Adhyaya 41

Verse 1

। वेन उवाच । पुत्रो भार्या कथं तीर्थं पितामाता कथं वद । गुरुश्चैव कथं तीर्थं तन्मे विस्तरतो वद

ਵੇਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰ ਕਿਵੇਂ ਤੀਰਥ ਹੈ? ਪਤਨੀ ਕਿਵੇਂ ਤੀਰਥ ਹੈ? ਦੱਸੋ—ਪਿਤਾ ਤੇ ਮਾਤਾ ਕਿਵੇਂ ਤੀਰਥ ਹਨ? ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਕਿਵੇਂ ਤੀਰਥ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੋ।”

Verse 2

श्रीविष्णुरुवाच । अस्ति वाराणसी रम्या गंगायुक्ता महापुरी । तस्यां वसति वैश्यैकः कृकलो नाम नामतः

ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੰਗਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਰਮਣੀਯ ਮਹਾਪੁਰੀ ਵਾਰਾਣਸੀ ਹੈ। ਉਸ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਕਲ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵੈਸ਼੍ਯ (ਵਪਾਰੀ) ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 3

तस्य भार्या महासाध्वी पतिव्रतपरायणा । धर्माचारपरा नित्यं सा वै पतिपरायणा

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਮਹਾ-ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ। ਧਰਮਾਚਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੀ ਸੀ।

Verse 4

सुकला नाम पुण्यांगी सुपुत्रा चारुमंगला । सत्यंवदा सदा शुद्धा प्रियाकारा प्रियप्रिया

ਸੁਕਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਉਹ ਪੁੰਨ੍ਯਾਂਗੀ ਸੀ, ਸੁਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਧੰਨ ਅਤੇ ਚਾਰੁ-ਮੰਗਲ ਰੂਪ ਵਾਲੀ। ਸਦਾ ਸਤ੍ਯ ਬੋਲਦੀ, ਨਿਤ ਪਵਿੱਤਰ ਰਹਿੰਦੀ, ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਮਧੁਰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਦੀ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਸੀ।

Verse 5

एवंगुणैः समायुक्ता सुभगा चारुकारिणी । स वैश्य उत्तमो नाना धर्मज्ञो ज्ञानवान्गुणी

ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਆਚਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ। ਉਹ ਵੈਸ਼੍ਯ ਉੱਤਮ ਸੀ—ਅਨੇਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ, ਧਰਮ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਗਿਆਨਵਾਨ ਅਤੇ ਗੁਣੀ।

Verse 6

पुराणे श्रौतधर्मे च सदा श्रवणतत्परः । तीर्थयात्राप्रसंगेन बहुपुण्यप्रदायकम्

ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੌਤ-ਧਰਮ (ਵੇਦਿਕ ਕਰਤਵਾਂ) ਦੇ ਸ੍ਰਵਣ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦਾ। ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਬਹੁਤ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ।

Verse 7

श्रद्धया निर्गतो यात्रां तीर्थानां पुण्यमंगलाम् । ब्राह्मणानां प्रसंगेन सार्थवाहेन तेन च

ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਉਹ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪੁੰਨ੍ਯ-ਮੰਗਲ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉਸ ਸਾਰਥਵਾਹ (ਕਾਰਵਾਂ-ਨੇਤਾ) ਦੇ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 8

प्रस्थितो धर्ममार्गं तु तमुवाच पतिव्रता । पतिस्नेहेन संमुग्धा भर्तारं वाक्यमब्रवीत्

ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ, ਤਦ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਿਆ; ਪਤੀ-ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਤਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 9

सुकलोवाच । अहं ते धर्मतः पत्नी सहपुण्यकरा प्रिय । पतिमार्गं प्रतीक्ष्याहं पतिदेवं यजाम्यहम्

ਸੁਕਲਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪੁੰਨ ਦੀ ਸਾਥਣ। ਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤਿਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਪੂਜਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 10

कदा नैव मया त्याज्यं सामीप्यं ते द्विजोत्तम । तवच्छायां समाश्रित्य करिष्ये धर्ममुत्तमम्

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਸਾਥ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ। ਤੇਰੀ ਹੀ ਛਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 11

पतिव्रताख्यं पापघ्नं नारीणां गतिदायकम् । पुण्यस्त्री कथ्यते लोके या स्यात्पतिपरायणा

ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨਾਮਕ ਇਹ ਵਰਤ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਗਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਤੀ-ਪਰਾਇਣਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੁੰਨਵਤੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 12

युवतीनां पृथक्तीर्थं विना भर्तुर्न शोभते । सुखदं नास्ति वै लोके स्वर्गमोक्षप्रदायकम्

ਯੁਵਤੀਆਂ ਲਈ ਭਰਤਾਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਵੱਖਰਾ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਕਰਨੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਸੁਖਦਾਇਕ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।

Verse 13

सव्यं पादं च भर्तुश्च प्रयागं विद्धि सत्तम । वामं च पुष्करं तस्य या नारी परिकल्पयेत्

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖੋ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਤੀ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯਾਗ ਸਮਝੋ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਪੁਸ਼ਕਰ ਜਾਣੋ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 14

तस्य पादोदकस्नानात्तत्पुण्यं परि जायते । प्रयागपुष्करसमं स्नानं स्त्रीणां न संशयः

ਉਸ (ਪਤੀ) ਦੇ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਇਹ ਸਨਾਨ ਪ੍ਰਯਾਗ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਸਨਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 15

सर्वतीर्थमयो भर्ता सर्वपुण्यमयः पतिः । मखानां यजनात्पुण्यं यद्वै भवति दीक्षिते

ਪਤੀ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਾਰੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਸਭ ਪੁੰਨ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ (ਪਤੀ ਵਿੱਚ) ਹੀ ਹੈ।

Verse 16

तत्फलं समवाप्नोति सेवया भर्तुरेव हि । गयादीनां सुतीर्थानां यात्रां कृत्वा हि यद्भवेत्

ਉਸੇ ਫਲ ਨੂੰ ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਗਯਾ ਆਦਿ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਕੇ ਜੋ (ਪੁੰਨ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ (ਇੱਥੇ) ਹੈ।

Verse 17

तत्फलं समवाप्नोति भर्तुः शुश्रूषणादपि । समासेन प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु

ਉਸੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪਤੀ ਦੀ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸ਼ਾ, ਭਕਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹਾਂਗਾ—ਮੇਰੇ ਬੋਲਦੇ ਹੋਏ ਸੁਣੋ।

Verse 18

नास्त्यासां हि पृथग्धर्मः पतिशुश्रूषणं विना । तस्मात्कांतसहायं ते कुर्वाणा सुखदायिनी

ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤੀਮਈ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਧਰਮ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਨੂੰ ਸਾਥੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ ਤੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈਂ।

Verse 19

तवच्छायां समाश्रित्य आगमिष्यामि नान्यथा । विष्णुरुवाच । रूपं शीलं गुणं भक्तिं समालोक्य वयस्तथा

ਤੇਰੀ ਛਾਂ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਆਵਾਂਗੀ—ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰੂਪ, ਸ਼ੀਲ, ਗੁਣ, ਭਕਤੀ ਅਤੇ ਉਮਰ ਨੂੰ ਵੀ ਯਥੋਚਿਤ ਵੇਖ ਕੇ—

Verse 20

सौकुमार्यं विचार्यैवं कृकलः स पुनःपुनः । यद्येवं हि नयिष्यामि दुर्गमार्गं सुदुःखदम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਨਾਜੁਕਤਾ ਤੇ ਕੋਮਲਤਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਲ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ: “ਜੇ ਐਸਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਦੁਸ਼ਕਰ ਮਾਰਗ—ਅਤਿ ਦੁਖਦਾਈ—ਰਾਹੀਂ ਲੈ ਜਾਣਾ ਪਵੇਗਾ।”

Verse 21

रूपनाशो भवेच्चास्याः शीतातपविलोडनात् । पद्मगर्भप्रतीकाशमस्याश्चांगं प्रवर्णकम्

ਠੰਢ ਤੇ ਤਪਸ਼ ਦੇ ਝਟਕਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕਮਲ ਦੀ ਕਲੀ ਦੇ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ।

Verse 22

झंझावातेन शीतेन कृष्णवर्णं भविष्यति । पंथाः कर्कश सुग्रावा पादौचास्याः सुकोमलौ

ਬਰਫੀਲੀ ਝੰਝਾਵਾਤੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਪੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਰਾਹ ਕਠੋਰ ਤੇ ਪੱਥਰੀਲਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕੋਮਲ ਰਹਿਣਗੇ।

Verse 23

एष्यते वेदनां तीव्रामथो गंतुं न च क्षमा । क्षुत्तृष्णाभिपरीतांगी कीदृशीयं भविष्यति

ਉਸ ਉੱਤੇ ਤੀਖੀ ਪੀੜਾ ਆਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਿਲਣ-ਡੁੱਲਣ ਜੋਗੀ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗੀ। ਭੁੱਖ ਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਦੇਹ ਘਿਰੀ ਹੋਈ—ਉਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗੀ?

Verse 24

वामांगी मम च स्थानं सुखस्थानं वरानना । मम प्राणप्रिया नित्यं नित्यं धर्मस्य चाश्रयः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਖੱਬਾ ਅੰਗ ਹੈਂ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ—ਮੇਰਾ ਸੁਖ-ਸਥਾਨ। ਤੂੰ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਸਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੈਂ।

Verse 25

नाशमेति यदा बाला मम नाशो भवेदिह । इयं मे जीविका नित्यमियं प्राणस्य चेश्वरी

ਜਦੋਂ ਇਹ ਬਾਲਾ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਗੀ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਨਾਸ ਵੀ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਮੇਰੀ ਜੀਵਿਕਾ ਸਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ ਹੈ।

Verse 26

न नयिष्ये वनं तीर्थमेकश्चैवाप्यहं व्रजे । चिंतयित्वा क्षणं नूनं कृकलेन महात्मना

“ਮੈਂ (ਤੈਨੂੰ) ਨਾ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੀਰਥ ਨੂੰ; ਮੈਂ ਵ੍ਰਜ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਭਾਵੇਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵਾਂ।” ਇਕ ਪਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਮਹਾਤਮਾ ਕ੍ਰਿਕਲ ਨੇ ਇਉਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕੀਤਾ।

Verse 27

तस्य चित्तानुगो भावस्तया ज्ञातो नृपोत्तम । पुनरूचे महाभागा भर्त्तारं प्रस्थितं तदा

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਭਾਵ ਜਾਣ ਲਿਆ। ਤਦ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਜਦ ਪਤੀ ਤੁਰਨ ਲੱਗਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲੀ।

Verse 28

अनघा नैव वै त्याज्या पुरुषैः शृणु सत्तम । मूलमेवं हि धर्मस्य पुरुषस्य महामते

ਹੇ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸੁਣੋ—ਨਿਰਦੋਸ਼ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਪੁਰਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਉਹੀ ਪੁਰਖ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਲ ਜੜ੍ਹ ਹੈ।

Verse 29

एवं ज्ञात्वा महाभाग मामेवं नय सांप्रतम् । विष्णुरुवाच । श्रुत्वा सर्वं हि तेनापि प्रियाया भाषितं बहु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਇਸੀ ਰੀਤ ਨਾਲ ਲੈ ਚਲੋ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਸੁਣ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਦੇ ਬਹੁਤ ਬਚਨ ਵੀ।

Verse 30

प्रहस्यैव वचो ब्रूते तामेवं कृकलः पुनः । नैव त्याज्या भवेद्भार्या प्राप्ता धर्मेण वै प्रिये

ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਰਿਕਲ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਇਉਂ ਕਿਹਾ: “ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੋ ਪਤਨੀ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਤਿਆਗਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ।”

Verse 31

येन भार्या परित्यक्ता सुनीता धर्मचारिणी । दशांगधर्मस्तेनापि परित्यक्तो वरानने

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮਚਾਰਣੀ ਸੁਨੀਤਾ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਦਸਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਵੀ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

तस्मात्त्वामेव भद्रं ते नैव त्यक्ष्ये कदा प्रिये । विष्णुरुवाच । एवमाभाष्य तां भार्यां संबोध्य च पुनःपुनः

ਇਸ ਲਈ, ਭਦ੍ਰੇ, ਪ੍ਰਿਯੇ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਤਿਆਗਾਂਗਾ। ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸੰਬੋਧ ਕੇ ਧੀਰਜ ਦਿਵਾਇਆ।

Verse 33

तस्या अज्ञातमात्रेण ससार्थेन समं गतः । गते तस्मिन्महाभागे कृकले पुण्यकर्मणि

ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਿਆ, ਉਹ ਕਾਫ਼ਲੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲਾ ਕ੍ਰਿਕਲ ਜਦੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ,

Verse 34

देवकर्मसुवेलायां काले पुण्ये शुभानना । नैव पश्यति भर्तारं कृकलं निजमंदिरे

ਦੇਵ-ਕਰਮਾਂ ਲਈ ਨਿਯਤ ਸ਼ੁਭ ਵੇਲੇ, ਪੁੰਨਮਈ ਪਵਿੱਤਰ ਸਮੇਂ, ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਕ੍ਰਿਕਲ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।

Verse 35

समुत्थाय त्वरायुक्ता रुदमाना सुदुःखिता । वयस्यान्पृच्छते भर्तुर्दुःखशोकाधिपीडिता

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੀ, ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਦੌੜੀ, ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਹੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀ।

Verse 36

युष्माभिर्वा महाभागा दृष्टोऽसौ कृकलो मम । प्राणेश्वरो गतः क्वापि भवंतो मम बांधवाः

ਹੇ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਲ ਕਿਤੇ ਵੇਖਿਆ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਾਣੇਸ਼ਵਰ ਕਿਤੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਬਾਂਧਵ ਹੋ।

Verse 37

यदि दृष्टो महाभागाः कृकलो मम सांप्रतम् । भर्तारं पुण्यकर्तारं सर्वज्ञं सत्यपंडितम्

ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਿਓ, ਹੁਣੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਕ੍ਰਿਕਲ ਵੇਖਿਆ ਹੋਵੇ—ਮੇਰਾ ਪਤੀ, ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਰਵਜ੍ਞ ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਪੰਡਿਤ-ਮੁਨੀ।

Verse 38

कथयंतु महात्मानं यदि दृष्टो महामतिः । तस्यास्तद्भाषितं श्रुत्वा तामूचुस्ते महामतिम्

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਬਾਰੇ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਕੀ ਉਹ ਮਹਾ-ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪੁਰਖ ਦਿੱਖਿਆ ਹੈ?” ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਅਤਿ-ਵਿਵੇਕੀ ਇਸਤਰੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 39

धर्मयात्राप्रसंगेन नाथस्ते कृकलः शुभे । तीर्थयात्रां चकारासौ कस्माच्छोचसि सुव्रते

ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ! ਧਰਮ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਾਥ ਕ੍ਰਿਕਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ੋਕ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 40

साधयित्वा महातीर्थं पुनरेष्यति शोभने । एवमाश्वासिता सा च पुरुषैराप्तकारिभिः

ਹੇ ਸੋਭਨੇ! ਮਹਾ-ਤੀਰਥ ਦਾ ਕਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਲੇ-ਚੰਗੇ, ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਪੁਰਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने सुकलाचरित । एकचत्वारिंशोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ “ਸੁਕਲਾ-ਚਰਿਤ” ਨਾਮਕ ਇਕਤਾਲੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

यावदायाति मे भर्त्ता भूमौ स्वप्स्यामि संस्तरे । घृतं तैलं न भोक्ष्येऽहं दधिक्षीरं तथैव च

ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਭਰਤਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸਾਦੇ ਚਟਾਈ-ਸੰਸਤਰੇ ਤੇ ਸੌਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਘੀ ਤੇ ਤੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਵਾਂਗੀ, ਅਤੇ ਦਹੀਂ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗੀ।

Verse 43

लवणं च परित्यक्तं तथा तांबूलमेव च । मधुरं च तथा राजंस्त्यक्तं गुडादिकं तथा

ਲੂਣ ਅਤੇ ਪਾਨ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਗੁੜ ਆਦਿ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

Verse 44

एकाहारा निराहारा तावत्स्थास्ये न संशयः । यावच्चागमनं भर्तुः पुनरेव भविष्यति

ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਂ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਿਰਹਾਰ ਰਹਾਂ, ਮੈਂ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਹੀ ਰਹਾਂਗੀ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।

Verse 45

एवं दुःखान्विता भूत्वा एकवेणीधरा पुनः । एककंचुकसंवीता मलिना च बभूव सा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਗੁੱਤ ਕਰ ਲਈ; ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਕੱਪੜੇ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਮੈਲੀ ਅਤੇ ਬਿਖਰੀ ਹੋਈ ਹੋ ਗਈ।

Verse 46

मलिनेनापि वस्त्रेण एकेनैव स्थिता पुनः । हाहाकारं प्रमुंचंती निःश्वसंती सुदुःखिता

ਉਹ ਫਿਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ, ਹਾਹਾਕਾਰ ਕਰਦੀ, ਹੌਕੇ ਭਰਦੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ।

Verse 47

वियोगानलसंदग्धा कृष्णांगी मलधारिणी । एवं दुःखसमाचारा सुकृशा विह्वला तदा

ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ, ਉਸਦੇ ਅੰਗ ਕਾਲੇ ਪੈ ਗਏ, ਉਹ ਮੈਲੀ ਅਤੇ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਗਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਉਸ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਵਿਆਕੁਲ ਸੀ।

Verse 48

रोदमाना दिवारात्रौ निद्रा लेभे न वै निशि । क्षुधां न विंदते राजन्दुःखेन विदलीकृता

ਉਹ ਦਿਨ ਰਾਤ ਰੋਂਦੀ ਰਹੀ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਕੁਚਲੀ ਹੋਈ ਉਹ ਭੁੱਖ ਵੀ ਮਹਿਸੂਸ ਨਾ ਕਰ ਸਕੀ।

Verse 49

अथ सख्यः समायाताः पप्रच्छुः सुकलां तदा । सुकले चारुसर्वांगि कस्माद्रोदिषि संप्रति

ਤਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਆਈਆਂ ਅਤੇ ਸੁਕਲਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗੀਆਂ: “ਹੇ ਸੁਕਲੇ, ਸੁੰਦਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀਏ, ਤੂੰ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਰੋਂਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 50

ततस्त्वं कारणं ब्रूहि दुःखस्यास्य वरानने । सुकलोवाच । स मां त्यक्त्वा गतो भर्ता धर्मार्थं धर्मतत्परः

“ਤਾਂ ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਇਸ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸ।” ਸੁਕਲਾ ਬੋਲੀ: “ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਧਰਮ ਦੇ ਹੀ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ।”

Verse 51

तीर्थयात्राप्रसंगेन अटते मेदिनीं ततः । मां त्यक्त्वा स गतः स्वामी निर्दोषां पापवर्जिताम्

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਮੇਰਾ ਉਹ ਸੁਆਮੀ ਮੈਨੂੰ—ਨਿਰਦੋਸ਼ ਤੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ—ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।

Verse 52

अहं साध्वी समाचारा सदा पुण्या पतिव्रता । मां त्यक्त्वा स गतो भर्ता तीर्थ साधनतत्परः

ਮੈਂ ਸਾਧਵੀ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰਾ, ਸਦਾ ਪੁੰਨਵਾਨ ਅਤੇ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਹਾਂ; ਫਿਰ ਵੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ।

Verse 53

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनाति पीडिता । जीवनाशो वरं श्रेष्ठो वरं वै विषभक्षणम्

ਹੇ ਸਖੀਓ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਦੁਖੀ ਹਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੜਫ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ, ਜ਼ਹਿਰ ਖਾ ਲੈਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ।

Verse 54

वरमग्निप्रवेशश्च वरं कायविनाशनम् । नारीं प्रियां परित्यज्य भर्ता याति सुनिष्ठुरः

ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਬਿਹਤਰ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਣਾ ਵੀ ਚੰਗਾ ਹੈ - ਇਸ ਨਾਲੋਂ ਕਿ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਠੋਰ ਦਿਲ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇ।

Verse 55

भर्तृत्यागो वरं नैव प्राणत्यागो वरं सखि । वियोगं न समर्थाहं सहितुं नित्यदारुणम्

ਪਤੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਦੇ ਵੀ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਹੇ ਸਖੀ, ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨਿੱਤ ਦੇ ਜ਼ਾਲਮ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।

Verse 56

तेनाहं दुःखिता सख्यो वियोगेनापि नित्यशः । सख्य ऊचुः । तीर्थयात्रां गतो भर्ता पुनरेष्यति ते पतिः

"ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸਖੀਓ, ਮੈਂ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਖੀ ਹਾਂ।" ਸਖੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: "ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਗਿਆ ਹੈ; ਤੇਰਾ ਸੁਆਮੀ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗਾ।"

Verse 57

वृथा शोषयसे कायं वृथाशोकं करोषि वै । वृथा त्वं तप्यसे बाले वृथा भोगान्परित्यजेः

ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਤੂੰ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਹੇ ਬਾਲੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਸੀਹੇ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਤੂੰ ਭੋਗਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈਂ।

Verse 58

पिबस्व पानं भुंक्ष्व त्वं स्वप्रदत्तं हि पूर्वकम् । कस्य भर्ता सुताः कस्य कस्य स्वजनबांधवाः

ਪਾਨੀ ਪੀ ਲੈ, ਭੋਜਨ ਭੁੰਝ ਲੈ—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਤੂੰ ਆਪ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਕਿਸ ਦਾ ਪਤੀ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਕਿਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ? ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਤੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਕਿਸ ਦੇ ਹਨ?

Verse 59

कः कस्य नास्ति संसारे संबंधः केन चैव हि । भक्ष्यते भुज्यते बाले संसारस्य हि तत्फलम्

ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਕਿਸ ਨਾਲ ਅਸੰਬੰਧ ਹੈ—ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਢੰਗ ਨਾਲ? ਹੇ ਬਾਲਕ, ਕੋਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕੋਈ ਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਜੀਵਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ।

Verse 60

मृते प्राणिनि कोऽश्नाति को हि पश्यति तत्फलम् । पीयते भुज्यते बाले एतत्संसारतः फलम्

ਜੀਵ ਦੇ ਮਰ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਕੌਣ ਉਸ ਲਈ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੌਣ ਉਸ ਕਰਮ-ਫਲ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪਿਆਰੇ ਬਾਲਕ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫਲ ਇਹੀ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਆਪ ਹੀ ‘ਪੀਣਾ’ ਤੇ ‘ਖਾਣਾ’ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

सुकलोवाच । भवतीभिः प्रयुक्तं यत्तन्न स्याद्वेदसंमतम् । यातु भर्तुः पृथग्भूता तिष्ठत्येका सदैव हि

ਸੁਕਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੁਹਾਡੇ ਵਲੋਂ ਜੋ ਰੀਤ ਵਰਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਕੇ ਭੇਜ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਦਾ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਰਹੇ।”

Verse 62

पापभूता भवेन्नारी तां न मन्यंति सज्जनाः । भर्तुः सार्धं सदा सख्यो दृष्टो वेदेषु सर्वदा

ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਾਪ-ਭਾਵ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸੱਜਣ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕਿਉਂਕਿ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਇਹੀ ਦਿੱਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਦਾ ਸਾਥੀ ਬਣੀ ਰਹੇ।

Verse 63

संबंधः पुण्यसंसर्गाज्जायते नात्र संशयः । नारीणां च सदा तीर्थं भर्ता शास्त्रेषु पठ्यते

ਪੁੰਨ-ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਸਦਾ ਹੀ ਤੀਰਥ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 64

तमेवावाहयेन्नित्यं वाचा कायेन कर्मभिः । मनसा पूजयेन्नित्यं भावसत्येन तत्परा

ਉਸੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਿੱਤ ਬੁਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਵਾਣੀ ਨਾਲ, ਦੇਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ। ਮਨ ਨਾਲ ਵੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹੇ, ਅੰਦਰਲੇ ਭਾਵ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ।

Verse 65

भर्तुः पार्श्वं महातीर्थं दक्षिणांगं सदैव हि । तमाश्रित्य यदा नारी गृहस्था परिवर्त्तयेत्

ਪਤੀ ਦਾ ਪਾਸਾ ਮਹਾਤੀਰਥ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਦੱਖਣਾ ਅੰਗ ਸਦਾ ਹੀ। ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਨਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨੂੰ ਢਾਲੇ…

Verse 66

यजते दानपुण्यैश्च तस्य दानस्य यत्फलम् । वाराणस्यां च गंगायां यत्फलं न च पुष्करे

ਯਜਨਾ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਜੋ ਫਲ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਵਾਰਾਣਸੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ-ਤਟ ਤੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ (ਉਹੋ ਜਿਹਾ) ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 67

द्वारकायां न चावन्त्यां केदारे शशिभूषणे । लभते नैव सा नारी यजमाना सदा किल

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨਾਰੀ ਸਦਾ ਯਜਨ ਕਰਦੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਵੀ (ਉਹ ਫਲ) ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਜੇ ਕਰਮ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਅਵੰਤੀ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਕੇਦਾਰ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਸ਼ਸ਼ਿਭੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 68

तादृशं फलमेवं सा न प्राप्नोति कदा सखि । सुमुखं पुत्रसौभाग्यं स्नानं दानं च भूषणम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸਖੀ, ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦੀ—ਨਾ ਸੁਹਣਾ ਮੁਖੜਾ, ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਗ, ਨਾ ਸਨਾਨ ਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ, ਨਾ ਹੀ ਭੂਸ਼ਣ ਦਾ ਮਾਣ।

Verse 69

वस्त्रालंकारसौभाग्यं रूपं तेजः फलं सदा । यशः कीर्तिमवाप्नोति गुणं च वरवर्णिनी

ਉਹ ਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰਾਂ, ਅਲੰਕਾਰਾਂ, ਸੁਭਾਗ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਤੇਜ ਦੇ ਫਲ ਪਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 70

भर्तुः प्रसादात्सर्वं च लभते नात्र संशयः । विद्यमाने यदा कांते अन्यं धर्मं करोति या

ਪਤੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਲੱਭ ਲੈਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਪਤੀ ਜੀਵਤ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੋਰ ਧਰਮ (ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਰ ਆਸਰਾ) ਕਰੇ…

Verse 71

निष्फलं जायते तस्याः पुंश्चली परिकथ्यते । नारीणां यौवनं रूपमवतारं स्मृतं ध्रुवम्

ਉਸ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਪੁੰਸ਼ਚਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਨਾਰੀ ਦਾ ਯੌਵਨ ਤੇ ਰੂਪ ਛਣਭੰਗੁਰ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ—ਜਿਵੇਂ ਲੰਘਦਾ ਹੋਇਆ ਅਵਤਾਰ।

Verse 72

एकस्यापि हि भर्तुश्च तस्यार्थे भूमिमंडले । सुपुत्रा सुयशा नारी परिकथ्येत वै सदा

ਧਰਤੀ ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਪਤੀ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਵੀ, ਸੁਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁਯਸ਼ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਕਿਹਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 73

तुष्टे भर्तरि संसारे दृश्या नारी न संशयः । पतिहीना भवेन्नारी भवेत्सा भूमिमंडले

ਜਦ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਆਦਰਯੋਗ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਨਾਰੀ ਪਤਿਹੀਣ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 74

कुतस्तस्याः सुखं रूपं यशः कीर्तिः सुता भुवि । सुदौर्भाग्यं महद्दुःखं संसारे परिभुज्यते

ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਖ ਕਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ, ਰੂਪ ਕਿੱਥੋਂ, ਯਸ਼, ਕੀਰਤੀ ਜਾਂ ਪੁੱਤਰੀ ਕਿੱਥੋਂ? ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਭਾਰੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 75

पापभागा भवेत्सा च दुःखाचारा सदैव हि । तुष्टे भर्तरि तस्यास्तु तुष्टाः सर्वाश्च देवताः

ਉਹ ਪਾਪ ਦੀ ਭਾਗੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਹੀ ਦੁਖਮਈ ਆਚਰਨ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 76

तुष्टे भर्तरि तुष्यंति ऋषयो देवमानवाः । भर्ता नाथो गुरुर्भर्ता देवता दैवतैः सह

ਜਦ ਪਤੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਤੀ ਹੀ ਰੱਖਿਆਕਰਤਾ ਤੇ ਨਾਥ ਹੈ; ਪਤੀ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹੈ; ਪਤੀ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।

Verse 77

भर्ता तीर्थश्च पुण्यश्च नारीणां नृपनंदन । शृंगारं भूषणं रूपं वर्णं सौगंधमेव च

ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ, ਨਾਰੀਆਂ ਲਈ ਪਤੀ ਹੀ ਤੀਰਥ ਹੈ, ਪੁੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ, ਭੂਸ਼ਣ, ਰੂਪ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਵੀ ਹੈ।

Verse 78

कृत्वा सा तिष्ठते नित्यं वर्जयित्वा सुपर्वसु । शृंगारैर्भूषणैः सा तु शुशुभे सा यदा पतिः

ਇਉਂ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਸਦਾ ਅਡੋਲ ਰਹੀ, ਸੁਪਵਰਵਸੁ ਵਰਗੇ ਸ਼ੁਭ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨ ਵਰਤ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੀ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਪਤੀ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦਾ, ਉਹ ਸਿੰਗਾਰ ਤੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਦੀ।

Verse 79

पत्याविना भवत्येवं क्षीरं सर्पमुखे यथा । भर्तुरर्थे महाभागा सुव्रता चारुमंगला

ਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਐਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਧ ਸੱਪ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ। ਪਤੀ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਉਹ ਮਹਾਭਾਗਾ—ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਤੇ ਚਾਰੁਮੰਗਲਾ—ਇਉਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ।

Verse 80

गते भर्तरि या नारी शृंगारं कुरुते यदि । रूपं वर्णं च तत्सर्वं शवरूपेण जायते

ਜੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ) ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸਿੰਗਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੇ ਰੰਗਤ ਲਾਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਂਗ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 81

वदंति भूतले लोकाः पुंश्चलीयं न संशयः । तस्माद्भर्तुर्वियुक्ता या नार्याः शृणुत भूतले

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਚੰਚਲ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀਆਂ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

Verse 82

इच्छंत्या वै महासौख्यं भवितव्यं कदाचन । सुजायायाः परो धर्मो भर्ता शास्त्रेषु गीयते

ਜੇ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਕਦੇ ਵੀ ਮਹਾਨ ਸੁਖ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਜਾਇਆ (ਸਤੀ-ਸੁਭਾਗਣ) ਦਾ ਪਰਮ ਧਰਮ ਪਤੀ ਹੀ ਹੈ।

Verse 83

तस्माद्वै शाश्वतो धर्मो न त्याज्यो भार्यया किल । एवं धर्मं विजानामि कथं भर्ता परित्यजेत्

ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਨਾ ਤਿਆਗਿਆ ਜਾਵੇ। ਧਰਮ ਨੂੰ ਐਸਾ ਜਾਣ ਕੇ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਭਾਰਿਆ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਗ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 84

इत्यर्थे श्रूयते सख्य इतिहासः पुरातनः । सुदेवायाश्च चरितं सुपुण्यं पापनाशनम्

ਇਸ ਅਰਥ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਸਖੀ, ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸੁਦੇਵਾ ਦਾ ਅਤਿ-ਪੁੰਨਮਈ ਚਰਿਤ੍ਰ, ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।