Adhyaya 41

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ च महाबलौ । सबलाः सानुगाश्चैव संनह्यन्त यथाक्रमम्

ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਆਦਿਤ੍ਯ, ਵਸੁ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਮਹਾਬਲੀ ਅਸ਼ਵਿਨੀ—ਆਪਣੀ ਸੈਨਾ ਤੇ ਸਹਚਰਾਂ ਸਮੇਤ—ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਧਾਰ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 2

पुरुहूतश्च पुरतो लोकपालः सहस्रदृक् । ग्रामणीः सर्वदेवानामारुरोह वरद्विपम्

ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਪੁਰੁਹੂਤ (ਇੰਦਰ), ਲੋਕਪਾਲ, ਹਜ਼ਾਰ-ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸੈਨਾਪਤੀ ਚਲਿਆ; ਉਹ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਉੱਤਮ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ।

Verse 3

सव्ये चास्य रथः पार्श्वे पक्षिप्रवरकेतनः । सुरारुचक्रचरणो हैमच्छत्रपरिष्कृतः

ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਦਾ ਰਥ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਾ ਧ੍ਵਜ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੀ; ਉਸ ਦੇ ਪਹੀਏ ਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੇਵ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹ ਸੁਵਰਨ ਛਤਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ।

Verse 4

देवगंधर्वयक्षौघैरनुयातः सहस्रशः । दीप्तिमद्भिश्च स्वर्गस्थैर्ब्रह्मर्षिभिरभिष्टुतः

ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਵ, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਯਕ੍ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਚਲੇ; ਅਤੇ ਸਵਰਗ-ਵਾਸੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 5

वज्रविस्फारितोद्भूतैर्विद्युदिंद्रायुधप्रभैः । युक्तं बलाहकगणैः पर्वतैरिव कामगैः

ਉਹ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਵਜ੍ਰ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ; ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲੇ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਾਂਗ ਗਤੀਸ਼ੀਲ।

Verse 6

यमारूढः स भगवान्पर्येति सकलं जगत् । हविर्दानेषु गायंति विप्रा मखमुखेस्थिताः

ਯਮ ਉੱਤੇ ਆਰੂੜ੍ਹ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਪੂਜਨੀਯ ਪ੍ਰਭੂ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਹਵਨ-ਦਾਨ ਵੇਲੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਮੁਖ ’ਤੇ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 7

स्वर्गसंग्रामयातेषु देवतूर्यनिनादिषु । सेंद्रं तमुपनृत्यंति शतशो ह्यप्सरोगणाः

ਜਦੋਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਯਾਤਰਾ ਚੱਲ ਪਈ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਉਠੀ, ਤਾਂ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਉਸ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਸਮੂਹ ਨੱਚਣ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 8

केतुना नागराजेन राजमानो यथा रविः । युक्तो हयसहस्रेण मनोमारुतरंहसा

ਨਾਗਰਾਜ ਕੇਤੂ ਦੇ ਧ੍ਵਜ ਨਾਲ ਉਹ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਹਜ਼ਾਰ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਅਤੇ ਪਵਨ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 9

सम्यग्रथवरो भाति युक्तो मातलिना तदा । कृत्स्नः परिवृतो मेरुर्भास्करस्येव तेजसा

ਤਦ ਮਾਤਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜੋਤੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉੱਤਮ ਰਥ-ਵਾਹਨੀ ਚਮਕ ਉਠੀ; ਉਸ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸਾਰਾ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਹਕਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।

Verse 10

यमस्तु दंडमुद्यम्य कालयुक्तं च मुद्गरं । तस्थौ सुरगणानीके दैत्यानां चैव दर्शयन्

ਪਰ ਯਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੰਡ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਕਾਲ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮੁਦਗਰ ਵੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਦੇਵ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 11

चतुर्भिः सागरैर्युक्तो लेलिहानैश्च पन्नगैः । शंखमुक्तांगदधरो बिभ्रत्तोयमयं वपुः

ਚਾਰ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਜਲ ਨੂੰ ਚਾਟਣ ਵਾਲੇ ਨਾਗਾਂ ਸਮੇਤ; ਸ਼ੰਖ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦ ਧਾਰੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਜਲ-ਮਯ ਦੇਹ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

कालपाशान्समाविध्य हयैः शशिकरोपमैः । वाय्वीरितजलाकारैः कुर्वन्लीलाः सहस्रशः

ਚੰਦ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਪਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਾਲ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਹੰਕਾਰੇ ਜਲ-ਆਕਾਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਕੀਤੀਆਂ।

Verse 13

पांडुरोद्धूतवसनः प्रवालरुचिरांगदः । मणिश्यामोत्तमवपुर्हारकेणार्चितोदरः

ਉਸ ਨੇ ਫਿੱਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ; ਉਸ ਦੇ ਬਾਜੂਬੰਦ ਪ੍ਰਵਾਲ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਦਮਕਦੇ ਸਨ। ਨੀਲਮ-ਮਣੀ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ ਉੱਤਮ ਵਪੁ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਮਰ ਸੁੰਦਰ ਹਾਰ ਨਾਲ ਸਜੀ ਸੀ।

Verse 14

वरुणः पाशधृङ्मध्ये देवानीकस्य तस्थिवान् । युद्धवेलामभिलषन्भिन्नवेल इवार्णवः

ਪਾਸ ਧਾਰੇ ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਸੀ; ਯੁੱਧ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨੂੰ ਲਲਚਾਂਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਤਟ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਛਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

यक्षराक्षससैन्येन गुह्यकानां गणैरपि । युक्तश्च शंखपद्माभ्यां निधीनामधिपः प्रभुः

ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਗੁਹ੍ਯਕਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਯੁਕਤ; ਨਿਧੀਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਪਦਮ—ਦੋ ਨਿਧਿ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸੰਗਤ ਸੀ।

Verse 16

राजराजेश्वरःश्रीमान्गदापाणिरदृश्यत । विमानयोधी धनदो विमाने पुष्पके स्थितः

ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਗਦਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਧਨਦਾਤਾ ਕੁਬੇਰ, ਵਿਮਾਨ-ਯੋਧਾ, ਪੁਸ਼ਪਕ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆਸੀਨ ਸੀ।

Verse 17

स राजराजः शुशुभे यक्षेशो नरवाहनः । पूर्वपक्षे सहस्राक्षः पितृराजश्च दक्षिणे

ਉਹ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ—ਯਕਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਕੁਬੇਰ, ਮਨੁੱਖ-ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ। ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਪਿਤ੍ਰਰਾਜ ਯਮ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 18

वरुणः पश्चिमे पक्ष उत्तरे नरवाहनः । चतुःपक्षाश्च चत्त्वारो लोकपाला महाबलाः

ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਵਰੁਣ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਨਰਵਾਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਮਹਾਬਲੀ ਲੋਕਪਾਲ ਖੜੇ ਸਨ।

Verse 19

आत्मदिक्षुचरंतश्चतस्यदेवबलस्यते । सूर्यः सप्ताश्वयुक्तेन रथेनानिलगामिना

ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਬਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਸੂਰਜ ਸੱਤ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਹਵਾ ਵਰਗੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 20

श्रिया जाज्वल्यमानेन दीप्यमानैश्च रश्मिभिः । उदयास्तमयौ चक्रे मेरुपर्यन्तगामिना

ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਜਾਜਵਲ੍ਯਮਾਨ ਅਤੇ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿਪ੍ਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸੂਰਜ ਉਦੇਅ ਤੇ ਅਸਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਰਚਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਤੱਕ ਗਤੀ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 21

त्रिदिव द्वारचक्रेण तपसा लोकमव्ययम् । सहस्ररश्मियुक्तेन भ्राजमानेन तेजसा

ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਸੁਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਸਮਾਨ ਉਪਾਯ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ।

Verse 22

चचार मध्ये देवानां द्वादशात्मा दिवाकरः । सोमः श्वेतहयो भाति स्यंदने शीतरश्मिमान्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼-ਸਵਰੂਪ ਦਿਵਾਕਰ ਸੂਰਜ ਗਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ—ਸ਼ੀਤਲ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ—ਸਫੈਦ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁਤੇ ਰਥ ਵਿਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 23

हिमतोयप्रपूर्णाभिर्भाभिराह्लादयञ्जगत् । तमृक्षयोगानुगतं शिशिरांशुं द्विजेश्वरम्

ਹਿਮ-ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਾਂਤੀਆਂ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਨਕਸ਼ਤਰ-ਮੰਡਲਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੀਤਲ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦਾ ਇਸ਼ਵਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ।

Verse 24

शशच्छायांकिततनुं नैशस्य तमसः क्षयम् । ज्योतिषामीश्वरं व्योम्नि रसदं प्रभुमव्ययम्

ਜਿਸ ਦਾ ਤਨ ਚੰਦ੍ਰ-ਛਾਇਆ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ਵਰ—ਰਸ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਭੂ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਸਰਵਸਵਾਮੀ।

Verse 25

ओषधीनां पवित्राणां निधानममृतस्य च । जगतः परमं भागं सौम्यं सर्वमयं रसम्

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹੈ; ਜਗਤ ਦਾ ਪਰਮ, ਸੁਮਧੁਰ ਅੰਸ਼—ਸਭ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ ਜੀਵਨ-ਰਸ।

Verse 26

ददृशुर्दानवाः सोमं हिमप्रहरणं स्थितम् । यः प्राणः सर्वभूतानां पंचधा भिद्यते नृषु

ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਹਿਮ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਬਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜਾ ਸੀ। ਉਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

सप्तस्कंधगतो लोकांस्त्रीन्दधार चकार च । यमाहुरग्निकर्त्तारं सर्वप्रभवमीश्वरम्

ਸੱਤ ਸਕੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਵੀ ਅਤੇ ਰਚਿਆ ਵੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਨੀ ਦਾ ਕਰਤਾ, ਪ੍ਰਭੂ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਮੂਲ-ਉਤਪੱਤਿ ਈਸ਼ਵਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 28

सप्तस्वरगता यस्य योनिर्गीर्भिरुदीर्यते । यं वदंति चलं भूतं यं वदंत्यशरीरिणम्

ਜਿਸ ਦੀ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀਆਂ ਸੱਤ ਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਪਤ ਕਹਿ ਕੇ ਉਚਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਹ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਭੂਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 29

यमाहुराकाशगमं शीघ्रगं शब्दयोनिजम् । स वायुः सर्वभूतायुरुद्धतः स्वेन तेजसा

ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਯੁ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮੀ, ਸ਼ਬਦ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ। ਉਹੀ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਆਯੁ-ਪ੍ਰਾਣ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ।

Verse 30

ववौ प्रव्यथयन्दैत्यान्प्रतिलोमं सतोयदः । मारुतो देवगंधर्वैर्विद्याधरगणैः सह

ਤਦ ਮਾਰੁਤ ਉਲਟੀ ਧਾਰ ਵਾਂਗ ਵਗਿਆ, ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪੀੜ੍ਹਦਾ ਹੋਇਆ—ਦੇਵਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 31

चिक्रीड रश्मिभिश्शुभ्रैर्निर्मुक्तैरिव पन्नगैः । सृजंतः सर्पपतयस्तीव्रं रोषमयं विषम्

ਉਹ ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਐਸੇ ਖੇਡਦੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਛੁੱਟੇ ਹੋਏ ਨਾਗ ਹੋਣ; ਅਤੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ, ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਗਲਿਆ, ਤਾਂ ਕ੍ਰੋਧ-ਜਨਿਤ ਤੀਖਾ ਵਿਸ਼ ਛੱਡਿਆ।

Verse 32

शरभूता विलग्नाश्च चेरुर्व्यात्तानना दिवि । पर्वताश्च शिलाशृंगैः शतशाखैश्च पादपैः

ਸ਼ਰਭਾਂ ਵਾਂਗ ਚਿਮਟੇ ਹੋਏ, ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹੇ ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰੇ; ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ—ਪੱਥਰੀਲੇ ਚੋਟਿਆਂ ਅਤੇ ਸੌ-ਸ਼ਾਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ—ਹਿਲ ਪਏ।

Verse 33

उपतस्थुः सुरगणान्प्रहर्तुं दानवं बलम् । यः स देवो हृषीकेशः पद्मनाभस्त्रिविक्रमः

ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੇਵਗਣਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਸੀ। ਪਰ ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ—ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪਦਮਨਾਭ, ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ—ਸਰਵੋਚ ਦੇਵਤਾ ਹੈ ਜੋ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।

Verse 34

युगांते कृष्णवर्त्मा च विश्वस्य जगतः प्रभुः । सर्वयोनिः समधुहा हव्यभुक्क्रतुसंस्थितः

ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ, ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ—ਜਿਸ ਦਾ ਮਾਰਗ ਗੂੜ੍ਹਾ ਹੈ—ਸਭ ਯੋਨੀਆਂ ਦਾ ਮੂਲ, ਸਾਰ-ਰਸ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਾਹਕ, ਹਵਿ ਦਾ ਭੋਗਤਾ ਅਤੇ ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 35

भूम्यम्बुव्योमभूतात्मा श्यामः शांतिकरोरिहा । अविघ्नममरादीनां चक्रे चक्रगदाधरः

ਉਹ ਸ਼ਿਆਮ ਵਰਣ ਪ੍ਰਭੂ—ਜਿਸ ਦਾ ਆਤਮਾ ਧਰਤੀ, ਜਲ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਦਾ ਤੱਤ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾਤਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਅਮਰਾਂ ਆਦਿ ਲਈ ਸਭ ਵਿਘਨ ਦੂਰ ਕਰ ਗਿਆ; ਉਹ ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 36

सव्येनालभ्य महतीं सर्वायुधविनाशिनीं । करेण कालीं वपुषा शत्रुकालप्रदां गदां

ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਗਦਾ—ਸਭ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਕਾਲੀ ਵਰਣ ਦੀ, ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਕਰ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਲਈ।

Verse 37

शेषैर्भुजैः प्रदीप्ताभैर्भुजगारिध्वजः प्रभुः । दधारायुधजालानि शार्ङ्गादीनि महाबलः

ਬਾਕੀ ਭੁਜਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਸਨ, ਸਰਪ-ਧ੍ਵਜ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਮਹਾਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਜਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 38

स कश्यपस्यात्मभवं द्विजं भुजगभोजनम् । भुजगेंद्रेण वदने निविष्टेन विराजितम्

ਉਹ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਆਤਮਜ ਦ੍ਵਿਜ ਸੀ, ਸਰਪਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਨਾਗਰਾਜ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਦਿਪਤਿਮਾਨ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 39

अमृतारंभसंयुक्तं मंदराद्रिमिवोच्छितम् । देवासुरविमर्देषु बहुशो दृष्टविक्रमम्

ਅਮ੍ਰਿਤ ਮਥਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਮੰਦਰਾਚਲ ਵਾਂਗ ਉੱਚਾ ਉਠਿਆ ਹੋਇਆ; ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸੰਘਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਬਾਰੰਬਾਰ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 40

महेंद्रेणामृतस्यार्थे वज्रेण कृतलक्षणम् । विचित्रपत्रवसनं धातुमंतमिवाचलम्

ਅਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਮਹੇਂਦ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਪੱਤ੍ਰ-ਸਮਾਨ ਰੰਗਾਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ, ਧਾਤੂ-ਸੰਪੰਨ ਅਚਲ ਪਹਾੜ ਵਾਂਗ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 41

स्फीतक्रोधावलंबेन शीतांशुसमतेजसा । भोगिभोगावसक्तेन मणिरत्नेन भास्वता

ਉੱਭਰਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ, ਚੰਦਰਮਾ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ; ਸੱਪ ਦੇ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਲਪਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਚਮਕਦੇ ਮਣਿ-ਰਤਨ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 42

पक्षाभ्यां चारुपत्राभ्यामावृतं दिवि लीलया । युगांते सेंद्रचापाभ्यां तोयदाभ्यामिवांबरम्

ਸੁੰਦਰ ਪੱਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ; ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਅੰਬਰ ਇਉਂ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ ਦੋ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਲਪੇਟ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 43

नीललोहितपीताभिः पताकाभिरलंकृतम् । अरुणावरजं श्रीमानारुह्य समरे प्रभुः

ਨੀਲੇ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ—ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ—ਅਰੁਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 44

सुवर्णवर्णवपुषं सुपर्णं खेचरोत्तमम् । तमन्वयुः सुरगणा मुनयश्च समाहिताः

ਦੇਵਗਣ ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਸੰਯਮ ਵਾਲੇ ਮੁਨੀ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ—ਸੁਵਰਨ ਵਰਣ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਪੰਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼-ਗਾਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ।

Verse 45

गीर्भिः परममंत्राभिस्तुष्टुवुश्च गदाधरम् । तद्वैश्रवणसंश्लिष्टं वैवस्वतपुरःसरम्

ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਗਦਾਧਰ (ਵਿਸ਼ਨੁ) ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ—ਵੈਸ਼੍ਰਵਣ (ਕੁਬੇਰ) ਨਾਲ ਸੰਗਤ, ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ।

Verse 46

वारिराजपरिक्षिप्तं देवराजविराजितम् । पवनाबद्धनिर्घोषं संप्रदीप्त हुताशनम्

ਰਾਜਸੀ ਜਲਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ; ਪਵਨ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਠੇ ਗੱਜਣ ਵਰਗੇ ਨਾਦ ਨਾਲ—ਅਗਨੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋ ਉਠੀ।

Verse 47

विष्णोर्जिष्णोः सहिष्णोश्च भ्राजिष्णोस्तेजसावृतम् । बलं बलवदुद्रिक्ते युद्धाय समवर्तत

ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ—ਜਿਸ਼ਣੂ (ਵਿਜੇਤਾ), ਸਹਿਸ਼ਣੂ (ਧੀਰਜਵਾਨ), ਭ੍ਰਾਜਿਸ਼ਣੂ (ਦੀਪਤਿਮਾਨ)—ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਛਾਂਹ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਮਹਾਬਲਤਾ ਉੱਭਰੀ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਈ।

Verse 48

स्वस्त्यस्तु देवेभ्य इति बृहस्पतिरभाषत । स्वस्त्यस्तु दैत्येभ्य इति उशना वाक्यमाददे

ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।” ਅਤੇ ਉਸ਼ਨਾ (ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਚਾਰ੍ਯ) ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਦੈਤਿਆਂ ਲਈ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ।”

Verse 49

ताभ्यां बलाभ्यां संजज्ञे तुमुलो विग्रहस्तथा । सुराणामसुराणां च परस्परजयैषिणाम्

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਬਲਾਂ ਤੋਂ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ, ਕੋਲਾਹਲ-ਭਰਿਆ ਸੰਘਰਸ਼ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ—ਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ—ਜੋ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ।

Verse 50

दानवा दैवतैः सार्द्धं नानाप्रहरणोद्यमाः । समीयुर्युध्यमाना वै पर्वता इव पर्वतैः

ਦਾਨਵ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾਏ—ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 51

तत्सुरासुरसंयुक्तं युद्धमत्यद्भुतं बभौ । धर्माधर्मसमायुक्तं दर्पेण विनयेन च

ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਯੁੱਧ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਦਿਸਿਆ; ਧਰਮ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ, ਅਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 52

ततो हयैः प्रजवितैर्वारणैश्च प्रचोदितैः । उत्पतद्भिश्च गगने सासिहस्तैः समंततः

ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਾਏ ਘੋੜਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕੇ ਹਾਥੀਆਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥੀਂ ਯੋਧੇ ਗਗਨ ਵੱਲ ਉੱਛਲਦੇ ਹੋਏ—ਯੁੱਧ ਚੌਫੇਰ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

Verse 53

क्षिप्यमाणैश्च मुसलैः संपतद्भिश्च सायकैः । चापैर्विस्फार्यमाणैश्च पात्यमानैः सुदारुणैः

ਗੁਰਜ਼ ਸੁੱਟੇ ਜਾਂਦੇ, ਤੀਰ ਝੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਦੇ, ਧਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਟੰਕਾਰ ਤੇ ਖਿੱਚ, ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੇ ਵੱਜਣ ਨਾਲ—ਯੁੱਧ ਹੋਰ ਵੀ ਤੀਖਾ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 54

तद्युद्धमभवद्घोरं देवदानवसंकुलम् । जगतस्त्रासजननं युगसंवर्तकोपमम्

ਉਹ ਯੁੱਧ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨਾਲ ਠਸਿਆ ਹੋਇਆ; ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਯੁੱਗ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਲੈ-ਕ੍ਰੋਧ ਵਰਗਾ।

Verse 55

स्वहस्तमुक्तैः परिघैर्मुद्गरैश्चैव पर्वतैः । दानवास्समरे जघ्नुर्देवानिंद्रपुरोगमान्

ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਸੁੱਟੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘਾਂ, ਮੁਦਗਰਾਂ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ—ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 56

ते वध्यमाना बलिभिर्दानवैर्जितकाशिभिः । विषण्णवदना देवा जग्मुरार्तिं परां मृधे

ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਬਲਵਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਿਰਾਸ਼ ਮੁਖ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਪਰਮ ਆਰਤੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।

Verse 57

ते चास्त्रशूलमथिताः परिघैर्भिन्नमस्तकाः । भिन्नोरस्का दितिसुतैः स्रवद्रक्ता रणे बहु

ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਾਂ ਨਾਲ ਝੰਝੋੜੇ ਹੋਏ, ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘਾਂ ਨਾਲ ਸਿਰ ਚਿਰੇ ਹੋਏ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਛਾਤੀਆਂ ਫਾੜੀਆਂ ਗਈਆਂ; ਰਣ ਵਿਚ ਉਹ ਬਹੁਤ ਰਕਤ ਵਗਾਉਂਦੇ ਰਹੇ।

Verse 58

सूदिताः शरजालैश्च निर्यत्नाश्च शरैः कृताः । प्रविष्टा दानवीं मायां न शेकुस्ते विचेष्टितम्

ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਤੜਪਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਯ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਉਹ ਦਾਨਵੀ ਮਾਇਆ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਪਰ ਉਹ ਕੋਈ ਚੇਸ਼ਟਾ ਜਾਂ ਗਤੀ ਨਾ ਕਰ ਸਕੇ।

Verse 59

उत्तंभितमिवाभाति निष्प्राण सदृशाकृति । बलं सुराणामसुरैर्निष्प्रयत्नायुधं कृतम्

ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਾਣ ਜਿਹੀ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ, ਜਿਵੇਂ ਟਿਕਾ ਕੇ ਖੜੀ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਦਿਸਣ ਲੱਗੀ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਬਿਨਾ ਜਤਨ ਹੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।

Verse 60

दैत्यचापच्युतान्घोरांश्छित्वा वज्रेण तान्शरान् । शक्रो दैत्यबलं घोरं विवेश बहुलोचनः

ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟੇ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਾਣ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਕੱਟ ਕੇ, ਬਹੁ-ਨੇਤ੍ਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਸੈਨਾ ਵਿਚ ਘੁੱਸ ਪਿਆ।

Verse 61

स दैत्यप्रमुखान्सर्वान्हत्वा दैत्यबलं महत् । तामसेनास्त्रजालेन तमोभूतमथाकरोत्

ਉਸ ਨੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਸਭ ਅਗੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਘਾਰ ਕੇ, ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਮਹਾਬਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਤਾਮਸ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘੋਰ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਦਿੱਤਾ।

Verse 62

तेऽन्योन्यं नान्वबुध्यंत दैत्यानां वाहनानि च । घोरेण तमसाविष्टाः पुरुहूतस्य तेजसा

ਪੁਰੁਹੂਤ (ਇੰਦਰ) ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਭਿਆਨਕ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣ ਸਕੇ, ਨਾ ਹੀ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ।

Verse 63

मायापाशैर्विमुक्तास्तु यत्नवंतः सुरोत्तमाः । शिरांसि दैत्यसंघानां तमोभूतान्यपातयन्

ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਯਤਨਸ਼ੀਲ ਦੇਵੋਤਮਾਂ ਨੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਦੈਤ-ਸੰਘਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਡਿਗਾ ਦਿੱਤੇ।

Verse 64

अपध्वस्ता विसंज्ञाश्च तमसा नीलवर्चसा । पेतुस्ते दानवास्सद्यश्छिन्नपक्षा इवाद्रयः

ਨੀਲੇ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲੇ ਉਸ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਕੁਚਲੇ ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਦਾਨਵ ਤੁਰੰਤ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਜਿਵੇਂ ਪਰ ਕੱਟੇ ਪਹਾੜ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।

Verse 65

तत्राभिभूतदैत्यैंद्रमंधकारमिवांतरं । दानवं देहसदनं तमोभूतमिवाभवत्

ਉੱਥੇ ਜਦੋਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਦਬਾ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਅੰਤਰਾਕਾਸ਼ ਮਾਨੋ ਅੰਧਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਦਾ ਦੇਹ-ਸਦਨ ਜਿਵੇਂ ਆਪ ਹੀ ਤਮ ਬਣ ਗਿਆ।

Verse 66

तथाऽसृजन्महामायां मयस्तां तामसीं दहन् । युगांतोद्योतजननीं सृष्टा मौर्वेण वह्निना

ਤਦ ਮਾਇਆ ਨੇ ਮਹਾਮਾਇਆ ਨੂੰ ਰਚਿਆ; ਅਤੇ ਮੂਰਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਤਾਮਸੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਜ੍ਵਾਲਾ-ਜਨਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।

Verse 67

स ददाह च तां शाक्रीं माया मयविकल्पिता । दैत्याश्चादित्यवपुषा सद्य उत्तस्थुराहवे

ਉਸ ਨੇ ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ ਘੜੀ ਹੋਈ ਉਸ ਸ਼ਾਕ੍ਰੀ—ਇੰਦਰ-ਸਮਾਨ ਭ੍ਰਮ-ਮੂਰਤੀ—ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਆਦਿਤਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਯੁੱਧ ਲਈ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 68

मायां मौर्वीं समासाद्य दह्यमाना दिवौकसः । भेजिरे चंद्रविषयं शीतांशुसलिलह्रदम्

ਜਦ ਦੇਵਤਾ ਤਪਤ ਹੋ ਕੇ ਮੌਰਵੀ ਨਾਮੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਚੰਦ੍ਰ-ਲੋਕ ਵੱਲ ਦੌੜੇ—ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੂ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਠੰਢਾ ਸਰੋਵਰ।

Verse 69

ते दह्यमाना और्वेण वह्निना नष्टचेतसः । शशंसुर्वज्रिणं देवाः संतप्ताः शरणैषिणः

ਔਰਵ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਸੜਦੇ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਸੰਤਾਪਤ ਤੇ ਸ਼ਰਨ-ਖੋਜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ ਇੰਦਰ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ।

Verse 70

संतप्ते मायया सैन्ये हन्यमाने च दानवैः । चोदितो देवराजेन वरुणो वाक्यमब्रवीत्

ਜਦ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਸੰਤਪਤ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 71

पुरा ब्रह्मर्षिजः शक्र तपस्तेपे सुदारुणम् । उर्वः स पूर्वं तेजस्वी सदृशो ब्रह्मणो गुणैः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਇੱਕ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਅਤਿ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਉਰਵ ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਸੀ।

Verse 72

तं तपंतमिवादित्यं तपसा जगदव्ययं । उपतस्थुर्मुनिगणा देवा देवर्षिभिः सह

ਉਹ ਤਪ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਤਪੱਸਿਆ-ਬਲ ਨਾਲ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਆ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਖੜੇ ਹੋਏ।

Verse 73

हिरण्यकशिपुश्चैव दानवो दानवेश्वरः । ॠषिं विज्ञापयामास पुरा परमतेजसम्

ਅਤੇ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਵੀ—ਦਾਨਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਦਾਨਵ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਪਰਮ ਤੇਜਸਵੀ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ੀ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ।

Verse 74

ऊचुर्ब्रह्मर्षयस्ते तु वचनं धर्मसंहितम् । ॠषिवंशेषु भगवंश्छिन्नमूलमिदं कुलं

ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਧਰਮ-ਸੰਮਤ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਭਗਵਨ! ਰਿਸ਼ੀ-ਵੰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੁਲ ਮੂਲੋਂ ਹੀ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 75

एकस्त्वमनपत्यश्च गोत्रा याऽन्यो न विद्यते । कौमारं व्रतमास्थाय क्लेशमेवानुवर्तसे

ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੌਮਾਰ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦਾ ਵ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਕੇਵਲ ਕਲੇਸ਼ ਹੀ ਸਹਿੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈਂ।

Verse 76

बहूनि विप्रगोत्राणि मुनीनां भावितात्मनाम् । एकदेहानि तिष्ठंति विविक्तानि विना प्रजाः

ਅਨੇਕਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਗੋਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਮੁਨੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਸੰਯਮਿਤ ਹੈ, ਇਕ-ਦੇਹੀ (ਇਕਾਂਤ) ਸਮੁਦਾਇ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਵਿਵਿਕਤ ਵਸਦੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 77

एवंभूतेषु सर्वेषु पुत्रैर्मे नास्ति कारणम् । भवांश्च तापसश्रेष्ठः प्रजापति समद्युतिः

ਜਦ ਮੇਰੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਜਾਂ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ—ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੋ, ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 78

तत्प्रवर्तस्व वंशाय वर्धयात्मानमात्मना । समाधत्स्वोर्जितं तेजो द्वितीयां कुरु वै तनुं

ਇਸ ਲਈ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਧਾਰਾ ਚਲਾਓ; ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਧਾਓ। ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਬਲ ਤੇਜ ਨੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ, ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਦੂਜਾ ਸ਼ਰੀਰ ਰਚੋ।

Verse 79

स एवमुक्तो मुनिभिर्मुनिर्मनसि ताडितः । जगर्ह तानृषिगणान्वचनं चेदमब्रवीत्

ਮੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਉਹ ਮੁਨੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਝਟਕਿਆ ਗਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਉਸ ਸਭਾ ਨੂੰ ਡਾਂਟਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 80

यथा हि विहितो धर्मो मुनीनां शाश्वतः पुरा । आर्षं हि केवलं कर्म वन्यमूलफलाशिनः

ਕਿਉਂਕਿ ਮੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਰਮ ਕੇਵਲ ਆਰਸ਼ ਮਾਰਗ ਹੈ—ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਫਲ ਹੀ ਭੋਜਨ।

Verse 81

ब्रह्मयोनौ प्रसूतस्य ब्राह्मणस्यात्मवर्तिनः । ब्रह्मचर्यं सुचरितं ब्रह्माणमपि चालयेत्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਯੋਨੀ-ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਜਨਮੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਸੁਚਰਿਤ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ-ਵ੍ਰਤ ਐਸਾ ਪ੍ਰਭਾਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਭੀ ਚਲਾਇਮਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ।

Verse 82

जनानां वृत्तयस्तिस्रो ये गृहाश्रमवासिनः । अस्माकं च वने वृत्तिर्वनाश्रमनिवासिनां

ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਢੰਗ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਅਸੀਂ, ਜੋ ਵਨਾਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸੀ ਹਾਂ, ਸਾਡੀ ਜੀਵਿਕਾ ਤਾਂ ਵਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।

Verse 83

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च दंतोलूखलिनस्तथा । अश्मकुट्टादयो यत्र पंचाग्नितपसश्च ये

ਕਈ ਤਪਸਵੀ ਕੇਵਲ ਜਲ ਆਹਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕਈ ਵਾਯੂ ਆਹਾਰ; ਕੁਝ ਦੰਦਾਂ ਨੂੰ ਓਖਲੀ ਬਣਾ ਕੇ ਕਠੋਰ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ ਕੁੱਟ ਕੇ ਆਹਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਕਈ ਪੰਜਾਗਨੀ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 84

एते तपसि तिष्ठंतो व्रतैरपि सुदुश्चरैः । ब्रह्मचर्यं पुरस्कृत्य प्रार्थयंति परां गतिम्

ਇਹ ਸਭ ਤਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਨੂੰ ਅਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 85

ब्रह्मचर्याद्ब्रह्मणस्य ब्राह्मणत्वं विधीयते । एवमाहुः परे लोके ब्राह्मचर्यविदो जनाः

ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤਵ ਨਿਯਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਸੱਚੇ ਜਾਣਕਾਰ ਲੋਕ ਇਉਂ ਹੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।

Verse 86

ब्रह्मचर्ये स्थितो धर्मो ब्रह्मचर्ये स्थितं तपः । ये स्थिता ब्रह्मचर्ये तु ब्राह्मणा दिवि ते स्थिताः

ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਟਿਕਿਆ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀ ਤਪ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 87

नास्ति योगं विना सिद्धिर्नास्ति योगं विना यशः । नास्ति लोके यशोमूलं ब्रह्मचर्यात्परंतपः

ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਾ ਸਿੱਧੀ ਹੈ, ਨਾ ਯਸ਼। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੱਚੇ ਯਸ਼ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਦਾਹਕ!

Verse 88

यो निगृह्येंद्रियग्रामं भूतग्रामं च पंचकम् । ब्रह्मचर्यं समाधत्ते किमतः परमं तपः

ਜੋ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਧਾਰੇ—ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਤਪ ਕਿਹੜਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 89

अयोगकेशधरणमसंकल्प व्रत क्रिया । अब्रह्मचर्या चर्या च त्रयं स्याद्दंभसंज्ञितं

ਯੋਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜਟਾ ਧਾਰਨਾ, ਸੱਚੇ ਸੰਕਲਪ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵਰਤ ਤੇ ਕਰਮਕਾਂਡ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ-ਭੰਗ ਵਾਲਾ ਆਚਰਨ—ਇਹ ਤਿੰਨੋ ‘ਦੰਭ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 90

क्व दाराः क्व च संयोगः क्व च भावविपर्ययः । नन्वियं ब्रह्मणा सृष्टा मनसा मानसी प्रजा

ਕਿੱਥੇ ਪਤਨੀਆਂ, ਕਿੱਥੇ ਸੰਯੋਗ? ਕਿੱਥੇ ਭਾਵਾਂ ਦਾ ਉਲਟਾਅ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਨਾਲ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਮਨੋਜ ਪ੍ਰਜਾ ਹੈ।

Verse 91

यद्यस्ति तपसो वीर्यं युष्माकं विजितात्मनाम् । सृजध्वं मानसान्पुत्रान्प्राजापत्येन कर्मणा

ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਜਿੱਤੇ-ਜਿਤਾਏ ਆਤਮ-ਸੰਯਮੀ ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਪ ਦਾ ਤੇਜ ਸੱਚਮੁੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ-ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੋਂ-ਜਨਮੇ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰਿਜੋ।

Verse 92

मनसा निर्मिता योनिराधातव्या तपस्विभिः । नो दारयोगं बीजं च व्रतमुक्तं तपस्विनां

ਤਪੱਸਵੀਆਂ ਲਈ ਜੋ ‘ਗਰਭ’ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਰਚਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਤਪ-ਵ੍ਰਤ ਧਾਰਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਨਾਂ ਪਤਨੀ-ਸੰਗ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਬੀਜ-ਉਤਪੱਤੀ ਨੂੰ ਵ੍ਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 93

यदिदं लुप्तधर्माख्यं युष्माभिरिह निर्भयैः । व्याहृतं सद्भिरत्यर्थमसद्भिरिव संमतं

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼, ਜੋ ‘ਲੁਪਤ ਧਰਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਚਾਰਿਆ; ਸੱਜਣਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਕਿਹਾ, ਪਰ ਹੁਣ ਇਹ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜਿਵੇਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਿਵੇਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 94

वपुर्दीप्तांतरात्मानमेष कृत्वा मनोमयं । दारयोगं विना स्रक्ष्ये पुत्रमात्मतनूरुहं

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੇਜਸਵੀ, ਮਨੋਂ-ਜਨਮੇ ਸੱਤ ਨੂੰ ਰਚ ਕੇ, ਮੈਂ ਪਤਨੀ-ਸੰਗ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਕੋਪਲ ਵਰਗਾ ਪੁੱਤਰ ਸ੍ਰਿਜਾਂਗਾ।

Verse 95

एवमात्मानमात्मा मे द्वितीयं जनयिष्यति । प्राजापत्येन विधिना दिधक्षंतमिव प्रजाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰਾ ਆਤਮਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੂਜਾ ਆਤਮਾ ਜਨਮ ਦੇਵੇਗਾ—ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ-ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅਸਤਿਤਵ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ।

Verse 96

वरुण उवाच । उर्वस्तु तपसाविष्टो निवेश्योरुं हुताशने । ममंथैकेन दर्भेण पुत्रस्य प्रसवारणिं

ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਰਵਸ਼ੀ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਯਜ્ઞਾਗਨੀ ਉੱਤੇ ਆਪਣੀ ਜੰਘ ਟਿਕਾ ਬੈਠੀ, ਅਤੇ ਦર્ભਾ ਦੀ ਇਕੋ ਤਿੰਨੀ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ-ਜਨਮ ਦੀ ਅਰਣੀ ਨੂੰ ਮਥਿਆ।

Verse 97

तस्योरुं सहसा भित्वा वरोऽसौ ह्यग्निरुत्थितः । जगतो दहनाकांक्षी पुत्रोग्निस्समपद्यत

ਉਸ ਦੀ ਜੰਘ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਚੀਰ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਅਗਨੀ ਉੱਭਰੀ; ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ—ਅਗਨੀ—ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 98

उर्वस्योरुं विनिर्भिद्य और्वो नामांतकोऽनलः । दिधक्षुरिव लोकांस्त्रीन्जज्ञे परमकोपनः

ਉਰਵਾ ਦੀ ਜੰਘ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ, ਔਰਵ ਨਾਮ ਦਾ ਅੰਤਕਾਰੀ ਅਨਲ ਜਨਮਿਆ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਨੂੰ ਤਤਪਰ ਜਿਹਾ, ਪਰਮ ਕ੍ਰੋਧੀ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 99

उत्पद्यमानश्चोवाच पितरं दीनया गिरा । क्षुधा मे बाधते तात जगद्भक्षेत्यजस्व मां

ਜਨਮ ਲੈਂਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦਇਆਜਨਕ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਭੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਤੜਪਾਉਂਦੀ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਂ ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲਵਾਂ।”

Verse 100

त्रिदिवारोहिभिर्ज्वालैर्जृम्भमाणो दिशो दश । निर्दहन्सर्वभूतानि ववृधे सोंतकोपमः

ਸਵਰਗ ਤੱਕ ਚੜ੍ਹਦੀਆਂ ਜਵਾਲਾਂ ਨਾਲ, ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਦਾ, ਉਹ ਵਧਦਾ ਗਿਆ—ਪ੍ਰਲਯਾਗਨੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਰਗਾ।

Verse 101

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा मुनिमुर्वं समागतः । उवाच वार्यतां पुत्रो जगतस्त्वं दयां कुरु

ਇਸੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੁਨੀ ਔਰਵ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਬੋਲਾ: “ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਰੋਕੋ; ਜਗਤ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰੋ।”

Verse 102

अस्यापत्पस्यते विप्र करिष्ये साह्यमुत्तमं । तथ्यमेतद्वचः पुत्र शृणु त्वं वदतां वर

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਸ ਵਿਪਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਹ ਬਚਨ ਸੱਚ ਹੈ, ਪੁੱਤਰ; ਹੇ ਵਕਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣ।

Verse 103

और्व उवाच । धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यन्मे त्वं भगवन्शिशोः । मतिमेतां ददासीह परमात्मन्हिताय वै

ਔਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਮਿਲੀ ਹੈ, ਹੇ ਭਗਵਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਦਿੰਦੇ ਹੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ।”

Verse 104

प्रभातकाले संप्राप्ते कांक्षितव्ये समागमे । भगवंस्तर्पितः पुत्रः कैर्हव्यैः प्राप्स्यते सुखम्

ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭਾਤ ਦਾ ਵੇਲਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਚਾਹਿਆ ਮਿਲਾਪ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ—ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਕਰ ਕੇ—ਕੈਰਹਵਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 105

कुत्र चास्य निवासः स्याद्भोजनं तु किमात्मकम् । विधास्यतीह भगवान्वीर्यतुल्यं महौजसः

ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੋਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਸ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਭਗਵਾਨ ਇੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਵੇਂ ਵਿਧਾਨ ਕਰੇਗਾ?

Verse 106

ब्रह्मोवाच । बडवामुखे च वसतिः समुद्रे वै भविष्यति । ममयोनिर्जलं विप्र तच्चामेयं व्रजत्वयं

ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਬਡਵਾਮੁਖ (ਘੋੜੀ-ਮੁਖ) ਦੇ ਥਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਇਹ ਜਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੈ; ਇਹ ਅਪਾਰ ਹੈ—ਤੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ।”

Verse 107

तत्राऽयमास्ते नियतं पिबन्वारिमयं हविः । तद्वारिविस्तरं विप्र विसृजाम्यालयं च तम्

ਉੱਥੇ ਉਹ ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਲ-ਮਯ ਹਵਿ ਪੀ ਕੇ ਜੀਊਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਜਲ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨਿਵਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 108

ततो युगांते भूतानामेष चाहं च पुत्रक । सहितो विचरिष्यावो निष्पुराणकराविह

ਫਿਰ ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਇਹ ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਕੱਠੇ ਇੱਥੇ ਵਿਚਰਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰ ਦੇਵਾਂਗੇ।

Verse 109

एषोग्निरंतकाले तु सलिलाशी मया कृतः । दहनः सर्वभूतानां सदेवासुररक्षसाम्

ਇਹ ਅੱਗ ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜਲ-ਭੱਖਣ ਵਾਲੀ ਬਣਾਈ ਹੈ; ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ—ਦੇਵਾਂ, ਅਸੁਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਸਮੇਤ—ਸਾੜਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 110

एवमस्त्विति तं सोग्निः संवृतज्वालमंडलः । प्रविवेशार्णवमुखं नत्वोर्वं पितरं प्रभुम्

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗ, ਆਪਣਾ ਜਵਾਲਾ-ਮੰਡਲ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਪਿਤਾ ਉਰਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 111

प्रतियातस्ततो ब्रह्मा ते च सर्वे महर्षयः । और्वस्याग्नेः प्रभावज्ञाः स्वांस्वां गतिमुपागताः

ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਏ ਅਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੀ—ਔਰਵ ਅਗਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 112

हिरण्यकशिपुर्दृष्ट्वा तदा तन्महदद्भुतम् । उर्वं प्रणतसर्वांगो वाक्यमेतदुवाच ह

ਤਦ ਹਿਰਣ੍ਯਕਸ਼ਿਪੁ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਖ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 113

भगवन्नद्भुतमिदं संवृत्तं लोकसाक्षिकम् । तपसा ते मुनिश्रेष्ठ परितुष्टः पितामहः

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਘਟਨਾ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਕਸ਼ੀ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਰੀ ਹੈ। ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੇਰੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।

Verse 114

अहं तु तव पुत्रस्य तव चैव महाव्रत । भृत्य इत्यवगंतव्यः श्लाघ्यस्त्वमिह कर्मणा

ਪਰ ਹੇ ਮਹਾਵ੍ਰਤੀ! ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਦਾ ਅਤੇ ਤੇਰਾ ਵੀ ਸੇਵਕ ਹੀ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ-ਯੋਗ ਹੈਂ।

Verse 115

तन्मां पश्य समापन्नं तवैवाराधने रतम् । यदि सीदेन्मुनिश्रेष्ठ तवै वस्यात्पराजयः

ਸੋ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖੋ—ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਤੇਰੀ ਹੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਜੇ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹੋਵਾਂ ਜਾਂ ਹਾਰ ਜਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਾਜਯ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 116

उर्व उवाच । धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि यस्य तेऽहं गुरुर्मतः । नास्ति ते तपसानेन भयं चैवेह सुव्रत

ਉਰਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿਤ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਤੇਰੇ ਇਸ ਤਪ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਭਯ ਨਹੀਂ।

Verse 117

तामेव मायां गृह्णीष्व मम पुत्रेण निर्मिताम् । निरिंधिनामग्निमयीं दुःस्पर्शां पावकैरपि

ਉਹੀ ਮਾਇਆ ਧਾਰਣ ਕਰ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਚੀ ਹੈ—ਇੰਧਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਅਗਨਿਮਈ ਸ਼ਕਤੀ, ਐਨੀ ਦੁੱਸਪਰਸ਼ ਕਿ ਪਾਵਕ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ।

Verse 118

एषा ते स्वस्य वंशस्य वशगारि विनिग्रहे । रक्षिष्यत्यात्मपक्षं च विपक्षं च प्रधक्ष्यति

ਇਹ ਤੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਲਈ ਅਧੀਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਪੱਖ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇਗੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 119

वरुण उवाच । एषा दुर्विषहा माया देवैरपि दुरासदा । और्वेण निर्मिता पूर्वं पावकेनोर्वसूनुना

ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮਾਇਆ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਸਹਿ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਅਜਿੱਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਔਰਵ ਨੇ—ਉਰਵਸੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪਾਵਕ ਨੇ—ਰਚੀ ਸੀ।

Verse 120

तस्मिंस्तु व्यथिते दैत्ये निर्वीर्यैषा न संशयः । शापो ह्यस्याः पुरा दत्तः सृष्टा येनैव तेजसा

ਪਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦੈਤਿਆ ਪੀੜਤ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਿਰਬਲ ਹੋ ਗਈ; ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਇਸ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤੇਜ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੇਜ ਨਾਲ ਇਹ ਰਚੀ ਗਈ ਸੀ।

Verse 121

यद्येषा प्रतिहंतव्या कर्तव्यो भगवान्सुखी । दीयतां मे सखो शक्र तोययोनिर्निशाकरः

ਜੇ ਇਹਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਰੋਕਣਾ ਜਾਂ ਸੰਹਾਰਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਹੇ ਮਿੱਤਰ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਸਮੁੰਦਰ-ਜਨਮ ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਚੰਦਰਮਾ ਮੈਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਦੇ।

Verse 122

तेनाहं सहसं गम्य यादोभिश्च समावृतः । मायामेतां हनिष्यामि त्वत्प्रसादान्न संशयः

ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਜਲਚਰ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ; ਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 123

एवमस्त्वितिसंहृष्टः शक्रस्त्रिदशवर्धनः । संदिदेशाग्रतः सोमं युद्धाय शिशिरायुधम्

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੋਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਸ਼ੀਤ-ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 124

गच्छ सोम सहायन्त्वं कुरु पाशधरस्य वै । असुराणां विनाशाय जयार्थं त्रिदिवौकसाम्

ਜਾ, ਹੇ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਸਹਾਇਕ ਬਣ; ਪਾਸ-ਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਾਥ ਦੇ। ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ-ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ।

Verse 125

त्वं मतः प्रतिवीर्यश्च ज्योतिषामपि चेश्वरः । त्वन्मयान्सर्वलोकेषु रसान्वेदविदो विदुः

ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਵੀਰਯ, ਵਿਰੋਧੀ ਬਲ, ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੋਤੀਆਂ ਦਾ ਭੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ। ਵੇਦ-ਵਿਦ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਰਸ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰਚੇ-ਬਸੇ ਹਨ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਹਨ।

Verse 126

त्वया समो न लोकेस्मिन्विद्यते शिशिरायुधः । क्षयवृद्धीतवाव्यक्तेसागरेचैवचांबरे

ਹੇ ਸ਼ੀਤ-ਆਯੁਧ ਧਾਰੀ! ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ। ਤੂੰ ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਘਟਨਾ ਤੇ ਵਧਨਾ—ਦੋਵੇਂ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।

Verse 127

प्रवर्तयस्यहोरात्रात्कालं संमोहयन्जगत् । लोकच्छायामयं लक्ष्म तवांकः शशविग्रहः

ਤੂੰ ਦਿਨ ਤੇ ਰਾਤ ਰਾਹੀਂ ਕਾਲ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈਂ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਸ਼ੁਭ-ਲਕਸ਼ਣ! ਤੇਰਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੋਕ-ਛਾਇਆ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ—ਚੰਦ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਖਰਗੋਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ।

Verse 128

न विदुः सोम ते मायां ये च नक्षत्रयोनयः । त्वमादित्यपथादूर्ध्वं ज्योतिषां चोपरिस्थितः

ਹੇ ਸੋਮ! ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੇਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ। ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਭ ਜੋਤੀਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਸਥਿਤ ਹੈਂ।

Verse 129

तमः प्रोत्सार्य सहसा भासयस्यखिलं जगत् । शीतभानुर्हिमतनुर्ज्योतिषामधिपः शशी

ਤੂੰ ਅਚਾਨਕ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਚੰਦਰਮਾ, ਸ਼ੀਤ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਿਮ-ਸਮ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਜੋਤੀਆਂ ਵਿਚ ਅਧਿਪਤੀ ਸ਼ਸ਼ੀ!

Verse 130

अपि तत्कालयोगात्मा इज्यो यज्ञरथोऽव्ययः । ओषधीशः क्रियायोनिरपां योनिरनुष्णगुः

ਉਹ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਯੋਗ ਦਾ ਆਤਮਾ ਵੀ ਹੈ; ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਯਜ੍ਞ-ਰਥ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਹੈ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ; ਕਰਮ-ਕ੍ਰਿਆ ਦਾ ਯੋਨੀ-ਸਰੋਤ ਹੈ; ਜਲਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਗਤੀ/ਕਿਰਣ ਤਪਤ ਨਹੀਂ।

Verse 131

शीतांशुरमृताधारश्चपलः श्वेतवाहनः । त्वं कांतिः कांतवपुषां त्वं सोमः सोमपायिनाम्

ਤੂੰ ਸ਼ੀਤ-ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਆਧਾਰ; ਚਪਲ, ਸ਼ੁੱਧ-ਸਫੈਦ ਰਥ ਵਾਲਾ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਤੇਜਸਵੀ ਦੇਹਾਂ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਹੈਂ; ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤੂੰ ਹੀ ਸੋਮ ਹੈਂ।

Verse 132

सौम्यस्त्वं सर्वभूतानां तिमिरघ्नस्त्वमृक्षराट् । तद्गच्छ त्वं महासेन वरुणेन वरूथिना

ਤੂੰ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਸੌਮ੍ਯ ਹੈਂ; ਹਨੇਰਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਤਾਰਿਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਸੇਨ, ਵਰੁਣ ਦੇ ਨਾਲ—ਉਸ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ—ਅੱਗੇ ਵਧ।

Verse 133

शमयस्वासुरीं मायां यया दह्यामहे रणे । सोम उवाच । यन्मां वदसि युद्धार्थं देवराजवरप्रद

“ਉਸ ਅਸੁਰੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਹੇ ਹਾਂ।” ਸੋਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਆਖਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ…”

Verse 134

एष वर्षामि शिशिरं दैत्यमायापकर्षणं । एतान्मे शीतनिर्दग्धान्पश्यस्व हिमवेष्टितान्

“ਵੇਖੋ—ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ-ਸ਼ੀਤ ਵਰਸਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਦੈਤਾਂ ਦੀ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ: ਪਾਲੇ ਨਾਲ ਝੁਲਸੇ, ਬਰਫ਼ ਨਾਲ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ।”

Verse 135

तथा हिमकरोत्सृष्टाः सपाशा हिमवृष्टयः । वेष्टयंति च तान्दैत्यान्वायुर्मेघगणानिव

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀਆਂ ਬਰਫ਼ੀਲੀਆਂ ਵਰਖਾਂ—ਫਾਹਿਆਂ ਵਾਂਗ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨੂੰ ਲਪੇਟ ਲੈਂਦੀ ਹੈ।

Verse 136

तौ पाशशीतांशुधरौ वरुणेंदू महाबलौ । जघ्नतुर्हिमपातैश्च पाशपातैश्च दानवान्

ਉਹ ਦੋ ਮਹਾਬਲੀ—ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਇੰਦੂ (ਚੰਦਰਮਾ), ਪਾਸਾਂ ਦੇ ਧਾਰਕ ਅਤੇ ਸ਼ੀਤ, ਹਿਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ—ਹਿਮ-ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਪਾਸਾਂ ਦੀਆਂ ਝੜੀਆਂ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਗਏ।

Verse 137

द्वावंबुनाथौ समरे तौ पाशहिमयोधिनौ । मृधे चेरतुरंभोभिः क्षुब्धाविव महार्णवौ

ਉਹ ਦੋ ਜਲ-ਨਾਥ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ—ਪਾਸ ਅਤੇ ਹਿਮ ਦੇ ਯੋਧੇ—ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ; ਮ੍ਰਿਧਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੋ ਮਹਾਸਾਗਰ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਏ ਹੋਣ।

Verse 138

ताभ्यामापूरितं सर्वं तद्दानवबलं महत् । जगत्संवर्त्तकांभोदैः प्रवर्षैरिव संवृतं

ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦਾਨਵ-ਸੈਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘਿਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲਯ-ਕਾਲ ਦੇ ਜਗਤ-ਸੰਵਰਤਕ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਧਾਰਾ-ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 139

तावुद्यतावंबुनाथौ शशांकवरुणावुभौ । शमयामासतुस्तां तु मायां दैत्येन्द्रनिर्मितां

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਹਾਂ—ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ (ਚੰਦਰਮਾ) ਅਤੇ ਜਲ-ਨਾਥ ਵਰੁਣ—ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੈਤ੍ਯੇੰਦਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਉਸ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 140

शीतांशुजालनिर्दग्धाः पाशैश्चास्कंदिता रणे । न शेकुश्चलितुं दैत्या विशिरस्का इवाद्रयः

ਚੰਦਰ-ਕਿਰਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਝੁਲਸੇ ਅਤੇ ਪਾਸਾਂ ਨਾਲ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਕੜੇ ਹੋਏ, ਦੈਤ੍ਯ ਹਿਲ ਵੀ ਨਾ ਸਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਸਿਰ-ਵਿਹੂਣੇ ਪਹਾੜ।

Verse 141

शीतांशु निहतास्ते तु दैत्यास्सर्वे निपातिताः । हिमप्लावित सर्वांगानिरूष्माण इवाग्नयः

ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੈਤ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਬਰਫ਼ੀਲੇ ਸੈਲਾਬ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਅਜਿਹੇ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗਾਂ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਬੁਝ ਗਈ ਹੋਵੇ।

Verse 142

तेषां तु दिवि दैत्यानां निपतंति शुभानि वै । विमानानि विचित्राणि निपतंत्युत्पतंति च

ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਅਦਭੁਤ ਵਿਮਾਨ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਮੁੜ ਉੱਠ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 143

तान्पाशहस्तग्रथितान्छादितान्शीतरश्मिभिः । मयो ददर्श मायावी दानवान्दिवि दानवः

ਤਦ ਮਾਇਆਵੀ ਦਾਨਵ ਮਯ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਨਵ ਵੇਖੇ—ਫੜਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਹੱਥ ਦੇ ਪਾਸੇ ਨਾਲ ਕੱਸ ਕੇ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਠੰਢੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ।

Verse 144

सशैलजालां विततां खड्गपट्टसहासिनीम् । पादपोत्करकूटस्थां कंदराकीर्णकाननां

ਉਹ ਭੂਮੀ ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਾਂਗ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਧਾਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ; ਕਠੋਰ ਚੋਟੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ, ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਣੀ, ਅਤੇ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਆਵਰਿਤ ਸੀ।

Verse 145

सिंहव्याघ्रगणाकीर्णां नदद्भिर्देवयूथपैः । ईहामृगगणाकीर्णां पवनाघूर्णितद्द्रुमाम्

ਉਹ ਸਿੰਘਾਂ ਤੇ ਬਾਘਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਦੇਵ-ਦਲਾਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨਾਂ ਦੀ ਗਰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੀ; ਹਰਣਾਂ ਦੇ ਰੇਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਣੀ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਘੁੰਮਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 146

निर्मितां स्वेन पुत्रेण कूजंतीं दिविकामगां । प्रथितां पार्वतीं मायां ससृजे स समंततः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਦੁਆਰਾ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਹਰਦੀ, ਸਭ ਪਾਸੀਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮਾਇਆਮਈ ਮੂਰਤੀ ਚੌਹੀਂ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜੀ।

Verse 147

सासिशब्दैश्शिलावर्षैः संपतद्भिश्च पादपैः । जघान देवसंघांस्ते दानवानभ्यजीवयत्

ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ, ਪੱਥਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਅਤੇ ਉਖਾੜੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦਲਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਜੀਵਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 148

नैशाकरी वारुणी च माये अंतर्हिते तदा । अभवद्घोरसंचारा पृथिवी पर्वतैरिव

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਨੈਸ਼ਾਕਰੀ ਅਤੇ ਵਾਰੁਣੀ—ਇਹ ਦੋ ਮਾਇਆਵਾਂ—ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਤਦ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਲਣਾ ਭਿਆਨਕ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਹਾੜਾਂ ਹੀ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇ।

Verse 149

न चारुद्धो द्रुमगणैर्देवो दृश्यत कश्चन । तदपध्वस्तधनुषं भग्नप्रहरणाविलम्

ਪਰ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਦਿਸਿਆ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਦਾ ਧਨੁਸ਼ ਢਹਿ ਪਿਆ ਸੀ, ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਟੁੱਟ ਚੁੱਕੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਦੇਹ-ਭਾਵ ਬਿਖਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 150

निष्प्रयत्नं सुरानीकं वर्जयित्वा गदाधरं । स हि युद्धगतः श्रीमानीशो न स्म व्यकंपत

ਜੋ ਸੁਰ-ਸੈਨਾ ਬਿਨਾ ਯਤਨ ਦੇ ਹੀ ਢੀਲੀ ਪੈ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉਹ ਗਦਾਧਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਾ ਡਟਿਆ; ਕਿਉਂਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਾ ਕੰਬਿਆ।

Verse 151

सहिष्णुत्वाज्जगत्स्वामी न चुक्रोध गदाधरः । कालज्ञः कालमेघाभः समीक्षन्कालमाहवे

ਸਹਿਨਸ਼ੀਲਤਾ ਕਰਕੇ ਜਗਤ-ਸਵਾਮੀ ਗਦਾਧਰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਹੋਇਆ। ਕਾਲ-ਜਾਣੂ, ਵਰਖਾ-ਭਰੇ ਮੇਘ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਆਮ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਢੁੱਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 152

देवासुरविमर्दं च द्रष्टुकामस्तदा हरिः । ततो भगवतादिष्टौ रणे पावकमारुतौ

ਤਦ ਹਰਿ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਟੱਕਰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਵਕ (ਅੱਗ) ਅਤੇ ਮਾਰੁਤ (ਹਵਾ) ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।

Verse 153

चोदितौ विष्णुवाक्येन ततो मायां व्यकर्षतां । ताभ्यामुद्भ्रांतवेगाभ्यां प्रबुद्धाभ्यां महाहवे

ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ-ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਾਗ੍ਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਭਰਮਾਉਂਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।

Verse 154

दग्धा सा पार्वती माया भस्मीभूता ननाश ह । सोनिलोनलसंयुक्तस्सोनलश्चानिलाकुलः

ਉਹ ਪਾਰਵਤੀ ਦੀ ਮਾਇਆ-ਮੂਰਤੀ ਸੜ ਗਈ; ਭਸਮ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਗ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਹਵਾ ਵੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਉਠੀ।

Verse 155

दैत्यसेनां ददहतुर्युगांतेष्विव मूर्च्छितौ । वायुः प्रजवितस्तत्र पश्चादग्निश्च मारुतात्

ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਸਾੜਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਯੁਗਾਂਤ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਅੱਗ। ਉਥੇ ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਚੱਲੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸ ਹਵਾ ਤੋਂ ਅੱਗ ਭੜਕ ਉਠੀ।

Verse 156

चेरतुर्दानवानीके क्रीडंतावनलानिलौ । भस्मीभूतेषु भूतेषु प्रपतत्सूत्पतत्सु च

ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵਿਚ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਖੇਡਦੇ ਹੋਏ ਫਿਰਦੇ ਰਹੇ; ਜਦ ਜੀਵ ਭਸਮ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਡਿੱਗਦੇ ਕਦੇ ਉੱਛਲਦੇ, ਘੋਰ ਹਲਚਲ ਮਚੀ।

Verse 157

दानवानां विमानेषु निपतत्सु समंततः । वातस्कंधापविद्धेषु कृतकर्मणि पावके

ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਵਿਮਾਨ ਚੌਫੇਰੇ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੂਫ਼ਾਨੀ ਝੋਕਿਆਂ ਨਾਲ ਢਾਹੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਅੱਗ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਧਧਕਣਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਿਆ।

Verse 158

मायावधे प्रवृत्ते तु स्तूयमाने गदाधरे । निष्प्रयत्नेषु दैत्येषु त्रैलोक्ये मुक्तबंधने

ਜਦ ਮਾਇਆ ਦਾ ਵਧ ਚੱਲ ਪਿਆ ਅਤੇ ਗਦਾਧਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ, ਦੈਤ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਬੇਬਸ ਰਹੇ; ਤਦ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੰਧਨ-ਗ੍ਰੰਥੀ ਖੁਲ ਗਈ।

Verse 159

प्रहृष्टेषु च देवेषु साधुसाध्विति जल्पिषु । जये दशशताक्षस्य दैत्यानां च पराजये

ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!” ਆਖਣ ਲੱਗੇ; ਜਦ ਦਸ-ਸੌ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਜਿੱਤਿਆ ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ—

Verse 160

दिक्षु सर्वासु शुद्धासु प्रवृत्ते धर्मविस्तरे । अपावृते चंद्रपथे स्वस्थानस्थे दिवाकरे

ਜਦ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਫੈਲਣ ਲੱਗਾ; ਜਦ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਮਾਰਗ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਠੀਕ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ—

Verse 161

प्रवृत्तिस्थेषु भूतेषु नृषु चारित्रवत्सु च । अभिन्नबंधने मृत्यौ हूयमाने हुताशने

ਜਦ ਜੀਵ ਸੰਸਾਰਕ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵੀ—ਜਦ ਅਭਿੰਨ ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਮੌਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਯਜ્ઞ ਦੀ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਡਾਲੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣ—(ਤਦ…)

Verse 162

यज्ञशोभिषु देवेषु स्वर्गमार्गं दिशत्सु च । लोकपालेषु सर्वेषु दिक्षु संधानवर्तिषु

ਜਦ ਯਜ्ञ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਦ ਸਭ ਲੋਕਪਾਲ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਸੰਧਿਸਥਾਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੈਨਾਤ ਹੋਣ—

Verse 163

भावे तपसि सिद्धानामभावे पापकर्मणाम् । देवपक्षे प्रमुदिते दैत्यपक्षे विषीदति

ਜਦ ਧਰਮ ਦਾ ਭਾਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੋਏ ਸਿੱਧੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਦ ਉਹ ਅਭਾਵ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਪਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਬਲ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਜਦ ਦੇਵਪੱਖ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਦੈਤ੍ਯਪੱਖ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦਾ ਹੈ।

Verse 164

त्रिपादविग्रहे धर्मेऽधर्मे पादपरिग्रहे । अपावृत्ते महाद्वारे वर्तमाने च सत्पथे

ਜਦ ਧਰਮ ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਖੜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਪੈਰ ਹੀ ਫੜਿਆ ਹੋਵੇ; ਜਦ ਮਹਾਦ੍ਵਾਰ ਖੁਲ੍ਹਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਤ੍ਪਥ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੋਵੇ—

Verse 165

लोकेषु धर्मवृत्तेषु प्रवृत्तेष्वाश्रमेषु च । प्रजारक्षणयुक्तेषु राजमानेषु राजसु

ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮਮਈ ਵਰਤਾਰਾ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਹੋਵੇ, ਜਦ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਧਰਮ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਨਿਭਾਏ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਜਦ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਜਾ-ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਰਤਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਨ—ਤਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਚਮਕ ਉਠਦੀ ਹੈ।

Verse 166

प्रशांतेषु च लोकेषु शांते तमसि दानवे । अग्निमारुतयोस्तस्मिन्वृत्ते संग्रामकर्मणि

ਜਦ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤੀ ਛਾ ਗਈ, ਅੰਧਕਾਰ ਦਾ ਦਾਨਵ ਵੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੇ ਮਾਰੁਤ ਦਾ ਯੁੱਧ-ਕਰਮ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 167

तन्मया विमला लोकास्ताभ्यां जयकृतक्रियाः । तीव्रं दैत्यभयं श्रुत्वा मारुताग्निकृतं महत्

ਉਸ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ; ਅਤੇ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਜੈ ਲਈ ਵਿਧੀਆਂ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤੀਆਂ। ਮਾਰੁਤ ਤੇ ਅਗਨੀ ਦੁਆਰਾ ਉਪਜਿਆ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਸੁਣ ਕੇ (ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਕੀਤੀ)।

Verse 168

कालनेमीति विख्यातो दानवः प्रत्यदृश्यत । भास्कराकारमुकुटः शिंजिताभरणांगदः

ਤਦ ‘ਕਾਲਨੇਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦਾਨਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਸੂਰਜ-ਸਰੂਪ ਮੁਕੁਟ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਛਣਛਣ ਕਰਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 169

मंदराद्रिप्रतीकाशो महारजतसंवृतः । शतप्रहरणोदग्रः शतबाहुः शताननः

ਉਹ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਰਬਤ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਚਿੱਟੀ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਸੌ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚਾ ਉਭਰਿਆ, ਸੌ ਬਾਂਹਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ।

Verse 170

शतशीर्षः स्थितः श्रीमान्शतशृंग इवाचलः । कक्षे महति संवृद्धो निदाघ इव पावकः

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਸੌ ਸਿਰਾਂ ਨਾਲ ਖੜਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਸੌ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਅਚਲ ਪਰਬਤ; ਆਪਣੀ ਮਹਾਨ ਕਾਯਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਗ੍ਰੀਸ਼ਮ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕਦਾ ਸੀ।

Verse 171

धूम्रकेशो हरिश्मश्रुर्दंतुरो विकटाननः । त्रैलोक्यांतरविस्तारं धारयन्विपुलं वपुः

ਧੂੰਏਂ-ਸਲੇਟੀ ਕੇਸਾਂ ਅਤੇ ਹਰਿਤ-ਭੂਰੀ ਦਾਢੀ ਵਾਲਾ, ਬਾਹਰ ਨਿਕਲੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਦਾ ਜਿਹਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਸੀ।

Verse 172

बाहुभिस्तुलयन्व्योम क्षिपन्पद्भ्यां महीधरान् । ईरयन्मुखनिःश्वासैर्वृष्टिकारान्बलाहकान्

ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਤੋਲਦਾ ਸੀ; ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੁਖ ਦੇ ਨਿਃਸ਼ਵਾਸ ਦੇ ਝੋਕੇ ਨਾਲ ਵਰਖਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹੰਕਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 173

तिर्यगायतरक्ताक्षं मंदरोदग्रवर्चसाम् । दिधक्षंतमिवायांतं सर्वान्देवगणान्मृधे

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ—ਤਿਰਛੀ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੰਦਰ ਪਰਬਤ ਵਰਗੀ ਉੱਚੀ ਕਾਂਤੀ ਵਾਲਾ—ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦੇਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 174

तर्जयंतं सुरगणांश्छादयंतं दिशो दश । संवर्तकाले हृषितं दृष्टं मृत्युमिवोत्थितम्

ਉਹ ਦੇਵਗਣਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦਾ, ਦਸਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਿਆ; ਸੰਵਰਤ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਲਾਸਿਤ, ਜਿਵੇਂ ਮ੍ਰਿਤਿਉ ਆਪ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

Verse 175

सुतलेनोच्छ्रयवता विपुलांगुलिपर्वणा । लंबाभरणपूर्णेन किंचिच्चलितकर्मणा

ਉੱਚੇ ਉਭਾਰ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਗੰਢਾਂ ਵਾਲਾ; ਲੰਬੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਲਦਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕੁ ਡੋਲਦਾ ਜਿਹਾ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 176

उच्छ्रितेनाग्रहस्तेन दक्षिणेन वपुष्मता । दानवान्देवनिहतान्ब्रुवन्तं तिष्ठतेति च

ਸੱਜਾ ਬਾਂਹ ਅੱਗੇ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ—“ਠਹਿਰੋ, ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜੋ!”

Verse 177

तं कालनेमिं समरे द्विषतां कालनेमिनम् । वीक्षंते स्म सुराः सर्वे भयविह्वललोचनाः

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ—ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ—ਸਾਰੇ ਸੁਰ ਦੇਖਦੇ ਰਹੇ; ਡਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

Verse 178

तं वीक्षंते स्म भूतानि ग्रसंतं कालनेमिनम् । त्रिविक्रमं विक्रमं तं नारायणमिवापरम्

ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਰਹੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਚਾਲ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਾਰਾਇਣ ਹੀ ਹੋਵੇ।

Verse 179

सोभ्युच्छ्रयं पुनः प्राप्तो मारुताघूर्णितांबरः । प्रक्रामदसुरो योद्धुं त्रासयन्सर्वदेवताः

ਉਹ ਫਿਰ ਉੱਚੇ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਅੰਬਰ ਘੁੰਮਦਾ ਸੀ। ਲੜਨ ਲਈ ਅਸੁਰ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਸਾਰੀਆਂ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਡਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ।

Verse 180

समेयिवान्सुरेंद्रेण परिष्वक्तो भ्रमन्रणे । कालनेमिर्बभौ दैत्यः सविष्णुरिव मंदरः

ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਉਹ ਆ ਮਿਲਿਆ; ਰਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹੋਏ ਇੰਦਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜੱਫੀ ਪਾਈ। ਉਹ ਦੈਤ ਕਾਲਨੇਮੀ ਐਸਾ ਲੱਗਿਆ ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਸਮੇਤ ਮੰਦਰਾਚਲ ਪਹਾੜ।

Verse 181

अथ विव्यथिरे देवाः सर्वे शक्रपुरोगमाः । कालनेमिनमायांतं दृष्ट्वा कालमिवापरम्

ਤਦੋਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਕੰਬ ਉਠੇ; ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਲ ਹੀ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 182

दानवाननुपिप्रीषुः कालनेमिर्महासुरः । व्यवर्धत महातेजास्तपांते जलदो यथा

ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਮਹਾਸੁਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਮਹਾਤੇਜੀ ਹੋ ਕੇ ਵਧਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਗਰਮੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੀਂਹ ਦਾ ਬੱਦਲ ਫੁੱਲ ਉਠਦਾ ਹੈ।

Verse 183

तं त्रैलोक्यांतरगतं दृष्ट्वा ते दानवेश्वराः । उत्तस्थुरपरिश्रांताः पीत्वेवामृतमुत्तमम्

ਉਸ ਨੂੰ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦਾਨਵ-ਪਤੀ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ ਹੋਵੇ।

Verse 184

ते वीतभयसंत्रासा मयतारपुरोगमाः । तारकामयसंग्रामे सततं जितकाशिनः

ਉਹ ਨਿਡਰ ਤੇ ਅਡੋਲ ਸਨ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਅਗਵਾਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ; ਤਾਰਕਾ-ਮਾਇਆ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਕਾਸ਼ੀ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਜਿੱਤਦੇ ਰਹੇ।

Verse 185

रेजुरायोधनगता दानवा युद्धकांक्षिणः । मंत्रमभ्यसतां तेषां व्यूहं च परिधावताम्

ਯੁੱਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਦਾਨਵ ਰਣਭੂਮੀ ਵੱਲ ਵਧੇ; ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਵ੍ਯੂਹ ਰਚ ਕੇ ਚੱਕਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਚਮਕ ਉਠੇ।

Verse 186

प्रेक्षतां चाभवत्प्रीतिर्दानवं कालनेमिनम् । ये तु तत्र मयस्यासन्मुख्या युद्धपुरस्सराः

ਵੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨਵ ਕਾਲਨੇਮੀ ਲਈ ਪ੍ਰੀਤਿ ਉਪਜੀ। ਪਰ ਜੋ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਸਨ, ਉਹ ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਅਗੂ ਸਨ।

Verse 187

ते तु सर्वे भयं त्यक्त्वा हृष्टा योद्धुमुपस्थिताः । मयस्तारो वराहश्च हयग्रीवश्च दानवः

ਤਦ ਉਹ ਸਭ ਡਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ—ਮਯਸਤਾਰ, ਵਰਾਹ ਅਤੇ ਦਾਨਵ ਹਯਗ੍ਰੀਵ ਵੀ।

Verse 188

विप्रचित्तिसुतः श्वेतः खरलंबावुभावपि । अरिष्टो बलिपुत्रश्च किशोराख्यस्तथैव च

ਵਿਪ੍ਰਚਿੱਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸ਼ਵੇਤ, ਅਤੇ ਖਰਲੰਬਾ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ; ਫਿਰ ਅਰਿਸ਼ਟ, ਅਤੇ ਬਲੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ਼ੋਰ ਨਾਮਕ—ਇਹ ਵੀ ਉਲੇਖਿਤ ਹੋਏ।

Verse 189

सुर्भानुश्चामरप्रख्यश्चक्रयोधी महासुरः । एतेऽस्त्रवेदिनः सर्वे सर्वे तपसि सुस्थिताः

ਸੁਰਭਾਨੁ, ਅਤੇ ਆਮਰ-ਪ੍ਰਖ੍ਯ, ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਯੋਧੀ ਮਹਾਸੁਰ—ਇਹ ਸਭ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਥਿਤ ਹਨ।

Verse 190

दानवाः कृतिनो जग्मुः कालनेमिनमुद्धतम् । ते गदाभिस्सुगुर्वीभिश्चक्रैरथपरश्वधैः

ਸਮਰੱਥ ਦਾਨਵ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਾਲਨੇਮੀ ਕੋਲ ਜਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਹ ਬਹੁਤ ਭਾਰੀ ਗਦਾਵਾਂ, ਚਕ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧੀ ਪਰਸ਼ੁ-ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 191

कालकल्पैश्च मुसलैः क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः । अश्मभिश्चास्त्रसदृशैस्तथा शैलैश्च दारुणैः

ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਮੁਸਲਾਂ ਨਾਲ, ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮੁਦਗਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਸਮਾਨ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਚਟਾਨਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 192

पट्टिशैर्भिंडिपालैश्च परिघैश्चोत्तमायसैः । घातिनीभिश्च गुर्वीभिः शतघ्नीभिस्तथैव च

ਤਲਵਾਰਾਂ ਤੇ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਉੱਤਮ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਰਿਘ-ਗੁਰਜ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਭਾਰੀ, ਘਾਤਕ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ—ਤਥਾ ਸ਼ਤਘਨੀ (ਕੀਲਦਾਰ ਯੁੱਧ-ਯੰਤਰ) ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 193

युगैर्यंत्रैश्च निर्मुक्तैर्लांगलैरुग्रताडितैः । दोर्भिरायतमानैश्च पाशैश्च परिघादिभिः

ਜੂਆਂ ਤੇ ਯੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਹੋਏ, ਭਿਆਨਕ ਹਲਾਂ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਵਾਰ ਕੀਤੇ ਹੋਏ, ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਫਾਹਿਆਂ ਤੇ ਪਰਿਘ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ।

Verse 194

भुजंगवक्त्रैर्लेलिहानैर्विसर्पद्भिश्च सायकैः । वज्रैः प्रहरणीयैश्च दीप्यमानैश्च तोमरैः

ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਰਗੇ—ਚਾਟਦੇ ਤੇ ਸਰਕਦੇ—ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਜ੍ਰ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰਯੋਗ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਦਹਕਦੇ ਤੋਮਰਾਂ ਨਾਲ।

Verse 195

विकोशैरसिभिस्तीक्ष्णैः शूलैश्च शितनिर्मलैः । दैत्यैः संदीप्यमानैश्च प्रगृहीतशरासनैः

ਦੈਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨੰਗੀਆਂ ਕੱਢੀਆਂ, ਛੁਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਤਿੱਖੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਚਮਕਦਾਰ ਭਾਲਿਆਂ ਨਾਲ—ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਦਹਕਦੇ ਦੈਤ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜੇ ਹੋਏ।

Verse 196

ततः पुरस्कृत्य तदा कालनेमिनमाहवे । सा दीप्तशस्त्रप्रवरा दैत्यानां रुरुचे चमूः

ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਉਹ ਸੈਨਾ—ਦੀਪਤ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ—ਅਤਿ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੀ।

Verse 197

यैर्निमीलितसर्वांगा वनालीवांबुदागमे । देवतानामपि चमूर्मुमुदे शक्रपालिता

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਵਰਖਾ ਆਉਣ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਲਤਾਵਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਵਾਂਗ ਸਿਮਟੇ ਜਾਪਦੇ ਸਨ—ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ।

Verse 198

उपेता शिशिरोष्णाभ्यां तेजोभ्यां चंद्रसूर्ययोः । वायुवेगवती सौम्या तारागणपताकिनी

ਚੰਦਰ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸ਼ੀਤਲ ਤੇ ਤਪਤ ਤੇਜ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪਵਨ-ਵੇਗ ਸਮਾਨ ਤੇਜ਼, ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕੋਮਲ, ਅਤੇ ਤਾਰਾ-ਗਣ ਨੂੰ ਧੁਜਾ ਬਣਾਈ ਹੋਈ।

Verse 199

तोयदा बद्धवसना ग्रहनक्षत्रहासिनी । यमेंद्रधनदैर्गुप्ता वरुणेन च धीमता

ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਟੋਯਦਾ—ਜੋ ਗ੍ਰਹਾਂ ਤੇ ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਸਮਾਨ ਕਰ ਦੇਂਦੀ—ਯਮ, ਇੰਦਰ, ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਰੁਣ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਗਈ।

Verse 200

सा प्रदीप्ताग्निपवना नारायणपरायणा । सासमुद्रौघसदृशी दीप्यमाना महाचमूः

ਉਹ ਮਹਾਨ ਸੈਨਾ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪਵਨ ਨਾਲ ਭੜਕਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਦਹਕ ਉਠੀ; ਨਾਰਾਇਣ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹੋ ਕੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਉੱਠਦੀ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਰਹੀ।