse 33

एनं हि सगणं दैत्यं वरदानेन गर्वितम् । अवध्यममरेंद्राणां दानवेंद्रं निहन्म्यहम्

ਇਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ—ਵਰਦਾਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਫੂਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਇੰਦਰ, ਜੋ ਅਮਰੇਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਅਵਧ੍ਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੰਹਾਰਾਂਗਾ।

Verse 34

एवमुक्त्वा तु भगवान्विश्वपो विष्णुरव्ययः । हिरण्यकशिपुस्थानं जगाम हरिरीश्वरः

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਵਪਾਲ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਵਿਸ਼ਨੂ—ਹਰੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ—ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 35

तेजसा भास्काराकारः शशीकांत्येव चापरः । नरस्य कृत्वार्धतनुं सिंहस्यार्द्धतनुं तथा

ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪੱਖੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ; ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅੱਧਾ ਤਨ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਹ ਦਾ ਅੱਧਾ ਤਨ ਵੀ।

Verse 36

नारसिंहेन वपुषा पाणिं संगृह्य पाणिना । ततो ददर्श विस्तीर्णां दिव्यां रम्यां मनोरमाम्

ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ (ਉਸ ਦਾ) ਹੱਥ ਫੜਿਆ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਦਿਵ੍ਯ, ਮਨੋਹਰ ਤੇ ਅਤਿ ਰਮਣੀਯ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 37

सर्वकामयुतां शुभ्रां हिरण्यकशिपोः सभाम् । विस्तीर्णां योजनशतं शतमध्यर्द्धमायताम्

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸਭਾ—ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੀ ਅਤੇ ਡੇਢ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬੀ ਸੀ।

Verse 38

वैहायसीं कामगमां पंचयोजनमुच्छ्रिताम् । जराशोकक्षमापेतां निष्प्रकम्प्यां शिवां सुखाम्

ਉਹ ਆਕਾਸ਼ੀ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਪੰਜ ਯੋਜਨ ਉੱਚੀ ਸੀ; ਬੁਢਾਪੇ, ਸ਼ੋਕ ਅਤੇ ਥਕਾਵਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਡੋਲ, ਸ਼ਿਵਮਯ ਅਤੇ ਸੁਖਦਾਇਕ ਸੀ।

Verse 39

वेश्मासनवतीं रम्यां ज्वलंतीमिव तेजसा । अंतःसलिलसंयुक्तां विहितां विश्वकर्मणा

ਉਹ ਰਮਣੀਯ ਰਚਨਾ ਮਹਲਾਂ ਤੇ ਆਸਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਜਿਤ ਸੀ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਦਹਕਦੀ ਹੋਵੇ; ਅੰਦਰ ਜਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 40

दिव्यवर्णमयैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युताम् । नीलपीतासितश्यामैः श्वेतैर्लोहितकैरपि

ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ, ਜੋ ਫਲ ਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਦਿੰਦੇ ਸਨ—ਨੀਲੇ, ਪੀਲੇ, ਕਾਲੇ-ਸਾਂਵਲੇ, ਚਿੱਟੇ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵੀ।

Verse 41

अवदातैस्तथा गुल्मै रक्तमंजरिधारिभिः । सिताभ्रघनसंकाशां प्लवंतीं च ददर्श सः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਚਮਕਦਾਰ ਧਵਲ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਸਨ; ਉਹ ਸਫੈਦ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਘਣ ਸਮੂਹ ਵਰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਸੀ ਅਤੇ ਮਾਨੋ ਤਰਦੀ ਹੋਵੇ।

Verse 42

रश्मिमती स्वभावेन दिव्यगंधमनोरमा । सुसुखा न च दुःखा सा न शीता न च घर्मदा

ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਕਰਕੇ ਰਸ਼ਿਮਤੀ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਹੈ। ਉਹ ਅਤਿ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ—ਨਾ ਦੁਖੀ, ਨਾ ਠੰਢੀ, ਨਾ ਹੀ ਤਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲੀ।

Verse 43

न क्षुत्पिपासे ग्लानिं वा प्राप्यतां प्राप्नुवंति ते । नानरूपैरुपकृता सुचित्रैश्च सुभास्वरैः

ਉੱਥੇ ਉਹ ਭੁੱਖ-ਤ੍ਰਿਹ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਥਕਾਵਟ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆ ਘੇਰਦੀ ਹੈ। ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਦਭੁਤ, ਸੁੰਦਰ-ਵਿਭਿੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸੰਭਾਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 44

अतिचंद्रातिसूर्याति शिखिकान्ति स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भासयंती विभासुरा

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ, ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਵੀ ਅਧਿਕ ਤੇਜਸਵੀ, ਅੱਗ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਵਰਗੀ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ—ਉਹ ਸਵਰਗ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ, ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 45

सर्वे चकाशिरे तस्यां मुदिताश्चैव मानुषाः । रसवच्च प्रभूतं च भक्ष्यभोज्यान्नमुत्तमं

ਉਸ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਅਤਿ ਪ੍ਰਚੁਰ ਸੀ—ਰਸਭਰਿਆ, ਸੁਆਦਿਸ਼ਟ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਨ-ਵਿਆੰਜਨ।

Verse 46

पुण्यगंधास्रजश्चापि नित्यकालफला द्रुमाः । उष्णे शीतानि तोयानि शीते चोष्णानि संति वै

ਉੱਥੇ ਪੁੰਨ-ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ, ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਜੋ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਠੰਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਗਰਮ।

Verse 47

पुष्पिताग्रान्महाशाखान्प्रवालांकुरधारिणः । लतावितानसंछन्नान्कल्पानैक्षिष्ठ स प्रभुः

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਲਪਵ੍ਰਿਖ਼ਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਵੱਡੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਕੋਮਲ ਕੋਪਲਾਂ ਤੇ ਨਵੇਂ ਅੰਕੁਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਛੱਜਿਆਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।

Verse 48

गंधवंति च पुष्पाणि रसवंति फलानि च । तानि शीतानि चोष्णानि तत्रतत्र सरांसि च

ਉੱਥੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਹਨ ਅਤੇ ਰਸ ਭਰੇ ਫਲ ਵੀ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਸਰੋਵਰ ਹਨ—ਕਿਤੇ ਠੰਢੇ, ਕਿਤੇ ਗਰਮ।

Verse 49

अपश्यद्भूपतीर्थानि सभायां तस्य स प्रभुः । नलिनैः पुंडरीकैश्च शतपत्रैः सुगंधिभिः

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਸ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸੀ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਨੀਲੇ ਕਮਲਾਂ, ਚਿੱਟੇ ਕਮਲਾਂ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਸੌ-ਪੰਖੁੜੀ ਵਾਲੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 50

रक्तैः कुवलयैश्चैव कल्हारैरुत्पलैस्तथा । नानाश्चर्यसमोपेतैः पुष्पैरन्यैश्च सुप्रियैः

ਉੱਥੇ ਲਾਲ ਕੂਵਲਯ ਕਮਲ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਕਲ੍ਹਾਰ ਤੇ ਉਤਪਲ ਕਮਲ ਵੀ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਿਯ ਫੁੱਲ, ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 51

कारंडवैश्चक्रवाकैः सारसैः कुररैरपि । विमलस्फटिकाभानि पांडुरच्छदनैर्द्विजैः

ਕਾਰੰਡਵ, ਚਕਰਵਾਕ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਕੁਰਰ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ—ਉਹ ਫਿੱਕੇ ਪਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਵਿਜ—ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨਿਰਮਲ ਸਫਟਿਕ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 52

बहुहंसोपगीतानि सारसानां रुतानि च । गंधयुक्ता लतास्तत्र पुष्पमंजरिधारिणीः

ਉੱਥੇ ਅਨੇਕ ਹੰਸ ਮਧੁਰ ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਸਨ, ਸਾਰਸਾਂ ਦੀਆਂ ਕੂਕਾਂ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਲਤਾਵਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 53

दृष्टवान्भगवान्हृष्टः खदिरान्वेतसार्जुनान् । चूतानिम्बानागवृक्षाः कदंबा बकुला धवाः

ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ—ਖਦਿਰ, ਵੇਤਸ ਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰੁੱਖ, ਆਮ ਤੇ ਨੀਮ, ਨਾਗ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਕਦੰਬ, ਬਕੁਲ ਅਤੇ ਧਵ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼।

Verse 54

प्रियंगवः पाटलाख्याः शाल्मल्यस्स हरिद्रवाः । शालास्तालास्तमालाश्च चंपकाश्च मनोरमाः

ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ, ਪਾਟਲ ਨਾਮੇ, ਸ਼ਾਲਮਲੀ ਅਤੇ ਹਰਿਦ੍ਰਵ; ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਚੰਪਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ।

Verse 55

तथैवान्ये व्यराजंत सभायां पुष्पिता द्रुमाः । एलाक कुभकंकोल लवली कर्णपूरकाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਦ੍ਰੁਮ ਵੀ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ—ਇਲਾਇਚੀ, ਕੁਭਕ, ਕਂਕੋਲ, ਲਵਲੀ ਅਤੇ ਕਰਨਪੂਰਕ।

Verse 56

मधुकाः कोविदाराश्च बहुतालसमुच्छ्रयाः । अंजनाशोकपर्णासा बहवश्चित्रका द्रुमाः

ਉੱਥੇ ਮਧੂਕ ਅਤੇ ਕੋਵਿਦਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਸਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਉੱਚੇ ਤਾਲ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਵੀ; ਅੰਜਨਾ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ, ਘਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲੇ ਅਸ਼ੋਕ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਹੋਰ ਦ੍ਰੁਮ ਭੀ ਸਨ।

Verse 57

वरुणाश्च पलाशाश्चा पनसास्सह चंदनैः । नीलास्सुमनसश्चैव नीपाश्चाश्वत्थतिंदुकाः

ਉੱਥੇ ਵਰੁਣ, ਪਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਪਨਸ (ਕਠਲ) ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਚੰਦਨ ਸਮੇਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਨੀਲ-ਪੁਸ਼ਪ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਸੁਮਨਸ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਤਥਾ ਨੀਪ, ਅਸ਼ਵਤ्थ (ਪੀਪਲ) ਅਤੇ ਤਿੰਦੂਕ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਵੀ ਸਨ।

Verse 58

पारिजाताश्च तरवो मल्लिका भद्रदारवः । अटरूषाः पीलूकाश्च तथा चैवैलवालुकाः

ਉੱਥੇ ਪਾਰਿਜਾਤ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ), ਭਦ੍ਰਦਾਰਵ (ਸ਼ੁਭ ਕਾਠ) ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ; ਅਟਰੂਸ਼ਾ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਪੀਲੂ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਅਤੇ ਇਲਵਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਰੇਤਲੀ ਧਰਤੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।

Verse 59

मंदारकाः कुरवका पुन्नागाः कुटजास्तथा । रक्ताः कुरवकाश्चैव नीलाश्चागरुभिः सह

ਉੱਥੇ ਮੰਦਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਕੁਰਵਕ ਦੇ ਪੌਦੇ, ਪੁੰਨਾਗ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਅਤੇ ਕੁਟਜ ਵੀ ਸਨ; ਨਾਲ ਹੀ ਲਾਲ ਕੁਰਵਕ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਪੁਸ਼ਪ, ਅਗਰੂ (ਅਲੋਏਵੁੱਡ) ਸਮੇਤ, ਵਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 60

किंशुकाश्चैव भव्याश्च दाडिमा बीजपूरकाः । कालेयका दुकूलाश्च हिंगवस्तैलवर्त्तिकाः

ਉੱਥੇ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼, ਭਵ੍ਯ ਪੌਦੇ, ਦਾਡਿਮ (ਅਨਾਰ) ਅਤੇ ਬੀਜਪੂਰਕ (ਬਿਜੌਰਾ) ਵੀ ਸਨ; ਤਥਾ ਕਾਲੇਯਕ ਸੁਗੰਧ, ਸੁੰਦਰ ਦੁਕੂਲ ਵਸਤ੍ਰ, ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਲਈ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਆਂ ਵੀ ਉਪਲਬਧ ਸਨ।

Verse 61

खर्जूरा नालिकेराश्च हरीतक मधूककाः । सप्तपर्णाश्च बिल्वाश्च सयावाश्च शरावताः

ਖਜੂਰਾਂ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਤਾੜ; ਹਰੀਤਕੀ ਅਤੇ ਮਧੂਕ ਦੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼; ਸਪਤਪਰਨ ਅਤੇ ਬੇਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ; ਨਾਲ ਹੀ ਸਯਾਵਾ ਅਤੇ ਸ਼ਰਾਵਤਾ—ਇਹ ਸਭ ਗਿਣੇ ਗਏ।

Verse 62

असनाश्च तमालाश्च नानागुल्मसमावृताः । लताश्च विविधाकाराः पुष्पपत्रफलोपगाः

ਉੱਥੇ ਅਸਨ ਅਤੇ ਤਮਾਲ ਦੇ ਦਰਖ਼ਤ ਸਨ, ਅਨੇਕਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੀਆਂ ਝਾੜੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਕਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਸਨ, ਜੋ ਫੁੱਲ, ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਫਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 63

एते चान्ये च बहवस्तत्र काननजा द्रुमाः । नानापुष्पफलोपेता व्यराजंत समंततः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਜੰਗਲ-ਜਨਮੇ ਦਰਖ਼ਤ ਉੱਥੇ ਸਨ; ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਉਹ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।

Verse 64

चकोराः शतपत्राश्च मत्तकोकिलशारिकाः । पुष्पितान्पुष्पिताग्रांश्च संपतंति महाद्रुमान्

ਚਕੋਰ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ ਅਤੇ ਮਸਤ ਕੋਇਲਾਂ ਤੇ ਸ਼ਾਰਿਕਾਂ, ਮਹਾ-ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਉੱਤੇ ਝਪਟ ਪੈਂਦੀਆਂ ਸਨ—ਉਹ ਦਰਖ਼ਤ ਜੋ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫੁੱਲਦਾਰ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 65

रक्तपीतारुणास्तत्र पादपाग्रगताः खगाः । परस्परमवैक्षंत प्रहृष्टा जीवजीविकाः

ਉੱਥੇ ਲਾਲ, ਪੀਲੇ ਅਤੇ ਅਰੁਣ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਦਰਖ਼ਤਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ ਸਨ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ-ਉਪਾਰਜਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ, ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 66

तस्यां सभायां दैत्येंद्रो हिरण्यकशिपुस्तदा । आसीन आसने चित्रे दशनल्वे प्रमाणतः

ਉਸ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਤਦੋਂ ਚਿੱਤਰਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਸ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਸੀ।

Verse 67

दिवाकरनिभे दिव्ये दिव्यास्तरणसंस्तृते । हिरण्यकशिपुर्दैत्य आस्ते ज्वलितकुंडलः

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਬਿਛੌਨਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਬੈਠਾ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਜ੍ਵਾਲਾ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 68

उपचेरुर्महादैत्या हिरण्यकशिपुं तदा । दिव्यतालानि गीतानि जगुर्गंधर्वसत्तमाः

ਤਦੋਂ ਮਹਾਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤਾਲਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੀਤ ਗਾਏ।

Verse 69

विश्वाची सहजन्या च प्रम्लोचेति च पूजिता । दिव्याथ सौरभेयी च समीची पुंजिकस्थला

ਵਿਸ਼ਵਾਚੀ, ਸਹਜਨ੍ਯਾ ਅਤੇ ਪੂਜਿਤ ਪ੍ਰਮ੍ਲੋਚਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯਾ, ਸੌਰਭੇਯੀ, ਸਮੀਚੀ ਅਤੇ ਪੁੰਜਿਕਸਥਲਾ।

Verse 70

मिश्रकेशी च रंभा च चित्रभा श्रुतिविभ्रमा । चारुनेत्रा घृताची च मेनका चोर्वशी तथा

ਮਿਸ਼੍ਰਕੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਰੰਭਾ, ਚਿਤ੍ਰਭਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾ; ਚਾਰੁਨੇਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ, ਅਤੇ ਮੇਨਕਾ ਤੇ ਉਰਵਸ਼ੀ ਵੀ।

Verse 71

एतास्सहस्रशश्चान्या नृत्यगीतविशारदाः । उपातिष्ठंत राजानं हिरण्यकशिपुं प्रभुम्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਤੇ ਗੀਤ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਜਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਸਨ।

Verse 72

उपासते दितेः पुत्राः सर्वे लब्धवरास्तथा । बलिर्विरोचनस्तत्र नरकः पृथिवीसुतः

ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ, ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਉੱਥੇ ਬਲੀ, ਵਿਰੋਚਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀਪੁੱਤਰ ਨਰਕ ਵੀ ਨਾਮੇ ਗਏ।

Verse 73

प्रह्लादो विप्रचित्तिश्च गविष्ठश्च महासुरः । सुरहन्ता दुःखकर्ता समनास्सुमतिस्तथा

ਪ੍ਰਹਲਾਦ, ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਅਤੇ ਗਵਿਸ਼ਠ—ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ—ਨਾਲ ਹੀ ਸੁਰਹੰਤਾ, ਦੁੱਖਕਰਤਾ, ਅਤੇ ਸਮਨਾ ਤੇ ਸੁਮਤੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਨਾਮੇ ਗਏ।

Verse 74

घटोदरो महापार्श्वः क्रथनः पिठरस्तथा । विश्वरूपस्वरूपश्च विश्वकायो महाबलः

ਉਹ ਘਟੋਦਰ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਾਸਿਆਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਪਾਰਸ਼ਵ, ਕ੍ਰਥਨ ਅਤੇ ਪਿਠਰ ਹੈ; ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ, ਵਿਸ਼੍ਵਕਾਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਹੈ।

Verse 75

दशग्रीवश्च वाली च मेघवासा महासुरः । घटाभो विटरूपश्च ज्वलनश्चेंद्रतापनः

ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ), ਵਾਲੀ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਮੇਘਵਾਸਾ, ਘਟਾਭ, ਵਿਟਰੂਪ, ਜ੍ਵਲਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰਤਾਪਨ—ਇਹ ਸਭ ਨਾਮੇ ਗਏ।

Verse 76

दैत्यदानवसंघास्ते सर्वे ज्वलितकुंडलाः । स्रग्विणो वर्मिणः सर्वे सर्वे च चरितव्रताः

ਉਹ ਦੈਤ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦਲ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਕੁੰਡਲ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਸਭ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਕਵਚਧਾਰੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੇ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਸਨ।

Verse 77

सर्वे लब्धवराः शूरास्सर्वे विहितमृत्यवः । एते चान्ये च बहवो हिरण्यकशिपुं प्रभुम्

ਸਭ ਨੇ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਭ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਸਨ; ਸਭ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਨਿਯਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਅਧੀਨ ਹੀ ਸੀ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 78

उपासते महात्मानं सर्वे दिव्यपरिच्छदाः । विमानैर्विविधाकारैर्भ्राजमानैरिवाग्निभिः

ਦਿਵ੍ਯ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਨਾਨਾ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਿਪਦਿਪਾਉਂਦੇ।

Verse 79

महेन्द्रवपुषः सर्वे विचित्रांगदबाहवः । भूषितांगा दितेः पुत्रास्तमुपासत सर्वतः

ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਵਰਗੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਸਨ; ਅਦਭੁਤ ਬਾਜੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭੁਜਾਵਾਂ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅੰਗ-ਅੰਗ ਅਲੰਕਾਰਿਤ—ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਚੌਫੇਰੋਂ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 80

ऐश्वर्यं दैत्यसिंहस्य यथा तस्य महात्मनः । न श्रुतं नैव दृष्टं च कस्यापि भुवनत्रये

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ‘ਦੈਤ੍ਯ-ਸਿੰਹ’ ਦੀ ਐਸੀ ਐਸ਼ਵਰਯਤਾ ਸੀ ਕਿ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਾ ਕਦੇ ਉਸ ਵਰਗੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ, ਨਾ ਹੀ ਵੇਖੀ।

Verse 81

रजतकनकचित्रवेदिकायां परिकृतरत्नविचित्रवीथिकायाम् । स ददर्श मृगाधिपः सभायां सुरुचिर जालगवाक्षशोभितायाम्

ਉਸ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਚਾਂਦੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਕਲਾ-ਮਈ ਵੇਦਿਕਾਵਾਂ ਜੜੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਅਨੇਕ ਰੰਗੀਨ ਗਲੀਆਂ ਸਜੀਆਂ ਸਨ, ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ (ਸਿੰਘ) ਨੇ ਜਾਲੀਦਾਰ ਗਵਾਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇਖਿਆ।

Verse 82

कनकवलयहारभूषितांगं दितितनयं स मृगाधिपो ददर्श । दिवसकरकरप्रभं ज्वलंतं दितिजसहस्रशतैर्निषेव्यमाणम्

ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੇ ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੜਿਆਂ ਅਤੇ ਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ; ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਦਹਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਧਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 83

ततो दृष्ट्वा महाभागं कालचक्रमिवागतम् । नारसिंहवपुश्छन्नं भस्मच्छन्नमिवानलम्

ਤਦ ਉਸ ਮਹਾਨ ਭਾਗਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਮਾਨੋ ਕਾਲ-ਚੱਕਰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਨਰਸਿੰਹ ਦੇ ਵਪੁ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਅੱਗ।

Verse 84

हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादो नाम वीर्यवान् । दिव्येन वपुषा सिंहमपश्यद्देवमागतम्

ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨਾਮ ਦਾ ਵੀਰਵਾਨ, ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸਿੰਘ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 85

तं दृष्ट्वा रुक्मशैलाभमपूर्वां तनुमाश्रितम् । विस्मिता दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपुश्च सः

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਅਪੂਰਵ ਤਨ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸੁਵਰਨ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਦਿਸਦਾ ਸੀ—ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 86

प्रह्लाद उवाच । महाराज महाबाहो दैत्यानामादिसंभव । न श्रुतं नैव मे दृष्टं नारसिंहमिदं वपुः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਾਬਾਹੋ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦਿ-ਪਿਤਾ! ਨ ਮੈਂ ਕਦੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ, ਨ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਇਹ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਰੂਪ।

Verse 87

अव्यक्तं परमं दिव्यं किमिदं रूपमागतम् । दैत्यांतकरणं घोरं शंसतीव मनो मम

ਅਵ੍ਯਕਤ, ਪਰਮ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ—ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਮਨ ਮਾਨੋ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 88

अस्य देवाः शरीरस्थाः सागराः सरितस्तथा । हिमवान्पारियात्रश्च ये चान्ये कुलपर्वताः

ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਵੀ; ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ, ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਲ-ਪਰਬਤ ਭੀ।

Verse 89

चंद्रमास्सहनक्षत्रैरादित्या रश्मिभिः सह । धनदो वरुणश्चैव यमः शक्रः शचीपतिः

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਆਦਿਤ੍ਯ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ ਸਮੇਤ; ਧਨਦ ਕੁਬੇਰ, ਵਰੁਣ, ਯਮ, ਅਤੇ ਸ਼ਕ੍ਰ—ਸ਼ਚੀਪਤੀ ਇੰਦਰ—ਸਭ (ਉਥੇ) ਹਨ।

Verse 90

मरुतो देवगंधर्वा ऋषयश्च तपोधनाः । नागा यक्षाः पिशाचाश्च राक्षसा भीमविक्रमाः

ਮਰੁਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਧਰਵ, ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਨਾਗ, ਯਕਸ਼, ਪਿਸਾਚ, ਅਤੇ ਭੀਮ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਭੀ (ਉਥੇ ਹਨ)।

Verse 91

ब्रह्मा देवाः पशुपतिर्ललाटस्था भ्रमंति हि । स्थावराणि च सर्वाणि जंगमानि तथैव च

ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਪਸ਼ੁਪਤੀ—ਜੋ ਲਲਾਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਸਦਾ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਜੀਵ, ਅਚਲ ਵੀ ਤੇ ਚਲ ਵੀ।

Verse 92

भवांश्च सहितोस्माभिः सर्वैर्दैत्यगणैर्वृतः । विमानशतसंकीर्णा सर्वा या भवतः सभा

ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋ, ਸਾਰੇ ਦੈਤ੍ਯ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਠਸਾ-ਠਸ ਭਰੀ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 93

सर्वं त्रिभुवनं राजन्लोकधर्मश्च शाश्वतः । दृश्यते नरसिंहेस्मिंस्तथेदं निखिलं जगत्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਧਰਮ ਇਸ ਨਰਸਿੰਹ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵੀ।

Verse 94

प्रजापतिश्चात्र मनुर्महात्मा ग्रहाश्च योगाश्च मही नभश्च । उत्पातकालश्च धृतिर्मतिश्च रतिश्च सत्यं च तपो दमश्च

ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਮਨੁ ਵੀ ਹਨ; ਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਯੋਗ; ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼; ਉਤਪਾਤਾਂ ਦਾ ਸਮਾਂ; ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ; ਪ੍ਰੇਮ; ਸਤ੍ਯ; ਤਪ ਅਤੇ ਦਮ ਵੀ।

Verse 95

सनत्कुमारश्च महानुभावो विश्वे च देवा ॠषयश्च सर्वे । क्रोधश्च कामश्च तथैव हर्षो दर्पश्च मोहः पितरश्च सर्वे

ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਸਨਤਕੁਮਾਰ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ; ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ, ਕਾਮ, ਤਥਾ ਹರ್ಷ; ਦਰਪ ਅਤੇ ਮੋਹ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਪਿਤਰ—ਇਹ ਸਭ (ਉੱਥੇ) ਸਮਾਵੇਸ਼ਿਤ ਹਨ।

Verse 96

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुः प्रभुः । उवाच दानवान्सर्वान्गणांश्च सगणाधिपः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਭ ਦਲਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕਾਂ ਸਮੇਤ ਇਕੱਠੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 97

मृगेंद्रो गृह्यतामेष अपूर्वां तनुमास्थितः । यदि वा संशयः कश्चिद्वध्यतां वनगोचरः

“ਇਸ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦ੍ਰ—ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਰਾਜੇ—ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੋ; ਇਸ ਨੇ ਅਦਭੁਤ, ਅਪੂਰਵ ਤਨ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਜਾਂ ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਜੰਗਲ-ਵਾਸੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਓ।”

Verse 98

ते दानवगणास्सर्वे मृगेंद्रं भीमविक्रमम् । परिक्षिपंतो मुदितास्त्रासयामासुरोजसा

ਉਹ ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ-ਦਲ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਹ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਏ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਲੱਗੇ।

Verse 99

सिंहनादं विमुच्याथ नरसिंहो महाबलः । बभंज तां सभां सर्वां व्यादितास्य इवांतकः

ਤਦ ਮਹਾਬਲੀ ਨਰਸਿੰਹ ਨੇ ਸਿੰਹ-ਨਾਦ ਛੱਡ ਕੇ ਉਸ ਸਾਰੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਚਕਨਾਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਫਾਟੇ ਮੂੰਹ ਵਾਲਾ ਅੰਤਕ (ਮੌਤ) ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 100

सभायां भज्यमानायां हिरण्यकशिपुः स्वयम् । चिक्षेपास्त्राणि सिंहस्य रोषव्याकुललोचनः

ਜਦ ਸਭਾ ਟੁੱਟ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਆਪ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਵਿਹਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—ਸਿੰਹ ਉੱਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗਾ।

Verse 101

सर्वास्त्राणामथ श्रेष्ठं दंडमस्त्रं सुदारुणम् । कालचक्रं तथा घोरं विष्णुचक्रं तथापरं

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਸਤ੍ਰ ਵਰਣਿਆ—ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੰਡ-ਅਸਤ੍ਰ, ਘੋਰ ਕਾਲਚਕ੍ਰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਚਕ੍ਰ ਵੀ।

Verse 102

पैतामहं महात्युग्रं त्रैलोक्यनिर्मितं महत् । विचित्रामशनिं चैव शुष्काद्रं चाशनिद्वयम्

‘ਮੈਂ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਅਤਿ ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਮਹਾਬਲਵਾਨ ਪੈਤਾਮਹ ਅਸਤ੍ਰ ਵੇਖਿਆ—ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਸੀ—ਨਾਲ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਅਸ਼ਨੀ (ਵਜ੍ਰ), “ਸੁੱਕਾ ਪਹਾੜ”, ਅਤੇ ਦੋਹਰੇ ਵਜ੍ਰ ਵੀ।’

Verse 103

रौद्रं तथोग्रशूलं च कंकालं मुसलं तथा । अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव ब्राह्ममस्त्रं तथैव च

‘ਰੌਦ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ, ਉਗ੍ਰਸ਼ੂਲ (ਭਿਆਨਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ), ਕਂਕਾਲ, ਮੁਸਲ (ਗਦਾ), ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ਿਰ ਨਾਮਕ ਅਸਤ੍ਰ, ਨਾਲ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮ ਅਸਤ੍ਰ ਵੀ ਹਨ।’

Verse 104

नारायणास्त्रमैंद्रं च आग्नेयं शैशिरं तथा । वायव्यं मथनं चैव कपालमथ किंकरम्

ਨਾਰਾਇਣ ਅਸਤ੍ਰ, ਐਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਅਸਤ੍ਰ, ਆਗਨੇਯ (ਅਗਨੀ) ਅਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਸ਼ੈਸ਼ਿਰ ਵੀ; ਵਾਯਵ੍ਯ (ਵਾਯੂ) ਅਸਤ੍ਰ, ਮਥਨ ਅਸਤ੍ਰ, ਕਪਾਲ ਅਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਕਿੰਕਰ ਅਸਤ੍ਰ ਭੀ।

Verse 105

तथा प्रतिहतां शक्तिं क्रौंचमस्त्रं तथैव च । मोहनं शोषणं चैव संतापनविलापने

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤਿਹਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਮਕ ਰੋਕੀ ਹੋਈ ਮਿਸਾਇਲ, ਅਤੇ ਕ੍ਰੌਂਚ ਅਸਤ੍ਰ ਵੀ; ਫਿਰ ਮੋਹਨ (ਮੋਹ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਸ਼ੋਸ਼ਣ (ਸੁਕਾਉਣ ਵਾਲਾ), ਅਤੇ ਸੰਤਾਪਨ ਤੇ ਵਿਲਾਪਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ।

Verse 106

कंपनं शातनं चैव महास्त्रं चैव रोधनम् । कालमुद्गरमक्षोभ्यं तापनं च महाबलम्

‘ਕੰਪਨ’ (ਕੰਬਾਉਣ ਵਾਲਾ), ‘ਸ਼ਾਤਨ’ (ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ‘ਮਹਾਸਤ੍ਰ’ (ਮਹਾਨ ਅਸਤ੍ਰ) ਅਤੇ ‘ਰੋਧਨ’ (ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ); ‘ਕਾਲਮੁਦਗਰ’ (ਕਾਲ ਦਾ ਗਦਾ), ‘ਅਕ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯ’ (ਅਡੋਲ), ‘ਤਾਪਨ’ (ਤਪਾਉਣ ਵਾਲਾ)—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸਤ੍ਰ ਹਨ।

Verse 107

संवर्तनं मोहनं च तथा मायाधरं वरम् । गान्धर्वमस्त्रं दयितमसिरत्नं च नंदकम्

(ਉਸ ਨੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ) ‘ਸੰਵਰਤਨ’, ‘ਮੋਹਨ’ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ‘ਮਾਯਾਧਰ’; ਪ੍ਰਿਯ ‘ਗਾਂਧਰਵ’ ਅਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਤਲਵਾਰ ‘ਨੰਦਕ’ ਵੀ।

Verse 108

प्रस्वापनं प्रमथनं वारुणं चास्त्रमुत्तमम् । अस्त्रं पाशुपतं चैव यस्या प्रतिहता गतिः

‘ਪ੍ਰਸ੍ਵਾਪਨ’ (ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ) ਅਸਤ੍ਰ, ‘ਪ੍ਰਮਥਨ’ (ਕੁਚਲਣ ਵਾਲਾ) ਅਸਤ੍ਰ, ਉੱਤਮ ‘ਵਾਰੁਣ’ ਅਸਤ੍ਰ, ਅਤੇ ‘ਪਾਸ਼ੁਪਤ’ ਅਸਤ੍ਰ ਵੀ—ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਰੋਕੀ ਗਈ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਗਈ।

Verse 109

एतान्यस्त्राणि दिव्यानि हिरण्यकशिपुस्तदा । असृजन्नरसिंहस्य दीप्तस्याग्नेरिवाहुतिम्

ਤਦ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਅਸਤ੍ਰ ਨਰਸਿੰਹ ਉੱਤੇ ਛੱਡੇ—ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਸੁੱਟੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 110

अस्त्रैः प्रज्वलितैः सिंहमावृणोदसुरोत्तमः । विवस्वान्घर्मसमये हिमवंतमिवांशुभिः

ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਸਿੰਹ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਹਿਮਵੰਤ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 111

स ह्यमर्षानिलोद्भूतो दैत्यानां सैन्यसागरः । क्षणेनाप्लावयत्सर्वं मैनाकमिव सागरः

ਕ੍ਰੋਧ ਦੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਦੈਤਿਆਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਸੈਨਿਕ-ਸਾਗਰ ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਡੁੱਬੋ ਦੇਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਗਰ ਮੈਨਾਕ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਵੇ।

Verse 112

प्रासैः पाशैश्च खड्गैश्च गदाभिर्मुसलैस्तथा । वज्रैरशनिभिश्चैव बहुशाखैर्महाद्रुमैः

ਭਾਲਿਆਂ, ਫਾਹਿਆਂ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ; ਗਦਾਵਾਂ ਤੇ ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ; ਵਜ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬਹੁ-ਟਾਹਣੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ।

Verse 113

मुद्गरैः कूटपाशैश्च शिलोलूखलपर्वतैः । शतघ्नीभिश्च दीप्ताभिर्दंडैरपि सुदारुणैः

ਮੁਦਗਰਾਂ, ਕੂਟ-ਫਾਹਿਆਂ ਅਤੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ; ਪੱਥਰਾਂ, ਓਖਲਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨਾਲ; ਜਲਦੀਆਂ ਸ਼ਤਘਨੀ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 114

ते दानवाः पाशगृहीतहस्ता महेंद्रतुल्याशनितुल्य वेगाः । समंततोभ्युद्यतबाहुकायाः स्थिताः सशीर्षा इव नागपोताः

ਉਹ ਦਾਨਵ, ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਹੇ ਫੜੇ ਹੋਏ—ਇੰਦਰ ਸਮਾਨ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਸਮਾਨ ਗਤੀ ਵਾਲੇ—ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਬਾਂਹਾਂ ਚੁੱਕੇ ਖੜੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਗ-ਬੱਚੇ ਫਣ ਚੁੱਕ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 115

सुवर्णमालाकुलभूषितांगाः सुतीक्ष्णदंष्ट्राकुलवक्त्रगर्ताः । स्फुरत्प्रभास्ते च सशृंगदेहाश्चीनांशुका भांति यथैव हंसाः

ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਅੰਗ, ਅਤਿ ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੁਖ-ਗਰ੍ਹੇ; ਚਮਕਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਉਹ ਦਿੱਖਦੇ ਸਨ। ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਦੇਹ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਰੇਸ਼ਮ ਪਹਿਨੇ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੰਸਾਂ ਵਾਂਗ ਭਾਸਦੇ ਸਨ।

Verse 116

सोसृजद्दानवो मायामग्निं वायुं समीरितम् । तमिंद्रस्तोयदैः सार्धं सहस्राक्षो महाद्युतिः

ਤਦੋਂ ਦਾਨਵ ਨੇ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਛੱਡੀ, ਅੱਗ ਤੇ ਪਵਨ ਨੂੰ ਉਤੇਜਿਤ ਕੀਤਾ। ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਦੀਪਤਿ ਇੰਦਰ ਵਰਖਾ-ਧਾਰਕ ਬੱਦਲਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 117

महता तोयवर्षेण शमयमास पावकम् । तस्यां प्रतिहतायां तु मायायां युधि दानवः

ਵੱਡੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮਾਇਆ ਰੋਕੀ ਗਈ, ਤਾਂ ਦਾਨਵ ਨੇ ਫਿਰ…

Verse 118

असृजद्घोरसंकाशं तमस्तीव्रं समंततः । तमसा संवृते लोके दैत्येष्वात्तायुधेषु च

ਉਸ ਨੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਤੀਖਾ ਅੰਧਕਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਉਸ ਤਮਸ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕ ਲਏ।

Verse 119

स्वतेजसा परिवृतो दिवाकर इवोद्गतः । त्रिशिखां भ्रुकुटीमस्य ददृशुर्दानवा रणे

ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਉਗਿਆ। ਰਣ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਭੌਂਹ ਤਿੰਨ-ਚੋਟੀ ਵਾਲੀ ਸਿਕੁੜੀ ਹੋਈ ਦੇਖੀ।

Verse 120

ललाटस्थां त्रिकूटस्थां गंगां त्रिपथगामिव । ततः सर्वासु मायासु हतासु दितिनंदनाः

ਉਸ ਨੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵਸਦੀ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਾਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਹਿਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਵਾਂਗ ਦੇਖਿਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸਭ ਮਾਇਆਵਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮਾਰੇ ਗਏ।

Verse 121

हिरण्यकशिपुं दैत्या विषण्णाश्शरणं ययुः । ततः प्रज्वलितः क्रोधात्प्रदहन्निव तेजसा

ਦੈਤ੍ਯ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਲਈ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਕੋਲ ਗਏ। ਤਦ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਐਸਾ ਦਹਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਕੁਝ ਸਾੜ ਦੇਵੇ।

Verse 122

तस्मिन्क्रुद्धे तु दैत्येंद्रे तमोभूतमभूज्जगत् । आवहः प्रवहश्चैव विवहोथ समीरणः

ਜਦ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦਾ ਉਹ ਇੰਦਰ ਕ੍ਰੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜਗਤ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ। ਤਦ ਆਵਹ, ਪ੍ਰਵਹ, ਵਿਵਹ ਅਤੇ ਸਮੀਰਣ ਨਾਮਕ ਪਵਨ ਚੱਲ ਪਏ।

Verse 123

परावहस्संवहश्च उद्वहश्च महाबलः । तथा परिवहः श्रीमानुत्पातभयशंसिनः

ਪਰਾਵਹ, ਸੰਵਹ ਅਤੇ ਉਦਵਹ—ਮਹਾਬਲਵਾਨ—ਅਤੇ ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪਰਿਵਹ ਵੀ, ਜੋ ਉਤਪਾਤਾਂ ਦੇ ਭਯਾਨਕ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 124

इत्येवं क्षुभिताः सप्त मरुतो गगनेचराः । ये ग्रहास्सर्वलोकस्य क्षये प्रादुर्भवंति हि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਸੱਤ ਮਰੁਤ ਖੁੱਬ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ। ਉਹੀ ‘ਗ੍ਰਹ’—ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 125

ते सर्वे गगने हृष्टाव्यचरंश्च यथासुखम् । अयोगतश्चाप्यचरद्योगं निशि निशाचरः

ਉਹ ਸਭ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਮਨ ਕੀਤਾ ਤਿਵੇਂ ਵਿਚਰਦੇ ਰਹੇ। ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਾਚਰ ਵੀ, ਅਯੋਗ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ‘ਯੋਗ’ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 126

सग्रहः सह नक्षत्रैस्तारापतिररिंदम । विवर्णतां च भगवान्गतो दिवि दिवाकरः

ਗ੍ਰਹਾਂ ਅਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਪਤੀ ਸੋਮ—ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ—ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣਾ ਵਰਣ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 127

कृष्णः कबंधश्च तदा लक्ष्यते सुमहान्दिवि । असृजच्चासितां सूर्यो धूमवत्तां विभावसुः

ਤਦ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਾਲਾ, ਸਿਰ-ਰਹਿਤ ਕਬੰਧ ਦਿਸਿਆ। ਸੂਰਜ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਿਆਂ ਧੂੰਏਂ ਜਿਹੀ ਕਾਲੀ ਧੁੰਦ ਉਗਲ ਦਿੱਤੀ।

Verse 128

गगनस्थश्च भगवानभीक्ष्णं परिविष्यते । सप्तधूमनिभा घोराः सूर्यादि विसमुत्थिताः

ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਘੇਰ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਜੋਤੀਆਂ ਤੋਂ ਧੂੰਏਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸੱਤ ਭਿਆਨਕ ਆਕ੍ਰਿਤੀਆਂ ਉੱਠਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 129

सोमस्य गगनस्थस्य ग्रहास्तिष्ठंति शृंङ्गगाः । वामे च दक्षिणे चैव स्थितौ शुक्रबृहस्पती

ਜਦੋਂ ਗਗਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੋਮ ਦੇ ਸਿੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਥਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 130

शनैश्चरो लोहितांगो लोहितांगसमद्युतिः । समं समधिरोहंत सर्वे वै गगनेचराः

ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ ਲਾਲ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਲਾਲੀ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਗਗਨਚਾਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹ ਉੱਠੇ।

Verse 131

शृंगाणि शनकैर्घोरा युगांता वर्त्तन ग्रहाः । चंद्रमाश्च सनक्षत्रो ग्रहैः सह तमोनुदः

ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਉੱਠਣ ਲੱਗੇ; ਯੁਗਾਂਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਘੁਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਗ੍ਰਹਿ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੋਏ। ਚੰਦਰਮਾ ਵੀ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਗ੍ਰਹਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ।

Verse 132

चराचरविनाशाय रोहिणीं नाभ्यनंदत । गृहीतो राहुणा चन्द्र उल्काभिरभिहन्यते

ਚਰ ਅਤੇ ਅਚਰ ਸਭ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਰੋਹਿਣੀ ਨੇ ਆਨੰਦ ਨਾ ਕੀਤਾ। ਰਾਹੂ ਵੱਲੋਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਚੰਦਰਮਾ ਉਲਕਾਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 133

उल्काः प्रज्वलिताश्चंद्रे व्यचरंत यथासुखम् । देवानामधिपो देवः सोप्यवर्षत शोणितम्

ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਉਲਕਾਵਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਉਹ ਦੇਵ ਵੀ ਰਕਤ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 134

अपतद्गगनादुल्का विद्युद्रूपा महास्वना । अकाले च द्रुमास्सर्वे पुष्प्यंति च फलंति च

ਗਗਨ ਤੋਂ ਇਕ ਉਲਕਾ ਡਿੱਗੀ—ਬਿਜਲੀ-ਸਰੂਪ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਗਰਜ ਨਾਲ। ਅਤੇ ਬੇਮੌਸਮ ਹੀ ਸਭ ਦਰੱਖ਼ਤ ਫੁੱਲਣ ਲੱਗੇ ਤੇ ਫਲਣ ਲੱਗੇ।

Verse 135

लताश्च सफलाः सर्वा या आहुर्दैत्यनाशिकाः । फले फलान्यजायंत पुष्पे पुष्पं तथैव च

ਅਤੇ ਉਹ ਸਭ ਲਤਾਵਾਂ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਦੈਤ੍ਯ-ਨਾਸ਼ਿਕਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਗਈਆਂ। ਫਲ ਤੋਂ ਫਲ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ, ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਫੁੱਲ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠਦੇ ਰਹੇ।

Verse 136

उन्मीलंति निमीलंति हसंति प्ररुदंति च । विक्रोशंति च गंभीरं धूमायंते ज्वलंति च

ਉਹ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹਦੇ ਤੇ ਮੂੰਦਦੇ ਹਨ; ਹੱਸਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਂਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਚੀਖ ਪੁਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਧੂੰਆਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕਦੇ ਹਨ।

Verse 137

प्रतिमास्सर्वदेवानां कथयंत्यो महद्भयम् । आरण्यैः सह संसृष्टा ग्राम्याश्च मृगपक्षिणः

ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾਵਾਂ ਮਹਾਨ ਭਯ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ; ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵ ਪਾਲਤੂਆਂ ਨਾਲ ਰਲ ਮਿਲ ਗਏ—ਪਸ਼ੂ ਤੇ ਪੰਛੀ ਸਭ ਇਕਠੇ।

Verse 138

चुक्रुशुर्भैरवं तत्र मृगयुद्ध उपस्थिते । नद्यश्च प्रतिकूलानि वहंति कलुषोदकाः

ਉੱਥੇ, ਜਦੋਂ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਨੇੜੇ ਆਇਆ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚੀਖੇ; ਅਤੇ ਨਦੀਆਂ ਉਲਟੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, ਮੈਲਾ-ਕੁਚੈਲਾ ਜਲ ਲੈ ਕੇ।

Verse 139

न प्राकाशंत च दिशो रक्तरेणुसमाकुलाः । वानस्पत्या न पूज्यंते पूजनार्हाः कथंचन

ਲਾਲ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਨਾ ਸਨ। ਅਤੇ ਵਾਨਸਪਤਿ—ਜੋ ਪੂਜਨਯੋਗ ਸਨ—ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪੂਜੀਆਂ ਨਾ ਗਈਆਂ।

Verse 140

वायुवेगेन हन्यंते भज्यंते प्रणमंति च । तथा च सर्वभूतानां छाया न परिवर्त्तते

ਵਾਯੂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਸਤੂਆਂ ਟੱਕਰ ਖਾਂਦੀਆਂ, ਟੁੱਟਦੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਵਾਉਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਤਾਂ ਵੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲਦੀ ਨਹੀਂ।

Verse 141

अपरेण गते सूर्ये सलोकानां युगक्षये । तदा हिरण्यकशिपोर्दैत्यस्योपरिवेश्मनः

ਜਦ ਸੂਰਜ ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਢਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਯੁਗ ਦਾ ਅੰਤ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਹਲ ਉੱਤੇ (ਉਹ ਘਟਨਾ) ਵਾਪਰੀ।

Verse 142

भांडागारायुधागारे निविष्टमभवन्मधु । असुराणां विनाशाय सुराणां विजयाय च

ਮਧੁ ਭੰਡਾਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ—ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ।

Verse 143

दृश्यंते विविधोत्पाता घोराघोरनिदर्शनाः । एते चान्ये च बहवो घोररूपाः समुत्थिताः

ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸਦੇ ਹਨ—ਭਿਆਨਕ ਵੀ ਅਤੇ ਅਭਿਆਨਕ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸੰਕੇਤਾਂ ਵਿੱਚ। ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 144

दैत्येंद्रस्य विनाशाय दृश्यंते रणशंसिनः । मेदिन्यां कंपमानायां दैत्येंद्रेण महात्मनः

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੈਤ-ਪਤੀ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਧਰਤੀ ਆਪ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਈ।

Verse 145

महीधरा नागगणा निपेतुरमितौजसः । विषज्वालाकुलैर्वक्त्रैर्विमुंचंतो हुताशनम्

ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਨਾਗ-ਗਣ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਡਿੱਗ ਪਏ—ਵਿਸ਼ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮੂੰਹਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗ ਉਗਲਦੇ ਹੋਏ।

Verse 146

चतुःशीर्षाः पंचशीर्षाः सप्तशीर्षाश्च पन्नगाः । वासुकिस्तक्षकश्चैव कर्कोटकधनंजयौ

ਚਾਰ-ਸਿਰਾਂ, ਪੰਜ-ਸਿਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਤ-ਸਿਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਨਗ (ਨਾਗ) ਵੀ ਸਨ; ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਕੀ, ਤਕਸ਼ਕ, ਕర్కੋਟਕ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ।

Verse 147

एलामुखः कालियश्च महापद्मश्च वीर्यवान् । सहस्रशीर्षश्शुद्धांगो हेमतालध्वजः प्रभुः

ਏਲਾਮੁਖ, ਕਾਲਿਯ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਮਹਾਪਦਮ; ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼; ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੇਮਤਾਲਧਵਜ—ਇਹ ਨਾਮਧਾਰੀ ਸੱਤਾਵਾਂ ਹਨ।

Verse 148

शेषोनंतो महानागो ह्यप्रकंप्यश्च कंपिताः । दीप्यंतेंतर्जलस्थानि पृथिवीविवराणि वै

ਅਨੰਤ ਮਹਾਨਾਗ ਸ਼ੇਸ਼—ਆਪ ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—ਕੰਪਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਲਾਂ ਹੇਠਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਰਾਰਾਂ ਤੇ ਗੁਹਾਵਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦਿਪਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 149

सप्तदैत्येंद्रकोपेन कंपितानि समंततः । नानातेजोधराश्चापि पातालतलचारिणः

ਸੱਤ ਦੈਤ੍ਯ-ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੇ ਸਭ ਕੁਝ ਕੰਬ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ-ਤਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ, ਨਾਨਾ ਅਗਨੀ-ਤੇਜ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਵੀ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ।

Verse 150

पाताले सहसा क्षुब्धे दुष्प्रकंप्याः प्रकंपिताः । हिरण्यकशिपुर्दैत्यस्तदा संस्पृष्टवान्महीम्

ਜਦ ਪਾਤਾਲ ਅਚਾਨਕ ਖੌਲ ਉਠਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਡੋਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ ਉਹ ਵੀ ਕੰਬਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੈਤ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ।

Verse 151

संदष्टौष्ठपुटः क्रुद्धो वराह इव पूर्वजः । गंगा भागीरथी चैव कौशिकी सरयूरपि

ਉਹ ਪੂਰਵਜ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਹੋਠ ਭਿੰਚ ਕੇ ਵਰਾਹ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਗੰਗਾ, ਭਾਗੀਰਥੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ ਅਤੇ ਸਰਯੂ ਨਦੀਆਂ ਵੀ ਸਨ।

Verse 152

यमुना चाथ कावेरी कृष्णवेणी च निम्नगा । तुंगभद्रा महावेगा नदी गोदावरी तथा

ਯਮੁਨਾ, ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣਵੇਣੀ ਤੇ ਨਿਮਨਗਾ ਨਦੀ; ਮਹਾਵੇਗ ਵਾਲੀ ਤੁੰਗਭਦਰਾ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਵੀ।

Verse 153

चर्मण्वती च सिंधुश्च तथा नदनदीपतिः । मेलकप्रभवश्चैव शोणो मणिनिभोदकः

ਚਰਮਣਵਤੀ ਅਤੇ ਸਿੰਧੁ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਦੀਆਂ-ਨਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪਤੀ (ਮਹਾਨਦੀ); ਮੇਲਕ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਨਦੀ ਵੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੋਣ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਮਣੀਆਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 154

नर्मदा च शुभस्रोतास्तथा वेत्रवती नदी । गोमती गोकुलाकीर्णा तथा पूर्वा सरस्वती

ਨਰਮਦਾ, ਸ਼ੁਭਸ੍ਰੋਤਾ, ਅਤੇ ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ ਨਦੀ; ਗੋਮਤੀ ਜੋ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਸੇਬਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ।

Verse 155

महाकालमहीचैव तमसा पुष्पवाहिनी । जंबूद्वीपं रत्नवच्च सर्वरत्नोपशोभितम्

ਮਹਾਕਾਲ ਅਤੇ ਮਹੀ, ਅਤੇ ਤਮਸਾ—ਫੁੱਲ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਾਰਾ; ਅਤੇ ਜੰਬੂਦਵੀਪ, ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ, ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਮਣੀ-ਮਾਣਕਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 156

सुवर्णपुटकं चैव सुवर्णाकरमंडितम् । महानदश्च लौहित्यश्शैलः कांचनशोभितः

ਅਤੇ ਸੁਵਰਣਪੁਟਕ ਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ; ਮਹਾਨਦਾ ਨਾਮੀ ਮਹਾਨ ਨਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੌਹਿਤ੍ਯ ਪਹਾੜ ਸੋਨੇ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 157

पत्तनं कोशकाराणां कशं च रजताकरम् । मगधाश्च महाग्रामाः पुण्ड्रा उग्रास्तथैव च

ਰੇਸ਼ਮ ਦੇ ਕੋਸ਼ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਪੱਟਣ (ਨਗਰ) ਹੈ; ਅਤੇ ਕਸ਼ਾ ਵੀ—ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਖਾਣ; ਅਤੇ ਮਗਧਾਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਪਿੰਡ, ਤਥਾ ਪੁੰਡ੍ਰ ਅਤੇ ਉਗ੍ਰ ਵੀ ਹਨ।

Verse 158

स्रुघ्ना मल्ला विदेहाश्च मालवाः काशि कोसलाः । भवनं वैनतेयस्य दैत्येंद्रेणाभिकंपितम्

ਸ੍ਰੁਘਨਾ, ਮੱਲ, ਵਿਦੇਹ, ਮਾਲਵ, ਕਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਕੋਸਲ—ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੈਤ੍ਯਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਵੈਨਤੇਯ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਹਿਲ ਗਿਆ।

Verse 159

कैलासशिखराकारं यत्कृतं विश्वकर्मणा । रत्नतोयो महाभीमो लौहित्यो नाम सागरः

ਲੌਹਿਤ੍ਯ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਗਰ ਹੈ—ਕੈਲਾਸ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ ਆਕਾਰ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ; ਜਿਸ ਦੇ ਜਲ ਰਤਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਭਯਾਨਕ ਮਹਾਨ ਹੈ।

Verse 160

उदयश्च महाशैल उच्छ्रितः शतयोजनम् । सवर्णवेदिकः श्रीमान्मेघपंक्तिनिषेवितः

ਅਤੇ ਉਦਯ ਨਾਮ ਦਾ ਮਹਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਉੱਠਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸਮਾਨ ਰੰਗ ਦੀਆਂ ਵੇਦਿਕਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ।

Verse 161

भ्राजमानोर्कसदृशैर्जातरूपमयैर्द्रुमैः । सालैस्तालैस्तमालैश्च कर्णिकारैश्च पुष्पितैः

ਉਹ ਥਾਂ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਣ, ਸਾਲ, ਤਾਲ, ਤਮਾਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਕਰਣਿਕਾਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਉੱਥੇ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।

Verse 162

अयोमुखश्च विख्यातः सर्वतो धातुमंडितः । तमालवनगंधश्च पर्वतो मलयः शुभः

ਅਯੋਮੁਖ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਬਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਪਾਸੇ ਧਾਤੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮਲਯ ਪਰਬਤ ਤਮਾਲ ਦੇ ਵਣਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ ਹੈ।

Verse 163

सुराष्ट्राश्च सबाह्लीकाश्शूद्राभीरास्तथैव च । भोजाः पांड्याश्च वंगाश्च कलिंगास्ताम्रलिप्तकाः

ਉੱਥੇ ਸੁਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਲੋਕ, ਬਾਹਲੀਕਾਂ ਸਮੇਤ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਆਭੀਰ; ਭੋਜ, ਪਾਂਡ੍ਯ, ਵੰਗ, ਕਲਿੰਗ ਅਤੇ ਤਾਮ੍ਰਲਿਪਤ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਵੀ ਸਨ।

Verse 164

तथैव पौंड्राः शुभ्राश्च वामचूडास्सकेरलाः । क्षोभितास्तेन दैत्येन देवाश्चाप्सरसां गणाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੌਂਡ੍ਰ, ਸ਼ੁਭ੍ਰ, ਵਾਮਚੂਡ ਅਤੇ ਕੇਰਲ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ—ਉਸ ਦੈਤ ਵੱਲੋਂ ਸਭ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 165

अगस्त्यभवनं चैव यदगस्त्यकृतं पुरा । सिद्धचारणसंघैश्च विप्रकीर्णं मनोहरम्

ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੀ—ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਗਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਪ ਬਣਾਇਆ ਸੀ—ਮਨੋਹਰ ਸੀ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਤੇ ਚਾਰਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 166

विचित्रनानाविहगं सपुष्पितमहाद्रुमम् । जातरूपमयैः शृंगैरप्सरोगणसेवितम्

ਉਹ ਅਨੇਕ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਭਿੰਨ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਮਹਾਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੁਵਰਨ-ਮਯ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਸੀ।

Verse 167

गिरिः पुष्पितकश्चैव लक्ष्मीवान्प्रियदर्शनः । उत्थितः सागरं भित्वा विश्रामश्चंद्रसूर्ययोः

ਇੱਕ ਪਹਾੜ—ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ—ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 168

रराज स महाशृंगैर्गगनं विलिखन्निव । चंद्रसूर्यांशुसंकाशैः सागरांबुसमावृतैः

ਉਹ ਮਹਾਨ ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਨਾਲ ਐਸਾ ਚਮਕਿਆ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਖੁਰਚ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ; ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 169

विद्युत्त्वान्पर्वतः श्रीमानायतः शतयोजनम् । विद्युतां यत्र संपाता निपात्यंते नगोत्तमे

ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤ੍ਵਾਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਯੋਜਨ ਤੱਕ ਵਿਸਤਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਬਿਜਲੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਟਕਰਾਉਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 170

ऋषभः पर्वतश्चैव श्रीमानृषभसंस्थितः । कुंजरः पर्वतः श्रीमानगस्त्यस्य गृहं शुभम्

਋ਸ਼ਭ ਨਾਮ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪਹਾੜ ਹੈ, ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਜਿੱਥੇ ਋ਸ਼ਭ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹਨ। ਅਤੇ ਕੁੰਜ਼ਰ ਨਾਮ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪਹਾੜ ਅਗਸਤ੍ਯ ਮੁਨੀ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

Verse 171

विमलाख्या च दुर्द्धर्षा सर्पाणां मालती पुरी । तथा भोगवती चापि दैत्येंद्रेणाभिकंपिता

ਵਿਮਲਾਖਿਆ—ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ—ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਮਾਲਤੀ ਪੁਰੀ, ਅਤੇ ਭੋਗਵਤੀ ਵੀ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲੋਂ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।

Verse 172

महासेनगिरिश्चैव पारियात्रश्च पर्वतः । चक्रवांश्च गिरिश्रेष्ठो वाराहश्चैव पर्वतः

ਅਤੇ ਮਹਾਸੇਨ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਪਾਰਿਆਤ੍ਰ ਪਰਬਤ; ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਨ—ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਅਤੇ ਵਾਰਾਹ ਪਰਬਤ ਵੀ ਹਨ।

Verse 173

प्राग्ज्योतिषपुरं चापि जातरूपमयं शुभम् । यस्मिन्नुवास दुष्टात्मा नरको नाम दानवः

ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜ੍ਯੋਤਿਸ਼ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਨਗਰੀ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੋਨੇ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਦਾਨਵ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 174

मेघश्च पर्वतश्रेष्ठो मेघगंभीरनिस्स्वनः । षष्टिस्तत्र सहस्राणि पर्वतानां विशांपते

ਅਤੇ ਮੇਘ ਨਾਮ ਦਾ ਪਰਬਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੀ ਗੰਭੀਰ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਹਨ।

Verse 175

तरुणादित्यसंकाशो मेरुश्चैव महान्गिरिः । यक्षराक्षसगंधर्वैर्नित्यं सेवितकंदरः

ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਿਰਿ, ਨੌਜਵਾਨ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਖੱਡਾਂ ਨੂੰ ਯਕਸ਼ਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿੱਤ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 176

हेमगर्भो महासेनस्तथा मेघसखो गिरिः । कैलासश्चैव शैलेंद्रो दानवेंद्रेण कंपितः

ਹੇਮਗਰਭ, ਮਹਾਸੇਨ ਅਤੇ ਮੇਘਸਖਾ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ—ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਕੈਲਾਸ—ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਕੰਬਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 177

हेमपुष्करसञ्छन्नं तेन वैखानसं सरः । कंपितं मानसं चैव हंसकारंडवाकुलम्

ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵੈਖਾਨਸ ਸਰੋਵਰ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਸੀ, ਹਿਲ ਉਠਿਆ; ਅਤੇ ਮਾਨਸ ਸਰੋਵਰ ਵੀ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 178

त्रिशृंगः पर्वतश्रेष्ठः कुमारी च सरिद्वरा । तुषारचयसंच्छन्नो मंदरश्चापि पर्वतः

ਤ੍ਰਿਸ਼੍ਰਿੰਗ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਮਾਰੀ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਹੈ; ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਬਰਫ਼ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 179

उशीरबीजश्च गिरिर्भद्रप्रस्थस्तथाद्रिराट् । प्रजापतिगिरिश्चैव तथा पुष्करपर्वतः

ਉਸ਼ੀਰਬੀਜ ਪਹਾੜ, ਭਦ੍ਰਪ੍ਰਸਥ ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਰਾਟ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਗਿਰਿ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।

Verse 180

देवाभः पर्वतश्चैव तथा वै वालुकागिरिः । क्रौंचः सप्तर्षिशैलश्च धूम्रवर्णश्च पर्वतः

ਦੇਵਾਭ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਵਾਲੁਕਾਗਿਰਿ; ਕ੍ਰੌਂਚ, ਸਪਤ਋ਸ਼ਿ-ਸ਼ੈਲ, ਅਤੇ ਧੂਮ੍ਰਵਰਣ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਵੀ ਹਨ।

Verse 181

एते चान्ये च गिरयो देशा जनपदास्तथा । नद्यः ससागराः सर्वाः दानवेनाभिकंपिताः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਪਹਾੜ, ਦੇਸ਼ ਤੇ ਜਨਪਦ, ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਨਦੀਆਂ—ਦਾਨਵ ਦੇ ਪ੍ਰਕੰਪਨ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉੱਠੀਆਂ।

Verse 182

कपिलश्च महीपुत्रो व्याघ्रवांश्च प्रकंपितः । खेचराश्च निशापुत्राः पातालतलवासिनः

ਕਪਿਲ—ਧਰਤੀ-ਪੁੱਤਰ—ਅਤੇ ਵਿਆਘ੍ਰਵੰਸ਼ ਵੀ ਕੰਬ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਖੇਚਰ, ਨਿਸ਼ਾ-ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਪਾਤਾਲ-ਤਲ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਵੀ ਥਰਥਰਾ ਉੱਠੇ।

Verse 183

गणस्तथापरो रौद्रो मेघनामांकुशायुधः । ऊर्द्ध्वगो भीमवेगश्च सर्व एतेभिकंपिताः

ਇੱਕ ਹੋਰ ਗਣ ਵੀ—ਰੌਦ੍ਰ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧੀ—ਮੇਘ ਨਾਮ ਦਾ, ਅੰਕੁਸ਼ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਬਣਾਈ; ਅਤੇ ਊਰਧ੍ਵਗ ਤੇ ਭੀਮਵੇਗ—ਇਹ ਸਭ ਕੰਬਾਏ ਗਏ।

Verse 184

गदी शूली करालश्च हिरण्यकशिपुस्तथा । जीमूतघननिर्घोषो जीमूत इव वेगवान्

ਗਦਾ ਤੇ ਸ਼ੂਲ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਕਰਾਲ ਰੂਪ ਵਾਲਾ—ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵਰਗਾ—ਘਣੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੱਜ ਵਾਂਗ ਗਰਜਿਆ, ਬੱਦਲ ਜਿਹਾ ਹੀ ਤੇਜ਼।

Verse 185

देवारिर्दितिजो दृप्तो नृसिंहं समुपाद्रवत् । स तु तेन ततस्तीक्ष्णैर्मृगेंद्रेण महानखैः

ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਦਿਤਿਜ ਦਾਨਵ, ਅਹੰਕਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਨਰਸਿੰਹ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ; ਪਰ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਖੇ ਮਹਾਨ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿੱਢ ਸੁੱਟਿਆ।

Verse 186

तदोंकारसहायेन विदार्य निहतो युधि । मही च कालश्च शशीनभश्च ग्रहास्स सूर्याश्च दिशश्च सर्वाः

ਪਵਿੱਤਰ ਓਂਕਾਰ (ਓṁ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਛੇਦਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ; ਧਰਤੀ, ਕਾਲ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਆਕਾਸ਼, ਗ੍ਰਹਿ, ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਬ ਉਠੀਆਂ।

Verse 187

नद्यश्च शैलाश्च महार्णवाश्च गताः प्रसादं दितिपुत्रनाशात् । ततः प्रमुदिता देवा ऋषयश्च तपोधनाः

ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਨਾਸ ਨਾਲ ਨਦੀਆਂ, ਪਹਾੜ ਅਤੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ। ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਤਪ-ਧਨ ਰਿਸ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਲਾਸਿਤ ਹੋਏ।

Verse 188

तुष्टुवुर्नामभिर्दिव्यैरादिदेवं सनातनम् । यत्त्वया विधृतं देव नारसिंहमिदं वपुः

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਆਦਿ-ਦੇਵ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਇਹ ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 189

एतदेवार्चयिष्यंति परापरविदो जनाः । ब्रह्मोवाच । भवान्ब्रह्मा च रुद्रश्च महेंद्रो देवसत्तमः

ਜੋ ਲੋਕ ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇਸੇ ਦੀ ਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਨਗੇ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਹੋ—ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।”

Verse 190

भवान्कर्त्ता विकर्त्ता च लोकानां प्रभवोऽव्ययः । परां च सिद्धिं च परं च सत्वं परं रहस्यं परमं हविश्च

ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਵੀ ਹੋ ਅਤੇ ਵਿਕਰਤਾ ਵੀ; ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਉਤਪੱਤੀ-ਸਰੋਤ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ, ਪਰਮ ਸੱਤਵ, ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹਵਿ (ਯਜ੍ਞ-ਆਹੁਤੀ) ਹੋ।

Verse 191

परं च धर्मं परमं यशश्च त्वामाहुरग्र्यं परमं पुराणम् । परं च सत्यं परमं तपश्च परं पवित्रं परमं च मार्गं

ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਯਸ਼, ਸਭ ਤੋਂ ਅਗਰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁਰਾਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਸਤ੍ਯ, ਪਰਮ ਤਪ, ਮਹਾ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮਾਰਗ ਹੈਂ।

Verse 192

परं च यज्ञं परमं च होत्रं त्वामाहुरग्य्रं परमं पुराणम् । परं शरीरं परमं च ब्रह्म परं च योगं परमां च वाणीम्

ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਯਜ੍ਞ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੋਮ-ਅਰਪਣ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਾਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਤੂੰ ਪਰਮ ਸ਼ਰੀਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਯੋਗ ਅਤੇ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਵਾਣੀ ਹੈਂ।

Verse 193

परं रहस्यं परमां गतिं च त्वामाहुरग्य्रं परमं पुराणम् । एवमुक्त्वा तु भगवान्सर्वलोकपितामहः

ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਅਤੇ ਪਰਮ ਗਤੀ, ਅਗਰ ਅਤੇ ਪਰਮ ਪੁਰਾਣ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭਗਵਾਨ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ…

Verse 194

स्तुत्वा नारायणं देवं ब्रह्मलोकं गतः प्रभुः । ततो नदत्सु तूर्येषु नृत्यंतीष्वप्सरःसु च

ਨਾਰਾਇਣ ਦੇਵ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ। ਫਿਰ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਗੂੰਜਦੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿਚ ਅਤੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਦਿਆਂ, ਦ੍ਰਿਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 195

क्षीरोदस्योत्तरं कूलं जगाम हरिरीश्वरः । नारसिंहं वपुर्देवः स्थापयित्वा सुदीप्तिमान्

ਹਰੀ ਈਸ਼ਵਰ ਖੀਰ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਤਟ ਨੂੰ ਗਏ। ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਵ ਨੇ ਨਰਸਿੰਹ ਦਾ ਵਪੁ ਧਾਰ ਕੇ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਿਆ।

Verse 196

पौराणं रूपमास्थाय प्रययौ गरडध्वजः । अष्टचक्रेण यानेन भूतियुक्तेन भास्वता

ਪੁਰਾਣਿਕ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ; ਅੱਠ ਚੱਕਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਤੇਜਸਵੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਰਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਸੀ।

Verse 197

अव्यक्तप्रकृतिर्देवः स्वस्थानं गतवान्प्रभुः

ਅਵ੍ਯਕਤ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ-ਸਵਰੂਪ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂਦੇਵ ਆਪਣੇ ਹੀ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।