Adhyaya 116

Verse 1

कुंजल उवाच । अशोकसुंदरी पुण्या रंभया सह हर्षिता । नहुषं प्राप्य विक्रांतं तमुवाच तपस्विनी

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪੁੰਨਵਤੀ ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ ਰੰਭਾ ਨਾਲ ਹर्षਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਨਹੁਸ਼ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 2

अहं ते धर्मतः पत्नी देवैर्दिष्टा तपस्विनी । उद्वाहयस्व मां वीर यदि धर्ममिहेच्छसि

ਮੈਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਹਾਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯੁਕਤ—ਇੱਕ ਤਪਸਵਿਨੀ। ਹੇ ਵੀਰ, ਜੇ ਤੂੰ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ ਕਰ।

Verse 3

सदैव चिंत्यमाना च त्वामहं तपसि स्थिता । भवान्धर्मप्रसादेन मया प्राप्तो नृपोत्तम

ਸਦਾ ਤੇਰਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਰਹੀ। ਹੇ ਨ੍ਰਿਪੋਤਮ, ਤੇਰੇ ਧਰਮ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 4

नहुष उवाच । मदर्थे नियता भद्रे यदि त्वं तपसि स्थिता । गुरोर्वाक्यान्मुहूर्तेन तव भर्ता भवाम्यहम्

ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਲਈ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਯਤ ਰਹੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ, ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 5

अनया रंभया सार्द्धमावां गच्छाव भामिनि । समारोप्य रथे तां तु तां रंभां तु मनोरमाम्

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਇਸ ਰੰਭਾ ਦੇ ਨਾਲ ਆਓ ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਚੱਲੀਏ। ਉਸ ਮਨੋਹਰ ਰੰਭਾ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦੇ।

Verse 6

तेनैव रथवर्येण वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । जगाम लघुवेगेन ताभ्यां सह महायशाः

ਉਸੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮਹਾਯਸ਼ੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸਮੇਤ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 7

तमाश्रमगतं विप्रं समालोक्य प्रणम्य च । तया सार्द्धं महातेजा हर्षेण महतान्वितः

ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 8

यथा युद्धं रणे जातं निहतो दानवाधमः । निवेदयामास सर्वं वशिष्ठाय महात्मने

ਜਿਵੇਂ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਨੀਚ ਦਾਨਵ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 9

वशिष्ठोऽपि समाकर्ण्य नहुषस्य विचेष्टितम् । हर्षेण महताविष्ट आशीर्भिरभिनंद्य तम्

ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਵੀ ਨਹੁਸ਼ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ।

Verse 10

तिथौ लग्ने शुभे प्राप्ते तयोस्तु मुनिपुंगवः । विवाहं कारयामास अग्निब्राह्मणसन्निधौ

ਸ਼ੁਭ ਤਿਥੀ ਅਤੇ ਮੰਗਲ ਲਗਨ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਉਹ ਮুনি-ਪੁੰਗਵ ਨੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਸੰਪੰਨ ਕਰਵਾਇਆ।

Verse 11

आशीर्भिरभिनंद्यैव मिथुनं प्रेषितं पुनः । मातरं पितरं पश्य द्रुतं गत्वा महामते

ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਰਵਾਨਾ ਕੀਤਾ: “ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਤੁਰੰਤ ਜਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖੋ।”

Verse 12

त्वां च दृष्ट्वा हि ते माता पितासौ तव सुव्रत । हर्षेण वृद्धिमाप्नोतु पर्वणीव तु सागरः

ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰਾ ਪਿਤਾ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ—ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਵਧਣ, ਜਿਵੇਂ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਜਵਾਰ ਨਾਲ ਉੱਭਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

एवं संप्रेषितो वीरो मुनिना ब्रह्मसूनुना । तेनैव रथवर्येण जगाम लघुविक्रमः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰ ਮুনি ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਉਹ ਵੀਰ, ਜੋ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਤੁਰੰਤ ਸੀ, ਉਸੇ ਉੱਤਮ ਰਥ ਵਿੱਚ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 14

नमस्कृत्य द्विजेंद्रं तं गतो मातलिना तदा । स्वपुरं पितरं द्रष्टुं तथैव च स्वमातरम्

ਉਸ ਪ੍ਰਧਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤਦ ਮਾਤਲੀ ਦੇ ਨਾਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਪੁਰ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲਈ।

Verse 15

सूत उवाच । अप्सरा मेनिका नाम प्रेषिता दैवतैस्ततः । आयोर्भार्या सुदुःखेन पतिता शोकसागरे

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਮੇਨਿਕਾ ਨਾਮ ਦੀ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ। ਆਯੋ ਦੀ ਪਤਨੀ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਪਈ ਸੀ।

Verse 16

तामुवाच महाभागां देवीमिंदुमतीं प्रति । मुंच शोकं महाभागे तनयं पश्य सस्नुषम्

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵੀ ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਾਗਵਤੀ, ਸ਼ੋਕ ਛੱਡ ਦੇ; ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਸਮੇਤ।”

Verse 17

निहत्य दानवं पापं तव पुत्रापहारकम् । समायांतं सभायां च वीरश्रियासमन्वितम्

ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਉਸ ਪਾਪੀ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਵੀਰ-ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 18

सुवृत्तं संगरे तस्य नहुषेण यथा कृतम् । तस्यै निवेदयामास इंदुमत्यै च मेनिका

ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕਰਤੱਬ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਮੇਨਿਕਾ ਨੇ ਇੰਦੁਮਤੀ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

मेनिकाया वचः श्रुत्वा हर्षेण महतान्विता । सखि सत्यं ब्रवीषि त्वमित्युवाच सगद्गदम्

ਮੇਨਿਕਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮਹਾਨ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ। ਗਦਗਦ ਹੋ ਕੇ ਬੋਲੀ: “ਸਖੀ, ਤੂੰ ਸੱਚ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 20

सामृतं सुप्रियं प्रोक्तं मनःप्रोत्साहकारकम् । जीवादिकं मया देयं त्वयि सर्वस्वमेव हि

ਮੈਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮਾਨ, ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਬਾਤ ਕਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਆਦਿ ਸਭ ਕੁਝ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਰਵਸਵ ਹੈਂ।

Verse 21

एवमाभाष्य तां देवी राजानमिदमब्रवीत् । तव पुत्रो महाबाहुः समायातो हि सांप्रतम्

ਇਉਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਦੇਵੀ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਹ ਕਿਹਾ: “ਤੇਰਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਬਾਹੁ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਹੀ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।”

Verse 22

आख्याति च महाराज एषा मे वै वराप्सराः । भर्तारमेवमाभाष्य विरराम सुहर्षिता

ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਇਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੇਰੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਪਸਰਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ।

Verse 23

समाकर्ण्य नृपेंद्रस्तु तामुवाच प्रियां प्रति । पुरा प्रोक्तं महाभागे मुनिना नारदेन हि

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪੇਂਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਇਹ ਗੱਲ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੁਨੀ ਨਾਰਦ ਨੇ ਦੱਸੀ ਸੀ।”

Verse 24

पुत्रं प्रति न कर्तव्यं दुःखं राजंस्त्वया कदा । तं निहत्य सुवीर्येण दानवं चैष्यते सुतः

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਉਹ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਬਲ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 25

संजातं सत्यमेवं वै मुनिना भाषितं पुरा । अन्यथा वचनं तस्य कथं देवि भविष्यति

ਇਹ ਸਭ ਸੱਚ ਹੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਨੀ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਬਚਨ ਹੋਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 26

दत्तात्रेयो मुनिश्रेष्ठः साक्षाद्देवो भविष्यति । शुश्रूषितस्त्वया देवि मया च तपसा पुरा

ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਮੁਨਿਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਦੇਵ-ਰੂਪ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ।

Verse 27

पुत्ररत्नं तेन दत्तं वैष्णवांशप्रधारकम् । सदा हनिष्यति परं दानवं पापचेतनम्

ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ-ਰਤਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਅੰਸ਼ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਪਾਪੀ-ਚਿੱਤ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।

Verse 28

सर्वदैत्यप्रहर्ता च प्रजापालो महाबलः । दत्तात्रेयेण मे दत्तो वैष्णवांशः सुतोत्तमः

ਉਹ ਸਭ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਪ੍ਰਜਾ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ, ਮਹਾਂਬਲੀ ਹੈ। ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਅੰਸ਼ ਵਾਲਾ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਹੈ।

Verse 29

एवं संभाष्य तां देवीं राजा चेंदुमतीं तदा । महोत्सवं ततश्चक्रे पुत्रस्यागमनं प्रति

ਇਉਂ ਰਾਣੀ ਇੰਦੁਮਤੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸੰਭਾਸ਼ਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਆਗਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਮਹਾਂਉਤਸਵ ਰਚਾਇਆ।

Verse 30

हर्षेण महताविष्टो विष्णुं सस्मार वै पुनः

ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 31

सर्वोपपन्नं सुरवर्गयुक्तमानंदरूपं परमार्थमेकम् । क्लेशापहं सौख्यप्रदं नराणां सद्वैष्णवानामिह मोक्षदं परम्

ਉਹ ਸਰਵਗੁਣ-ਸੰਪੰਨ, ਦੇਵਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਆਨੰਦ-ਸਰੂਪ, ਪਰਮਾਰਥ ਰੂਪ ਇਕੋ ਪਰਮ ਤੱਤ ਹੈ; ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਇਹੀ ਸੱਚੇ ਵੈਸ਼ਨਵਾਂ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼-ਦਾਤਾ ਹੈ।

Verse 116

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने षोडशाधिकशततमोऽध्यायः

ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ ਅੰਦਰ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ਾਖਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ—ਇੱਕ ਸੌ ਸੋਲ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।