Adhyaya 76
Bhumi KhandaAdhyaya 7634 Verses

Adhyaya 76

The Story of Yayāti: Indra and Dharmarāja on Vaiṣṇava Dharma and the ‘Heavenizing’ of Earth

ਸੌਰੀ ਦੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਧਰਮਰਾਜ (ਯਮ) ਦਾ ਅਰਘ੍ਯ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੀ। ਧਰਮਰਾਜ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪੁੰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰਾਂ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਰੋਗ, ਝੂਠ, ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂਰਲੋਕ ਵੈਕੁੰਠ-ਸਮਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਵਕਤਾ ਕਰਮ-ਵਿਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਪਦ-ਭ੍ਰੰਸ਼ ਦੀ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਹਿਤ ਲਈ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਉਕਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਯਯਾਤੀ ਨੇ ਸਵਰਗੀ ਭੋਗਾਂ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਕੇ ਧਰਮਪੂਰਵਕ ਰੱਖਿਆ ਰਾਹੀਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਸਵਰਗ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ। ਧਰਮਰਾਜ ਰਾਜੇ ਦੇ ਧਰਮ-ਤੇਜ ਤੋਂ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਦਬਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਇੰਦਰ ਕਾਮਦੇਵ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਵਾਮਨ ਦੇ ਗੀਤਾਂ ਅਤੇ ਜਰਾ (ਬੁਢਾਪੇ) ਦੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਸਮੇਤ ਨਾਟਕੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਭ੍ਰਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਵਰਗ ਆਉਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Shlokas

Verse 1

सुकर्मोवाच । सौरिर्दूतैस्तथा सर्वैः सह स्वर्गं जगाम सः । द्रष्टुं तत्र सहस्राक्षं देववृंदैः समावृतम्

ਸੁਕਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਸੌਰੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਦੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਉੱਥੇ ਦੇਵ-ਵ੍ਰਿੰਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹਜ਼ਾਰ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ।

Verse 2

धर्मराजं समायांतं ददर्श सुरराट्तदा । समुत्थाय त्वरायुक्तो दत्वा चार्घमनुत्तमम्

ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 3

पप्रच्छागमनं तस्य कथयस्व ममाग्रतः । समाकर्ण्य महद्वाक्यं देवराजस्य भाषितम्

ਉਸ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਉਸ ਦਾ ਆਗਮਨ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਕਹੋ।” ਦੇਵਰਾਜ ਦੇ ਬੋਲੇ ਮਹਾਨ ਵਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, (ਉਸ ਨੇ) ਉਸ ਆਉਣ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਗਿੱਛ ਕੀਤੀ।

Verse 4

धर्मराजोऽब्रवीत्सर्वं ययातेश्चरितं महत् । धर्मराज उवाच । श्रूयतां देवदेवेश यस्मादागमनं मम

ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ। ਧਰਮਰਾਜ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਆਉਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਸੁਣੋ।”

Verse 5

कथयाम्यहमत्रापि येनाहमागतस्तव । नहुषस्यात्मजेनापि वैष्णवेन महात्मना

ਇੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ—ਨਹੂਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਮਾ ਵੈਸ਼ਣਵ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ।

Verse 6

वैष्णवाश्च कृता मर्त्या ये वसंति महीतले । वैकुंठस्य समं रूपं मर्त्यलोकस्य वै कृतम्

ਜੋ ਮਰਤਭੂਮੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਮਰਤਿਆ ਵੈਸ਼ਣਵ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਰਤਲੋਕ ਨੂੰ ਵੈਕੁੰਠ ਦੇ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਬਣਾ ਦੇਂਦੇ ਹਨ।

Verse 7

अमरा मानवा जाता जरारोगविवर्जिताः । पापमेव न कुर्वंति असत्यं न वदंति ते

ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਅਮਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜਨਮੇ—ਬੁਢਾਪੇ ਤੇ ਰੋਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਉਹ ਕਦੇ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਬੋਲਦੇ।

Verse 8

कामक्रोधविहीनास्ते लोभमोहविवर्जिताः । दानशीला महात्मानः सर्वे धर्मपरायणाः

ਉਹ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਵੰਜੇ ਹਨ। ਦਾਨ-ਧਰਮ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਸਭ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ।

Verse 9

सर्वधर्मैः समर्चंति नारायणमनामयम् । तेन वैष्णवधर्मेण मानवा जगतीतले

ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਰਾਮਯ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਵੈਸ਼ਣਵ ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਪਾਉਂਦੇ ਤੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

निरामया वीतशोकाः सर्वे च स्थिरयौवनाः । दूर्वा वटा यथा देव विस्तारं यांति भूतले

ਸਾਰੇ ਨਿਰਾਮਯ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਯੌਵਨ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੇਵ! ਜਿਵੇਂ ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਵਟ-ਵ੍ਰਿੱਖ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਵੀ ਫੈਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

तथा ते विस्तरं प्राप्ताः पुत्रपौत्रैः प्रपौत्रकैः । तेषां पुत्रैः प्रपौत्रैश्च वंशाद्वंशांतरं गताः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪੌਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਪੌਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸਤਾਰ ਤੇ ਵਾਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਰਪੌਤਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਖਾ ਵੱਲ ਚਲਦੀ ਰਹੀ।

Verse 12

एवं हि वैष्णवः सर्वो जरामृत्युविवर्जितः । मर्त्यलोकः कृतस्तेन नहुषस्यात्मजेन वै

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਹਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਜਰਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਨਹੂਸ਼ ਦੇ ਉਸ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਐਸਾ ਬਣਾਇਆ।

Verse 13

पदभ्रष्टोस्मि संजातो व्यापारेण विवर्जितः । एतत्सर्वं समाख्यातं मम कर्मविनाशनम्

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਦ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਸਭ ਉਪਾਯਾਂ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿ ਸੁਣਾਇਆ ਹੈ—ਮੇਰੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 14

एवं ज्ञात्वा सहस्राक्ष लोकस्यास्य हितं कुरु । एतत्ते सर्वमाख्यातं यथापृष्टोस्मि वै त्वया

ਇਉਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਖ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ), ਇਸ ਲੋਕ ਦਾ ਹਿਤ ਕਰ। ਜੋ ਕੁਝ ਤੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 15

एतस्मात्कारणादिंद्र आगतस्तव सन्निधौ । इंद्र उवाच । पूर्वमेव मया दूत आगमाय महात्मनः

ਇਸ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਹੀ, ਹੇ ਇੰਦਰ, ਤੂੰ ਤੇਰੇ ਸਨਮੁਖ ਆਇਆ ਹੈਂ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਮੈਂ ਦੂਤ ਭੇਜਿਆ ਸੀ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਆ ਜਾਓ।”

Verse 16

प्रेषितो धर्मराजेंद्र दूतेनास्यापि भाषितम् । नाहं स्वर्गसुखस्यार्थी नागमिष्ये दिवं पुनः

ਹੇ ਧਰਮਰਾਜ-ਇੰਦਰ, ਤੇਰੇ ਭੇਜੇ ਦੂਤ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ ਗਏ: “ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਦੇ ਸੁਖਾਂ ਦਾ ਲੋਭੀ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਮੁੜ ਦੇਵਲੋਕ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗਾ।”

Verse 17

स्वर्गरूपं करिष्यामि सर्वं तद्भूमिमंडलम् । इत्याचचक्षे भूपालः प्रजापाल्यं करोति सः

“ਮੈਂ ਇਸ ਸਾਰੇ ਭੂਮਿਮੰਡਲ ਨੂੰ ਸਵਰਗ-ਸਰੂਪ ਬਣਾ ਦਿਆਂਗਾ।” ਇਉਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਦੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।

Verse 18

तस्य धर्मप्रभावेण भीतस्तिष्ठामि सर्वदा । धर्म उवाच । येनकेनाप्युपायेन तमानय सुभूपतिम्

“ਉਸ ਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।” ਧਰਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਪਾਯ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ।”

Verse 19

देवराज महाभाग यदीच्छसि मम प्रियम् । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य धर्मस्यापि सुराधिपः

ਹੇ ਦੇਵਰਾਜ, ਮਹਾਭਾਗ! ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇਂ… ਧਰਮ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ ਇੰਦਰ…

Verse 20

चिंतयामास मेधावी सर्वतत्वेन भूपते । कामदेवं समाहूय गंधर्वांश्च पुरंदरः

ਹੇ ਭੂਪਤੇ! ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਤੱਤਾਂ ਸਮੇਤ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੱਦਿਆ।

Verse 21

मकरंदं रतिं देव आनिनाय महामनाः । तथा कुरुत वै यूयं यथाऽगच्छति भूपतिः

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਮਕਰੰਦ ਅਤੇ ਰਤੀ ਨੂੰ ਲਿਆ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਐਸਾ ਉਪਾਅ ਕਰੋ ਕਿ ਰਾਜਾ ਇੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 22

यूयं गच्छन्तु भूर्लोकं मयादिष्टा न संशयः । काम उवाच । युवयोस्तु प्रियं पुण्यं करिष्यामि न संशयः

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਭੂਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਕਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 23

राजानं पश्य मां चैव स्थितं चैव समा युधि । तथेत्युक्त्वा गताः सर्वे यत्र राजा स नाहुषिः

“ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ—ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੜਾ ਹਾਂ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ।” “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਕੇ ਸਭ ਜਣੇ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਨਾਹੁਸ਼ ਸੀ।

Verse 24

नटरूपेण ते सर्वे कामाद्याः कर्मणा द्विज । आशीर्भिरभिनंद्यैव ते च ऊचुः सुनाटकम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ! ਕਾਮ ਆਦਿਕ ਸਭ ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਬਲ ਨਾਲ ਨਟਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੋਲੇ—“ਇਹ ਤਾਂ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਨਾਟਕ ਹੈ।”

Verse 25

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा ययातिः पृथिवीपतिः । सभां चकार मेधावी देवरूपां सुपंडितैः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਧਰਤੀਪਤੀ ਰਾਜਾ ਯਯਾਤੀ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਪੰਡਿਤ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵ-ਸਮ ਚਮਕ ਵਾਲੀ ਸਭਾ-ਮੰਡਪ ਬਣਵਾਈ।

Verse 26

समायातः स्वयं भूपो ज्ञानविज्ञानकोविदः । तेषां तु नाटकं राजा पश्यमानः स नाहुषिः

ਭੂਪ ਆਪ ਹੀ ਆਇਆ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵਿਵੇਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ। ਨਾਹੁਸ਼ ਦਾ ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਨਾਟਕ ਤੱਕਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 27

चरितं वामनस्यापि उत्पत्तिं विप्ररूपिणः । रूपेणाप्रतिमा लोके सुस्वरं गीतमुत्तमम्

ਵਾਮਨ ਦਾ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵੀ ਗਾਇਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੀ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਤੁਲ ਹੈ—ਉੱਤਮ, ਮਧੁਰ ਸੁਰਾਂ ਵਾਲਾ ਗੀਤ।

Verse 28

गायमाना जरा राजन्नार्यारूपेण वै तदा । तस्या गीतविलासेन हास्येन ललितेन च

ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਜਰਾ ਨੇ ਆਰਿਆ ਨਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਗਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ; ਉਸ ਦੇ ਗੀਤ ਦੇ ਖੇਲ, ਹਾਸੇ ਅਤੇ ਕੋਮਲ ਲਾਵਣ੍ਯ ਨਾਲ ਸਭ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 29

मधुरालापतस्तस्य कंदर्पस्य च मायया । मोहितस्तेन भावेन दिव्येन चरितेन च

ਉਸ ਦੀ ਮਧੁਰ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਕਾਮਦੇਵ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜਾਦੂ ਨਾਲ ਉਹ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਵ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਚਰਿਤ੍ਰ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਭਰਮਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 30

बलेश्चैव यथारूपं विंध्यावल्या यथा पुरा । वामनस्य यथारूपं चक्रे मारोथ तादृशम्

ਜਿਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਸੀ—ਜਿਵੇਂ ਵਿਂਧਿਆਵਲੀ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਸੀ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਰ ਨੇ ਤਦ ਵਾਮਨ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 31

सूत्रधारः स्वयं कामो वसंतः पारिपार्श्वकः । नटीवेषधरा जाता सा रतिर्हृष्टवल्लभा

ਕਾਮਦੇਵ ਆਪ ਸੂਤਰਧਾਰ ਬਣਿਆ, ਬਸੰਤ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਸਹਾਇਕ ਹੋਇਆ; ਰਤੀ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ, ਨਟੀਂ ਦੇ ਵੇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 32

नेपथ्यांतश्चरी राजन्सा तस्मिन्नृत्यकर्मणि । मकरंदो महाप्राज्ञः क्षोभयामास भूपतिम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜਦ ਉਹ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ-ਕਰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ ਪਰਦੇ ਪਿੱਛੇ ਫਿਰਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ्ञ ਮਕਰੰਦ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਖਲਬਲੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 33

यथायथा पश्यति नृत्यमुत्तमं गीतं समाकर्णति स क्षितीशः । तथातथा मोहितवान्स भूपतिं नटीप्रणीतेन महानुभावः

ਜਿਵੇਂ ਜਿਵੇਂ ਧਰਤੀਪਤੀ ਨੇ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਗੀਤ ਸੁਣਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਨਟੀਂ ਦੇ ਨੇਤ੍ਰਿਤ੍ਵ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਹੋਰ ਵੀ ਮੋਹਿਤ ਤੇ ਭਰਮਿਤ ਕਰਦਾ ਗਿਆ।

Verse 76

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने मातापितृतीर्थे ययातिचरित्रे षट्सप्ततितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਤੀਰਥ ਉੱਤੇ ਯਯਾਤੀ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਛਿਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।