Adhyaya 115
The Battle of Nahuṣa and Huṇḍa (within the Guru-tīrtha Glorification Episode)
ਭੂਮੀ-ਖੰਡ ਦੇ ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ–ਨਹੁਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਚਰਮ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਆਯੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨਹੁਸ਼ਾ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੁਣਡਾ ਉਸ ਨੂੰ ਲਲਕਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਵਿਚ ਸਿੱਧਾ ਦੁਇਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਾਤਲੀ (ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਥੀ) ਰਥ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਹਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੁਣਡਾ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਪਰ ਯੁੱਧ-ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਫਿਰ ਸੰਭਲ ਕੇ ਨਹੁਸ਼ਾ ਦੀ ਪਾਸਲੀ ਨੂੰ ਘਾਇਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਥ, ਧਵਜ ਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਹੁਸ਼ਾ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਧਨੁਰਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਹੁਣਡਾ ਦੇ ਰਥ ਅਤੇ ਅਸਤ੍ਰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਤਿਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਜੈਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਥਾ ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਤੇ ਨਹੁਸ਼ਾ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਨੂੰ ਫਿਰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
कुंजल उवाच । ततस्त्वसौ संयति राजमानः समुद्यतश्चापधरो महात्मा । यथैव कालः कुपितः सलोकान्संहर्तुमैच्छत्तु तथा सुदानवान्
ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਤਮਾ ਯੋਧਾ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ, ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਕਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਦਾਨਵਾਂ ਸਮੇਤ ਜਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 2
महास्त्रजालै रवितेजतुल्यैः सुदीप्तिमद्भिर्निजघान दानवान् । वायुर्यथोन्मूलयतीह पादपांस्तथैव राजा निजघान दानवान्
ਸੂਰਜ-ਤੇਜ ਵਰਗੇ ਦਹਕਦੇ ਮਹਾਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਜਾਲਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਇੱਥੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਜੜੋਂ ਉਖਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ।
Verse 3
वायुर्यथा मेघचयं च दिव्यं संचालयेत्स्वेन बलेन तेजसा । तथा स राजा असुरान्मदोत्कटाननाशयद्बाणवरैः सुतीक्ष्णैः
ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਵ੍ਯ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਨੂੰ ਹੰਕਾ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਉਤਾਵਲੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ, ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 4
न शेकुर्दानवाः सर्वे बाणवर्षं महात्मनः । मृताः केचिद्द्रुताः केचित्केचिन्नष्टा महाहवात्
ਸਾਰੇ ਦਾਨਵ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕੇ। ਕੁਝ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਭੱਜ ਗਏ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗਾਇਬ ਹੋ ਗਏ।
Verse 5
सूत उवाच । महातेजं महाप्राज्ञं महादानवनाशनम् । चुक्रोध हुंडो दुष्टात्मा दृष्ट्वा तं नृपनंदनम्
ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਉਸ ਨ੍ਰਿਪਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਜੋ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ্ঞ ਅਤੇ ਦਾਨਵ-ਨਾਸਕ ਸੀ—ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਹੁੰਡਾ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ।
Verse 6
स्थितो गत्वेदमाभाष्य तिष्ठतिष्ठेति चाहवे । त्वामद्य च नयिष्यामि आयुपुत्र यमांतिकम्
ਉੱਥੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਯੁੱਧ-ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਠਹਿਰ—ਠਹਿਰ! ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਆਯੁ-ਪੁੱਤਰ, ਯਮ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।”
Verse 7
नहुष उवाच । स्थितोस्मि समरे पश्य त्वामहं हंतुमागतः । अहं त्वां तु हनिष्यामि दानवं पापचेतनम्
ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਸਮਰ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹਾਂ, ਵੇਖ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸੰਘਾਰਾਂਗਾ, ਹੇ ਦਾਨਵ, ਪਾਪ-ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ!”
Verse 8
इत्युक्त्वा धनुरादाय बाणानग्निशिखोपमान् । छत्रेण ध्रियमाणेन शुशुभे सोऽपि संयुगे
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕਿਆ ਅਤੇ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਲਏ; ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਤਰੀ ਧਰੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਵੀ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੇਜਸਵੀ ਚਮਕਿਆ।
Verse 9
इंद्रस्य सारथिं दिव्यं मातलिं वाक्यमब्रवीत् । वाहयतु रथं मेऽद्य हुंडस्य सम्मुखं भवान्
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸਾਰਥੀ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਰਥ ਹੁੰਡਾ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਸਾਹਮਣੇ ਲੈ ਚਲਾ।”
Verse 10
इत्युक्तस्तेन वीरेण मातलिर्लघुविक्रमः । तुरगांश्चोदयामास महावातजवोपमान्
ਉਸ ਵੀਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇਜ਼ ਕਰਤੱਬ ਵਾਲਾ ਮਾਤਲੀ ਨੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੰਕਾਰਿਆ—ਜੋ ਮਹਾਂ ਪਵਨ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗੇ ਤੇਜ਼ ਸਨ।
Verse 11
उत्पेतुश्च ततो वाहा हंसा इव यथांबरे । छत्रेण इंदुवर्णेन रथेनापि पताकिना
ਤਦ ਘੋੜੇ ਉਛਲ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਉਡਦੇ ਹਨ; ਧੁਜਾ-ਸਹਿਤ ਰਥ ਵੀ ਸੀ ਅਤੇ ਚੰਦ ਵਰਗੇ ਧਵਲ ਛਤਰ ਨਾਲ।
Verse 12
नभस्तलं तु संप्राप्य यथा सूर्यो विराजते । आयुपुत्रस्तथा संख्ये तेजसा विक्रमेण तु
ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼-ਮੰਡਲ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਸੂਰਜ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਆਯੁ-ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੋਇਆ।
Verse 13
अथ हुंडो रथस्थोऽपि राजमानः स्वतेजसा । सर्वायुधैश्च संयुक्तस्तद्वद्वीरव्रते स्थितः
ਫਿਰ ਹੁੰਡਾ ਰਥ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ; ਸਭ ਅਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਉਹ ਵੀਰ-ਵ੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਿਹਾ।
Verse 14
उभयोर्वीरयोर्युद्धं देवविस्मयकारकम् । तदा आसीन्महाप्राज्ञ दारुणं भीतिदायकम्
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਯੁੱਧ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਾਜ্ঞ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ।
Verse 15
सुबाणैर्निशितैस्तीक्ष्णैः कंकपत्रैः शिलीमुखैः । हुंडेन ताडितो राजा सुबाह्वोरंतरे तदा
ਤਦ ਹੁੰਡੇ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ—ਨੁਕੀਲੇ ਤੇ ਤਿੱਖੇ, ਗਿਦ੍ਹ ਦੇ ਪਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਸ਼ਿਲੀਮੁਖ ਵਰਗੇ ਭੇਦਕ—ਦੋਹਾਂ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ।
Verse 16
सुभाले पंचभिर्बाणैर्विद्धः क्रुद्धोऽभवत्तदा । सविद्धस्तु तदा बाणैरधिकं शुशुभे नृपः
ਤਦ ਰਾਜਾ ਪੰਜ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭੜਕ ਉਠਿਆ। ਪਰ ਉਹ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਛਿਦ੍ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਨ੍ਰਿਪ ਹੋਰ ਅਧਿਕ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ।
Verse 17
सारुणः करमालाभिरुदयंश्च दिवाकरः । रुधिरेण तु दिग्धांगो हेमबाणैस्तनुस्थितैः
ਸਾਰੁਣ ਵਰਗਾ ਲਾਲੀਮਾਯੁਕ ਸੂਰਜ ਕਿਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਉਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਅੰਗ ਰਕਤ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਬਾਣ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਧੰਸੇ ਹੋਏ ਸਨ।
Verse 18
सूर्यवच्छोभते राजा पूर्वकालस्य चांबरे । दृष्ट्वा तु पौरुषं तस्य दानवं वाक्यमब्रवीत्
ਰਾਜਾ ਪੂਰਵਕਾਲ ਦੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਪੌਰੁਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਦਾਨਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
Verse 19
तिष्ठतिष्ठ क्षणं दैत्य पश्य मे लाघवं पुनः । इत्युक्त्वा तु रणे दैत्यं जघान दशभिः शरैः
“ਠਹਿਰ, ਠਹਿਰ ਇਕ ਪਲ, ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ! ਮੇਰੀ ਫੁਰਤੀ ਫਿਰ ਵੇਖ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਦੈਤ੍ਯ ਨੂੰ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
Verse 20
मुखे भाले हतस्तेन मूर्च्छितो निपपात ह । पश्यामानैः सुरैर्दिव्यै रथोपरि महाबलः
ਉਸ ਨੇ ਮੁਖ ਅਤੇ ਭਾਲ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਮਹਾਬਲੀ ਯੋਧਾ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਹੀ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਦੋਂ ਦਿਵ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਵੇਖ ਰਹੇ ਸਨ।
Verse 21
देवैश्च चारणैः सिद्धैः कृतः शब्दः सुहर्षजः । जयजयेति राजेंद्र शंखान्दध्मुः पुनः पुनः
ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ—ਚਾਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਸਮੇਤ—ਅਤਿ ਹರ್ಷ ਤੋਂ ਉੱਠੀ ਧੁਨੀ ਕੀਤੀ: “ਜੈ! ਜੈ!” ਹੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ; ਅਤੇ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸ਼ੰਖ ਧੁੰਕੇ।
Verse 22
सकोलाहलशब्दस्तु तुमलो देवतेरितः । कर्णरंध्रमाविवेश हुंडस्य मूर्छितस्य च
ਤਦ ਦੇਵਤਾ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਭਿਆਨਕ ਕੋਲਾਹਲ-ਧੁਨੀ ਉੱਠੀ; ਉਹ ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਹੁੰਡ ਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਰੰਧਰ ਵਿੱਚ ਘੁੱਸ ਗਈ।
Verse 23
श्रुत्वा सधनुरादाय बाणमाशीविषोपमम् । स्थीयतां स्थीयतां युद्धे न मृतोस्मि त्वया हतः
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਚੁੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਸੱਪ ਵਰਗਾ ਬਾਣ ਫੜ ਲਿਆ; ਚੀਕਿਆ: “ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਡਟ ਜਾਓ—ਡਟ ਜਾਓ! ਮੈਂ ਮਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਤੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਗਿਆ!”
Verse 24
इत्युक्त्वा पुनरुत्थाय लाघवेन समन्वितः । एकविंशतिभिर्बाणैर्नहुषं चाहनत्पुनः
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਫੁਰਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਅਤੇ ਇਕੀ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮਾਰਿਆ।
Verse 25
एकेन मुष्टिमध्ये तु चतुर्भिर्बाहुमध्यतः । चतुर्भिश्च महाश्वांश्च छत्रमेकेन तेन वै
ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਮੁੱਠ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਫੜਿਆ; ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਮੱਧੋਂ; ਚਾਰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਬੂ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਨਾਲ ਛਤਰ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ।
Verse 26
पंचभिर्मातलिं विद्ध्वा रथनीडं तु सप्तभिः । ध्वजदंडं त्रिभिस्तीक्ष्णैर्दानवः शिखिपत्रिभिः
ਦਾਨਵ ਨੇ ਮੋਰਪੰਖੀ ਤੀਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਤਲੀ ਨੂੰ ਪੰਜ ਵਾਰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ; ਸੱਤ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਭੇਦਿਆ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਧੁਜਾ-ਦੰਡ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
आदानं तु निदानं तु लक्षमोक्षं दुरात्मनः । लाघवं तस्य संदृष्ट्वा देवता विस्मयंगताः
ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਦੇ ਅਣਉਚਿਤ ਹੜਪਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕਥਿਤ ‘ਦਲੀਲ’ ਤੇ ਲਕਸ਼੍ਯ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਦੀ ਹਲਕਾਪਣ ਵਰਗੀ ਫੁਰਤੀ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ।
Verse 28
तस्य पौरुषमापश्य स राजा दानवोत्तमम् । शूरोसि कृतविद्योसि धीरोसि रणपंडितः
ਉਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਹੈਂ; ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੈਂ; ਧੀਰਜਵਾਨ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਰਣ-ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਹੈਂ।”
Verse 29
इत्युक्वा दानवं तं तु धनुर्विस्फार्य भूपतिः । मार्गणैर्दशभिस्तं तु विव्याध लघुविक्रमः
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਭੂਪਤੀ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਨੂੰ ਤਾਣ ਕੇ ਘੰਘੋਰ ਧੁਨਿ ਕੀਤੀ; ਫੁਰਤੀਲੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 30
त्रिभिर्ध्वजं प्रचिच्छेद स पपात धरातले । तुरगान्पातयामास चतुर्भिस्तस्य सायकैः
ਤਿੰਨ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਧੁਜਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ; ਫਿਰ ਚਾਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡਾਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 31
एकेन छत्रं तस्यापि चकर्त लघुविक्रमः । दशभिः सारथिस्तस्य प्रेषितो यममंदिरम्
ਇੱਕ ਹੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਛਤਰ ਵੀ ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਦਸ ਘਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
Verse 32
दंशनं दशभिश्छित्त्वा शरैश्च विदलीकृतः । सर्वांगेषु च त्रिंशद्भिर्विव्याध दनुजेश्वरम्
ਦਸ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਫਿਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨੂੰ ਤੀਹ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
Verse 33
हताश्वो विरथो जातो बाणपाणिर्धनुर्धरः । अभ्यधावत्स वेगेन वर्षयन्निशितैः शरैः
ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਰਥ-ਹੀਣ ਹੋ ਗਿਆ; ਪਰ ਬਾਣ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੇ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 34
खड्गचर्मधरो दैत्यो राजानं तमधावत । धावमानस्य हुंडस्य खड्गं चिच्छेद भूपतिः
ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਧਾਰੇ ਦੈਤ ਨੇ ਉਸ ਰਾਜੇ ਉੱਤੇ ਧਾਵਾ ਬੋਲਿਆ। ਹੁੰਡਾ ਜਦ ਦੌੜਦਾ ਆਇਆ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਕੱਟ ਡਾਲੀ।
Verse 35
क्षुरप्रैर्निशितैर्बाणैश्चर्म चिच्छेद भूपतिः । अथ हुंडः स दुष्टात्मा समालोक्य समंततः
ਛੁਰੇ ਵਰਗੇ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭੂਪਤੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਢਾਲ ਵੀ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਤਦ ਉਹ ਦੁਸ਼ਟ-ਆਤਮਾ ਹੁੰਡਾ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਤੱਕਣ ਲੱਗਾ।
Verse 36
जग्राह मुद्गरं तूर्णं मुमोच लघुविक्रमः । वज्रवेगं समायांतं ददृशे नृपतिस्तदा
ਲਘੁਵਿਕ੍ਰਮ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਮੁਦਗਰ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਜ੍ਰਵੇਗ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਓਰ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖਿਆ।
Verse 37
मुद्गरं स्वनवंतं चापातयदंबरात्ततः । दशभिर्निशितैर्बाणैः क्षुरप्रैश्च स्वविक्रमात्
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਗੂੰਜਦਾ ਮੁਦਗਰ ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ, ਦਸ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ—ਛੁਰੇ-ਮੁਹੀਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ।
Verse 38
मुद्गरं पतितं दृष्ट्वा दशखण्डमयं भुवि । गदामुद्यम्य वेगेन राजानमभ्यधावत
ਮੁਦਗਰ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਦਸ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਟੁੱਟਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਿਆ।
Verse 39
खड्गेन तीक्ष्णधारेण तस्य बाहुं विचिच्छिदे । सगदं पतितं भूमौ सांगदं कटकान्वितम्
ਤਿੱਖੀ ਧਾਰ ਵਾਲੀ ਖਡਗ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬਾਂਹ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ; ਉਹ ਬਾਂਹ ਗਦਾ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ, ਬਾਜੂਬੰਦ ਤੇ ਕੰਗਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ।
Verse 40
महारावं ततः कृत्वा वज्रस्फोटसमं तदा । रुधिरेणापि दिग्धांगो धावमानो महाहवे
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਟੁੱਟਣ ਵਰਗੀ ਗੱਜਣੀ ਚੀਖ ਮਾਰੀ; ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਹ ਉਸ ਮਹਾਂਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਰਿਹਾ।
Verse 41
क्रोधेन महताविष्टो ग्रस्तुमिच्छति भूपतिम् । दुर्निवार्यः समायातः पार्श्वं तस्य च भूपतेः
ਤੀਬਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਅਟੱਲ ਤੇ ਰੋਕਿਆ ਨਾ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲਾ, ਉਹ ਭੂਪਤੀ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਪਾਸ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।
Verse 42
नहुषेण महाशक्त्या ताडितो हृदि दानवः । पतितः सहसा भूमौ वज्राहत इवाचलः
ਨਹੁਸ਼ ਨੇ ਮਹਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾਨਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਵਜ੍ਰ ਦੇ ਘਾਤ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 43
तस्मिन्दैत्ये गते भूमावितरे दानवा गताः । विविशुः कति दुर्गेषु कति पातालमाश्रिताः
ਜਦ ਉਹ ਦੈਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਹੋਰ ਦਾਨਵ ਭੱਜ ਗਏ। ਕਈ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਵੜੇ, ਤੇ ਕਈ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਗਏ।
Verse 44
देवाः प्रहर्षमाजग्मुर्गंधर्वाः सिद्धचारणाः । हते तस्मिन्महापापे नहुषेण महात्मना
ਉਸ ਮਹਾ-ਪਾਪੀ ਦੇ ਨਹੁਸ਼ ਮਹਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਦੇਵਤਾ, ਗੰਧਰਵ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਚਾਰਣ ਸਭ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।
Verse 45
तस्मिन्हते दैत्यवरे महाहवे देवाश्च सर्वे प्रमुदं प्रलेभिरे । तां देवरूपां तपसा प्रवर्द्धितां स आयुपुत्रः प्रतिलभ्य हर्षितः
ਉਸ ਮਹਾ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਦ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਅਤਿ ਪ੍ਰਮੋਦ ਨਾਲ ਖਿੜ ਉਠੇ। ਅਤੇ ਆਯੁ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਤਪ ਨਾਲ ਵਧੀ ਹੋਈ ਦੇਵ-ਸਰੂਪਾ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।
Verse 115
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने पंचदशाधिकशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ—ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ, ਗੁਰੂ-ਤੀਰਥ ਮਹਾਤਮ੍ਯ, ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਨਹੁਸ਼ਾਖਿਆਨ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਇੱਕ ਸੌ ਪੰਦਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।