Adhyaya 102

Verse 1

कुंजल उवाच । सर्वं वत्स प्रवक्ष्यामि यत्त्वयोक्तं ममाधुना । उभयोर्देवनं यत्तु यस्माज्जातं द्विजोत्तम

ਕੁੰਜਲ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਵਤਸ, ਜੋ ਤੂੰ ਹੁਣੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ‘ਦੇਵਨ’ ਵੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ।

Verse 2

एकदा तु महादेवी पार्वती प्रमदोत्तमा । क्रीडमाना महात्मानमीश्वरं वाक्यमब्रवीत्

ਇਕ ਵਾਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਪਾਰਵਤੀ, ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਖੇਡਦੀ-ਖੇਡਦੀ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਭੂ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੀ।

Verse 3

ममोरसि महादेव जातं महत्सु दोहदम् । दर्शयस्व ममाग्रे त्वं काननं काननोत्तमम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਕ ਵੱਡੀ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗੀ ਹੈ। ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਕਾਨਨ, ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਨ, ਵਿਖਾ।

Verse 4

श्रीमहादेव उवाच । एवमस्तु महादेवि नंदनं देवसंकुलम् । दर्शयिष्यामि ते पुण्यं द्विजसिद्धनिषेवितम्

ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਨੰਦਨ ਵਿਖਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ—ਪਵਿੱਤਰ, ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਪੂਜਨੀਯ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸੇਵਿਤ।”

Verse 5

एवमाभाष्य तां देवीं तया सह गणैस्ततः । स गंतुमुत्सुको देवो नंदनं वनमेव तु

ਇਉਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਨੰਦਨ ਨਾਮਕ ਉਸੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵਨ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 6

सर्वगं सुंदरं दिव्यपृष्ठमाभरणैर्युतम् । घंटामालाभिसंयुक्तं किंकिणीजालमालिनम्

ਸਰਬਤ੍ਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਸੁੰਦਰ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਿੱਠ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਘੰਟਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਝੰਕਾਰਦੀਆਂ ਕਿੰਕਣੀਆਂ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 7

चामरैः पट्टसूत्रैश्च मुक्तामालासुशोभितम् । हंसचंद्रप्रतीकाशं वृषभं चारुलक्षणम्

ਚਾਮਰਾਂ, ਰੇਸ਼ਮੀ ਡੋਰਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਸੁੰਦਰ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਸੀ—ਹੰਸ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 8

समारूढो महादेवो गणकोटिसमावृतः । नंदिभृंगिमहाकालस्कंदचंडमनोहराः

ਮਹਾਦੇਵ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧੇ; ਉਹ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸਨ—ਨੰਦੀ, ਭ੍ਰਿੰਗੀ, ਮਹਾਕਾਲ, ਸਕੰਦ, ਚੰਡ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸੇਵਕ ਵੀ।

Verse 9

वीरभद्रो गणेशश्च पुष्पदंतो मणीश्वरः । अतिबलःसुबलो नाम मेघनादो घटावहः

ਵੀਰਭਦ੍ਰ, ਗਣੇਸ਼, ਪੁਸ਼ਪਦੰਤ, ਮਣੀਸ਼ਵਰ; ਅਤਿਬਲ, ਸੁਬਲ ਨਾਮ ਵਾਲਾ, ਮੇਘਨਾਦ ਅਤੇ ਘਟਾਵਹ—ਇਹ ਨਾਮ ਉਚਾਰੇ ਗਏ।

Verse 10

घंटाकर्णश्च कालिंदः पुलिंदो वीरबाहुकः । केशरी किंकरो नाम चंडहासः प्रजापतिः

ਘੰਟਾਕਰਨ, ਕਾਲਿੰਦ, ਪੁਲਿੰਦ, ਵੀਰਬਾਹੁਕ; ਕੇਸ਼ਰੀ, ਕਿੰਕਰ ਨਾਮ ਵਾਲਾ; ਅਤੇ ਚੰਡਹਾਸ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵੀ (ਉਥੇ ਸਨ)।

Verse 11

एते चान्ये च बहवः सनकाद्यास्तपोबलाः । गणैश्च कोटिसंख्यातैः सशिवः परिवारितः

ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤੇ—ਸਨਕ ਆਦਿ ਤਪੋਬਲ ਨਾਲ ਸਮਰੱਥ—ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ; ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਕਰੋੜਾਂ ਗਣਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 12

नंदनं वनमेवापि सेवितं देवकिन्नरैः । प्रविवेश महादेवो गणैर्देव्यासमन्वितः

ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਨੰਦਨ ਵਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ, ਜੋ ਦੇਵ ਕਿੰਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਦਾ ਸੇਵਿਤ ਹੈ।

Verse 13

दर्शयामास देवेशो गिरिजायै सुशोभनम् । नानापादपसंपन्नं बहुपुष्पसमाकुलम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਉਹ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦਿਖਾਇਆ—ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰੁੱਖ-ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਬੇਅੰਤ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ।

Verse 14

दिव्यं रंभावनाकीर्णं पुष्पवद्भिस्तु चंपकैः । मल्लिकाभिः सुपुष्पाभिर्मालतीजालसंकुलम्

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਉਪਵਨ ਕੇਲੇ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ, ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚੰਪਕਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਅਤੇ ਮਾਲਤੀ ਦੀਆਂ ਲਤਾਵਾਂ ਤੇ ਖਿੜੀ ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 15

नित्यं पुष्पितशाखाभिः पाटलानां वनोत्तमैः । राजमानं महावृक्षैश्चंदनैश्चारुगंधिभिः

ਉੱਤਮ ਪਾਟਲਾ ਵਨਾਂ ਦੀਆਂ ਸਦਾ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੀ ਟਾਹਣੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਤ ਸਜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ; ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੰਦਨ ਦੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 16

देवदारुवनैर्जुष्टं तुंगवृक्षैः समाकुलम् । सरलैर्नालिकेरैश्च तद्वत्पूगीफलद्रुमैः

ਉਹ ਦੇਵਦਾਰ ਦੇ ਵਨਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ; ਸਰਲ (ਚੀੜ) ਅਤੇ ਨਾਰੀਅਲ ਦੇ ਪੇੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਲਦਾਰ ਪੂਗੀ (ਸੁਪਾਰੀ) ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 17

खर्जूरपनसैर्दिव्यैः फलभारावनामितैः । परिमलोद्गारसंयुक्तैर्गुरुवृक्षसमाकुलम्

ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਖਜੂਰ ਤੇ ਪਨਸ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਸੀ; ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਟਾਹਣੀਆਂ ਝੁਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਦੇ ਮਧੁਰ ਉਦਗਾਰ ਛੱਡਦੇ ਉੱਚੇ ਗੁਰੂ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ।

Verse 18

अग्नितेजः समाभासैः सप्तपर्णैः सुशोभितम् । राजवृक्षैः कदंबैश्च पुष्पशोभान्वितं सदा

ਉਹ ਅਗਨਿ-ਤੇਜ ਵਰਗੀ ਚਮਕ ਵਾਲੇ ਸਪਤਪਰਨ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਰਾਜਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੇ ਕਦੰਬ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ—ਸਦਾ ਹੀ ਪੁਸ਼ਪ-ਸ਼ੋਭਾ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।

Verse 19

जंबूनिंबमहावृक्षैर्मातुलिगैः समाकुलम् । नारंगैः सिंधुवारैश्च प्रियालैः शालतिंदुकैः

ਉਹ ਜੰਬੂ ਅਤੇ ਨਿੰਬ ਦੇ ਮਹਾਵ੍ਰਿਕਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਤੁਲਿੰਗ (ਸਿਤਰੋਂ) ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਰੰਗ, ਸਿੰਧੁਵਾਰ, ਪ੍ਰਿਯਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ ਤੇ ਤਿੰਦੁਕ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵੀ ਸਨ।

Verse 20

उदुंबरैः कपित्थैश्च जंबूपादपशोभितम् । लकुचैः पुष्पसौगंधैः स्फुटनागैः समाकुलम्

ਉਹ ਉਦੁੰਬਰ ਅਤੇ ਕਪਿਤ्थ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ, ਜੰਬੂ ਪਾਦਪਾਂ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਸੁੰਦਰ; ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ-ਸੌਗੰਧ ਵਾਲੇ ਲਕੁਚ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਖਿੜਦੇ ਨਾਗ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ-ਘਣਾ ਸੀ।

Verse 21

चूतैश्च फलराजाद्यैर्नीलैश्चैव घनोपमैः । नीलैः शालवनैर्दिव्यैर्जालानां तु वनैस्ततः

ਉੱਥੇ ਚੂਤ (ਆਮ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਫਲ-ਰਾਜ ਸਮਾਨ ਫਲਦਾਰ ਰੁੱਖ ਸਨ; ਅਤੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ ਘਣੀ ਨੀਲ ਛਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਬਾਗਾਂ ਵੀ। ਫਿਰ ਦਿਵ੍ਯ ਨੀਲ-ਵਰਨ ਸ਼ਾਲ-ਵਨ, ਅਤੇ ਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਤੇ ਗੁੱਛੇਦਾਰ ਝਾੜੀਆਂ ਦੇ ਵਨ ਵੀ ਸਨ।

Verse 22

तमालैस्तु विशालैश्च सेवितं तपनोपमैः । शोभितं नंदनं पुण्यं शिवेन परिदर्शितम्

ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਮਾਲ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੂਰਜ-ਸਮ ਤੇਜਸਵੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਨੰਦਨ ਉਪਵਨ—ਅਤਿ ਮਨੋਹਰ—ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਨੇ ਦਿਖਾਇਆ।

Verse 23

शोभितं च द्रुमैश्चान्यैः सर्वैर्नीलवनोपमैः । सर्वकामफलोपेतैः कल्याणफलदायकैः

ਉਹ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—ਸਭ ਮਿਲ ਕੇ ਨੀਲਵਨ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫਲ ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮੰਗਲਮਈ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 24

कल्पद्रुमैर्महापुण्यैः शोभितं नंदनं वनम् । नानापक्षिनिनादैश्च संकुलं मधुरस्वरैः

ਮਹਾਂ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਕਲਪਦ੍ਰੁਮਾਂ ਨਾਲ ਨੰਦਨ ਵਨ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ ਉਹ ਘਣਾ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।

Verse 25

कोकिलानां रुतैः पुण्यैरुद्घुष्टं मधुकारिभिः । मकरंदविलुब्धानां पक्षिणां रुतनादितम्

ਕੋਇਲਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕੂਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ, ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਭਿਨਭਿਨਾਹਟ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਧੁਨ ਉਠਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਕਰੰਦ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾਦਿਤ ਸੀ।

Verse 26

नानवृक्षैः समाकीर्णं नानामृगगणायुतम् । वृक्षेभ्यो विविधैः पुष्पैस्सौगंधैः पतितैर्भुवि

ਉਹ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮ੍ਰਿਗ-ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਘਣਾ ਵੱਸਿਆ ਸੀ; ਦਰੱਖ਼ਤਾਂ ਤੋਂ ਝੜੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਖਰੇ ਪਏ ਸਨ।

Verse 27

सा च भू राजते पुत्र पूजिते वसुगंधिभिः । तत्र वाप्यो महापुण्याः पद्मसौगंधनिर्मलाः

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਵਸੁਆਂ ਵਰਗੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੂਜਕਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮਈ ਵਾਪੀਆਂ ਹਨ, ਕਮਲਾਂ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ।

Verse 28

तोयैस्ताः पूरिताः पुत्र हंसकारंडसेविताः । तडागैः सागरप्रख्यैस्तोयसौगंधपूजितैः

ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਉਹ ਥਾਵਾਂ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਹੰਸਾਂ ਤੇ ਕਾਰੰਡ ਪੰਛੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ। ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਡਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸਜੀਆਂ, ਜਲ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਕਰਕੇ ਪੂਜਿਤ।

Verse 29

नंदनं भाति सर्वत्र गणैरप्सरसां महत् । विमानैः कलशैः शुभ्रैर्हेमदंडैः सुशोभनैः

ਹਰ ਥਾਂ ਮਹਾਨ ਨੰਦਨ ਉਪਵਨ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਵਿਮਾਨਾਂ, ਚਮਕਦੇ ਕਲਸ਼-ਸ਼ਿਖਰਾਂ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੰਡਾਂ ਨਾਲ ਅਤਿ ਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 30

नंदनो वनराजस्तु प्रासादैस्तु सुधान्वितैः । यत्र तत्र प्रभात्येव किन्नराणां महागणैः

ਨੰਦਨ, ਵਨਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਕਿੱਥੇ ਭੋਰ ਵੇਲੇ ਹੀ ਕਿੰਨਰਾਂ ਦੇ ਮਹਾਗਣਾਂ ਨਾਲ ਭੀੜਿਆ ਹੋਇਆ ਚਮਕ ਉਠਦਾ ਹੈ।

Verse 31

गंधर्वैरप्सरोभिश्च सुरूपाभिर्द्विजोत्तम । देवतानां विनोदैश्च मुनिवृंदैः सुयोगिभिः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉੱਥੇ ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਹਰ ਵਿਹਾਰ ਹਨ; ਅਤੇ ਸੁਯੋਗੀ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਵ੍ਰਿੰਦ ਵੀ ਹਨ।

Verse 32

सर्वत्र शुशुभे पुण्यसंस्थानं नंदनस्य च

ਹਰ ਥਾਂ ਨੰਦਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪੁੰਨਮਈ ਪ੍ਰਾਂਗਣ ਵੀ ਦਿਵ੍ਯ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠੇ।

Verse 33

एवं समालोक्य महानुभावो भवः सुदेव्यासहितो महात्मा । श्रीनंदनं पुण्यवतां निवासं सुखाकरं शांतिगुणोपपन्नम्

ਇਉਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਮਹਾਨੁਭਾਵ ਮਹਾਤਮਾ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਨੇ ਸਦੈਵੀ ਦੇਵੀ ਸਮੇਤ ਸ਼੍ਰੀਨੰਦਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਪੁੰਨਵਾਨਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਸੁਖ ਦਾ ਸਰੋਤ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 34

आदित्यतेजः समतेजसां गणैः प्रभाति वै रश्मिभिर्जातरूपः । पुष्पैः फलैः कामगुणोपपन्नः कल्पद्रुमो नंदनकाननेपि

ਜਾਤਰੂਪ ਸੂਰਜ-ਸਮ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇਂਦਾ ਹੈ। ਫੁੱਲਾਂ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ, ਹਰ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਨੰਦਨ ਕਾਨਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਕਲਪਦ੍ਰੁਮ ਵਰਗਾ ਹੈ।

Verse 35

एवंविधं पादपराजमेव संवीक्ष्य देवी च शिवं बभाषे । अस्याभिधानं कथयस्व नाथ सर्वस्य पुण्यस्य नगस्य पुण्यम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਪਾਦ-ਆਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਥ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਸੋ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ, ਪੁੰਨ ਦਾ ਵੀ ਪੁੰਨ, ਅਤੇ ਧਨ-ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਧਨ੍ਯ ਹੈ।”

Verse 36

तेजस्विनां सूर्यवरः समंतात्स देव देवीं च शिवो बभाषे । शिव उवाच । अस्य प्रतिष्ठा महती शुभाख्या देवेषु मुख्यो मधुसूदनश्च

ਤਦ ਸੂਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਰਗੇ ਤੇਜਸਵੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤਿ ਮਹਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਹੈ।”

Verse 37

नदीषु मुख्या सुरनिम्नगापि विसृष्टिकर्त्तापि यथैव धाता । सुखावहानां च यथा सुचंद्रो भूतेषु मुख्या च यथैव पृथ्वी

ਨਦੀਆਂ ਵਿਚ ਦਿਵ੍ਯ ਗੰਗਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਧਾਤਾ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਰਮਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਭੂਤ-ਤੱਤਾਂ ਵਿਚ ਧਰਤੀ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।

Verse 38

नगेंद्रराजो हि यथा नगानां जलाशयेष्वेव यथा समुद्रः । महौषधीनामिव देवि चान्नं महीधराणां हिमवान्यथैव

ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚ ਨਗੇੰਦਰ-ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਲਾਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਹੌਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿਚ ਅੰਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ—ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਪਹਾੜ-ਧਾਰੀਆਂ ਵਿਚ ਹਿਮਵਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ।

Verse 39

विद्यासु मध्ये च यथात्मविद्या लोकेषु सर्वेषु यथा नरेंद्रः । तथैव मुख्यस्तरुराज एष सर्वातिथिर्देवपतेः प्रियोयम्

ਜਿਵੇਂ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿਚ ਆਤਮ-ਵਿਦਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਜਿਵੇਂ ਨਰੇਂਦ੍ਰ (ਰਾਜਾ) ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ। ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਵ੍ਰਿਖ਼ਸ਼-ਰਾਜ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ—ਸਭ ਅਤਿਥੀਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹੈ।

Verse 40

श्रीपार्वत्युवाच । गुणान्नु शंभो मम कीर्त्तयस्व वृक्षाधिपस्यास्य शुभान्सुपुण्यान् । आकर्ण्य देवो वचनं बभाषे देव्यास्तु सर्वं सुतरोर्हि तस्य

ਸ਼੍ਰੀ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸ਼ੰਭੂ, ਇਸ ਵ੍ਰਿਖ਼ਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਗੁਣ ਮੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ।” ਦੇਵੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਉੱਤਮ ਤਰੂ ਬਾਰੇ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਾਂਗਾ।”

Verse 41

यं यं कल्पयंति सुपुण्यदेवा देवोपमा देववराश्च कांते । तं तं हि तेभ्यः प्रददाति वृक्षः कल्पद्रुमो नाम वरिष्ठ एषः

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਤਿ ਪੁੰਨਮਈ ਦੇਵ—ਦੇਵ-ਸਮਾਨ ਜੀਵ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇਹ ਵ੍ਰਿਖ਼ਸ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਵ੍ਰਿਖ਼ਸ਼ ‘ਕਲਪਦ੍ਰੁਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 42

अस्माच्च सर्वे प्रभवंति पुण्या दुःप्राप्यमत्रैव तपोधिकास्ते । जीवाधिकं रत्नमयं सुदिव्यं देवास्तु भुंजंति महाप्रधानाः

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਥੇ ਹੀ ਤਪੱਸਿਆ ਦੇ ਉਹ ਦੁਰਲੱਭ ਫਲ ਪ੍ਰਚੁਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ, ਰਤਨ-ਸਮਾਨ ਅਤਿ ਦਿਵ੍ਯ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਭੋਗਦੇ ਹਨ।

Verse 43

शुश्राव देवी वचनं शिवस्य आश्चर्यभूतं मनसा विचिंत्य । तस्यानुमत्या परिकल्पितं च स्त्रीरत्नमेकं सुगुणं सुरूपम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਅਦਭੁਤ ਬਚਨ ਸੁਣੇ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਚੰਭੇ ਵਾਂਗ ਵਿਚਾਰਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਅਨੁਮਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਇਕੋ ਇਕ ਸਤ੍ਰੀ-ਰਤਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ—ਸੁਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੂਪ ਵਾਲੀ।

Verse 44

सर्वांगरूपां सगुणां सुरूपां तस्मात्सुवृक्षाद्गिरिजा प्रलेभे । विश्वस्य मोहाय यथोपविष्टा साहाय्यरूपा मकरध्वजस्य

ਉਸ ਉੱਤਮ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਗਿਰਿਜਾ ਨੇ ਸਰਬ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸਜਿਤ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਸੁੰਦਰ ਦੇਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਬੈਠੀ, ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਮੋਹ ਲਈ ਮਕਰਧ੍ਵਜ (ਕਾਮਦੇਵ) ਦੀ ਸਹਾਇਕਾ ਬਣ ਗਈ।

Verse 45

क्रीडानिधानं सुखसिद्धिरूपं सर्वोपपन्ना कमलायताक्षी । पद्मानना पद्मकरा सुपद्मा चामीकरस्यापि यथा सुमूर्तिः

ਉਹ ਆਨੰਦ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਹੈ, ਸੁਖ-ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਹਰ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ—ਕਮਲ-ਵਾਂਗ ਲੰਬੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ। ਕਮਲ-ਮੁਖੀ, ਕਮਲ-ਕਰ ਵਾਲੀ, ਅਤਿ ਮੰਗਲਮਈ ਕਮਲ-ਸਮਾਨ; ਜਿਵੇਂ ਖ਼ਾਲਿਸ ਸੋਨੇ ਦੀ ਵੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸੁੰਦਰ ਮੂਰਤੀ ਹੋਵੇ।

Verse 46

प्रभासु तद्वद्विमला सुतेजा लीला सुतेजाश्च सुकुंचितास्ते । प्रलंबकेशाः परिसूक्ष्मबद्धाः पुष्पैः सुगंधैः परिलेपिताश्च

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀਆਂ ਸਨ—ਲੀਲਾ-ਭਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਕੁੰਚਿਤ ਸਨ; ਲੰਬੇ ਕੇਸ ਬਹੁਤ ਸੁਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਗੂੰਥੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਲੇਪਿਤ ਸਨ।

Verse 47

प्रबद्धकुंता दृढकेशबंधैर्विभाति सा रूपवरेण बाला । सीमंतमार्गे च मुक्ताफलानां माला विभात्येव यथा तरूणाम्

ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੇਸ਼-ਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੂੰਥੀਆਂ ਘੁੰਗਰਾਲੀਆਂ ਲਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਬਾਲਾ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਹੈ। ਕੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਮਾਂਗ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਇਉਂ ਦਮਕਦੀ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਨਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦੀਆਂ ਕੋਮਲ ਕਲੀਆਂ।

Verse 48

सीमंतमूले तिलकं सुदेव्या यथोदितो दैत्यगुरुः सतेजाः । भालेषु पद्मे मृगनाभिपद्म समुत्थतेजः प्रकरैर्विभाति

ਮਾਂਗ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਸੁਦੇਵੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਤਿਲਕ ਇਉਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਤੇਜਸਵੀ ਮਹਿਮਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਭਾਲ ਉੱਤੇ ਕਸਤੂਰੀ-ਕਮਲ ਜਿਹਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉਗਦੇ ਤੇਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰਦਾ ਦਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 49

सीमंतमूले तिलकस्य तेजः प्रकाशयेद्रूपश्रियं सुलोके । केशेषु मुक्ताफलके च भाले तस्याः सुशोभां विकरोति नित्यम्

ਮਾਂਗ ਦੇ ਮੂਲ ਤੇ ਤਿਲਕ ਦਾ ਤੇਜ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਕੇ ਹੋਰ ਨਿਖਾਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਮੋਤੀ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਸਦਾ ਹੀ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਛਟਾ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 50

यथा सुचंद्रः परिभाति भासा सा रम्यचेष्टेव विभाति तद्वत् । संपूर्णचंद्रोपि यथा विभाति ज्योत्स्नावितानेन हिमांशुजालः

ਜਿਵੇਂ ਸੁੰਦਰ ਚੰਦਰਮਾ ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਭੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ—ਉਸ ਦੀਆਂ ਚਾਲਾਂ ਭੀ ਰਮਣੀਯ ਹਨ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਚੰਦਰਮਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੀਤਲ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਨਾਥ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜ੍ਯੋਤਸਨਾ ਦੇ ਵਿਤਾਨ ਹੇਠ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।

Verse 51

तस्यास्तु वक्त्रं परिभाति तद्वच्छोभाकरं विश्वविशारदं च । हिमांशुरेवापि कलंकयुक्तः संक्षीयते नित्यकलाविहीनः

ਉਸ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਇਉਂ ਚਮਕਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੋਭਾ ਦਾ ਆਕਰ, ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕਮਈ। ਪਰ ਚੰਦਰਮਾ ਭੀ, ਚਾਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋਵੇ, ਦਾਗ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਘਟਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਵੀ ਹਰ ਕਲਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 52

संपूर्णमस्त्येव सदैव हृष्टं तस्यास्तु वक्त्रं परिनिष्कलंकम् । गंधं विकाशं कमले स्वकीयं ततः समालोक्य सुखं न लेभे

ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸੰਪੂਰਨ ਸੀ—ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ, ਨਿਸ਼ਕਲੰਕ। ਪਰ ਕਮਲ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਵਿਕਾਸ ਵੇਖ ਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਖ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।

Verse 53

पद्मानना सर्वगुणोपपन्ना मदीयभावैः परिनिर्मितेयम् । गंधं स्वकीयं तु विपश्य पद्मं तस्या मुखाद्वाति जगत्समीरः

ਕਮਲ-ਮੁਖੀ, ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਅੰਤਰ-ਸਾਰ ਤੋਂ ਹੀ ਰਚੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਕਮਲਜ (ਬ੍ਰਹਮਾ), ਵੇਖੋ—ਇਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਇਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਹੈ; ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਜਗਤ ਦੀ ਹਵਾ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ ਵਿੱਚ ਵਗਦੀ ਹੈ।

Verse 54

लज्जाभियुक्तः सहसा बभूव जलं समाश्रित्य सदैव तिष्ठति । कतिमतिनियतबुद्ध्यासौ धियो वदंति सुमदननृपतेः कोशं समुद्र कलाभिः

ਲੱਜਾ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ; ਜਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਨਿਯਮਿਤ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸੁਮਦਨ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭਾਗਾਂ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਬਹੁ-ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 55

सुवरदशनरत्नैर्हास्यलीलाभियुक्ता अरुणअधरबिंबंशोभमानस्तु आस्यः

ਸੁੰਦਰ ਦੰਦ-ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਹਾਸ-ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਅਰੁਣ ਅਧਰਾਂ ਦੇ ਬਿੰਬ-ਫਲ ਵਰਗੇ ਲਾਲਿਮਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਸੀ।

Verse 56

सुभ्रूः सुनासिका तस्याः सुकर्णौ रत्नभूषितौ । हेमकांतिसमोपेतौ कपोलौ दीप्तिसंयुतौ

ਉਸ ਦੀਆਂ ਭੌਂਹਾਂ ਸੁੰਦਰ ਸਨ, ਨੱਕ ਸੁਘੜ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁਹਣੇ ਕੰਨ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਭੂਸ਼ਿਤ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਗੱਲ੍ਹ ਸੋਨੇ ਵਰਗੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ।

Verse 57

रेखात्रयं प्रशोभेत ग्रीवायां परिसंस्थितम् । सौभाग्यशीलशृंगारैस्तिस्रो रेखा इहैव हि

ਗਰਦਨ ਉੱਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰੇਖਾਵਾਂ—ਇਥੇ ਹੀ—ਸੌਭਾਗ੍ਯ, ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 58

सुस्तनौ कठिनौ पीनौ वर्तुलाकारसन्निभौ । तस्याः कंदर्पकलशावभिषेकाय कल्पितौ

ਉਸ ਦੇ ਸਤਨ ਸੁਘੜ, ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ, ਭਰੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਗੋਲਾਕਾਰ ਸਨ; ਜਿਵੇਂ ਕਾਮਦੇਵ ਦੇ ਦੋ ਅਭਿਸ਼ੇਕ-ਕਲਸ਼ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹੋਣ।

Verse 59

अंसावतीव शोभेते सुसमौ मानसान्वितौ । सुभुजौ वर्तुलौ श्लक्ष्णौ सुवर्णौ लक्षणान्वितौ

ਉਸ ਦੇ ਮੋਢੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਚਮਕਦੇ ਸਨ—ਸੁਸਮ ਅਤੇ ਸੰਯਮ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਗੋਲ, ਮ੍ਰਿਦੁ, ਸੁਵਰਨ-ਵਰਣ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਸਨ।

Verse 60

सुसमौ करपद्मौ तु पद्मवर्णौ सुशीतलौ । दिव्यलक्षणसंपन्नौ पद्मस्वस्तिकसंयुतौ

ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸੁਸਮ ਸਨ—ਕਮਲ-ਵਰਣ ਅਤੇ ਸੁਹਾਵਣੇ ਠੰਢੇ; ਦਿਵ੍ਯ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਸ੍ਵਸਤਿਕ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ।

Verse 61

सरलाः पद्मसंयुक्ता अंगुल्यस्तु नखान्विताः । नखानि च सुतीक्ष्णानि जलबिंदुनिभानि च

ਉਸ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਕਮਲ-ਸਮਾਨ ਅਤੇ ਨਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਨਖ ਬਹੁਤ ਤੀਖੇ, ਜਲ-ਬੂੰਦਾਂ ਵਰਗੇ ਦਿਸਦੇ ਸਨ।

Verse 62

पद्मगर्भप्रतीकाशो वर्णस्तदंगसंभवः । पद्मगंधा च सर्वांगे पद्मेव भाति भामिनी

ਉਸ ਦਾ ਵਰਣ ਕਮਲ ਦੇ ਗਰਭ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਹੀ ਤੱਤ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕਮਲ-ਸੁਗੰਧ ਸੀ; ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ ਆਪ ਕਮਲ ਵਾਂਗ ਹੀ ਭਾਸਦੀ ਸੀ।

Verse 63

सर्वलक्षणसंपन्ना नगकन्या सुशोभना । रक्तोत्पलनिभौ पादौ सुश्लक्ष्णौ चातिशोभनौ

ਉਹ ਪਹਾੜ-ਕੰਨਿਆ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਲਾਲ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੇ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਮ੍ਰਿਦੁ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਮਨੋਹਰ ਸਨ।

Verse 64

रत्नज्योतिः समाकारा नखाः पादाग्रसंभवाः । यथोद्दिष्टं च शास्त्रेषु तथा चांगेषु दृश्यते

ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਨਖ ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਜੋਤ ਵਰਗਾ ਰੂਪ ਧਾਰਦੇ ਸਨ। ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਰਣਨ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਸੀ।

Verse 65

सर्वाभरणशोभांगी हारकंकणनूपुरा । मेखलाकटिसूत्रेण कांचीनादेन राजते

ਉਸ ਦੇ ਅੰਗ ਸਭ ਅਭਰਣਾਂ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਸਨ—ਹਾਰ, ਕੰਗਣ ਅਤੇ ਨੂਪੁਰ। ਰਤਨ-ਜੜੀ ਮੇਖਲਾ ਤੇ ਕਟਿ-ਸੂਤਰ ਨਾਲ, ਕਾਂਚੀ ਦੀ ਝੰਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਰਾਜਦੀ ਸੀ।

Verse 66

नीलेन पट्टवस्त्रेण परां शोभां गता शुभा । कंचुकेनापि दिव्येन सुरक्तेन गुणान्विता

ਨੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਪੱਟ-ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁਭਾ ਪਰਮ ਸ਼ੋਭਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਗੂੜ੍ਹੇ ਲਾਲ ਕંચੁਕ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਸਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ।

Verse 67

पार्वती कल्पिताद्भावाद्गुणं प्राप्ता महोदयम् । कल्पद्रुमान्मुदं लेभे शंकरं वाक्यमब्रवीत्

ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਰਚੇ ਭਾਵ ਤੋਂ ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਮਹਾਨ ਉੱਤਮ ਗੁਣ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 68

यथोक्तं तु त्वया देव तथा दृष्टो मया द्रुमः । यादृशं कल्प्यते भावस्तादृशं परिदृश्यते

ਹੇ ਦੇਵ! ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਮੈਂ ਉਸ ਦਰੱਖਤ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਭਾਵ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਓਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 69

सूत उवाच । अथ सा चारुसर्वांगी तयोः पार्श्वं समेत्य च । पादांबुजं ननामाथ सा भक्त्या भवयोस्तदा

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ, ਸੁਗਠਿਤ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ-ਕਮਲਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 70

उवाच वचनं स्निग्धं हृद्यं हारि च सा तदा । कस्मात्सृष्टा त्वया नाथ मातर्वद स्वकारणम्

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਨੇਹ ਭਰੇ, ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਮਨ ਮੋਹਣੇ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਹੇ ਨਾਥ! ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਰਚਿਆ? ਮਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਰਾ ਅਸਲ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ।”

Verse 71

श्रीदेव्युवाच । वृक्षस्य कौतुकाद्भावान्मया वै प्रत्ययः कृतः । सद्यः प्राप्तं फलं भद्रे भवती रूपसंपदा

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਸ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦੇ ਸੁਭਾਵ ਬਾਰੇ ਕੌਤੁਹਲ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਪਰਖ ਕੀਤੀ। ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ, ਭਦ੍ਰੇ, ਫਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਿਆ—ਤੇਰੀ ਰੂਪ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਤੇਜ।”

Verse 72

अशोकसुंदरी नाम्ना लोके ख्यातिं प्रयास्यसि । सर्वसौभाग्यसंपन्ना मम पुत्री न संशयः

ਤੂੰ ‘ਅਸ਼ੋਕਸੁੰਦਰੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਂਗੀ। ਸਭ ਸੁਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਧੀ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 73

सोमवंशेषु विख्यातो यथा देवः पुरंदरः । नहुषोनाम राजेंद्रस्तव नाथो भविष्यति

ਜਿਵੇਂ ਸੋਮਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ‘ਨਹੂਸ਼’ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਨਰੇਸ਼ ਤੇਰਾ ਪਤੀ-ਸੁਆਮੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 74

एवं दत्वा वरं तस्यै जगाम गिरिजा गिरिम् । कैलासं शंकरेणापि मुदा परमया युता

ਇਉਂ ਉਸਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ, ਗਿਰਿਜਾ ਸ਼ੰਕਰ ਸਮੇਤ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 102

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे द्व्यधिकशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਦੇ ਭੂਮਿਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਵੇਨੋਪਾਖਿਆਨ, ਗੁਰੂਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਤੇ ਚ੍ਯਵਨ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਸੰਬੰਧੀ ਇਕ ਸੌ ਦੂਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।